{"id":31091,"date":"2026-09-22T13:27:40","date_gmt":"2026-09-22T11:27:40","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=31091"},"modified":"2026-09-22T13:27:40","modified_gmt":"2026-09-22T11:27:40","slug":"niby-taki-zwyczajny-wspomnienie-o-ojcu-w-setna-rocznice-urodzin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/09\/22\/niby-taki-zwyczajny-wspomnienie-o-ojcu-w-setna-rocznice-urodzin\/","title":{"rendered":"Niby taki zwyczajny. Wspomnienie o Ojcu w setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin"},"content":{"rendered":"

Pozna\u0142em go w kwietniu 1954 roku. W zasadzie to on pozna\u0142 mnie pierwszy. By\u0142em dla niego trzecim (\u015brodkowym) dzieckiem, po Alicji i Zdzis\u0142awie. Bardziej przypadek ni\u017c zamiar sprawi\u0142, \u017ce urodzi\u0142em si\u0119 w Sejnach. Moi rodzice zamieszkali tam w przerwie, po opuszczeniu Go\u0142dapi i przed zamieszkaniem w Olecku. Faktycznie \u201ezawdzi\u0119czam\u201d to starszemu bratu Zdzis\u0142awowi, kt\u00f3ry, b\u0119d\u0105c chorowitym dzieckiem, p\u0142aka\u0142 po nocach, nie daj\u0105c spa\u0107 domownikom. Dzia\u0142o si\u0119 to w drewnianej chacie dziadka Jana Szczud\u0142o w Zag\u00f3wcu, gdzie Zygmunt z Jadwig\u0105 i synem po powrocie z Go\u0142dapi najpierw zamieszkali. Chata mia\u0142a tylko jedn\u0105 ogrzewan\u0105 izb\u0119, w kt\u00f3rej nie da\u0142o si\u0119 odseparowa\u0107 p\u0142acz\u0105cego malucha od chc\u0105cych spa\u0107 doros\u0142ych. Po kolejnej niespanej nocy dziadek da\u0142 do zrozumienia, \u017ce m\u0142odzi rodzice maj\u0105 wyprowadzi\u0107 si\u0119 z dzieckiem. Znale\u017ali do wynaj\u0119cia drewniany domek na ul. Konopnickiej w Sejnach, w dzielnicy zwanej Koziark\u0105. To w nim przyszed\u0142em na \u015bwiat w wielkanocny poniedzia\u0142ek 19 kwietnia 1954 roku.<\/p>\n

\"Metryka<\/a>
Metryka urodzenia Zygmunta Szczud\u0142o<\/figcaption><\/figure>\n

Doceni\u0142em ten fakt po latach, kiedy u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce spo\u015br\u00f3d pi\u0119ciorga dzieci swoich rodzic\u00f3w tylko ja jeden jako miejsce urodzenia mia\u0142em wpisane Sejny, a Sejne\u0144szczyzna to teren zasiedlony przez Szczud\u0142\u00f3w od prawie 200 lat. W naszej rodzinie tylko ja i Mama mieli\u015bmy ten przymiot bycia Sejniakami z urodzenia. Tato urodzi\u0142 si\u0119 w Zag\u00f3wcu, a moi bracia ka\u017cdy w innym mie\u015bcie: Zdzis\u0142aw (jak siostra Alicja) w Go\u0142dapi, Teodor w Olecku, a Krzysztof w Augustowie. Ich miejsca urodzenia dokumentowa\u0142y kolejne adresy zamieszkania rodzic\u00f3w.<\/p>\n

Moje pierwsze wspomnienia zwi\u0105zane z ojcem dotycz\u0105 spraw dla mnie wa\u017cnych. Pierwsze z nich wi\u0105\u017ce si\u0119 z sytuacj\u0105, kiedy, wracaj\u0105c z organizowanej w oleckim GS choinki dla dzieci, byli\u015bmy zaczepiani przez jakiego\u015b przechodnia. Tato szybko zareagowa\u0142, separuj\u0105c nas od natr\u0119ta. By\u0142em z niego dumny, \u017ce nas obroni\u0142.<\/p>\n

Kolejna sytuacja dotyczy\u0142a motoru. Posiadanie motoru w latach 50. by\u0142o nie byle czym. Kiedy Tato zabra\u0142 mnie na przeja\u017cd\u017ck\u0119 poza miasto, by\u0142em przeszcz\u0119\u015bliwy. Pami\u0119tam tylko sam\u0105 jazd\u0119, co by\u0142o dla mnie wielkim prze\u017cyciem. Bardzo zasmuci\u0142em si\u0119 natomiast, kiedy sprzeda\u0142 motor swojemu bratu.<\/p>\n

Wi\u0119cej fakt\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z czasem, kiedy mia\u0142em ju\u017c 8 lat i zamieszka\u0142em na wsi, w Zag\u00f3wcu. Dom nie by\u0142 jeszcze ca\u0142kowicie wyko\u0144czony, ale rodzice zdecydowali si\u0119 wprowadzi\u0107 do niego jak najpr\u0119dzej, godz\u0105c si\u0119 na sparta\u0144skie jeszcze warunki. Kiedy ju\u017c tam mieszkali\u015bmy, uk\u0142adano pod\u0142ogi, instalowano centralne ogrzewanie i kryto dach dach\u00f3wk\u0105. Przy kryciu dachu mia\u0142em sw\u00f3j skromny udzia\u0142, z perspektywy dziecka oceniany jako du\u017cy. Po drabinie nosi\u0142em na dach cementowe dach\u00f3wki! My\u015bl\u0119, \u017ce to asystowanie w dzieci\u0144stwie przy budowie domu, po latach pomog\u0142o mi podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o budowie w\u0142asnego, we Wschowie.<\/p>\n

Tato nie mia\u0142 konkretnego zawodu, ale w \u017cyciu sprawdzi\u0142 si\u0119 w wielu fachach, m.in. w stolarstwie. Prawdopodobnie wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci mia\u0142 po swoim ojcu Janie Szczud\u0142o, kt\u00f3ry gospodarzy\u0142 na 3 ha ziemi, ale ponadto by\u0142 cie\u015bl\u0105. Robi\u0142 sanie, grabie, koszyki, kt\u00f3re sprzedawa\u0142 na targu.<\/p>\n

Kiedy byli\u015bmy w szkole podstawowej, Tato zrobi\u0142 nam solidne, d\u0119bowe narty. Mia\u0142y jednak wad\u0119: brak rowka na spodzie, co sprawia\u0142o, \u017ce trudno by\u0142o utrzyma\u0107 kierunek jazdy.<\/p>\n

Mimo \u017ce zwykle zajmowa\u0142 si\u0119 pracami u\u017cytecznymi, kt\u00f3rej\u015b zimy zrobi\u0142 nam skrzynk\u0119 do \u0142apania sikorek. Mia\u0142a sprytn\u0105 pu\u0142apk\u0119, kt\u00f3ra zamyka\u0142a wieko skrzynki, kiedy ptaszek stan\u0105\u0142 na patyku. Cieszyli\u015bmy si\u0119 tym wynalazkiem kr\u00f3tko \u2013 do czasu, a\u017c zdech\u0142a nam sikorka uderzona kraw\u0119dzi\u0105 wieka skrzynki.<\/p>\n

Innym wyrobem tatowego warsztatu by\u0142y sanki, tzw. samoci\u0105\u017cki, kt\u00f3re mia\u0142y k\u0142onice, umo\u017cliwiaj\u0105ce transport drewna. Zim\u0105 je\u017adzili\u015bmy nimi do lasu (rz\u0105dowego) po drewno. Las by\u0142 pa\u0144stwowy, wi\u0119c nie mieli\u015bmy poczucia, \u017ce kradniemy drewno. Po latach trudno zrozumie\u0107 motywacj\u0119, ale mia\u0142em do tej roboty taki ci\u0105g, \u017ce po lekcjach szybko wraca\u0142em do domu, aby jecha\u0107 na \u201edrewnobranie\u201d.<\/p>\n

Mieszkaj\u0105c w Zag\u00f3wcu chodzi\u0142em do szko\u0142y podstawowej w Sejnach, tej samej, do kt\u00f3rej wcze\u015bniej ucz\u0119szczali moi rodzice. Niewiele o tym opowiadali. Tato da\u0142 si\u0119 sprowokowa\u0107 do wspomnie\u0144 z tego okresu dopiero b\u0119d\u0105c na emeryturze. Pyta\u0142em go o sytuacj\u0119 na pocz\u0105tku wojny, w 1939 roku. Opowiada\u0142, \u017ce mia\u0142 w klasie \u017cydowskich koleg\u00f3w, ale nie byli lubiani, bo\u2026 zawsze przynosili kanapki. Biedota ze wsi po prostu im tego zazdro\u015bci\u0142a.<\/p>\n

Najd\u0142u\u017cej Tato pracowa\u0142 w gminnej sp\u00f3\u0142dzielni Samopomoc Ch\u0142opska, najpierw w Olecku, p\u00f3\u017aniej w Sejnach. W Olecku wprowadzi\u0142 go do GS-u starszy o kilka lat brat cioteczny Stanis\u0142aw Kazimierowicz, kt\u00f3rego losy opisa\u0142em na swoim blogu. Zygmunt Szczud\u0142o najpierw by\u0142 jego pomocnikiem, a p\u00f3\u017aniej ca\u0142kowicie go zast\u0105pi\u0142. Nabra\u0142 w Olecku do\u015bwiadczenia jako magazynier w magazynie zbo\u017cowym. By\u0142y to trudne czasy dostaw obowi\u0105zkowych. Nie mog\u0105c si\u0119 z nich w pe\u0142ni wywi\u0105za\u0107, niekt\u00f3rzy rolnicy przychodzili do magazyniera, pr\u00f3buj\u0105c uzyska\u0107 kwit dostawy \u201ena lewo\u201d. O takich mo\u017cliwo\u015bciach wiedzia\u0142a S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rej funkcjonariusze po cywilnemu nachodzili magazyniera. Jak sobie z tym radzi\u0142, nie wiem. Wspomina\u0142 tylko, \u017ce mia\u0142 tego typu problemy.<\/p>\n

Kiedy w 1962 roku Zygmunt Szczud\u0142o zatrudni\u0142 si\u0119 w magazynie zbo\u017cowym GS w Sejnach, mia\u0142 ju\u017c spore do\u015bwiadczenie i dobrze radzi\u0142 sobie z obowi\u0105zkami. Docenili to r\u00f3wnie\u017c prze\u0142o\u017ceni, przenosz\u0105c go po kilku latach na bardziej odpowiedzialne stanowisko magazyniera w magazynie spo\u017cywczym. W owym czasie by\u0142a to hurtownia artyku\u0142\u00f3w spo\u017cywczych zaopatruj\u0105ca wiejskie sklepy. Konnymi wozami sklepikarze przyje\u017cd\u017cali po towar.<\/p>\n

Jeszcze w czasie pracy Taty w magazynie zbo\u017cowym dosta\u0142em od Mamy przykazanie, aby po szkole zawsze zachodzi\u0107 do niego i je\u015bli jest \u201epotrzeba\u201d, zosta\u0107 do zamkni\u0119cia firmy. Domy\u015blnie tak\u0105 potrzeb\u0105 by\u0142a szykowana popijawa. Zdarza\u0142o si\u0119 to od czasu do czasu i wtedy istnia\u0142o niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce podpity magazynier nie zadba nale\u017cycie o zamkni\u0119cie wszystkich drzwi do magazynu. Profilaktycznie mia\u0142em zostawa\u0107 z Tat\u0105 i go asekurowa\u0107. Wywi\u0105zywa\u0142em si\u0119 z tego bez pretensji, czasem nawet prowadz\u0105c podpitego do domu. By\u0107 mo\u017ce wtedy powsta\u0142a moja g\u0142\u0119bsza relacja z ojcem, kt\u00f3rej po latach nie umia\u0142a zrozumie\u0107 moja Mama. Zawsze by\u0142a o to zazdrosna i obra\u017cona. Ju\u017c wiele lat p\u00f3\u017aniej, kiedy byli na emeryturze, wielokrotnie wypomina\u0142a m\u0119\u017cowi \u201ewypitki\u201d w GS. A faktycznie by\u0142y one okazjonalne, inicjowane przez rolnik\u00f3w, kt\u00f3rzy korzystnie sprzedali swoje produkty sp\u00f3\u0142dzielni. Nieco inaczej \u2013 trudniej \u2013 by\u0142o kiedy Tato zosta\u0142 magazynierem w magazynie spo\u017cywczym. Przechowywano tam rozmaite towary, a w\u015br\u00f3d nich alkohole, kt\u00f3re kusi\u0142y niejednego. Kluczowym momentem by\u0142a dostawa towaru do magazynu. W Sejnach stacji kolejowej nie by\u0142o, wi\u0119c transport alkoholu dociera\u0142 samochodami. W magazynie czeka\u0142a brygada roz\u0142adowcza, zwykle \u201eg\u0142odnych\u201d osi\u0142k\u00f3w, kt\u00f3rzy szukali st\u0142uczek \u2013 butelek uszkodzonych w trakcie transportu. Je\u015bli ich nie by\u0142o, prowokowali rozbicie kt\u00f3rej\u015b butelki, co stwarza\u0142o konieczno\u015b\u0107 sporz\u0105dzenia protoko\u0142u na okoliczno\u015b\u0107 brak\u00f3w. W takich sytuacjach m\u0119\u017cczy\u017ani zachowywali si\u0119 \u015bmielej ni\u017c zwykle, na co ja \u2013 dy\u017curny \u2013 musia\u0142em uwa\u017ca\u0107. Korzy\u015bci\u0105 z tego po mojej stronie by\u0142o to, \u017ce chodz\u0105c pomi\u0119dzy rega\u0142ami znajdowa\u0142em \u201est\u0142uczki\u201d cukierkowe. Z niekt\u00f3rych kilkukilogramowych toreb przetartych na kraw\u0119dzi wylatywa\u0142y cukierki, a te, kt\u00f3re spad\u0142y, by\u0142y moje. Je\u015bli nie chcia\u0142y spa\u015b\u0107, ja im pomaga\u0142em. Kr\u00f3wki, raczki, sygusy to bohaterowie moich s\u0142odkich wspomnie\u0144 z tamtego czasu.<\/p>\n

Jak wielu podpitych, m\u00f3j ojciec bywa\u0142 nieraz \u015bmieszny. Pami\u0119tam sytuacj\u0119 w magazynie zbo\u017cowym. Po pracy zosta\u0142o kilka os\u00f3b, w tym m\u00f3j Tato i jego szwagier Irek Buchowski. Popijali sobie, ale na koniec dosz\u0142o do jakiej\u015b sprzeczki wujka Irka z postawnym m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry by\u0142 tam pracownikiem fizycznym. W kt\u00f3rym\u015b momencie Zygmunt zaszed\u0142 go z ty\u0142u i nie za mocno kopn\u0105\u0142 w ty\u0142ek. Kopni\u0119ty odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 i powiedzia\u0142: Zygmunt, ty mnie b\u0119dziesz bi\u0142?<\/em> Nie by\u0142o z tego wi\u0119kszej draki, ale w mojej pami\u0119ci pozosta\u0142 zabawny obraz ojca czaj\u0105cego si\u0119, aby kopn\u0105\u0107 dryblasa i jego reakcja. By\u0142o to prze\u015bmieszne!<\/p>\n

Innym razem Tato przyszed\u0142 z pracy podpity i kaza\u0142 mi co\u015b pisa\u0107. Znalaz\u0142em kartk\u0119 i pod jego dyktando pisa\u0142em: P\u0142yn\u0105\u0142 buk przez Bug, da\u0142by B\u00f3g, aby buk przez Bug przep\u0142yn\u0105\u0142 szcz\u0119\u015bliwie.<\/em><\/p>\n

Kiedy sko\u0144czy\u0142em i odda\u0142em kartk\u0119, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ojcu chodzi\u0142o o sprawdzenie moich umiej\u0119tno\u015bci polonistycznych. Zrobi\u0142em chyba kilka b\u0142\u0119d\u00f3w, bo nie bardzo wiedz\u0105c, o co chodzi, spieszy\u0142em si\u0119, aby szybko doj\u015b\u0107 do fina\u0142u. Ten egzamin by\u0142 skutkiem towarzyskiego spotkania przy kieliszku, jakie nieraz odbywa\u0142y si\u0119 w GS-ie.<\/p>\n

Moje korzy\u015bci z posiadania taty magazyniera to r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce w jego magazynie mo\u017cna by\u0142o pozyska\u0107 du\u017co makulatury, kt\u00f3rej zbi\u00f3rka by\u0142a obowi\u0105zkiem ka\u017cdego ucznia. Dowody dostawy do punktu skupu okazywa\u0142o si\u0119 w szkole, a ta prowadzi\u0142a ewidencj\u0119 i ranking. Na koniec roku organizowano podsumowanie i najaktywniejszym zbieraczom wr\u0119czano nagrody.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku nasz Tato dzieli\u0142 kwity makulaturowe mi\u0119dzy syn\u00f3w. Ka\u017cdego z nas wymieniano na apelu, ale \u017caden nie by\u0142 w pe\u0142ni usatysfakcjonowany. Po pewnym czasie zorientowali\u015bmy si\u0119, \u017ce w podstaw\u00f3wce nagrody by\u0142y bardzo marne i bardziej op\u0142aca\u0142o si\u0119 pisa\u0107 kwity na starszego brata Zdzis\u0142awa, kt\u00f3ry by\u0142 w liceum, gdzie bardziej doceniano zbieraczy. W ten spos\u00f3b weszli\u015bmy w posiadanie ma\u0142ej, jednotomowej encyklopedii PWN, kt\u00f3ra cieszy\u0142a ca\u0142\u0105 rodzin\u0119. Do dzi\u015b zachowa\u0142a si\u0119 w mojej sentymentalnej bibliotece.<\/p>\n