
Lubię działać w takim szczególnym trójkącie, którego wierzchołki stanowią trzy bliskie mi rzeczy: dawna pasja do programowania, obecna pasja do genealogii i chęć zrobienia czegoś pożytecznego dla innych. Najlepiej czuję się gdzieś pośrodku tego trójkąta, kiedy wszystkie trzy zainteresowania spotykają się w jednym przedsięwzięciu.
Takim przedsięwzięciem okazało się Geneo 2.0, nowa wersja wyszukiwarki genealogicznej Jamińskiego Zespołu Indeksacyjnego. Ale żeby wyjaśnić, skąd w ogóle pomysł na samodzielne napisanie takiej aplikacji, muszę cofnąć się o dobrych kilkadziesiąt lat.
Jedno uruchomienie programu tygodniowo
Programowania uczyłem się na studiach, kiedy komputer był jeszcze czymś, do czego zwykły student nie miał bezpośredniego dostępu. Nasze programy pisaliśmy w języku Fortran, a wykonywała je maszyna Odra 1300. Początkowo używaliśmy kart perforowanych. Program należało przygotować, zapisać na kartach, oddać do wykonania i czekać na wyniki z drukarki wierszowej. Z reguły pojawiały sie jakieś błędy, które trzeba było zidentyfikować, wdrożyć poprawkę i kolejne uruchomienie programu za tydzień. W ciągu semestru powstawał jeden program!
Na ćwiczeniach mieliśmy możliwość wykonania jednego przebiegu programu tygodniowo! Jeśli popełniło się błąd, na kolejną próbę trzeba było czekać do następnych zajęć. Trudno to sobie dzisiaj wyobrazić. Później pojawiły się terminale, które znacznie ułatwiły pracę, ale Fortran pozostał.
Gdy rozpocząłem swoją pierwszą pracę na Politechnice, nadeszła epoka komputerów osobistych. Pojawiły się nowe możliwości, a wraz z nimi języki Turbo Pascal i C++. Programowałem również na poziomie procesorów, których budowę i działanie znałem niemal od podszewki.
Dzisiaj programy komputerowe zajmują setki megabajtów pamięci, czasem znacznie więcej. Tymczasem pamiętam urządzenie z procesorem 8086, w którym do dyspozycji miałem zaledwie dwa kilobajty pamięci EPROM. W tych dwóch kilobajtach trzeba było zmieścić wszystko: obsługę klawiatury, wyświetlacza, zbieranie danych pomiarowych, ich przetwarzanie i prezentację wyników.
I udało się! Dwa kilobajty to mniej więcej tyle, ile zajmuje jedna strona zwykłego, niesformatowanego tekstu. Oczywiście możliwości tamtych urządzeń były nieporównywalnie mniejsze niż współczesnych komputerów, ale programista musiał doskonale wiedzieć, co robi każdy fragment jego programu.
Z czasem zmienił się charakter mojej pracy. Coraz mniej było w niej zajęć technicznych, a coraz więcej biurowych. Jeśli zdarzało mi się jeszcze coś programować, były to raczej niewielkie procedury w Visual Basicu, usprawniające pracę z dokumentami czy arkuszami pakietu Office.
Można powiedzieć, że powoli zapominałem o programowaniu.
Genealogia i pierwsze Geneo
Moje zainteresowania genealogiczne zaczęły rozwijać się kilkanaście lat temu. Historię tych początków opisałem już kiedyś na tym blogu, w artykule Jak to wszystko się zaczęło, więc nie będę jej tutaj powtarzał.
Wspomnę tylko, że genealogia szybko przestała być dla mnie wyłącznie poszukiwaniem własnych przodków. Wraz z rozwojem Jamińskiego Zespołu Indeksacyjnego coraz ważniejsze stawało się gromadzenie i udostępnianie informacji o dawnych mieszkańcach Suwalszczyzny i Augustowszczyzny.
Początkowo publikowaliśmy je jako tabele na doraźnie stworzonej stronie internetowej. Jednak liczba indeksów systematycznie rosła i pomysł z tabelami okazywał się mało praktyczny. Zwłaszcza trudne było osobne przeszukiwanie każdej tabeli o dużej ilości wierszy, by znaleźć konkretną osobę. Potrzeba matką wynalazku, więc z czasem pojawił się pomysł stworzenia wyszukiwarki internetowej, która pozwoliłaby każdemu łatwo przeszukiwać nasze indeksy metrykalne.
Sam nie zajmowałem się już wówczas programowaniem, więc w realizacji pomysłu pomógł mi kolega, który zawodowo pisał oprogramowanie. Moim zadaniem było określenie, co wyszukiwarka powinna robić, jakie informacje prezentować i w jaki sposób użytkownik powinien z niej korzystać. Przygotowywałem wymagania, proponowałem rozwiązania i bardzo intensywnie testowałem kolejne wersje. Znajdowałem błędy, zgłaszałem poprawki i oczywiście ciągle przychodziły mi do głowy nowe pomysły.
W 2017 roku Geneo ujrzało światło dzienne. W 2025 roku wyszukiwarka została nieco odświeżona i w takiej postaci można z niej korzystać do dziś pod adresem https://search.jzi.org.pl/geneo/.
W międzyczasie rozwijał się również Jamiński Zespół Indeksacyjny. Kiedy uruchamialiśmy pierwszą wersję Geneo, dysponowaliśmy mniej więcej stoma tysiącami zindeksowanych aktów metrykalnych. Dzisiaj jest ich ponad siedemset tysięcy, a liczba ta nieustannie rośnie.
Wraz ze wzrostem zasobów rosły też moje oczekiwania wobec wyszukiwarki. Chciałem, żeby potrafiła więcej, działała szybciej, umożliwiała bardziej rozbudowane poszukiwania i była wygodniejsza dla użytkowników. Pomysłów nie brakowało. Problem polegał na tym, że ich realizacja wymagała pracy programisty, a więc pieniędzy, których nasze stowarzyszenie nigdy nie miało w nadmiarze.
Coraz częściej chodziła mi po głowie myśl, że należałoby napisać Geneo od nowa. Tylko kto miałby to zrobić?
Czy sztuczna inteligencja potrafi programować?
Od pewnego czasu intensywnie korzystam z ChatGPT. Obserwowałem, jak szybko rozwijają się jego możliwości i jak sprawnie radzi sobie z zadaniami, które jeszcze niedawno wymagały sporej wiedzy specjalistycznej.
Któregoś dnia koleżanka opowiedziała mi, że jej nastoletni syn pisze przy pomocy sztucznej inteligencji aplikacje na telefon komórkowy.
Pomyślałem wtedy: skoro nastolatek potrafi tworzyć aplikacje z pomocą AI, to dlaczego ja, mający przecież pewne doświadczenie w programowaniu, nie miałbym spróbować?
Postanowiłem zmierzyć się z napisaniem zupełnie nowej wyszukiwarki genealogicznej.
Początkowo pracowałem z ChatGPT w dość tradycyjny sposób. Opisywałem, co chcę uzyskać, omawialiśmy rozwiązania, powstawały kolejne fragmenty programu. Dość szybko jednak przeniosłem zasadnicze prace programistyczne do Codexa, czyli narzędzia wykorzystującego sztuczną inteligencję, które potrafi nie tylko proponować kod, ale również samodzielnie modyfikować pliki programu, uruchamiać testy, analizować błędy i wprowadzać poprawki. Niemal w tym samym czasie przeniosłem prace nad wyszukiwarką na komputer stacjonarny – bardziej wydajny, z większą ilością pamięci i wolnej przestrzeni dyskowej niż mój laptop.
Przeniesienie prac na Codexa było istotna zmiana. Zamiast ręcznie kopiować fragmenty kodu między rozmową a edytorem, mogłem określać zadania i sprawdzać rezultaty pracy narzędzia.
Nie oznacza to oczywiście, że wystarczyło napisać: „Zrób mi wyszukiwarkę genealogiczną”, a po chwili otrzymać gotowy program!
Moja rola polegała przede wszystkim na określaniu wymagań, podejmowaniu decyzji, ocenie proponowanych rozwiązań i sprawdzaniu, czy wszystko działa zgodnie z oczekiwaniami. Musiałem również rozstrzygać, które pomysły warto realizować, a z których lepiej zrezygnować.
Sztuczna inteligencja wykonywała znaczną część pracy programistycznej, ale nie wiedziała sama z siebie, jakiej wyszukiwarki potrzebują genealodzy. Trzeba jej było to szczegółowo wyjaśnić.
I tutaj moje wieloletnie doświadczenie z Geneo okazało się bardzo przydatne.
Nie wszystko poszło zgodnie z planem
Pierwsze wersje nowej wyszukiwarki powstały stosunkowo szybko. Można było wyszukiwać osoby, przeglądać wyniki, korzystać z różnych kryteriów wyszukiwania. Stopniowo dochodziły kolejne elementy, w tym system kont użytkowników i mechanizmy zabezpieczające dane.
Szybko jednak okazało się, że samo uruchomienie wyszukiwarki to dopiero początek.
Geneo musi radzić sobie z bazą zawierającą blisko osiemset tysięcy aktów metrykalnych. Musi też obsługiwać wiele osób korzystających z niej jednocześnie. Program, który świetnie działa na niewielkiej próbce danych, niekoniecznie będzie równie sprawny przy takim obciążeniu.
Przekonaliśmy się o tym podczas testów.
Początkowo nowa aplikacja korzystała z bazy MariaDB, podobnej do tej, która obsługiwała wcześniejszą wyszukiwarkę. Jednak próby na dużym zbiorze danych ujawniły poważne problemy z szybkością działania. Niektóre wyszukiwania trwały kilkanaście sekund, a przy dużej liczbie jednoczesnych użytkowników część zapytań kończyła się błędami.
Trzeba było podjąć decyzję: dalej poprawiać dotychczasowe rozwiązanie czy zmienić sposób przechowywania i wyszukiwania danych?
Wybraliśmy drugą drogę (od tej pory używając liczby mnogiej mam na myśli siebie i SI).
Postanowiliśmy przejść na PostgreSQL, inny system zarządzania bazą danych, oraz przygotować możliwość wykorzystania dodatkowego mechanizmu wyszukiwawczego o nazwie Typesense. Dla zwykłego użytkownika nazwy te nie mają większego znaczenia. Ważne jest to, że aplikacja otrzymała nową architekturę, zaprojektowaną z myślą o sprawnym przeszukiwaniu dużych zbiorów informacji.
Zmiana była poważna. Trzeba było przebudować istotną część programu, przygotować przenoszenie danych i ponownie sprawdzić, czy poszczególne funkcje działają prawidłowo.
Nie była to zresztą jedyna zmiana kierunku. W trakcie prac powstały osobne środowiska do testowania, rozbudowany system kontroli poprawności działania oraz narzędzia pozwalające sprawdzać, jak wyszukiwarka zachowuje się w sytuacjach nietypowych, na przykład podczas awarii lub przy bardzo dużym obciążeniu.
To wszystko może wydawać się przesadną ostrożnością. Wolałbym jednak wykrywać błędy podczas testów, niż pozwolić, aby później natrafiali na nie użytkownicy.
Ile czasu zajęło napisanie wyszukiwarki?
Najbardziej intensywna faza prac przypadła na ostatnie kilkanaście dni. W tym czasie powstawały kolejne wersje programu, wykonywano testy, usuwano błędy i przebudowywano rozwiązania, które nie spełniały oczekiwań.
Ile czasu rzeczywiście pracowała sztuczna inteligencja?
Trudno podać precyzyjną liczbę, ponieważ nie prowadziłem szczegółowej ewidencji czasu działania poszczególnych narzędzi. Wstępnie szacuję, że było to kilkadziesiąt godzin, być może około 25–50 godzin pracy netto ChataGPT. Nie liczę tutaj czasu, który sam poświęcałem na przygotowywanie wymagań, analizowanie wyników i podejmowanie decyzji.
Co ciekawe, tylko część tego czasu pochłonęło tworzenie nowych funkcji. Gdybym miał bardzo zgrubnie podzielić pracę na etapy, oceniłbym, że około 40% zajęło programowanie nowych możliwości i interfejsu użytkownika, 35% testowanie, poprawianie błędów i zabezpieczanie aplikacji, a pozostałe 25% prace nad szybkością działania i obsługą dużej liczby użytkowników.
To oczywiście szacunki, a nie wyniki pomiarów. Pokazują jednak coś, co dobrze pamiętam jeszcze z dawnych czasów programowania: napisanie programu to jedno, a doprowadzenie go do stanu, w którym można go bez obaw udostępnić innym, to zupełnie inna sprawa.
Dwie wyszukiwarki obok siebie
Dzisiaj Geneo 2.0 działa już na tym samym serwerze (na dzień pisania tego tekstu tylko kilka testujących osób zna adres nowej wyszukiwarki), na którym uruchomiona jest dotychczasowa wyszukiwarka. Obie aplikacje funkcjonują równolegle, co pozwala je porównywać bez konieczności wyłączania starszej wersji.
Nowe Geneo przejęło, jak sądzę, wszystkie zasadnicze możliwości swojego poprzednika. Z założenia powinno też działać sprawniej i efektywniej. Czy rzeczywiście tak będzie? Okaże się podczas dalszych testów, a przede wszystkim w codziennym użytkowaniu.
Nie chcę przedwcześnie ogłaszać sukcesu. Zbyt wiele razy podczas budowy tej aplikacji przekonałem się, że coś, co w teorii wygląda znakomicie, w praktyce potrafi sprawić niespodziankę.
Najważniejsze jest dla mnie jednak coś innego.
Nowe Geneo zostało zaprojektowane w taki sposób, aby można było stosunkowo łatwo dodawać kolejne funkcjonalności. Nie chciałem tworzyć jedynie nieco ładniejszej kopii dotychczasowej wyszukiwarki. Zależało mi na stworzeniu rozwiązania, które będzie można rozwijać przez następne lata, w miarę pojawiania się nowych potrzeb i pomysłów.
Co dalej z Geneo?
Chciałbym, aby nowe Geneo było nie tylko sprawnym narzędziem do poszukiwania przodków, lecz również w pewien sposób odzwierciedlało społeczność skupioną wokół Jamińskiego Zespołu Indeksacyjnego.
Myślę tutaj między innymi o naszych Patronach, którzy bezinteresownie wspierają stowarzyszenie finansowo. Dzięki ich pomocy możemy realizować przedsięwzięcia, na które inaczej nie byłoby nas stać. Chciałbym, aby otrzymali w nowej wyszukiwarce jakieś szczególne możliwości lub udogodnienia będące wyrazem wdzięczności za to wsparcie.
Podobnie myślę o aktywnych członkach i sympatykach JZI, którzy poświęcają swój wolny czas na fotografowanie, odczytywanie i indeksowanie ksiąg metrykalnych oraz udostępnianie kolejnych materiałów. Bez ich pracy nawet najlepsza wyszukiwarka byłaby tylko pustym narzędziem.
Jakie konkretnie funkcje mogłyby służyć wyróżnieniu tych osób? Jeszcze nie wiem.
I właśnie tutaj liczę na Wasze pomysły.
Może macie propozycje nowych możliwości wyszukiwania? Może podczas korzystania z dotychczasowego Geneo lub innych wyszukiwarek czegoś Wam brakowało? A może przychodzą Wam do głowy udogodnienia, które szczególnie przydałyby się aktywnym indeksującym albo Patronom wspierającym nasze działania?
Zachęcam do dzielenia się pomysłami w komentarzach. Nie obiecuję, że wszystkie uda się zrealizować, ale po doświadczeniach ostatnich tygodni wiem już, że wiele rzeczy, które jeszcze niedawno wydawały się poza naszym zasięgiem, stało się możliwych.
Na koniec wrócę do wspomnianego na początku trójkąta. Przez wiele lat programowanie i genealogia były dla mnie dwiema zupełnie różnymi dziedzinami, oddzielonymi czasem i charakterem wykonywanej pracy. Rozwój sztucznej inteligencji sprawił, że mogłem do programowania wrócić, choć w zupełnie innej roli niż kiedyś.
Nie muszę już samodzielnie pisać każdej instrukcji programu. Mogę za to wykorzystać dawne doświadczenia do tworzenia narzędzia służącego genealogom i wszystkim zainteresowanym historią naszego regionu.
I chyba właśnie w tym miejscu, pośrodku mojego trójkąta, lubię być najbardziej.
| Dziękujemy, że przeczytałeś/przeczytałaś ten tekst do końca. Jeśli uważasz, że to co robimy jest wartościowe, rozważ wsparcie. Wejdź na stronę jzi.org.pl/wspieraj lub patronite.pl/jzi. Dziękujemy! |
- Od Odry 1300 do Geneo 2.0, czyli jak po latach wróciłem do (innego) programowania - 20 November 2026
- Przez pokolenia. Nad Biebrzą, Nettą i Kanałem Augustowskim - 9 November 2026
- 4098 miejscowości, dwa tomy Zinberga i jedna sztuczna inteligencja - 29 October 2026
















