Kościół w Jaminach

Jaminy

Dostęp poprzez wyszukiwarkę:
  • Urodzenia: 1759-1916, 1939-1945 (aktualizacja 22 Kwiecień 2020)
  • Śluby: 1797-1937, 1939-1945 (aktualizacja 26 Kwiecień 2019)
  • Zapowiedzi: 1826-1884, 1931-1932, 1936-1963 (aktualizacja 26 Kwiecień 2019)
  • Zgony: 1792-1800, 1826-1937, 1939-1945 (aktualizacja 26 Kwiecień 2019)
Dostęp poprzez link bezpośredni:
Nr APDatyGdzieSygnaturaNr FSNr JZIIndeksyUwagi
1759-1800Parafia101
1797-1818Parafia102
1819-1844Parafia103
1826-1830Parafia104
1831-1837Parafia105
1837-1851Parafia106
1851-1861Parafia107
1862-1868Parafia108
1868-1871Parafia109
1872-1881Parafia110
1882-1886Parafia111
1887-1889Parafia112
1890-1891113Brak księgi
1892-1903AP Suwałki63/602/0/1/2114
1904-1912AP Suwałki63/602/0/1/4115
1913-1916AP Suwałki63/602/0/1/12116
Nr APDatyGdzieSygnaturaNr FSNr JZIIndeksyUwagi
13761797-1826AD Łomża63/680/0/1376865596248201
13771826-1835AD Łomża63/680/0/1377865596248202
1836-1854Parafia203
1855-1868Parafia204
1868-1875Parafia205
1876-1884Parafia206
1885-1889Parafia207
1890-1916AP Suwałki63/602/0/1/5208
1917-1922AP Suwałki63/602/0/1/8209
1923-1930AP Suwałki63/602/0/1/10210
1931-1936AP Suwałki63/602/0/1/13211
1826-1890 Parafia301Zapowiedzi
1931-1962Biblioteka Sztabin302Zapowiedzi
Nr APDatyGdzieSygnaturaNr FSNr JZIIndeksyUwagi
1794-1800Parafia401
1801-1825402Brak księgi
13781826-1832AD Łomża63/680/0/1378865596248403
1832-1845Parafia404
1846-1862Parafia405
1863-1868Parafia406
1868-1871Parafia407
1872-1881Parafia408
1882-1889Parafia409
1890-1894AP Suwałki63/602/0/1/1410
1895-1909AP Suwałki63/602/0/1/3411
1910-1916AP Suwałki63/602/0/1/6412
1917-1920AP Suwałki63/602/0/1/7413
1921-1925AP Suwałki63/602/0/1/9414
1926-1930AP Suwałki63/602/0/1/11415
1931-1936AP Suwałki416
Nr APDatyGdzieSygnaturaNr FSNr JZIIndeksyUwagi
1926-1998Parafia501Kronika parafialna
1932-1955Parafia502Księga tercjarska
1840-1863Parafia503Księga cyrkularzowa
1877Parafia504Księga cyrkularzowa
1882Parafia505Księga cyrkularzowa
1800-1925Parafia506Księga inwentarzowa
1963-1970Parafia507Księga inwentarzowa
1932-1957Parafia508Księga szkaplerza karmelitańskiego

Indeksy wg formatu JZIIndeksy wg formatu JZI

Indeksy według formatu genetekiIndeksy wg formatu geneteki

Brak indeksówBrak indeksów

Nie podlegające indeksacjiNie podlegające indeksacji

 

Jaminy, wś rządowa, pow. augustowski, par. Jaminy. Leży śród błot i lasów, o pół mili od Sztabina, o 23 w. od Augustowa, nad rzeczką bezimienną, wpadającą do Biebrzy z praw. brz. Posiada kościół drewniany paraf. W 1827 r, było tu 28 dm., 167 mk., obecnie 67 dm., 318 mk. Kościół i parafią erygowała księżna Teodora Sapieżyna. Kościół obecny po r. 1849 wzniesiony. Par. ma dusz 2645.

Historia

Nazwa Jaminy (Jamyny) wywodzi się ze grupy języków bałtyjskich, do jakich zaliczał się także jęz. pruski. Jak podają źródła historyczne, znana jest, od co najmniej 1494 r. i wywodzi się od słów joti-minti, co może oznaczać jechać i myśleć, wspominać.

Początki osady nieodzownie związane są z obszarami puszczy, która kiedyś rozciągała się na tym terenie oraz jej mieszkańcami, którymi byli bartnicy, storoże, osocznicy, smolarze.

Puszcza Jamińska wchodziła w skład większych obszarów leśnych zwanych Puszczą Perstuńską i Puszczą Nowodworską. Kolonizację puszczy zapoczątkował ród Chreptowiczów i wówczas to w okolicy powstały pierwsze osady oraz, około 1589 roku, kościół w miejscowości Krasnybór.

Przez wieki był to region słabo zaludniony, podmokły, oblany bagnami, rzekami oraz porośnięty puszczą. Dopiero w XVIII wieku jej kolonizacja przybrała większą skalę. W wykarczowanych ostępach leśnych powstały wówczas między innymi takie osady jak Jaziewo, Czarnylas, Kunicha itd.

Prawo własności obszarów Puszcz przynależało do Wielkiego Księstwa Litewskiego, a potem do Króla Polskiego. Te tzw. królewszczyzny były dzierżawione.

W 1661 roku część obszaru Puszczy Nowodworskiej a więc i Jamińskiej dzierżawiła Konstancja z Wodyńskich Butlerowa, wdowa po Gotfrydzie Butlerze, podkomorzym królewskim. Może to być też cenna przesłanka wskazująca skąd napływała ludność w te rejony, ponieważ rodzina Butlerów posiadała majątki między innymi na południowych terenach dzisiejszego woj. podlaskiego, w ziemi sokołowskiej.

Konstancja Butlerowa prowadziła dość intensywną eksploatację obszarów puszczy, zakładając przy tym nowe osady i osiedlając rudników, którzy wytapiali rudę żelaza z darni zalegającej w torfowiskach i wszechobecnych tutaj terenach podmokłych, nadając im obszary do pozyskiwania rudy darniowej. Na intensywność tego rodzaju działalności wskazuje wiele miejscowości w regionie mających w swojej nazwie słowo; Huta, Huciska, Ruda, Rudawka, Rudka, Rudno, Rudniki. W ten sposób powstała także osada o nazwie Ruda Jaminy położona nad rzeczką Jaminą. Być może i dziś wielu rolników na swych polach pod wierzchnią warstwą ziemi napotka substancję o kolorze brunatno-czerwonym a może nawet znajdzie wytopione kawałki żużlu, przypominające porowaty kamień. To jest żywy znak tego, że kiedyś w tym regionie wypalano za pomocą pieców dymarkowych rudę darniową.

Do produkcji rudy potrzebny był węgiel drzewny, którego dostarczały okoliczne lasy. Produktem końcowym było żelazo, które każdy kowal potrafił już przekuć w niezbędne narzędzia.

Rudę Jamińską na zlecenie Butlerowej, zarządzającej tymi obszarami do ok. 1682 r., prowadził Stanisław Reszke. Na początku XVIII wieku dziedzina ta podupadła i powstało tu gospodarstwo chłopskie Jana Łaźni osadzone na pół włóki ziemi. Nowym dzierżawcą został Kazimierz Krzysztof Siennicki, który przeorganizował dobra Puszczy Jaminy, rozbudował stare osady i założył nowe wsie, w tym Jaminy. Powstał tu wówczas młyn i dwór Siennickich herbu Bończa. Siennicki był stronnikiem Stanisława Leszczyńskiego i Szwedów w walce o tron Polski przeciwko Stanisławowi Augustowi II Mocnemu, którego wspierała Rosja i Saksonia. Po wybuchu III wojny północnej między Szwecją, a Danią, Saksonią i Rosją, gro walk toczyło się na terytorium Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Wówczas to Siennicki dostał się do niewoli rosyjskiej i został wywieziony na Syberię, gdzie zmarł w podróży w 1711 r. gdzieś między Jakuckiem a Tobolskiem.

Kolejnym dzierżawcą został Jerzy Kacper Dewicz, który przekazał z kolei władzę Sapiehom w 1713 roku. W okresie panowania tych ostatnich, nastąpił znaczny przyrost mieszkańców, przybyłych w te okolice z różnych stron, jednak najwięcej, wydaje się, z okolic dzisiejszego Janowa, miasta założonego przez Sapiehów, gdzie w tamtejszym kościele została pochowana Teodora Sapieha z Sołtanów [ur.ok 1697 zm. 12.12.1774].

Żona Jerzego Stanisława Sapiehy – Teodora Sapieha z Sołtanów, ufundowała w 1755 r. drewniany kościół w Jaminach pod wezwaniem św. Mateusza. I chyba od tamtej pory można mówić o parafii Jaminy.

W 1789 roku wybuchł pożar w wyniku, którego spłonął prawdopodobnie pierwszy kościół wraz z całym wyposażeniem. Wówczas to parafianie wybudowali na wzgórzu kaplicę pokrytą słomą z dwoma ołtarzami, amboną i chrzcielnicą. Król Stanisław August Poniatowski w 1793 r. dla lepszego dochodu uposażył parafię w grunty i nakazał wybudowanie nowego kościoła. Parafia wówczas liczyła sobie ok. 1000 wiernych. Do realizacji tego planu jednak nie doszło a przygotowane drewno posłużyło do budowy kościoła w Suchowoli dawniej zwanej Sucha Jaćwież. Dalsze plany rozbudowy parafii zakłóciły kolejne rozbiory i upadek Rzeczpospolitej. Parafia Jaminy po pierwszym rozbiorze Polski weszła w skład zaboru pruskiego, w którym to znajdowała się do 1807 r. Następnie wchodziła w skład Księstwa Warszawskiego, a po upadku Napoleona, od 1815 r. do Królestwa Polskiego pod protektoratem Rosji.

Bardzo cennym źródłem opisującym pod koniec XVIII wieku okoliczne parafie był spis zarządzony przez biskupa. W 1828 r. parafia Jaminy na tle innych byłą jedną z najuboższych parafii dekanatu Augustowskiego, posiadała jedynie dwupokojową plebanię pokrytą słomą. Mimo, iż rząd pruski po rozbiorze dodał jej jeszcze gruntów dla lepszego uposażenia. W 1831 r, pobudowano nową plebanię z 4 pokojami, kuchnią i drewnianymi podłogami na kamiennym podmurowaniu. Funkcjonował także przytułek dla ubogich zwany szpitalem. W 1871 r teren wokół cmentarza i kościoła ogrodzono kamiennym murem.

Wieś Jaminy w swojej historii przynależała administracyjnie do gminy Dębowo. Obecnie należy do gminy Sztabin.

Parafia Jaminy do roku 1795 r. podlegała dekanatowi grodzieńskiemu, diecezji Wileńskiej. Od 16 marca 1799 przypisana została do diecezji Wigry, następnie od 1818 roku do Augustowa, tzw. diecezji Sejneńskiej. W okresie międzywojennym, od 1925 przypisano ją do diecezji Łomżyńskiej. Od 1992 roku parafia Jaminy przynależy do diecezji Ełckiej. W różnym jej okresie niektóre jej miejscowości przynależały do sąsiednich parafii, między innymi do Dolistowa. W 1844 proboszczem został ksiądz Wincenty Andruszkiewicz, który rozebrał starą kaplicę i pobudował nowy kościół w 1849 r. z elementów przeniesionego tutaj drewnianego kościoła z Augustowa pochodzącego z 1778 r. W 1853 r. istniał już ołtarz główny oraz boczny z obrazem Matki Bożej i prawdopodobnie pochodził z rozebranego kościoła w Augustowie. Natomiast ołtarz pod wezwaniem św. Mateusza Apostoła był prowizoryczny i znajdował się w budowie.

W 1873 r. Dzięki Mateuszowi Polkowskiemu oraz Karolowi Witkowskiemu, kościół został pokryty nowym dachem gontowym. Zostały także umieszczone 3 nowe dzwony w prawej wieży. Istniały 3 ołtarze, jeden główny oraz dwa boczne pod wezwaniem św Mateusza, św. Wawrzyńca i św. Anny. Na cmentarzu oprócz zabytkowych kapliczek drogi krzyżowej znajdują się inne zabytki, między innymi krzyże i ogrodzenia wykute w hucie Karola Brzostowskiego, brama wejściowa z XIX w., kaplice z 1881 r. We wsi znajduje się także stara plebania na podmurówce z kamienia polnego wybudowana w 1831 r. oraz stodoła plebańska z 1860 r.

 
Dodaj komentarz

Ta strona używa Akismet do blokowania spamu. Dowiedz się, jak przetwarzane są komentarze.