{"id":30841,"date":"2026-08-22T00:12:58","date_gmt":"2026-08-21T22:12:58","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=30841"},"modified":"2026-08-22T00:12:58","modified_gmt":"2026-08-21T22:12:58","slug":"tajemnica-lesnej-mogily","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/","title":{"rendered":"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y"},"content":{"rendered":"<div id=\"pl-30841\"  class=\"panel-layout\" ><div id=\"pg-30841-0\"  class=\"panel-grid panel-no-style\" ><div id=\"pgc-30841-0-0\"  class=\"panel-grid-cell\" ><div id=\"panel-30841-0-0-0\" class=\"so-panel widget widget_sow-editor panel-first-child panel-last-child\" data-index=\"0\" ><div\n\t\t\t\n\t\t\tclass=\"so-widget-sow-editor so-widget-sow-editor-base\"\n\t\t\t\n\t\t>\n<div class=\"siteorigin-widget-tinymce textwidget\">\n\t<h5>Ma\u0142o kto wie, \u017ce w le\u015bnej mogile na uroczysku Diable Bielaszki w okolicach Rajgrodu spoczywaj\u0105 narzeczeni, kt\u00f3rzy pochodzili z tej samej wsi, kszta\u0142cili si\u0119 przed wojn\u0105, a\u00a0 ich plany zawodowe i matrymonialne przerwa\u0142a tragiczna \u015bmier\u0107 latem 1943 roku.<\/h5>\n<blockquote>\n<p>By\u0142o ju\u017c kilka publikacji na ten temat i te\u017c kilka wersji tej tragedii z sierpnia 1943 roku. Ten artyku\u0142 opar\u0142em na najlepiej opisanej wersji opublikowanej przez <strong>Janusza Sobolewskiego w numerze 7 z 2020 roku \u201cRajgrodzkich Ech\u201d<\/strong>, z moimi uzupe\u0142nieniami i poprawkami opartymi na przekazie rodziny Or\u0142owskich - bezpo\u015brednich \u015bwiadk\u00f3w wydarze\u0144.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Jad\u0105c z Rajgrodu do Wo\u017anejwsi tzw. star\u0105 drog\u0105, przed \u015bcian\u0105 lasu skr\u0119camy w lewo i wje\u017cd\u017camy do \"Rajgrodzkich Choinek\". Po kilkuset metrach doje\u017cd\u017camy do uroczyska Diable Bielaszki, gdzie znajduje si\u0119 upami\u0119tnienie zbrodni, jakiej dokonali hitlerowcy na mieszka\u0144cach Wo\u017anejwsi: rodzinie Nowickich i Celinie Or\u0142owskiej. Ma\u0142o kto wie, \u017ce w le\u015bnej mogile spoczywaj\u0105 narzeczeni, kt\u00f3rzy pochodzili z tej samej wsi, kszta\u0142cili si\u0119 przed wojn\u0105, a \u00a0ich plany zawodowe i matrymonialne przerwa\u0142a tragiczna \u015bmier\u0107 latem 1943 roku. Jak do tego dosz\u0142o?<\/p>\n<p>W okresie mi\u0119dzywojennym w Wo\u017anejwsi Or\u0142owscy i Nowiccy byli s\u0105siadami; Nowiccy pochodzili z Kurpi. Po powstaniu styczniowym osiad\u0142 tu \u017ceni\u0105c si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 podle\u015bnego las\u00f3w rajgrodzkich Feliksa Pieni\u0105\u017cka (kolejnego zarz\u0105dcy las\u00f3w po J\u00f3zefie Sienkiewiczu, Janie Stefanie Ballogh, Adamie Formuz, J\u00f3zefie Brzozowskim i Kazimierzu Jab\u0142o\u0144skim) W\u0142adys\u0142aw Mateusz Nowicki, powstaniec, uczestnik bitwy pod Wincent\u0105, p\u00f3\u017aniejszy w\u00f3jt gminy Pruska. Mia\u0142 on kilkoro dzieci, z kt\u00f3rych syn Jakub by\u0142 nauczycielem, kierownikiem szko\u0142y w Rajgrodzie i Wo\u017anejwsi, a po przej\u015bciu na emerytur\u0119 pozosta\u0142 w rodzinnym domu w tej miejscowo\u015bci. Podczas okupacji sowieckiej, 20 czerwca 1941 roku, jego \u017con\u0119 z dwoma synami i siostr\u0119 (nauczycielk\u0119 z Wo\u017anejwsi) wywieziono na Syberi\u0119. Inny z syn\u00f3w powsta\u0144ca W\u0142adys\u0142awa Mateusza, Norbert Nowicki, pracowa\u0142 na kolei w Starosielcach. O\u017ceniony z Leokadi\u0105 Karpi\u0144sk\u0105 z Wo\u017anejwsi, mia\u0142 tu dzia\u0142k\u0119, na kt\u00f3rej postanowi\u0142 zbudowa\u0107 dom, by po przej\u015bciu na emerytur\u0119 wie\u015b\u0107 spokojne \u017cycie w urokliwie po\u0142o\u017conej wsi. Jeszcze przed wojn\u0105 budow\u0105 domu zaj\u0105\u0142 si\u0119 jego najstarszy syn, Boles\u0142aw, kt\u00f3ry by\u0142 weterynarzem w Grajewie. Jak napisa\u0142 ks. Stanis\u0142aw Nowicki, sybirak, syn Jakuba, \"Bolek nie by\u0142 wzorem wszystkich cn\u00f3t, a przeciwnie. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u015bwiat jest po to stworzony, by jemu by\u0142o dobrze. A czy ludziom b\u0119dzie z nim dobrze? - to go nie obchodzi\u0142o. Dosz\u0142o do tego na par\u0119 lat przed wojn\u0105, \u017ce m\u00f3j ojciec zerwa\u0142 z nim i rodzin\u0105 stryja wszelkie kontakty, bo Bolek nie przyni\u00f3s\u0142 zaszczytu naszemu nazwisku. Bolek sprowadza\u0142 wozami konnymi ze stacji kolejowej w Grajewie ceg\u0142\u0119 na budow\u0119 domu w Wo\u017anejwsi i zwozi\u0142 z dalekich p\u00f3l kamienie na fundament itp. A p\u00f3\u017aniej targowa\u0142 si\u0119 z gospodarzami i pewno trudno by\u0142o od niego wyd\u0119bi\u0107 nale\u017cno\u015b\u0107, co by\u0142o s\u0142uszn\u0105 przyczyn\u0105 gniewu gospodarzy\".<\/p>\n<p>Trudny charakter Boles\u0142awa Nowickiego i jego post\u0119powanie z mieszka\u0144cami Wo\u017anejwsi przyczyni\u0142y si\u0119 do tego, i\u017c Nowiccy nie byli lubiani w Wo\u017anejwsi.<\/p>\n<p>Po zaj\u0119ciu naszych ziem przez Niemc\u00f3w, latem 1941 roku, zorganizowali oni swoj\u0105 administracj\u0119 na okupowanych terenach. Podstaw\u0105 funkcjonowania tej administracji byli amtskomisarze i \u017candarmi. Oficerowi \u017candarmerii rezyduj\u0105cemu w Rajgrodzie podlega\u0142y posterunki \u017candarmerii w samym Rajgrodzie, jak te\u017c w Be\u0142dzie i Wo\u017anejwsi. 1 grudnia 1941 roku \u017candarmii na sw\u0105 siedzib\u0119 zaj\u0119li drewniany budynek szko\u0142y w Wo\u017anejwsi. Amtskomisarz urz\u0119dowa\u0142 w Kroszewie, a wo\u017anawiejskim posterunkiem dowodzi\u0142 Koloff, mia\u0142 on do dyspozycji 10 \u017candarm\u00f3w: Emila Bogatscha, Siegfrieda Hella, Tschapko vel Czapka, Georga Heina, Heinmanna, Thulla i pozosta\u0142ych o nieustalonych personaliach.<\/p>\n<p>Jak napisa\u0142 ks. Nowicki, jak podaj\u0105 mieszka\u0144cy Wo\u017anejswi, po\u017car domu Kury\u0142\u00f3w mia\u0142 zwi\u0105zek z tragedi\u0105, jaka si\u0119 tu rozegra\u0142a pod koniec sierpnia 1943 roku. Burzy wtedy nie by\u0142o, elektryczno\u015bci Wo\u017anawie\u015b w\u00f3wczas nie posiada\u0142a, a domek biednego Kury\u0142y sp\u0142on\u0105\u0142. \u017bandarmi wszcz\u0119li dochodzenie. Zapytali Kury\u0142\u0119 \u00a0o to - z kim on si\u0119 gniewa? Pogorzelec odpowiedzia\u0142, \u017ce z Bolkiem Nowickim, bo on nie zap\u0142aci\u0142 mu za przywo\u017cenie ceg\u0142y wozem konnym. Podejrzenie pad\u0142o wi\u0119c na Boles\u0142awa Nowickiego, kt\u00f3ry wraz z rodzin\u0105 ojca mieszka\u0142 w jeszcze niewyko\u0144czonym domu. Rodzina Norberta Nowickiego sprowadzi\u0142a si\u0119 na wie\u015b, podobnie jak wiele innych polskich rodzin, gdy\u017c podczas okupacji \u017cycie na wsi by\u0142o \u0142atwiejsze. Boles\u0142aw Nowicki zosta\u0142 aresztowany. Przes\u0142uchiwany przez Gestapo w Grajewie, bity podczas \u015bledztwa, jak twierdzi\u0142 ojciec ks. Nowickiego, podpisa\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Niemcami. Boj\u0105c si\u0119 ewentualnego wyroku \u015bmierci, wydanego na donosiciela przez Armi\u0119 Krajow\u0105, nie podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142pracy z okupantem. Postanowi\u0142 ukrywa\u0107 si\u0119. Zapewne w tym celu w nowym domu wykonano kryj\u00f3wk\u0119. By\u0142 to tunel prowadz\u0105cy do rzeki, do dzisiaj widniej\u0105 \u015blady po tym tajnym przej\u015bciu, umo\u017cliwiaj\u0105cym ewakuacje w razie zagro\u017cenia.<\/p>\n<style type=\"text\/css\">\n#foogallery-gallery-30862 .fg-image { width: 200px; }\n#foogallery-gallery-30862 { --fg-gutter: 10px; }<\/style>\n<div class=\"foogallery foogallery-container foogallery-default foogallery-lightbox-arifancylightbox fg-center fg-default fg-ready fg-light fg-border-thin fg-shadow-outline fg-loading-default fg-loaded-fade-in fg-caption-always fg-hover-fade fg-hover-zoom\" id=\"foogallery-gallery-30862\" data-foogallery=\"{&quot;item&quot;:{&quot;showCaptionTitle&quot;:true,&quot;showCaptionDescription&quot;:true},&quot;lazy&quot;:true,&quot;src&quot;:&quot;src&quot;,&quot;srcset&quot;:&quot;srcset&quot;}\" style=\"--fg-title-line-clamp: 0; --fg-description-line-clamp: 0;\" >\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Dom-Nowickich-po-2-ws-1.jpg\" data-caption-title=\"Opuszczony dom Nowickich; okres powojenny\" data-attachment-id=\"30863\" data-fancybox-group=\"lightbox_30862\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/Dom-Nowickich-po-2-ws-1\/4198219004.jpg\" title=\"Opuszczony dom Nowickich; okres powojenny\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><figcaption class=\"fg-caption\">\n<div class=\"fg-caption-inner\">\n<div class=\"fg-caption-title\">Opuszczony dom Nowickich; okres powojenny<\/div>\n<\/div>\n<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/P1120566a-scaled.jpg\" data-caption-title=\"Miejsce gdzie sta\u0142 dom Nowickich obecnie\" data-attachment-id=\"30844\" data-fancybox-group=\"lightbox_30862\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/P1120566a-scaled\/4171783459.jpg\" title=\"Miejsce gdzie sta\u0142 dom Nowickich obecnie\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><figcaption class=\"fg-caption\">\n<div class=\"fg-caption-inner\">\n<div class=\"fg-caption-title\">Miejsce gdzie sta\u0142 dom Nowickich obecnie<\/div>\n<\/div>\n<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<blockquote>\n<p>Przekaz ks. Stanis\u0142awa Nowickiego mo\u017ce by\u0107 subiektywny poniewa\u017c te dwie ga\u0142\u0119zie rodziny Nowickich niezbyt si\u0119 lubi\u0142y. Z moich rozm\u00f3w i z przekazu Or\u0142owskich wynika, \u017ce jest mo\u017cliwe, \u017ce Boles\u0142aw Nowicki dzia\u0142a\u0142 w konspiracji w AK lub bardziej w ZWZ i poniek\u0105d wci\u0105gn\u0105\u0142 m\u0142odzie\u017c do konspiracji (wykradane ausweisy, \u201cdziwni ludzie\u201d pojawiaj\u0105cy si\u0119 w domu Nowickich, budowa tunelu \u2013 by\u0142 zrobiony wcze\u015bniej przed aresztowaniem Boles\u0142awa). Podczas tych tragicznych wydarze\u0144 Boles\u0142aw Nowicki przebywa\u0142 w Warszawie.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>W drugiej po\u0142owie sierpnia 1943 roku na mieszka\u0144c\u00f3w wsi i okolicy pad\u0142 blady strach. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z dniem 16 sierpnia, kiedy \u017candarmi spacyfikowali wie\u015b Grz\u0119dy, rozstrzeliwuj\u0105c na miejscu 35 jej mieszka\u0144c\u00f3w. Przez Wo\u017an\u0105wie\u015b za\u015b wieziono pozosta\u0142ych do obozu w Grajewie. Nied\u0142ugo po traumie grz\u0119dzia\u0144skiej, dwaj \u017candarmi - Kolof i Bogatz (tak\u0105 pisowni\u0119 stosowa\u0142 ks. Nowicki), przybyli do domu Norberta Nowickiego. Ich i dw\u00f3ch szucman\u00f3w (policjant\u00f3w pomocniczych, rekrutowanych najcz\u0119\u015bciej z Polak\u00f3w) przywi\u00f3z\u0142 furmank\u0105 Bronis\u0142aw Milewski, kt\u00f3rego wzi\u0119li na podwod\u0119. By\u0142 on \u015bwiadkiem tragedii, jaka rozegra\u0142a si\u0119 w domu Nowickich. Wszed\u0142 za \u017candarmami i szucmanami, dla kt\u00f3rych mia\u0142a tu by\u0107 kwatera. W czasie wchodzenia do mieszkania da\u0142y si\u0119 s\u0142ysze\u0107 dziwne odg\u0142osy, dochodz\u0105ce \u00a0z przyleg\u0142ego do kuchni pokoju. \u017bandarmi natychmiast si\u0119 tam udali i polecili szucmanom odsun\u0105\u0107 szaf\u0119. Ukaza\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas otw\u00f3r w pod\u0142odze, prowadz\u0105cy do piwnicznej kryj\u00f3wki, do kt\u00f3rego wchodzi\u0142o si\u0119 przez szaf\u0119. Jeden z \u017candarm\u00f3w strzeli\u0142 z karabinu w pod\u0142og\u0119 i krzykn\u0105\u0142, by natychmiast wyj\u015b\u0107 z piwnicy, bo wrzuci granat. Z kryj\u00f3wki wyszed\u0142 Jan Nowicki, najm\u0142odszy syn Norberta (Boles\u0142awa w\u00f3wczas nie by\u0142o w domu). Niemcy zacz\u0119li bi\u0107 Janka i pyta\u0107 go o przyczyn\u0119 jego ukrywania si\u0119. Matka stan\u0119\u0142a w obronie syna, ale uderzona kolb\u0105 karabinow\u0105 w piersi, upad\u0142a na pod\u0142og\u0119. Najprawdopodobniej Janek, zobaczywszy \u017candarm\u00f3w id\u0105cych do ich domu, s\u0105dzi\u0142, \u017ce szukaj\u0105 brata Boles\u0142awa. W jego mniemaniu, skoro nie znale\u017aliby Boles\u0142awa, zabraliby jego. Postanowi\u0142 skorzysta\u0107 z kryj\u00f3wki. Pospieszne wchodzenie do szafy z pewno\u015bci\u0105 dostarczy\u0142o uszom \u017candarm\u00f3w g\u0142uchego \u0142omotu, wydobywaj\u0105cego si\u0119 z wn\u0119trza szafy niczym z pud\u0142a rezonansowego.<\/p>\n<p>Po rewizji, w domu Nowickich znaleziono czysty blankiet auswajsu (Ausweis - dow\u00f3d osobisty), ale opiecz\u0119towanego i z podpisami. Ponadto odkryto list z frontu od Wac\u0142awa Nowickiego (syn Norberta), kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142 podchor\u0105\u017c\u00f3wk\u0119 i jako podporucznik wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wojnie obronnej 1939 roku. Zgin\u0105\u0142 17 wrze\u015bnia w stopniu porucznika. Norberta i Leokadi\u0119 Nowickich wraz z ich synem Janem aresztowano. Dosz\u0142o te\u017c do zatrzymania Celiny Or\u0142owskiej, narzeczonej Jana.<\/p>\n<style type=\"text\/css\">\n#foogallery-gallery-30866 .fg-image { width: 200px; }\n#foogallery-gallery-30866 { --fg-gutter: 10px; }<\/style>\n<div class=\"foogallery foogallery-container foogallery-default foogallery-lightbox-arifancylightbox fg-center fg-default fg-ready fg-light fg-border-thin fg-shadow-outline fg-loading-default fg-loaded-fade-in fg-caption-always fg-hover-fade fg-hover-zoom\" id=\"foogallery-gallery-30866\" data-foogallery=\"{&quot;item&quot;:{&quot;showCaptionTitle&quot;:true,&quot;showCaptionDescription&quot;:true},&quot;lazy&quot;:true,&quot;src&quot;:&quot;src&quot;,&quot;srcset&quot;:&quot;srcset&quot;}\" style=\"--fg-title-line-clamp: 0; --fg-description-line-clamp: 0;\" >\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-241200a-1-scaled.jpg\" data-attachment-id=\"30867\" data-fancybox-group=\"lightbox_30866\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/1-241200a-1-scaled\/2998418634.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Kochanej-siostrzcce.01.05-to-urodziny-Janka-1.jpg\" data-attachment-id=\"30868\" data-fancybox-group=\"lightbox_30866\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/1-Kochanej-siostrzcce_01_05-to-urodziny-Janka-1\/4039026881.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h5>Wilno, 1 maja 1937 r. Urodziny Janka Nowickiego - od lewej w g\u00f3rnym rz\u0119dzie stoj\u0105: Cecylia Nowicka z bratem, dalej Celina Or\u0142owska z Janem Nowickim, poni\u017cej w \u015brodku siostra Celiny, Leokadia z Or\u0142owskich \u0141ozowicka, z m\u0119\u017cem Feliksem<\/h5>\n<blockquote>\n<p>Podczas transportowania zatrzymanych do siedziby \u017candarmerii w budynku szko\u0142y, kiedy przechodzili obok domu Or\u0142owskich, Celina Or\u0142owska widz\u0105c, \u017ce aresztowano narzeczonego, nie mog\u0105c opanowa\u0107 emocji, wybieg\u0142a z p\u0142aczem na drog\u0119,\u00a0 i j\u0105 tak\u017ce zabrano razem z Nowickimi.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Bronis\u0142aw Milewski widzia\u0142 podczas wchodzenia do domu Nowickich, ich c\u00f3rk\u0119 Lotk\u0119 (Leokadi\u0119). Potem jej nie by\u0142o, bo kiedy wszyscy udali si\u0119 do pokoju, ona z kuchni wysz\u0142a na zewn\u0105trz i skry\u0142a si\u0119 w pobliskim lesie.<\/p>\n<p>Po uwi\u0119zieniu Nowickich i Or\u0142owskiej w chlewie przy szkole, miejscowym gospodarzom nakazano ich pilnowa\u0107. Kolof i Bogatz zwolnili Milewskiego, a za furmana wzi\u0119li m\u0142odego Brodowskiego. Postanowili jecha\u0107 do Be\u0142dy do gminy. Zapewne zamierzali zg\u0142osi\u0107 tamtejszemu amskomisarzowi \"wyciek\" czystego blankietu auswajsu, znalezionego w domu Nowickich. By\u0107 mo\u017ce \"na gor\u0105co\" chcieli zatrzyma\u0107 osob\u0119 maj\u0105c\u0105 nadz\u00f3r nad tymi drukami, b\u0105d\u017a maj\u0105c\u0105 do nich dost\u0119p. Po drodze ich dociekania poniek\u0105d sfinalizowa\u0142y si\u0119, znacznie wcze\u015bniej ni\u017c si\u0119 tego spodziewali.<\/p>\n<p>Kiedy lasem jechali w kierunku Be\u0142dy, w oddali zobaczyli id\u0105c\u0105 im naprzeciwko kobiet\u0119. Jeden z nich mia\u0142 powiedzie\u0107: \"O, jaka\u015b baba idzie\". Na to, nie\u015bwiadomy wagi swej wypowiedzi, ch\u0142opak Brodowski odpar\u0142, \u017ce to Cecylia Nowicka. Ona w\u0142a\u015bnie pieszo wraca\u0142a z pracy w be\u0142dowskiej gminie do domu. Zobaczywszy na furmance \u017candarm\u00f3w, zesz\u0142a z drogi i przykucn\u0119\u0142a pod krzaczkiem, udaj\u0105c, \u017ce si\u0119 za\u0142atwia. \u017bandarmi natychmiast j\u0105 aresztowali i zawie\u017ali do wcze\u015bniej uwi\u0119zionych. By\u0142a absolwentk\u0105 Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych Uniwersytetu Wile\u0144skiego i jak napisa\u0142 ks. Nowicki, dziwiono si\u0119 bardzo, \u017ce posz\u0142a pracowa\u0107 w gminie w Be\u0142dzie. Nie wiedziano, \u017ce by\u0142o to z polecenia AK. Nale\u017c\u0105c do tej organizacji podziemnej, dostarcza\u0142a konspiratorom czyste blankiety auswajs\u00f3w, czy te\u017c wa\u017cnych wiadomo\u015bci.<\/p>\n<p>Rodzin\u0119 Nowickich i Or\u0142owsk\u0105 poddano ci\u0119\u017ckiemu \u015bledztwu, bij\u0105c przy tym i stosuj\u0105c inne kary. Jednak nie trwa\u0142o to d\u0142ugo, tj. do 29 sierpnia 1943 roku.<\/p>\n<blockquote>\n<p>Brat Celiny Or\u0142owskiej Romuald znaj\u0105c dobrze j\u0119zyk niemiecki pr\u00f3bowa\u0142 negocjowa\u0107 z \u017candarmami,\u00a0 ale niestety nic z tego nie wysz\u0142o, byli oskar\u017ceni o przest\u0119pstwo polityczne traktowane inaczej ni\u017c inne wykroczenia.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Jakub Nowicki, spogl\u0105daj\u0105c ukradkiem zza firanki, widzia\u0142 jad\u0105c\u0105 furmank\u0119 z Kolofem i Bogatzem. Na niej siedzieli: Norbert, Leokadia, Cecylia, Jan Nowiccy i Celina Or\u0142owska. Byli w bieli\u017anie i ze skr\u0119powanymi do ty\u0142u r\u0119cami, dostrzeg\u0142 te\u017c le\u017c\u0105ce w gnoj\u00f3wkach szpadle. Pojechali w kierunku Rajgrodu, najwyra\u017aniej wioz\u0105c aresztowanych na rozstrzelanie. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o, strzelali im w ty\u0142 g\u0142owy i zakopali w niezbyt g\u0142\u0119bokim dole. Przypadkowymi \u015bwiadkami tego mordu byli Ignacy Tyburski i Jan Ga\u0142aszewski. Arkadiusz Chili\u0144ski w swej pracy magisterskiej napisa\u0142: \"Byli w\u00f3wczas w lesie i widzieli, jak Niemcy mordowali Nowickich oraz Or\u0142owsk\u0105. Obaj szczeg\u00f3\u0142owo opisali to wydarzenie, przy czym Tyburski by\u0142 w stanie opisa\u0107 wygl\u0105d oprawc\u00f3w oraz rozpozna\u0107 na podstawie fotografii zabite ma\u0142\u017ce\u0144stwo Nowickich, kt\u00f3rych wcze\u015bniej nie zna\u0142. Wielu \u015bwiadk\u00f3w 29 sierpnia 1943 roku widzia\u0142o trzech \u017candarm\u00f3w, kt\u00f3rzy wywie\u017ali Nowickich i Or\u0142owsk\u0105 do lasu. Zidentyfikowano ich jako: Bogatza, Kollofa, oraz Heina\".<\/p>\n<p>Miejsce spoczynku rozstrzelanych oznaczy\u0142 kijem Boles\u0142aw Nowicki, wskazane mu po wojnie. Kiedy z siostrami Zosi\u0105 i Lotk\u0105 postanowi\u0142 postawi\u0107 na tej le\u015bnej mogile krzy\u017c z napisami, trudno mu by\u0142o odnale\u017a\u0107 to miejsce.<\/p>\n<p><strong>Upami\u0119tnienie miejsca stracenia rodziny Nowickich i Celiny Or\u0142owskiej<\/strong><\/p>\n<style type=\"text\/css\">\n#foogallery-gallery-30848 .fg-image { width: 200px; }\n#foogallery-gallery-30848 { --fg-gutter: 10px; }<\/style>\n<div class=\"foogallery foogallery-container foogallery-default foogallery-lightbox-arifancylightbox fg-center fg-default fg-ready fg-light fg-border-thin fg-shadow-outline fg-loading-default fg-loaded-fade-in fg-caption-always fg-hover-fade fg-hover-zoom\" id=\"foogallery-gallery-30848\" data-foogallery=\"{&quot;item&quot;:{&quot;showCaptionTitle&quot;:true,&quot;showCaptionDescription&quot;:true},&quot;lazy&quot;:true,&quot;src&quot;:&quot;src&quot;,&quot;srcset&quot;:&quot;srcset&quot;}\" style=\"--fg-title-line-clamp: 0; --fg-description-line-clamp: 0;\" >\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/8.jpg\" data-attachment-id=\"30849\" data-fancybox-group=\"lightbox_30848\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/8\/382313479.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/7.jpg\" data-attachment-id=\"30850\" data-fancybox-group=\"lightbox_30848\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/7\/2677671775.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h5>Wykonane z inicjatywy ks. Stanis\u0142awa Nowickiego w 1966 r.<\/h5>\n<style type=\"text\/css\">\n#foogallery-gallery-30852 .fg-image { width: 200px; }\n#foogallery-gallery-30852 { --fg-gutter: 10px; }<\/style>\n<div class=\"foogallery foogallery-container foogallery-default foogallery-lightbox-arifancylightbox fg-center fg-default fg-ready fg-light fg-border-thin fg-shadow-outline fg-loading-default fg-loaded-fade-in fg-caption-always fg-hover-fade fg-hover-zoom\" id=\"foogallery-gallery-30852\" data-foogallery=\"{&quot;item&quot;:{&quot;showCaptionTitle&quot;:true,&quot;showCaptionDescription&quot;:true},&quot;lazy&quot;:true,&quot;src&quot;:&quot;src&quot;,&quot;srcset&quot;:&quot;srcset&quot;}\" style=\"--fg-title-line-clamp: 0; --fg-description-line-clamp: 0;\" >\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-scaled.jpg\" data-attachment-id=\"30853\" data-fancybox-group=\"lightbox_30852\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/1-scaled\/1136838407.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/2-scaled.jpg\" data-attachment-id=\"30854\" data-fancybox-group=\"lightbox_30852\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/2-scaled\/2541749277.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/4-scaled.jpg\" data-attachment-id=\"30855\" data-fancybox-group=\"lightbox_30852\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/4-scaled\/1445915407.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/3-scaled.jpg\" data-attachment-id=\"30856\" data-fancybox-group=\"lightbox_30852\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/3-scaled\/866299508.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h5>Widok obecny 1 listopada 2025 r. (w 1970 r. dodano drewniany krzy\u017c z tablic\u0105)<\/h5>\n<style type=\"text\/css\">\n#foogallery-gallery-30858 .fg-image { width: 200px; }\n#foogallery-gallery-30858 { --fg-gutter: 10px; }<\/style>\n<div class=\"foogallery foogallery-container foogallery-default foogallery-lightbox-arifancylightbox fg-center fg-default fg-ready fg-light fg-border-thin fg-shadow-outline fg-loading-default fg-loaded-fade-in fg-caption-always fg-hover-fade fg-hover-zoom\" id=\"foogallery-gallery-30858\" data-foogallery=\"{&quot;item&quot;:{&quot;showCaptionTitle&quot;:true,&quot;showCaptionDescription&quot;:true},&quot;lazy&quot;:true,&quot;src&quot;:&quot;src&quot;,&quot;srcset&quot;:&quot;srcset&quot;}\" style=\"--fg-title-line-clamp: 0; --fg-description-line-clamp: 0;\" >\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Od-lewj-Leokadia-Nowicka-z-d-Karpinska-Celina-Genowefa-Waclaw-i-Boleslaw-Nowiccy-na-koniu-Czeslaw-pol-lat-20-2-scaled.jpg\" data-attachment-id=\"30859\" data-fancybox-group=\"lightbox_30858\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/Od-lewj-Leokadia-Nowicka-z-d-Karpinska-Celina-Genowefa-Waclaw-i-Boleslaw-Nowiccy-na-koniu-Czeslaw-pol-lat-20-2-scaled\/4172900398.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"fg-item fg-type-image fg-loading\">\n<figure class=\"fg-item-inner\"><a href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Genowefa-i-Celina-z-Nowickimi-Colorized-1.jpg\" data-attachment-id=\"30860\" data-fancybox-group=\"lightbox_30858\" class=\"ari-fancybox fg-thumb\" data-type=\"image\"><span class=\"fg-image-wrap\"><img src=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/cache\/2026\/08\/Genowefa-i-Celina-z-Nowickimi-Colorized-1\/3996778676.jpg\" width=\"200\" height=\"300\" class=\"skip-lazy fg-image\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\"><\/span><span class=\"fg-image-overlay\"><\/span><\/a><\/figure>\n<div class=\"fg-loader\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h5>Zdj\u0119cie przedstawia cz\u0142onk\u00f3w rodziny Nowickich i Or\u0142owskich, wykonane oko\u0142o 1925 r. Zdj\u0119cie z Nowickimi, tymi kt\u00f3rzy zamordowani zostali 29 sierpnia 1943 r. w lesie Choinki. Pani w kapelusiku to Leokadia Nowicka, z domu Karpi\u0144ska. Obok (najm\u0142odsza) to Celina Or\u0142owska, dalej Genowefa Or\u0142owska (nauczycielka w Wo\u017anejwsi, Kuligach). Ch\u0142opcy to Wac\u0142aw Nowicki (oficer, zgin\u0105\u0142 we wrze\u015bniu 1939 r.) i Boles\u0142aw Nowicki (weterynarz, lekarz med.). Na koniu Czes\u0142aw Or\u0142owski (nauczyciel w Sok\u00f3\u0142ce, sybirak, wraca\u0142 z Berlingiem)<\/h5>\n<p><strong>Na podstawie artyku\u0142u Janusza Sobolewskiego opublikowanego w numerze 7 z 2020 roku \u201cRajgrodzkich Ech\u201d<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ma\u0142o kto wie, \u017ce w le\u015bnej mogile na uroczysku Diable Bielaszki w okolicach Rajgrodu spoczywaj\u0105 narzeczeni, kt\u00f3rzy pochodzili z tej samej wsi, kszta\u0142cili si\u0119 przed wojn\u0105, a\u00a0 ich plany zawodowe i matrymonialne przerwa\u0142a tragiczna \u015bmier\u0107 latem 1943 roku. By\u0142o ju\u017c kilka publikacji na ten temat i te\u017c kilka wersji tej tragedii z sierpnia 1943 roku. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2361,"featured_media":30864,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1,286,317],"tags":[409],"class_list":["post-30841","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jzi","category-ludzie","category-miejsca","tag-rajgrod"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ma\u0142o kto wie, \u017ce w le\u015bnej mogile na uroczysku Diable Bielaszki w okolicach Rajgrodu spoczywaj\u0105 narzeczeni, kt\u00f3rzy pochodzili z tej samej wsi, kszta\u0142cili si\u0119 przed wojn\u0105, a\u00a0 ich plany zawodowe i matrymonialne przerwa\u0142a tragiczna \u015bmier\u0107 latem 1943 roku. By\u0142o ju\u017c kilka publikacji na ten temat i te\u017c kilka wersji tej tragedii z sierpnia 1943 roku. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-08-21T22:12:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"526\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"395\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Mariusz Or\u0142owski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Mariusz Or\u0142owski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Mariusz Or\u0142owski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/797e8bbc1ddc5abca49f3f7ff0ce955f\"},\"headline\":\"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y\",\"datePublished\":\"2026-08-21T22:12:58+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/\"},\"wordCount\":2081,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg\",\"keywords\":[\"rajgrod\"],\"articleSection\":[\"JZI\",\"Ludzie\",\"Miejsca\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/\",\"name\":\"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg\",\"datePublished\":\"2026-08-21T22:12:58+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg\",\"width\":526,\"height\":395},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/08\\\/22\\\/tajemnica-lesnej-mogily\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/797e8bbc1ddc5abca49f3f7ff0ce955f\",\"name\":\"Mariusz Or\u0142owski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/40936b31ec6af9820e50b815ed38fe065989c50ad6c4b0ff0b0f29195acb5526?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/40936b31ec6af9820e50b815ed38fe065989c50ad6c4b0ff0b0f29195acb5526?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/40936b31ec6af9820e50b815ed38fe065989c50ad6c4b0ff0b0f29195acb5526?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Mariusz Or\u0142owski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/author\\\/mariusz-orlowski\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Ma\u0142o kto wie, \u017ce w le\u015bnej mogile na uroczysku Diable Bielaszki w okolicach Rajgrodu spoczywaj\u0105 narzeczeni, kt\u00f3rzy pochodzili z tej samej wsi, kszta\u0142cili si\u0119 przed wojn\u0105, a\u00a0 ich plany zawodowe i matrymonialne przerwa\u0142a tragiczna \u015bmier\u0107 latem 1943 roku. By\u0142o ju\u017c kilka publikacji na ten temat i te\u017c kilka wersji tej tragedii z sierpnia 1943 roku. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_published_time":"2026-08-21T22:12:58+00:00","og_image":[{"width":526,"height":395,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Mariusz Or\u0142owski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Mariusz Or\u0142owski","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/"},"author":{"name":"Mariusz Or\u0142owski","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/797e8bbc1ddc5abca49f3f7ff0ce955f"},"headline":"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y","datePublished":"2026-08-21T22:12:58+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/"},"wordCount":2081,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg","keywords":["rajgrod"],"articleSection":["JZI","Ludzie","Miejsca"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/","name":"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg","datePublished":"2026-08-21T22:12:58+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg","width":526,"height":395},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/08\/22\/tajemnica-lesnej-mogily\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Tajemnica le\u015bnej mogi\u0142y"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/797e8bbc1ddc5abca49f3f7ff0ce955f","name":"Mariusz Or\u0142owski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/40936b31ec6af9820e50b815ed38fe065989c50ad6c4b0ff0b0f29195acb5526?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/40936b31ec6af9820e50b815ed38fe065989c50ad6c4b0ff0b0f29195acb5526?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/40936b31ec6af9820e50b815ed38fe065989c50ad6c4b0ff0b0f29195acb5526?s=96&d=mm&r=g","caption":"Mariusz Or\u0142owski"},"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/author\/mariusz-orlowski\/"}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-Zdjecie-obrobione-do-porcelany-1-e1787349795809.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30841","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2361"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30841"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30841\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30873,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30841\/revisions\/30873"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}