{"id":30357,"date":"2026-05-13T09:11:32","date_gmt":"2026-05-13T07:11:32","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=30357"},"modified":"2026-05-13T09:16:20","modified_gmt":"2026-05-13T07:16:20","slug":"moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/","title":{"rendered":"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937"},"content":{"rendered":"<p>Ci, kt\u00f3rzy czytali m\u00f3j pierwszy artyku\u0142 w jubileuszowym wydaniu z 1990 roku <sup><a href=\"#footnote_1_30357\" id=\"identifier_1_30357\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Tekst by\u0142 pisany w 1995 roku\">1<\/a><\/sup>, wiedz\u0105, \u017ce pisa\u0142em g\u0142\u00f3wnie o samym mie\u015bcie. Tutaj postaram si\u0119 opisa\u0107 ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, kt\u00f3ra mieszka\u0142a tam w latach 1919\u20131937, czyli do czasu mojego wyjazdu do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Najpierw jednak kr\u00f3tki opis miasta.<\/p>\n<p>Pewna gospodyni tutaj, w Nowym Jorku, powiedzia\u0142a mi kiedy\u015b, \u017ce Suwa\u0142ki to by\u0142 \u201ema\u0142y sztetl z jedn\u0105 d\u0142ug\u0105 ulic\u0105\u201d. Kiedy powt\u00f3rzy\u0142em to Dawidowi Bernowi, zaprotestowa\u0142 i oburzony odpar\u0142: \u201eWcale nie, Suwa\u0142ki to by\u0142o 'sztot&#8217; (miasto)\u201d. Liczy\u0142o oko\u0142o dwudziestu o\u015bmiu tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, z czego prawie po\u0142ow\u0119 stanowili \u017bydzi, a otoczone by\u0142o garnizonem licz\u0105cym oko\u0142o dwudziestu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Obecnie jest to miasto sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciopi\u0119ciotysi\u0119czne, obejmuj\u0105ce now\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 (na p\u00f3\u0142noc od starego miasta) oraz star\u0105. Jak wida\u0107 na mapie, le\u017cy w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci Polski, w tr\u00f3jk\u0105cie mi\u0119dzy Litw\u0105 a Prusami Wschodnimi<sup><a href=\"#footnote_2_30357\" id=\"identifier_2_30357\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"To oczywi\u015bcie po\u0142o\u017cenie miasta z okresu pobytu w nim autora tekstu\">2<\/a><\/sup>. Jest po\u0142o\u017cone po\u015br\u00f3d pi\u0119knych, majestatycznych las\u00f3w sosnowych i wielu jezior, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszym s\u0105 Wigry (letnisko najwy\u017cszych polskich urz\u0119dnik\u00f3w, w tym Prezydenta, kt\u00f3ry wybudowa\u0142 tam wille dla odpoczynku i polowa\u0144).<\/p>\n<p>Samo \u201estare miasto\u201d sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z wielu ulic: d\u0142ugich, kr\u00f3tkich, szerokich i w\u0105skich, prostych i zakrzywionych, a niekt\u00f3re opada\u0142y stromo ku rzece Czarnej Ha\u0144czy. G\u0142\u00f3wna ulica, ulica Ko\u015bciuszki, by\u0142a pi\u0119kn\u0105, szerok\u0105 arteri\u0105 o d\u0142ugo\u015bci jednego kilometra, wysadzan\u0105 po obu stronach starymi kasztanowcami, kt\u00f3re kwit\u0142y na wiosn\u0119. Po wschodniej stronie ulicy znajdowa\u0142 si\u0119 m\u0142yn wodny, ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki, trzy kina, dwa banki, kasa chorych (\u00f3wczesny odpowiednik przychodni), komisariat policji, wiele sklep\u00f3w, ogromna szko\u0142a powszechna i wiatrak Smoli\u0144skiego. Po zachodniej stronie ulicy znajdowa\u0142a si\u0119 Arkadia (dawna posiad\u0142o\u015b\u0107 rosyjskiego gubernatora), poczta, \u201ePolamtow\u201d (Polsko-Ameryka\u0144skie Towarzystwo Handlowo-Transportowe) oraz dom narodzin Marii Konopnickiej, s\u0142ynnej polskiej poetki. R\u00f3wnie\u017c po zachodniej stronie znajdowa\u0142y si\u0119 dwie \u0142a\u017anie publiczne, komenda policji, nasze gimnazjum hebrajskie i szko\u0142a Tarbut (podstawowa) na trzecim pi\u0119trze tego samego budynku, Ratusz, cerkiew, park miejski (zajmuj\u0105cy jedn\u0105 trzeci\u0105 d\u0142ugo\u015bci ulicy), sklepy, s\u0105dy i urz\u0119dy federalne oraz najpi\u0119kniejszy budynek w mie\u015bcie \u2013 \u201eResursa\u201d (klub kupiecki), aneks szko\u0142y powszechnej \u2013 \u201eogonek\u201d, bank polski i wreszcie kompleks szpitalny (dwa wielkie ceglane budynki \u2013 jeden polski, drugi \u017cydowski).<\/p>\n<p>Ulica r\u00f3wnoleg\u0142a do niej by\u0142a podzielona na trzy cz\u0119\u015bci. Pierwsz\u0105 by\u0142a \u201eSchulgasse\u201d (ulica Bo\u017cnicza), zwana po polsku ulic\u0105 Berka Joselewicza (na cze\u015b\u0107 \u017cydowskiego bohatera polskiego powstania), przy kt\u00f3rej znajdowa\u0142a si\u0119 Wielka Synagoga, u\u017cywana g\u0142\u00f3wnie podczas Wysokich \u015awi\u0105t i specjalnych uroczysto\u015bci, wraz z dwiema mniejszymi klojzami (domy modlitwy), jesziw\u0105 i mykw\u0105 po trzech stronach ogromnego dziedzi\u0144ca. Po drugiej stronie ulicy znajdowa\u0142 si\u0119 Bet Ha-Midrasz wraz z dwoma klojzami, u\u017cywany ka\u017cdego dnia w roku. By\u0142o to sta\u0142e miejsce modlitwy i studi\u00f3w rabina, gdzie naucza\u0142 w soboty, a w ci\u0105gu tygodnia, w popo\u0142udnia, studiowa\u0142 Talmud i Miszn\u0119 z m\u0142odszymi i starszymi.<\/p>\n<p>Suwa\u0142ki mia\u0142y dwadzie\u015bcia siedem klojz\u00f3w mieszcz\u0105cych od pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu do stu lub wi\u0119cej os\u00f3b \u2013 sze\u015b\u0107 w s\u0105siedztwie synagogi i bejt midrasz, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszymi by\u0142y: klojz krawc\u00f3w, szewc\u00f3w, \u015blusarzy, rybak\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. Najmniejszym by\u0142 \u201eMoti-Mejera\u201d, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 w jego <em>chsanie<\/em> (zaje\u017adzie dla religijnych podr\u00f3\u017cnych). Jak zatem wida\u0107, ludzie pracy w Suwa\u0142kach byli pi\u015bmienni, posiadali wiedz\u0119, a niekt\u00f3rzy byli wr\u0119cz bardzo \u015bwiatli. Cho\u0107 suwalscy \u017bydzi reprezentowali postawy od bardzo konserwatywnych po liberalne, idee socjalistyczne by\u0142y g\u0142\u0119boko zakorzenione od czasu rewolucji 1905 roku. Rzemie\u015blnicy odgrywali wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w sprawach \u017cycia \u017cydowskiego i bywali reprezentowani w \u201eVa\u2019ad Hakol\u201d (zarz\u0105dzie gminy).<\/p>\n<p>Inne klojzy by\u0142y rozsiane po ca\u0142ym mie\u015bcie w du\u017cych kamienicach. Jeden z nich znajdowa\u0142 si\u0119 w moim s\u0105siedztwie, w bardzo du\u017cym domu pana Browna. Pan Brown by\u0142 uwa\u017cany za jednego z najbogatszych ludzi w mie\u015bcie. By\u0142 agentem firmy ubezpieczeniowej New York Life i \u201echodz\u0105c\u0105 kas\u0105 kredytow\u0105\u201d, po\u017cyczaj\u0105c\u0105 pieni\u0105dze na procent przedsi\u0119biorcom. By\u0142 niezwyk\u0142ym cz\u0142owiekiem. Cho\u0107 niekt\u00f3rzy z jego d\u0142u\u017cnik\u00f3w bankrutowali, nigdy ich nie pozywa\u0142, zawsze id\u0105c na ugod\u0119. Mia\u0142 zwyczaj chodzi\u0107 po ulicy i m\u00f3wi\u0107 do siebie. Gdy pytano go, dlaczego to robi, odpowiada\u0142: \u201eLubi\u0119 rozmawia\u0107 z m\u0105drymi lud\u017ami\u201d. Cytaty z pana Browna sta\u0142y si\u0119 w mie\u015bcie legendarne. Wszystkie swoje interesy trzyma\u0142 w g\u0142owie i na male\u0144kim skrawku papieru. Jego umys\u0142 by\u0142 jak komputer. Nigdy jednak nie lubi\u0142 konkurencji, niezale\u017cnie od jej skali. Jeden z jego konkurent\u00f3w, pan Lewin, by\u0142 bardzo niskim cz\u0142owiekiem (krewnym naszego zmar\u0142ego wiceprezesa), kt\u00f3rego przezywano \u201eMalutki\u201d. Pewnego dnia, gdy pracowa\u0142em w banku pa\u0144stwowym w bardzo d\u0142ugiej sali z wej\u015bciem na jednym ko\u0144cu i okienkiem kasowym na drugim, pan Lewin sta\u0142 przy kasie. Gdy wszed\u0142 pan Brown i zauwa\u017cy\u0142 pana Lewina, przebieg\u0142 przez bank, chwyci\u0142 go za ko\u0142nierz, wyni\u00f3s\u0142 na zewn\u0105trz, podczas gdy kr\u00f3tkie nogi \u201eMalutkiego\u201d przebiera\u0142y w powietrzu jak na rowerze, i wyrzuci\u0142 go \u2013 ku naszemu wielkiemu zdumieniu. By\u0142 to jedyny tak wielki wybuch \u015bmiechu, jakiego do\u015bwiadczyli\u015bmy podczas tych kilku miesi\u0119cy mojej pracy w banku.<\/p>\n<hr \/>\n<h5>Dalsza cz\u0119\u015b\u0107 tych unikalnych wspomnie\u0144 dost\u0119pna jest dla naszych patron\u00f3w z progu \u017bYDZI SUWALSCY i wy\u017cszych. Serdecznie zapraszamy do wspierania naszych dzia\u0142a\u0144: <a href=\"https:\/\/patronite.pl\/jzi\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/patronite.pl\/jzi<\/a><\/h5>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol class=\"footnotes\">\n<li id=\"footnote_1_30357\" class=\"footnote\">Tekst by\u0142 pisany w 1995 roku<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_1_30357\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_2_30357\" class=\"footnote\">To oczywi\u015bcie po\u0142o\u017cenie miasta z okresu pobytu w nim autora tekstu<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_2_30357\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ci, kt\u00f3rzy czytali m\u00f3j pierwszy artyku\u0142 w jubileuszowym wydaniu z 1990 roku 1, wiedz\u0105, \u017ce pisa\u0142em g\u0142\u00f3wnie o samym mie\u015bcie. Tutaj postaram si\u0119 opisa\u0107 ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, kt\u00f3ra mieszka\u0142a tam w latach 1919\u20131937, czyli do czasu mojego wyjazdu do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Najpierw jednak kr\u00f3tki opis miasta. Pewna gospodyni tutaj, w Nowym Jorku, powiedzia\u0142a mi kiedy\u015b, \u017ce [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2594,"featured_media":30359,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1,379],"tags":[],"class_list":["post-30357","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jzi","category-zydzi"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ci, kt\u00f3rzy czytali m\u00f3j pierwszy artyku\u0142 w jubileuszowym wydaniu z 1990 roku 1, wiedz\u0105, \u017ce pisa\u0142em g\u0142\u00f3wnie o samym mie\u015bcie. Tutaj postaram si\u0119 opisa\u0107 ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, kt\u00f3ra mieszka\u0142a tam w latach 1919\u20131937, czyli do czasu mojego wyjazdu do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Najpierw jednak kr\u00f3tki opis miasta. Pewna gospodyni tutaj, w Nowym Jorku, powiedzia\u0142a mi kiedy\u015b, \u017ce [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-05-13T07:11:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-13T07:16:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31-618x1024.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"618\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Eliezer Szereszewski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Eliezer Szereszewski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"5 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Eliezer Szereszewski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d0cd77205beeb6f5c955dedc0693b84f\"},\"headline\":\"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937\",\"datePublished\":\"2026-05-13T07:11:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-13T07:16:20+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/\"},\"wordCount\":980,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png\",\"articleSection\":[\"JZI\",\"\u017bydzi\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/\",\"name\":\"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png\",\"datePublished\":\"2026-05-13T07:11:32+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-13T07:16:20+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/05\\\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png\",\"width\":974,\"height\":1615},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2026\\\/05\\\/13\\\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d0cd77205beeb6f5c955dedc0693b84f\",\"name\":\"Eliezer Szereszewski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/65e9ae03e4e65553617afe59f0fedc8bca03746bf9e34e6ebf89e4911a0919a5?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/65e9ae03e4e65553617afe59f0fedc8bca03746bf9e34e6ebf89e4911a0919a5?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/65e9ae03e4e65553617afe59f0fedc8bca03746bf9e34e6ebf89e4911a0919a5?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Eliezer Szereszewski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/author\\\/eliezer-szereszewski\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Ci, kt\u00f3rzy czytali m\u00f3j pierwszy artyku\u0142 w jubileuszowym wydaniu z 1990 roku 1, wiedz\u0105, \u017ce pisa\u0142em g\u0142\u00f3wnie o samym mie\u015bcie. Tutaj postaram si\u0119 opisa\u0107 ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, kt\u00f3ra mieszka\u0142a tam w latach 1919\u20131937, czyli do czasu mojego wyjazdu do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Najpierw jednak kr\u00f3tki opis miasta. Pewna gospodyni tutaj, w Nowym Jorku, powiedzia\u0142a mi kiedy\u015b, \u017ce [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_published_time":"2026-05-13T07:11:32+00:00","article_modified_time":"2026-05-13T07:16:20+00:00","og_image":[{"width":618,"height":1024,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31-618x1024.png","type":"image\/png"}],"author":"Eliezer Szereszewski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Eliezer Szereszewski","Est. reading time":"5 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/"},"author":{"name":"Eliezer Szereszewski","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/d0cd77205beeb6f5c955dedc0693b84f"},"headline":"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937","datePublished":"2026-05-13T07:11:32+00:00","dateModified":"2026-05-13T07:16:20+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/"},"wordCount":980,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png","articleSection":["JZI","\u017bydzi"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/","name":"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png","datePublished":"2026-05-13T07:11:32+00:00","dateModified":"2026-05-13T07:16:20+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png","width":974,"height":1615},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2026\/05\/13\/moje-wspomnienie-o-suwalkach-1919-1937\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Moje wspomnienie o Suwa\u0142kach, 1919-1937"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/d0cd77205beeb6f5c955dedc0693b84f","name":"Eliezer Szereszewski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/65e9ae03e4e65553617afe59f0fedc8bca03746bf9e34e6ebf89e4911a0919a5?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/65e9ae03e4e65553617afe59f0fedc8bca03746bf9e34e6ebf89e4911a0919a5?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/65e9ae03e4e65553617afe59f0fedc8bca03746bf9e34e6ebf89e4911a0919a5?s=96&d=mm&r=g","caption":"Eliezer Szereszewski"},"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/author\/eliezer-szereszewski\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-12-maj-2026-20_07_31.png","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2594"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30357"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30357\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30363,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30357\/revisions\/30363"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30359"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}