Opublikowano:

Augustów – rejestr komunikujących się w latach 1801-1815

Każdy wierny kościoła rzymsko-katolickiego jest zobowiązany przynajmniej raz w roku na Wielkanoc przyjąć Komunię świętą. Obowiązek ten został określony prawnie przez Sobór Laterański IV w 1215 roku, a został potwierdzony przez Sobór Trydencki z 1569 r. dopiero wówczas, gdy osłabła gorliwość wiernych i zaczęto zaniedbywać korzystanie z Eucharystii. Z kolei synod poznański w 1689 roku nakazał proboszczom, aby na początku Wielkiego Postu sporządzali spis parafian zobowiązanych przyjąć Komunię św. wielkanocną. W czasie Komunii św. wielkanocnej przyjmujący ją otrzymywał zaświadczenie o wypełnieniu tego obowiązku. Po tym okresie należało kartki zebrać i porównać ze spisem sporządzonym na początku Wielkiego Postu.

W parafii augustowskiej ocalał jeden z takich spisów z początku 19 wieku obejmujący lata 1801-1806 oraz rok 1815. To ogromna baza informacji o ówczesnych mieszkańcach Augustowa i okolic wyznania rzymsko-katolickiego licząca prawie 15 500 pozycji. Początkowo spisy prowadzone były starannie – zawierały numer porządkowy osoby w danej miejscowości (osobno numerowano mężczyzn i osobno kobiety), imię i nazwisko oraz często stan cywilny i status społeczny lub relację względem głowy domu. W kolejnych latach spis stawał się mniej czytelny, choć księga zachowała się w dobry stanie. Ponadto zrezygnowano z numerowania osób i sporadycznie tylko podawano status społeczny. Imiona i nazwiska często zapisywano skrótowo. Wszystko to, w połączeniu z ogromną liczbą osób poważnie utrudniało indeksację, a później weryfikację.

Mimo to dokument ten jest bezcennym źródłem informacji o mieszkańcach parafii Augustowskiej uprawnionych do przyjmowania Komunii, czyli w wieku około 8 lat i starszych. I tak dla przykładu spis tej ludności w podziale na płeć i miejscowości dla roku 1801 wyglądałby następująco:

Miejscowość

Mężczyźni

Kobiety

Razem

Augustów 492 551 1043
Białobrzegi 5 2 7
Biernatki 97 113 210
Gliniski 54 45 99
Golub (Prusy) 1 1
Komaszówka 5 5 10
Krzyżewo (Prusy) 1 1
Maże (Prusy) 1 1
Olecko Małe (Prusy) 1 1
Osowy Grąd 37 32 69
Ponizie 38 42 80
Promiski 11 14 25
Reszki (Prusy) 1 1
Świderek 6 7 13
Trętowskie (Prusy) 1 1
Turówka 72 101 173
Twardy Róg 3 3 6
Uścianki 31 26 57
Żarnowo 317 335 652
stan wojskowy 74 19 93

Razem

1247

1296

2543

Jak widać sakrament Komunii św. przyjmowali nie tylko stali mieszkańcy Augustowa i okolic, ale również wojskowi i ich rodziny przebywające podówczas na tych terenach, a także sporadycznie mieszkańcy miejscowości leżących poza zachodnią granicą państwa. W innych latach, również sporadycznie znajdziemy mieszkańców innych parafii: Krasnybór, Lipsk czy Szczebra.

Przyglądając się bardziej szczegółowo zwłaszcza mniejszym miejscowościom można dość szczegółowo przypatrzeć się życiu ich mieszkańców. I tak dla przykładu spis z 1801 roku dla miejscowości Twardy Róg pokazuje nam, że gospodarzyli tam Wielmożny Karol Koronkiewicz wraz z żoną Anną i mieli dwójkę służących: Bartłomieja Zagórskiego i Marię Wawiórkowską. Drugie gospodarstwo zamieszkiwała Marianna Krzysztofikowa, zapewne wdowa, a w pracach gospodarskich pomagał jej Wincenty Toczyłowski.

Zapraszamy do lektury spisu znajdującego się na stronie parafii Augustów.

Benedyktyńską pracę zindeksowania niemal 15,5 tysiąca osób wykonała Wiola Ostrowska. Dziękujemy!

 

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.