Naszym przewodnikiem zosta\u0142 Piotr Kuczek z Biblioteki Publicznej im. Marii Konopnickiej w Suwa\u0142kach<\/strong> \u2013 cz\u0142owiek, dla kt\u00f3rego historia miasta nie ko\u0144czy si\u0119 na dokumentach i ksi\u0105\u017ckach. Od kilku lat jest zaanga\u017cowany w dokumentowanie i ratowanie starych suwalskich grob\u00f3w. Jest pomys\u0142odawc\u0105 projektu \u201eSuwalski cmentarz \u2013 ksi\u0119gi zatrzymanego czasu\u201d, w ramach kt\u00f3rego powstaj\u0105 biogramy dawnych mieszka\u0144c\u00f3w miasta, prowadzona jest ewidencja zabytkowych nagrobk\u00f3w, a wolontariusze porz\u0105dkuj\u0105 opuszczone mogi\u0142y. Za dzia\u0142ania s\u0142u\u017c\u0105ce zachowaniu pami\u0119ci o dawnych suwalczanach zesp\u00f3\u0142 pracownik\u00f3w biblioteki, w kt\u00f3rym dzia\u0142a Piotr Kuczek, otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Miasta Suwa\u0142ki w dziedzinie kultury.<\/p>\n Wyruszyli\u015bmy spod siedziby Biblioteki Publicznej. Pierwszym z miejsc przypominaj\u0105cych o dawnej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142 zesp\u00f3\u0142 szpitalny przy ulicy Ko\u015bciuszki<\/strong>. W po\u0142owie XIX wieku dzia\u0142a\u0142y tutaj obok siebie szpitale chrze\u015bcija\u0144ski i \u017cydowski. Budynek dawnego szpitala \u017cydowskiego przetrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w i mie\u015bci dzi\u015b restauracj\u0119 Karczma Polska<\/strong>. To jeden z przyk\u0142ad\u00f3w charakterystycznych dla Suwa\u0142k: dawna funkcja budynku znikn\u0119\u0142a, sam obiekt pozosta\u0142 i nadal jest cz\u0119\u015bci\u0105 codziennego \u017cycia miasta.<\/p>\n Kolejnym przystankiem by\u0142 budynek przy Noniewicza 42<\/strong>, mieszcz\u0105cy obecnie Browar P\u00f3\u0142nocny<\/strong>. W drugiej po\u0142owie XIX wieku mie\u015bci\u0142 si\u0119 tu \u017cydowski dom starc\u00f3w Moszaw Zkenim<\/strong>, ufundowany przez suwalskiego filantropa Joszu\u0119 Buraka. Opieka nad chorymi, ubogimi i osobami starszymi by\u0142a wa\u017cnym elementem dzia\u0142alno\u015bci suwalskiej gminy i \u017cydowskich organizacji dobroczynnych.<\/p>\n St\u0105d weszli\u015bmy w obszar dawnej ulicy Jerozolimskiej<\/strong>, zwi\u0105zanej z centrum \u017cydowskiej dzielnicy Suwa\u0142k. To w\u0142a\u015bnie w tej cz\u0119\u015bci miasta znajdowa\u0142y si\u0119 liczne domy modlitwy, szko\u0142y religijne, mykwa i najwa\u017cniejsza budowla suwalskich \u017byd\u00f3w \u2013 Wielka Synagoga. Dzielnic\u0119 t\u0119 nazywano Ma\u0142ymi Raczkami<\/strong>. Spacer dzisiejsz\u0105 ulic\u0105 Noniewicza wymaga wi\u0119c pewnego wysi\u0142ku wyobra\u017ani: wsp\u00f3\u0142czesna zabudowa w niewielkim stopniu przypomina \u015bwiat, kt\u00f3ry istnia\u0142 tu przed 1939 rokiem.<\/p>\n Wielka Synagoga<\/strong> powsta\u0142a w latach 1820\u20131821 i by\u0142a prawdziwym centrum \u017cydowskich Suwa\u0142k. Klasycystyczna budowla z o\u015bmiokolumnowym portykiem dominowa\u0142a nad okolic\u0105, a wraz z s\u0105siedni\u0105 mykw\u0105, szko\u0142\u0105 talmudyczn\u0105 i domami modlitwy tworzy\u0142a ca\u0142y kompleks religijny. Wok\u00f3\u0142 niego koncentrowa\u0142o si\u0119 nie tylko \u017cycie duchowe \u2013 tutaj spotykano si\u0119, dyskutowano i podejmowano wa\u017cne dla wsp\u00f3lnoty decyzje. Synagog\u0119 zdewastowali Niemcy podczas okupacji. Po wojnie niszcza\u0142a, a\u017c w 1956 roku zosta\u0142a rozebrana. Dzi\u015b przypomina o niej kamie\u0144 pami\u0105tkowy ustawiony w miejscu dawnej \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\n W bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie ogl\u0105dali\u015bmy r\u00f3wnie\u017c budynek dawnej szko\u0142y Talmud-Tora przy Noniewicza 25<\/strong>. Sama blisko\u015b\u0107 szko\u0142y, synagogi, mykwy i dom\u00f3w modlitwy pokazuje, jak bardzo ta cz\u0119\u015b\u0107 miasta stanowi\u0142a centrum \u017cycia suwalskich \u017byd\u00f3w.<\/p>\n Nast\u0119pnie przeszli\u015bmy na ulic\u0119 Weso\u0142\u0105 17<\/strong>, gdzie zachowa\u0142 si\u0119 budynek okre\u015blany jako dawny dom rabina<\/strong>. Jest to jeden z tych \u015blad\u00f3w \u017cydowskich Suwa\u0142k, kt\u00f3re przetrwa\u0142y w materialnej tkance miasta i nadal pozwalaj\u0105 dos\u0142ownie stan\u0105\u0107 przed domem zwi\u0105zanym z przedwojenn\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105.<\/p>\n Dla nas szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142 przystanek przy Ko\u015bciuszki 15<\/strong> \u2013 miejscu zwi\u0105zanym z rodzin\u0105 Eilender\u00f3w. Pod tym adresem mieszka\u0142 Josef Ejlender<\/strong>, zajmuj\u0105cy si\u0119 handlem drewnem. Jego syn Kasriel Eilender, urodzony w Suwa\u0142kach w 1923 roku, spisa\u0142 wspomnienia opisuj\u0105ce przedwojenne Suwa\u0142ki oraz gehenn\u0119 oboz\u00f3w koncentracyjnych, kt\u00f3re wkr\u00f3tce zostan\u0105 wydane w j\u0119zyku polskim. Niestety drewniany dom Ejlender\u00f3w zosta\u0142 wyburzony, a miejsce po nim zagospodarowano jako ogr\u00f3d kwiatowy.<\/p>\n Spacer zako\u0144czyli\u015bmy w miejscu szczeg\u00f3lnym \u2013 na suwalskim cmentarzu siedmiu wyzna\u0144<\/strong>. Obok siebie znajduj\u0105 si\u0119 tu nekropolie rzymskokatolicka, prawos\u0142awna, staroobrz\u0119dowa, lutera\u0144ska, kalwi\u0144ska, muzu\u0142ma\u0144ska i \u017cydowska. To chyba najbardziej czytelne \u015bwiadectwo wielokulturowych Suwa\u0142k.<\/p>\n \u017bydowski kirkut przy ulicy Zarzecze<\/strong> za\u0142o\u017cono na pocz\u0105tku XIX wieku. Podczas wojny zosta\u0142 zdewastowany, a po jej zako\u0144czeniu przez wiele lat pozostawa\u0142 zaniedbany. Z czasem odzyskane macewy ustawiano ponownie oraz wmurowywano w otaczaj\u0105cy cmentarz mur. Dzisiaj miejsce to, cho\u0107 zachowane jedynie fragmentarycznie, pozostaje jednym z najwa\u017cniejszych materialnych \u015bwiadectw spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ra przez ponad sto lat wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a Suwa\u0142ki.<\/p>\n![\"Uczestnicy](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/0-uczestnicy-wycieczki-przed-muzeum-okregowym-w-suwalkach.jpg\")
<\/a>Od szpitala do Ma\u0142ych Raczek<\/h3>\n
<\/a><\/a>Wok\u00f3\u0142 suwalskiej synagogi<\/h3>\n
<\/a><\/a><\/a>Dom Eilender\u00f3w i miejsce pami\u0119ci<\/h3>\n
<\/a>