Ksi\u0119ga obejmuje nie tylko Suwa\u0142ki, ale r\u00f3wnie\u017c sztetle zwi\u0105zane z gmin\u0105 suwalsk\u0105: Baka\u0142arzewo, Wi\u017cajny, Jeleniewo, Sejny, Pu\u0144sk, Przero\u015bl, Filip\u00f3w, Krasnopol i Raczki. To opowie\u015b\u0107 o ludziach, miejscach i \u015bwiecie, kt\u00f3ry niemal ca\u0142kowicie znikn\u0105\u0142 w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
Publikacja b\u0119dzie dope\u0142nieniem wydanej wcze\u015bniej przez JZI \u201eKsi\u0119gi pami\u0119ci \u017byd\u00f3w augustowskich\u201d i kolejnym wa\u017cnym krokiem w dokumentowaniu historii regionu.<\/p>\n
Poni\u017cej publikujemy t\u0142umaczenie jednego z rozdzia\u0142\u00f3w ksi\u0119gi, aby przybli\u017cy\u0107 jej charakter i znaczenie.<\/p>\n
Za moich czas\u00f3w prawie nikt go ju\u017c osobi\u015bcie nie zna\u0142, ale w Suwa\u0142kach opowiadano o tym uczonym i znamienitym \u017bydzie rozmaite historie. Na wielkim szyldzie suwalskiej Talmud-Tory a\u017c do samego ko\u0144ca widnia\u0142o: \u201ePosadowiono przez uczonego cadyka rebego Icchaka Ajzyka Chawera, b\u0142ogos\u0142awionej pami\u0119ci\u201d. Starsi przekazali, \u017ce jak d\u0142ugo b\u0119dzie trwa\u0142a nauka w Talmud-Torze, tak d\u0142ugo wstawia\u0107 si\u0119 b\u0119dzie jej fundator za miastem, szczeg\u00f3lnie w czasie wojny. Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej rzeczywi\u015bcie nie przerwano studi\u00f3w i dzi\u0119ki temu, jak si\u0119 powiada, miasto cudownie ocala\u0142o od zag\u0142ady, a \u017bydzi, kt\u00f3rych powo\u0142ano do wojska, wr\u00f3cili do domu cali i zdrowi. Nie dochodzi\u0142o do bitew, kt\u00f3re mog\u0142yby naruszy\u0107 miasto, nikt nie ucierpia\u0142 tak\u017ce z powodu bombardowa\u0144. Gdy Niemcy wkroczyli do Suwa\u0142k, od razu zamkn\u0119li Talmud-Tor\u0119 i wtedy zacz\u0119\u0142y si\u0119 prze\u015bladowania miejscowych \u017byd\u00f3w.<\/p>\n
Uzdrowiciel, do kt\u00f3rego ludzie przychodzili po b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo i amulety. Nazywano go te\u017c rebem-uzdrowicielem, bo nios\u0142a si\u0119 wie\u015b\u0107 o jego cudownej mocy. W naszej rodzinie zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce jedno z dzieci ca\u0142y czas wpada\u0142o w konwulsje. Lekarze byli bezradni, wi\u0119c matka uda\u0142a si\u0119 do owego rebego. Ten kaza\u0142 jej p\u00f3j\u015b\u0107 i nala\u0107 z miejskiej pompy wody do buteleczki a przez ca\u0142\u0105 drog\u0119 nic nie m\u00f3wi\u0107, tylko w domu po\u0142o\u017cy\u0107 j\u0105 u wezg\u0142owia dziecka. Przy tym zapewni\u0142 j\u0105: \u201eNie l\u0119kaj si\u0119. Dziecko wyzdrowieje\u201d. I choroba min\u0119\u0142a jak r\u0119k\u0105 odj\u0105\u0142.<\/p>\n
C\u00f3rka tego rebego mieszka\u0142a w Suwa\u0142kach a\u017c do drugiej wojny \u015bwiatowej, by\u0142a ubog\u0105 wdow\u0105 i mieszka\u0142a w lichej izdebce u reba Arcyka Murarza, wspierana przez miasto. Wszystkie jej dzieci by\u0142y s\u0142abe na umy\u015ble. Ksi\u0119ga Chasidim<\/em> ostrzega przecie\u017c przed paraniem si\u0119 magi\u0105, bo stanowi to niebezpiecze\u0144stwo zar\u00f3wno dla tych, kt\u00f3rzy si\u0119 tym zajmuj\u0105, jak i dla ich dzieci – \u017ce albo si\u0119 ochrzcz\u0105, albo postradaj\u0105 zmys\u0142y. Wy\u017cej wspomniany uzdrowiciel na pewno by\u0142 \u015bwiadom tego niebezpiecze\u0144stwa. Jego mi\u0142o\u015b\u0107 do ludu Izraela jednak przewa\u017cy\u0142a i po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 dla niego.<\/p>\n Reb Jozef Turecki by\u0142 \u017bydem zamo\u017cnym. Prowadzi\u0142 handel maszynami do szycia, motocyklami i rowerami, mia\u0142 te\u017c warsztat. Trzyma\u0142 si\u0119 z dala od spraw \u015bwiata \u017cydowskiego, ale kt\u00f3rego\u015b dnia sta\u0142 si\u0119 pobo\u017cny. Potrzebuj\u0105cych wspiera\u0142 hojnie, czyni\u0142 tak\u017ce wiele dobra unikaj\u0105c rozg\u0142osu. Wr\u00f3ci\u0142 do religii po przedwczesnej \u015bmierci c\u00f3rki. Gdy p\u00f3\u017aniej zachorowa\u0142 jego syn Chaim, a lekarze nie dawali mu \u017cadnych szans, uda\u0142 si\u0119 do \u00f3wczesnego rabina Mosze Becalela i zwierzy\u0142 si\u0119 ze swojej zgryzoty. Reb Mosze pob\u0142ogos\u0142awi\u0142 go i powiedzia\u0142: \u201eTw\u00f3j syn b\u0119dzie zdrowy\u201d. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo si\u0119 spe\u0142ni\u0142o. Chaim cudem ocala\u0142 przed nazistami i osiad\u0142 w Po\u0142udniowej Afryce.<\/p>\n Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej miasto cierpia\u0142o niedostatek, a mimo to znale\u017ali si\u0119 tacy, kt\u00f3rzy wywozili jedzenie z Suwa\u0142k. Miastu grozi\u0142 g\u0142\u00f3d. W\u0142adze za\u017c\u0105da\u0142y zastosowania radykalnych \u015brodk\u00f3w maj\u0105cych zapobiec spekulacji. W mie\u015bcie nie by\u0142o naczelnego rabina, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by zdyscyplinowa\u0107 pobratymc\u00f3w. Zostali tylko dajani, kt\u00f3rzy na\u0142o\u017cyli kl\u0105tw\u0119 na wszystkich nieprzestrzegaj\u0105cych zakazu. Ci, kt\u00f3rzy si\u0119 ni\u0105 nie przej\u0119li, sko\u0144czyli tragicznie. Od tamtego czasu w Suwa\u0142kach bano si\u0119 mocy takich praktyk.<\/p>\n W roku 1922 roku ptaszki \u015bpiewa\u0142y o nast\u0119puj\u0105cych zaj\u015bciach. W mieszkaniu pewnej \u017byd\u00f3wki zamieszka\u0142ej przy ulicy Wi\u0119ziennej, co\u015b zacz\u0119\u0142o wali\u0107 w okna. Na pocz\u0105tku pr\u00f3bowano to jako\u015b wyja\u015bni\u0107. Ludzie przychodzili, aby na w\u0142asne oczy przekona\u0107 si\u0119, \u017ce dok\u0142adnie o p\u00f3\u0142nocy rozlega si\u0119 stukanie i \u017ce dochodzi ono z zewn\u0105trz. Tak dzia\u0142o si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas. W mie\u015bcie opowiadano, \u017ce dajan Binjamin Magenca uda\u0142 si\u0119 tam z dziesi\u0105tk\u0105 \u017byd\u00f3w, \u017ceby odmawia\u0107 modlitwy. Na koniec spraw\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 stary Zalmele, kt\u00f3ry, jak powiadano, amuletami uciszy\u0142 te przedziwne ha\u0142asy. P\u00f3\u017aniej owa kobieta z nawiedzonego domu opowiada\u0142a, \u017ce przyczyn\u0105 wszystkiego by\u0142o prawdopodobnie to, \u017ce jaki\u015b czas wcze\u015bniej niefrasobliwie wyrwa\u0142a \u017ad\u017ab\u0142o z grobu rebego Icaka Ajzika Chawera i u\u017cy\u0142a go jako amuletu, kt\u00f3ry uzdrowi\u0142 jej wnuka. Tymczasem, jak pisz\u0105 w ksi\u0119gach, dusze znajduj\u0105 spok\u00f3j i odkupienie w\u0142a\u015bnie w trawach porastaj\u0105cych groby cadyk\u00f3w. Ta opowie\u015b\u0107 na d\u0142ugo pozosta\u0142a w pami\u0119ci suwalskich \u017byd\u00f3w. Ju\u017c wiele lat p\u00f3\u017aniej, bo po powstaniu pa\u0144stwa Izraela, pewna kobieta z Suwa\u0142k wybra\u0142a si\u0119 na gr\u00f3b rebego Szymona Bar Jochaja w Meronie, aby pomodli\u0107 si\u0119 o zdrowie swojego chorego dziecka. Kiedy jej powiedziano, \u017ce mo\u017cna tam dosta\u0107 uzdrawiaj\u0105cy olejek wyt\u0142aczany z oliwek znajduj\u0105cych si\u0119 nieopodal ohelu Bar Jochaja, zadr\u017ca\u0142a i zatrwo\u017cona opowiedzia\u0142a histori\u0119 o tym, jak kiedy\u015b w Suwa\u0142kach co\u015b puka\u0142o w okno. Co prawda w Meronie drzewa oliwne nie wyrasta\u0142y z samego grobu, lecz sta\u0142y w gaju opodal, ale mimo to Suwalszczank\u0119 przej\u0119\u0142a \u015bwi\u0119ta trwoga.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przet\u0142umaczeniu z jidysz na j\u0119zyk polski i wydaniu \u201eKsi\u0119gi pami\u0119ci \u017byd\u00f3w suwalskich\u201d \u2013 jednego z najwa\u017cniejszych \u015bwiadectw dotycz\u0105cych przedwojennej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej Suwalszczyzny. Ksi\u0119ga obejmuje nie tylko Suwa\u0142ki, ale r\u00f3wnie\u017c sztetle zwi\u0105zane z gmin\u0105 suwalsk\u0105: Baka\u0142arzewo, Wi\u017cajny, Jeleniewo, Sejny, Pu\u0144sk, Przero\u015bl, Filip\u00f3w, Krasnopol i Raczki. To opowie\u015b\u0107 o ludziach, miejscach […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30089,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1,379],"tags":[],"class_list":["post-30088","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jzi","category-zydzi"],"yoast_head":"\nB\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo reba Moszego Becalela<\/h4>\n
Przest\u0119pstwo ukarane kl\u0105tw\u0105<\/h4>\n
Upominaj\u0105c si\u0119 o cze\u015b\u0107 zmar\u0142ych<\/h4>\n