Smolany

Parafia w Smolanach została erygowana 4 listopada 1897 roku. Sama miejscowość Smolany znana jest już od połowy XVII wieku, już wówczas stał tu kościół. Właściciel dóbr Smolany Michał Haberman (+1851) w osadzie fabrycznej Smolany zbudował w latach 1834-1839 kościół pod wezwaniem św. Izydora. W 1839 roku sprowadził z Zarąb Kościelnych ojców Framciszkanów Reformatów, dla których wybudował klasztor. Ojcowie Reformaci w wyniku represji po Powstaniu Styczniowym w 1873 roku zostali stąd usunięci. Pozwolono na pozostanie tylko jednemu ojcu jako rektorowi kościoła, który zmarł w 1889 roku. Następnie duszpasterstwo prowadzili księża diecezjalni. W latach 1977-1995 posługi w parafii i domu rekolekcyjnym podjęli się księża Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej. W tym czasie rozpoczęto kapitalny remont kościoła i budynku klasztornego, który został zwieńczony poświęceniem odrestaurowanej świątyni w dniu 14 grudnia 2003 r. przez Ks. Bp Jerzego Mazura SVD. Po objęciu tej parafii w 1995 roku przez diecezję zabudowania poklasztorne zostały przeznaczone na Dom Rekolekcyjny Diecezji Ełckiej.

Świątynia i wyposażenie:
Kościół pokryty blachą miedzianą, zbudowany z kamienia na planie prostokąta, otynkowany, bezstylowy, o wymiarach 26 m na 12 m i wysokości do sklepienia 9 m, z jedną wieżą o wysokości 14 m, rozdzielony na trzy nawy i osiem przęseł przy pomocy filarów o podstawie kwadratów ze ściętymi narożnikami. Nawa główna kościoła jest dwukrotnie szersza od naw bocznych. Ponadto kościół posiada kruchtę przy wejściu głównym, nad którą umieszczony jest chór muzyczny wyposażony w organy piszczałkowe. W prezbiterium zaś w ołtarzu głównym znajduje się figura Chrystusa Ukrzyżowanego. Na ścianie frontowej lewej nawy bocznej umieszony jest obraz Matki Bożej Anielskiej, natomiast w prawej nawie bocznej znajduje się obraz św. Izydora Oracza – głównego patrona parafii. Na ścianach bocznych wiszą obrazy stacji drogi krzyżowej. Parafia posiada relikwie Krzyża Świętego, oraz obrazy św. Antoniego Padewskiego, św. Michała Archanioła, Matki Boskiej Częstochowskiej, Matki Bożej Nieustającej Pomocy i Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Do kościoła przylega budynek klasztorny tworzący jedną całość w kształcie litery „U”. Kompleks ten jest wpisany do rejestru zabytków.

Na cmentarzu przykościelnym wzniesiona została w 1846 roku zabytkowa kaplica – grobowiec p.w. św. Michała Archanioła, gdzie w podziemiach znajdują się trumny z doczesnymi szczątkami rodziny Habermanów – fundatorów kościoła i parafii. Po ostatnim remoncie kaplica pełni rolę przedpogrzebowej kaplicy i dzwonnicy z trzema dzwonami sterowanymi elektronicznie.