{"id":30592,"date":"2026-06-16T14:04:48","date_gmt":"2026-06-16T12:04:48","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=30592"},"modified":"2026-06-16T14:04:48","modified_gmt":"2026-06-16T12:04:48","slug":"ksiadz-antoni-brzozowski-1809-1885","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/06\/16\/ksiadz-antoni-brzozowski-1809-1885\/","title":{"rendered":"Ksi\u0105dz Antoni Brzozowski (1809-1885)"},"content":{"rendered":"

Gr\u00f3b ksi\u0119dza Antoniego Brzozowskiego znajduje si\u0119 po drugiej stronie dr\u00f3\u017cki, przy kt\u00f3rej zosta\u0142a pochowana moja prababcia. Znam to miejsce od najm\u0142odszych lat. Jednak dopiero w bie\u017c\u0105cym roku zainteresowa\u0142am si\u0119, kim by\u0142 ksi\u0105dz Antoni i dlaczego spocz\u0105\u0142 na augustowskim cmentarzu.<\/p>\n

Prostsza jest odpowied\u017a na pytanie drugie. Ksi\u0105dz Antoni Brzozowski sp\u0119dzi\u0142 w Augustowie ostatnie lata swego \u017cycia. Rosyjskie urz\u0119dowe roczniki informacyjno-statystyczne wydawane przez w\u0142adze guberni, czyli tzw. pamiatnyje kni\u017cki, od roku 1877 wymieniaj\u0105 Antoniego Brzozowskiego jako rezydenta augustowskiej parafii[1]<\/a>. Potwierdza to rubrycela dla diecezji augustowskiej na rok 1885[2]<\/a>.<\/p>\n

Przegl\u0105daj\u0105c wcze\u015bniejsze wydania rocznik\u00f3w (1872, 1873, 1875), zdziwi\u0142am si\u0119, \u017ce ksi\u0105dz Antoni Brzozowski nie jest wymieniony ani jako proboszcz, ani jako wikary \u017cadnej parafii na terenie diecezji augustowskiej[3]<\/a>. Pomy\u015bla\u0142am od razu, \u017ce by\u0107 mo\u017ce w jaki\u015b spos\u00f3b sprzeciwia\u0142 si\u0119 w\u0142adzy i dlatego nie dosta\u0142 etatu od pa\u0144stwa. Przypomn\u0119 w tym miejscu, \u017ce po wej\u015bciu w \u017cycie ukazu carskiego \u201eo urz\u0105dzeniu duchowie\u0144stwa rzymskokatolickiego\u201d (grudzie\u0144 1865) ksi\u0119\u017ca katoliccy otrzymywali pa\u0144stwow\u0105 pensj\u0119. \u00a0Nie wszyscy, oczywi\u015bcie. Ci, kt\u00f3rzy narazili si\u0119 w\u0142adzy, byli zdani na datki od wiernych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dlaczego carskie w\u0142adze utrudnia\u0142y \u017cycie ksi\u0119dzu Brzozowskiemu?<\/p>\n

Po pierwsze, by\u0142 zaanga\u017cowany w powstanie styczniowe. Antoni Brzozowski, kap\u0142an z Krasnegoboru, by\u0142 umieszczony na li\u015bcie sporz\u0105dzonej przez konsystorz sejne\u0144ski w grudniu 1863 roku. Lista zawiera\u0142a nazwiska ksi\u0119\u017cy katolickich z diecezji augustowskiej czyli sejne\u0144skiej, kt\u00f3rzy zostali uwi\u0119zieni lub zes\u0142ani za udzia\u0142 w powstaniu styczniowym[4]<\/a>.<\/p>\n

Po drugie, spowiada\u0142 unit\u00f3w i nie kry\u0142 si\u0119 z tym.<\/p>\n

Przypomn\u0119, \u017ce w Kr\u00f3lestwie Polskim uni\u0119 ko\u015bcieln\u0105 skasowano na pocz\u0105tku roku 1875. Duchownych i \u015bwieckich unit\u00f3w zaliczono do prawos\u0142awnych i zakazano zmienia\u0107 wyznanie. Ci, kt\u00f3rzy nie chcieli przyj\u0105\u0107 prawos\u0142awia, nazywani byli opornymi. Mieli do wyboru: nie przyst\u0119powa\u0107 do sakrament\u00f3w lub w tajemnicy korzysta\u0107 z pos\u0142ugi ksi\u0119\u017cy katolickich. Za udzielanie sakrament\u00f3w unitom duchowni katoliccy byli karani.<\/p>\n

Ksi\u0105dz Antoni Brzozowski w sierpniu 1875 roku w Adamowiczach powiedzia\u0142 publicznie, \u017ce b\u0119dzie spowiada\u0142 wszystkich bez r\u00f3\u017cnicy[5]<\/a>. Ju\u017c we wrze\u015bniu zosta\u0142 za to skazany na wysiedlenie z diecezji augustowskiej do kujawsko-kaliskiej. Po nied\u0142ugim czasie zezwolono mu na powr\u00f3t, z tym \u017ce w\u0142adze guberni zastrzeg\u0142y u biskupa, by nie delegowa\u0142 ksi\u0119dza Brzozowskiego na zast\u0119pstwo do \u017cadnej parafii, cho\u0107by na najkr\u00f3tszy czas[6]<\/a>.<\/p>\n

Po trzecie, w sierpniu 1879 roku podczas kazania w Jan\u00f3wce ksi\u0105dz Brzozowski namawia\u0142 do zaniechania pija\u0144stwa[7]<\/a>. A przecie\u017c sprzeda\u017c alkoholu przynosi\u0142a ogromne dochody dla carskiego skarbu. Poza tym spo\u0142ecze\u0144stwem pogr\u0105\u017conym w alkoholizmie \u0142atwiej by\u0142o kierowa\u0107 i poddawa\u0107 procesom rusyfikacji.<\/p>\n

Po czwarte, podczas tego samego kazania w Jan\u00f3wce ksi\u0105dz Antoni zach\u0119ca\u0142, by pielgrzymowa\u0107 do Gietrzwa\u0142du, gdzie dw\u00f3m dziewczynkom ukaza\u0142a si\u0119 Matka Bo\u017ca[8]<\/a>.<\/p>\n

Zaznacz\u0119, \u017ce w roku 1877 w zaborze pruskim Maryja rozmawia\u0142a z dziewczynkami po polsku. Wkr\u00f3tce do Gietrzwa\u0142du zacz\u0119\u0142y przybywa\u0107 pielgrzymki ze wszystkich trzech zabor\u00f3w.<\/p>\n

W pa\u017adzierniku 1879 roku gubernator zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do biskupa, by bezwzgl\u0119dnie zakaza\u0142 ksi\u0119dzu Brzozowskiemu wyg\u0142asza\u0107 w przysz\u0142o\u015bci kazania[9]<\/a>.<\/p>\n

Po pi\u0105te, do Jan\u00f3wki ksi\u0105dz Brzozowski uda\u0142 si\u0119 bez paszportu, czyli bez pozwolenia w\u0142adz. W pa\u017adzierniku 1879 zosta\u0142 za to ukarany grzywn\u0105 w wysoko\u015bci 12 rubli[10]<\/a>. To wcale nie by\u0142o ma\u0142o. Sztuczna Inteligencja podpowiedzia\u0142a, \u017ce w tamtym czasie niewykwalifikowany robotnik zarabia\u0142 40-60 kopiejek dziennie, chleb \u017cytni (ok. 0,4 kg) kosztowa\u0142 3-5 kopiejek, mi\u0119so (ok. 0,4 kg) 15-20 kopiejek, mas\u0142o (ok. 0,4 kg) 30-40 kopiejek, para but\u00f3w 2-4 ruble.<\/p>\n

Wida\u0107 zatem, \u017ce ksi\u0105dz Antoni Brzozowski wykazywa\u0142 si\u0119 odwag\u0105 cywiln\u0105. Takiej odwagi potrzeba te\u017c by\u0142o ksi\u0119\u017com Micha\u0142owi Po\u017carowskiemu i jego nast\u0119pcy Antoniemu Daukszy[11]<\/a>, augustowskim proboszczom i dziekanom, kt\u00f3rzy przyj\u0119li do swojej parafii niewygodnego dla w\u0142adz rezydenta.<\/p>\n

Na koniec przedstawiam \u201emetryczk\u0119\u201d ksi\u0119dza:<\/p>\n