Jan Kuderko – lekarz powiatowy w Augustowie

Nazywał się Jan Kuderko. W dokumentach sporządzonych po rosyjsku nazywano go Iwanem. Żył w latach 1853–1909. Do naszego miasta przybył jako lekarz powiatowy. Stanowisko to zajmował od 1889 roku aż do śmierci. Dosłużył się rangi radcy kolegialnego (VI)[1]. Był katolikiem. Prawdopodobnie nigdy się nie ożenił[2]. Zmarł na chorobę zakaźną, którą zaraził się podczas kontaktów z chorymi[3]. Spoczywa na augustowskim cmentarzu.

Jan Kuderko, syn Izydora, urodził się 11 czerwca 1853 roku[4].

Studiował na wydziale medycznym Cesarskiego Uniwersytetu Moskiewskiego (obecnie Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. M.W. Łomonosowa)[5].

Z okresu studiów zachował się wpis w księdze metrykalnej Cerkwi Świętej Trójcy przy 2. Rostowskim Pułku Jego Cesarskiej Wysokości Wielkiego Księcia Michaiła Aleksandrowicza. 8/20 kwietnia 1877 roku odbył się ślub studenta Cesarskiego Uniwersytetu Moskiewskiego, szlachcica Ottona Gwiliczewskiego syna Ottona, wyznania rzymskokatolickiego, z mieszczanką Serafimą Andriejewą Sobolewą, wdową, wyznania prawosławnego. Jednym ze świadków ze strony pana młodego był student Iwan Kuderko[6].

Jan Kuderko uzyskał uprawnienia do wykonywania zawodu lekarza w 1879 roku. Informację tę podają spisy lekarzy z lat 1880–1916[7].

Przez pewien czas Jan Kuderko pracował w Cesarskim Domu Wychowawczym w Moskwie. Możliwe, że pracę w tej placówce rozpoczął w 1880 roku. Znana jest natomiast dokładna data zakończenia jego służby w Cesarskim Domu Wychowawczym: 15/27 maja 1882 roku[8].

Warto poświęcić tej placówce kilka zdań. Instytucja powstała w 1764 roku z inicjatywy Katarzyny II i jej osobistego sekretarza Iwana Iwanowicza Beckoja. Dom Wychowawczy miał być schronieniem i ośrodkiem edukacyjnym dla sierot, podrzutków oraz dzieci z najuboższych warstw społecznych. Katarzyna II i Beckoj chcieli stworzyć „idealnych obywateli” nowego typu, zapewniając sierotom wykształcenie i przygotowanie zawodowe. Placówce przypisuje się ważną rolę w rozwoju rosyjskiej medycyny. Dom Wychowawczy w Moskwie uważa się za kolebkę rosyjskiej pediatrii oraz za miejsce rozwoju położnictwa.

W Cesarskim Domu Wychowawczym w Moskwie Jan Kuderko był lekarzem ponadetatowym. Oznacza to, że nie miał stałej pensji. Zakres jego obowiązków był bardzo szeroki: bieżąca pomoc lekarzom etatowym, praca w izolatoriach w okresach epidemii, dyżury medyczne i przyjmowanie podrzutków, nadzór nad mamkami, wykonywanie szczepień (zwłaszcza przeciwko ospie prawdziwej), prowadzenie dokumentacji medycznej. Praca w Domu Wychowawczym pozwalała zdobyć doświadczenie w zawodzie lekarza i mogła stanowić etap na drodze do dalszej kariery.

Przez trzy lata, od 1/13 lutego 1886 do 1/13 lutego 1889 roku, Jan Kuderko był ponadetatowym młodszym urzędnikiem medycznym w Departamencie Medycznym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[9].

Obowiązki lekarza powiatowego w Augustowie pełnił od 15/27 lutego 1889 roku[10]. Jego poprzednikiem na tym stanowisku był Andrzej Weryga, syn Pawła[11]. Po śmierci Jana Kuderki stanowisko objął Jan Jaworowski, syn Jana[12].

Jako lekarz powiatowy Jan Kuderko miał szeroki zakres obowiązków: monitorował stan zdrowia ludności w całym powiecie augustowskim, organizował kwarantanny i izolację chorych, nadzorował obowiązkowe szczepienia ochronne (przede wszystkim przeciw ospie prawdziwej), był stałym członkiem komisji poborowej, oceniał stan zdrowia rekrutów, przeprowadzał sekcje zwłok w przypadkach podejrzanych zgonów lub zabójstw, dokonywał obdukcji ofiar przestępstw i wydawał oficjalne opinie lekarsko-sądowe, wizytował więzienie, nadzorował pracę aptek, składów aptecznych oraz felczerów i akuszerek na terenie powiatu.

Jan Kuderko zmarł 8 listopada 1909 roku. Jego grób znajduje się na augustowskim cmentarzu, na północny wschód od kaplicy.

[1] Pamâtnaâ Knižka Suvalkskoj Gubernìi [dalej: PKSuG] 1907, s. 78; Rossijskij Medicinskij Spisok [dalej: RMS] 1909, s. 215.

[2] Roczniki informacyjno-statystyczne guberni suwalskiej podają, że Jan Kuderko był kawalerem. Zob.: PKSuG 1904, s. 75; PKSuG 1907, s. 78.

[3] Podaję za: J. Szlaszyński, A. Makowski, Augustów. Monografia historyczna, Augustów 2007 [dalej: Monografia Augustowa], s. 274 i 309.

[4] Datę narodzin i śmierci podaję z nagrobka.

[5] Podaję za: Monografia Augustowa, s. 309.

[6] Metričeskaâ Kniga Troickoj Cerkvi 2-go Rostovskogo Ego Imperatorskogo Vysočestva Velikogo Knâzâ Mihaila Aleksandroviča Polka, śluby, akt 28.

[7] Zob. np.: RMS 1880, s. 162; RMS 1886, s. 211; RMS 1899, s. 160; RMS 1909, s. 215.

[8] Senatskie Vedomosti [dalej: SV] 1883, nr 10, s. 32.

[9] SV 1886, nr 27, s. [101]; SV 1889, nr 40, s. 152.

[10] SV 1889, nr 56, s. 220.

[11] PKSuG 1889, s. 44.

[12] PKSuG 1910, s. 75.