{"id":27688,"date":"2025-03-04T11:26:56","date_gmt":"2025-03-04T10:26:56","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=27688"},"modified":"2025-03-04T11:26:56","modified_gmt":"2025-03-04T10:26:56","slug":"nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/","title":{"rendered":"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii"},"content":{"rendered":"
\n
\n\t

\u2014 Mamy now\u0105 kole\u017cank\u0119 w zespole! \u2014 wykrzykn\u0119\u0142a Aneta, gdy dowiedzia\u0142a si\u0119 o wgraniu do Geneo pierwszych indeks\u00f3w zindeksowanych przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 (AI \u2013 Artificial Intelligence). Jak to si\u0119 sta\u0142o? Odpowiedzi szukajcie ni\u017cej.<\/p>\n

Cyfryzacja i udost\u0119pnianie \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych to kluczowy element zachowania dziedzictwa kulturowego. Wiele archiw\u00f3w i bibliotek na ca\u0142ym \u015bwiecie podejmuje wysi\u0142ki, aby udost\u0119pni\u0107 swoje zbiory online, umo\u017cliwiaj\u0105c badaczom i pasjonatom historii dost\u0119p do cennych dokument\u00f3w. Jednym z wyzwa\u0144, jakie niesie ze sob\u0105 cyfryzacja, jest indeksacja i transkrypcja tych dokument\u00f3w, szczeg\u00f3lnie tych pisanych odr\u0119cznie lub w trudnych do odczytania j\u0119zykach. W tym artykule przyjrzymy si\u0119, jak sztuczna inteligencja mo\u017ce pom\u00f3c w indeksacji na przyk\u0142adzie list wyborc\u00f3w powiatu augustowskiego z 1906 roku, analizuj\u0105c zar\u00f3wno sukcesy, jak i trudno\u015bci zwi\u0105zane z tym procesem.<\/p>\n

Wykorzystanie sztucznej inteligencji w indeksacji<\/h3>\n

Sztuczna inteligencja, a w szczeg\u00f3lno\u015bci modele uczenia maszynowego, mog\u0105 by\u0107 wykorzystane do automatycznego rozpoznawania tekstu (OCR) i indeksowania danych z zeskanowanych dokument\u00f3w. W przypadku list wyborc\u00f3w powiatu augustowskiego z 1906 roku, modele te mog\u0105 analizowa\u0107 zeskanowane strony, rozpoznawa\u0107 poszczeg\u00f3lne litery i cyfry, a nast\u0119pnie przypisywa\u0107 je do odpowiednich kolumn w tabeli. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwe jest szybkie i efektywne tworzenie indeks\u00f3w, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 wyszukiwanie informacji o konkretnych osobach.<\/p>\n

Trudno\u015bci i wyzwania<\/h3>\n

Mimo post\u0119p\u00f3w w dziedzinie sztucznej inteligencji, indeksacja historycznych dokument\u00f3w nadal stanowi wyzwanie. W trakcie pracy nad listami wyborc\u00f3w powiatu augustowskiego napotka\u0142em kilka kluczowych problem\u00f3w, kt\u00f3re znacz\u0105co utrudnia\u0142y automatyzacj\u0119 procesu:<\/p>\n

    \n
  • Jako\u015b\u0107 skan\u00f3w i stan dokument\u00f3w \u2013 Niekt\u00f3re skany, czy raczej fotokopie by\u0142y niewyra\u017ane lub zawiera\u0142y uszkodzenia, co powodowa\u0142o b\u0142\u0119dy w rozpoznawaniu tekstu przez OCR.<\/li>\n
  • R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 czcionek i styl\u00f3w pisma \u2013 Dokumenty historyczne cz\u0119sto zawieraj\u0105 teksty pisane r\u00f3\u017cnymi krojami pisma, co sprawia, \u017ce modele AI mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci z jednolitym rozpoznawaniem liter.<\/li>\n
  • J\u0119zyk rosyjski i polski \u2013 Listy zawieraj\u0105 nazwiska polskie, ale imiona zapisane w formie rosyjskiej. Sztuczna inteligencja musia\u0142a nie tylko poprawnie rozpozna\u0107 tekst, ale tak\u017ce uwzgl\u0119dni\u0107 transliteracj\u0119 (np. \u201e\u0418\u0432\u0430\u043d\u201d na \u201eJan\u201d).<\/li>\n
  • Niejednoznaczno\u015b\u0107 danych \u2013 Niekt\u00f3re nazwiska mia\u0142y r\u00f3\u017cne warianty pisowni, a pewne imiona powtarza\u0142y si\u0119 wielokrotnie w r\u00f3\u017cnych konfiguracjach.<\/li>\n
  • B\u0142\u0119dy w odczytywaniu warto\u015bci liczbowych \u2013 Kwoty podatk\u00f3w wyra\u017cone w rublach i kopiejkach czy ilo\u015b\u0107 posiadanego gruntu wyra\u017cona w dziesi\u0119cinach by\u0142y trudne do odczytania, szczeg\u00f3lnie w przypadku uszkodze\u0144 dokumentu lub nietypowego zapisu cyfr.<\/li>\n<\/ul>\n

    Moje do\u015bwiadczenia i rozwi\u0105zania<\/h3>\n

    Podczas indeksowania tej listy mieszka\u0144c\u00f3w Augustowa musia\u0142em podejmowa\u0107 decyzje dotycz\u0105ce transliteracji oraz normalizacji danych. Jednym z rozwi\u0105za\u0144 by\u0142o stworzenie listy regu\u0142 zamiany imion rosyjskich na ich polskie odpowiedniki, aby ujednolici\u0107 zapis. Dodatkowo weryfikacja b\u0142\u0119dnie rozpoznanych znak\u00f3w przez OCR wymaga\u0142a r\u0119cznej korekty, co znacz\u0105co wyd\u0142u\u017ca\u0142o czas pracy nad dokumentami.<\/p>\n

    W przypadku problem\u00f3w z rozpoznawaniem nazwisk pomocne okaza\u0142o si\u0119 por\u00f3wnywanie wynik\u00f3w AI z baz\u0105 znanych nazwisk z regionu. Model musia\u0142 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c dostosowany do rozpoznawania nazwisk \u017cydowskich, kt\u00f3re mia\u0142y specyficzn\u0105 pisowni\u0119.<\/p>\n

    Prompt<\/h4>\n

    Kluczem do otrzymania wynik\u00f3w jak najbli\u017cszych oczekiwaniom jest zbudowanie odpowiedniego polecenia dla AI, zwanego promptem. Na zako\u0144czenie procesu indeksacji pos\u0142ugiwa\u0142em si\u0119 nast\u0119puj\u0105cym promptem:<\/p>\n

    Odczytaj tekst z za\u0142\u0105czonego pliku i przet\u0142umacz go z j\u0119zyka rosyjskiego na j\u0119zyk polski. Jest to kontynuacja spisu mieszka\u0144c\u00f3w miasta Augustowa z 1906 roku. Struktura jest nast\u0119puj\u0105ca:<\/em>
    \nnumer porz\u0105dkowy<\/em>
    \nnazwisko<\/em>
    \nimi\u0119<\/em>
    \nimi\u0119 ojca<\/em>
    \nwysoko\u015b\u0107 podatku w rublach i kopiejkach<\/em>
    \nPoka\u017c wynik w postaci tabelarycznej na ekranie<\/em>
    \nLista zawiera [xxx] nazwisk i tyle nazwisk powinno by\u0107 w tabeli, kt\u00f3r\u0105 wygenerujesz. Lista nie zawiera powt\u00f3rze\u0144. Dodatkowe wskaz\u00f3wki: zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce to w g\u0142\u00f3wnej mierze spis Polak\u00f3w, wi\u0119c imiona powinny by\u0107 podane w notacji polskiej, np. nie Iwan, tylko Jan, nie Osip tylko J\u00f3zef. Imi\u0119 ojca poka\u017c r\u00f3wnie\u017c w formie podstawowej, np. Antoni, a nie Antonow czy Antonowicz. Na li\u015bcie s\u0105 te\u017c osoby narodowo\u015bci \u017bydowskiej zamieszkuj\u0105cy w\u00f3wczas licznie August\u00f3w.<\/em><\/p>\n

    Oczywi\u015bcie nie od razu powsta\u0142o takie w\u0142a\u015bnie polecenie. Dochodzi\u0142em do niego systematycznie, obserwuj\u0105c jako\u015b\u0107 wynik\u00f3w wzgl\u0119dem swoich oczekiwa\u0144.<\/p>\n

    R\u00f3\u017cne modele AI<\/h4>\n

    Indeksacj\u0119 pr\u00f3bowa\u0142em wykonywa\u0107 przy pomocy r\u00f3\u017cnych modeli uczenia maszynowego. Wszystkie z nich w przypadku nazwisk i imion stara\u0142y si\u0119 por\u00f3wnywa\u0107 odczytane teksty z w\u0142asnymi bazami danych i wnioskowa\u0107, czy odczytany tekst w bazie istnieje (czy jest to nazwisko spotykane w regionie, czy jest to imi\u0119 wyst\u0119puj\u0105ce w bazie imion polskich czy \u017cydowskich) i znale\u017a\u0107 form\u0119 jak najbli\u017csz\u0105 odczytanemu tekstowi. Wynik jest podstawiany jako odczytany tekst. Przypuszczam, ze taka formu\u0142a bardzo dobrze sprawdza si\u0119 w przypadku zwyk\u0142ych tekst\u00f3w, ale w przypadku list, gdzie kolejne pozycje nie s\u0105 powi\u0105zane z poprzedni\u0105, mo\u017ce sprowadzi\u0107 model uczenia maszynowego na manowce.<\/p>\n

    CoPilot od Microsofta spisa\u0142 si\u0119 w tym wzgl\u0119dzie do\u015b\u0107 s\u0142abo. Przypuszczam, ze by\u0142o bardzo du\u017co b\u0142\u0119d\u00f3w OCR, co spowodowa\u0142o b\u0142\u0119dne, wr\u0119cz przypadkowe podstawianie wielu nazwisk. Z rozmys\u0142em u\u017cywam tu s\u0142owa \u201eprzypuszczam\u201d, gdy\u017c nie widzia\u0142em i nie jestem w stanie zobaczy\u0107 po\u015brednich krok\u00f3w procesu indeksacji przez AI. Przydatno\u015b\u0107 listy wynikowej by\u0142a bardzo mocno ograniczona i szybko zaniecha\u0142em dalszych prac z tym modelem uczenia maszynowego.<\/p>\n

    ChatGPT od OpenAI by\u0142 znacznie lepszy. Imiona by\u0142y odczytywane i konwertowane do polskiego czy \u017cydowskiego odpowiednika niemal perfekcyjnie. Nazwiska wymaga\u0142y nieco poprawek, ale jak zauwa\u017cy\u0142em ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142o to zwi\u0105zane g\u0142\u00f3wnie z nieprawid\u0142ow\u0105 interpretacj\u0105 znak\u00f3w alfabetu rosyjskiego, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rych obecnie si\u0119 nie u\u017cywa. Pojawi\u0142y si\u0119 natomiast inne problemy. Mianowicie ChatGPT nie radzi\u0142 sobie dobrze z d\u0142ugimi listami. W przypadku listy zawieraj\u0105cej powiedzmy 80 os\u00f3b pierwsze 40 by\u0142o indeksowanych prawid\u0142owo, a w kolejnych pojawia\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej b\u0142\u0119d\u00f3w, a pod koniec zindeksowane teksty mia\u0142y si\u0119 nijak do oryginalnego zapisu. Musia\u0142em wi\u0119c dzieli\u0107 skany na mniejsze, zawieraj\u0105ce nie wi\u0119cej ni\u017c 40-50 pozycji, co znacz\u0105co wyd\u0142u\u017ca\u0142o proces indeksacji. Nie wspomn\u0119 o tym, \u017ce po kilku poleceniach ChatGPT zach\u0119ca\u0142 mnie do przej\u015bcia na wersj\u0119 p\u0142atn\u0105 lub proponowa\u0142 odczekanie kilkunastu godzin.<\/p>\n

    Gemini od Google okaza\u0142 si\u0119 najlepszy do cel\u00f3w indeksacji. Po pierwsze znakomicie radzi\u0142 sobie z ca\u0142ymi stronami zawieraj\u0105cymi ok. 150-170 os\u00f3b. Po drugie znakomicie odczytywa\u0142 nazwiska i liczebniki. W\u0142a\u015bciwie na ca\u0142\u0105 stron\u0119 poprawia\u0142em po 2-3 nazwiska i by\u0142y to poprawki typu Mezio -> Miezio lub Maksymowski -> Maksimowski. Jednak pocz\u0105tki z tym modelem uczenia maszynowego nie by\u0142y takie r\u00f3\u017cowe. Na pocz\u0105tku (prawdopodobnie na skutek nieprawid\u0142owego polecenia) Gemini odm\u00f3wi\u0142 odczytywania rosyjskich dokument\u00f3w zas\u0142aniaj\u0105c si\u0119 brakiem OCR dla tego j\u0119zyka (co oczywi\u015bcie nie jest prawd\u0105)! Gdy jako\u015b przebrn\u0105\u0142em przez t\u0119 przeszkod\u0119 Gemini odm\u00f3wi\u0142 indeksowania spisu wyborc\u00f3w pisz\u0105c: \u201eNa razie nie mog\u0119 udziela\u0107 odpowiedzi na pytania dotycz\u0105ce wybor\u00f3w i polityk\u00f3w\u201d. I nie przekonywa\u0142y go wyja\u015bnienia, \u017ce to spis wyborc\u00f3w sprzed niemal 120 lat! St\u0105d w konsekwencji zamiana \u201espis wyborc\u00f3w\u201d na \u201espis mieszka\u0144c\u00f3w\u201d w poleceniu wydawanemu AI.<\/p>\n

    Og\u00f3lne spostrze\u017cenia s\u0105 takie, \u017ce aby indeksacja poprzez AI by\u0142a dobra lub bardzo dobra, fotografie czy skany stron powinny by\u0107 wykonane w prawid\u0142owym o\u015bwietleniu i z du\u017cym kontrastem, powinny by\u0107 roz\u0142o\u017cone na p\u0142asko i nieuszkodzone. W takiej sytuacji AI rodzi sobie bardzo dobrze. Czy jednak w zbiorach historycznych dokument\u00f3w mo\u017cna takie \u201e\u0142adne\u201d strony znale\u017a\u0107? Czy mo\u017cna skanowa\u0107 idealnie maj\u0105c je wpi\u0119te w grube ksi\u0119gi? Raczej nie.<\/p>\n

    Podsumowanie<\/h3>\n

    Indeksacja historycznych dokument\u00f3w za pomoc\u0105 sztucznej inteligencji to obiecuj\u0105ce narz\u0119dzie, kt\u00f3re mo\u017ce znacznie u\u0142atwi\u0107 prac\u0119 historyk\u00f3w i badaczy. Mimo pewnych trudno\u015bci i wyzwa\u0144, post\u0119py w dziedzinie uczenia maszynowego pozwalaj\u0105 na coraz dok\u0142adniejsze i efektywniejsze indeksowanie danych. Moje do\u015bwiadczenia pokazuj\u0105, \u017ce cho\u0107 AI jest niezwykle pomocnym narz\u0119dziem, nadal wymaga nadzoru i r\u0119cznej korekty. W miar\u0119 rozwoju technologii mo\u017cemy jednak spodziewa\u0107 si\u0119 coraz lepszych algorytm\u00f3w, kt\u00f3re pozwol\u0105 na jeszcze sprawniejsz\u0105 cyfryzacj\u0119 i indeksacj\u0119 dokument\u00f3w historycznych. Jeszcze rok czy dwa lata temu eksperymenty jakie wykona\u0142em by\u0142yby nie do pomy\u015blenia. Jak b\u0119d\u0105 wygl\u0105da\u0107 procesy indeksacji maszynowej za rok czy dwa? Wkr\u00f3tce si\u0119 dowiemy.<\/p>\n

    My\u015bl\u0119, \u017ce ten spos\u00f3b indeksacji b\u0119dzie si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej go\u015bci\u0107 w pracach JZI.<\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>

    Statystyczne post scriptum<\/h3>\n
    \n\t

    Nie by\u0142bym sob\u0105, gdybym nie do\u0142o\u017cy\u0142 kilku statystyk. Wzi\u0105\u0142em pod lup\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Augustowa p\u0142ac\u0105cych zwyk\u0142y podatek dochodowy. W spisie wymieniono ich 871, z czego 165 (19%) to byli \u017bydzi, a pozostali reprezentowali pozosta\u0142e wyznania (katolicy, ewangelicy, prawos\u0142awni). \u0141\u0105cznie obywatele miasta odprowadzili 4153 ruble 89 kopiejek podatku, z czego 2423 rubli 65 kopiejek (58%) odprowadzili \u017bydzi.<\/p>\n

    Najmniejszy p\u0142acony podatek dochodowy do kasy miejskiej odprowadzi\u0142 Stanis\u0142aw Piotrowski, syn Jana i wynosi\u0142 on zaledwie 16 kopiejek! Jaka by\u0142a w\u00f3wczas warto\u015b\u0107 nabywcza takiej kwoty? Za t\u0119 kwot\u0119 mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 8 funt\u00f3w chleba lub 3 litry mleka, albo funt cukru lub 16 funt\u00f3w ziemniak\u00f3w. Jednym s\u0142owem niewiele. Oczywi\u015bcie 16 kopiejek to kwota odprowadzanego podatku, a nie dochod\u00f3w, ale Stanis\u0142aw Piotrowski musia\u0142 \u017cy\u0107 w skrajnym ub\u00f3stwie.<\/p>\n

    Za to najwi\u0119ksza kwota podatku wynosi\u0142a 284 ruble i 22 kopiejki, a wi\u0119c by\u0142a prawie 1800 razy wy\u017csza od kwoty podatku najni\u017cszego. Tym najmo\u017cniejszym by\u0142 \u017byd Dawid Warhaftig. Nie jest on wymieniany w \"Ksi\u0119dze pami\u0119ci \u017byd\u00f3w Augustowskich\". O rozwarstwieniu spo\u0142ecze\u0144stwa najlepiej \u015bwiadczy jednak mediana, kt\u00f3ra wynosi\u0142a zaledwie 1 rubel i 58 kopiejek (po\u0142owa obywateli p\u0142aci\u0142a wi\u0119kszy podatek ni\u017c 1,58 r., a po\u0142owa mniejszy). Por\u00f3wnajmy teraz mediany dla ludno\u015bci \u017cydowskiej i nie\u017cydowskiej. Mediana podatku odprowadzanego przez \u017byd\u00f3w wynosi\u0142a 5 rubli 63 kopiejki, a przez pozosta\u0142ych 1 rubel 36 kopiejek. Mo\u017cna wi\u0119c rzec, \u017ce przeci\u0119tny \u017byd by\u0142 4 razy bogatszy od przeci\u0119tnego goja. Nie zaskakuje wi\u0119c to, \u017ce w\u015br\u00f3d 10 najbogatszych (odprowadzaj\u0105cych najwy\u017csze podatki osobiste) obywateli Augustowa by\u0142o 8 \u017byd\u00f3w i tylko 2 Polak\u00f3w. Tych dziesi\u0119ciu odprowadzi\u0142o co czwartego rubla, kt\u00f3ry trafi\u0142 do kasy miejskiej.<\/p>\n

    By\u0107 mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci wr\u00f3c\u0119 do analizy tych spis\u00f3w w innej p\u0142aszczy\u017anie, bo to bardzo ciekawa analiza lokalnego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u2014 Mamy now\u0105 kole\u017cank\u0119 w zespole! \u2014 wykrzykn\u0119\u0142a Aneta, gdy dowiedzia\u0142a si\u0119 o wgraniu do Geneo pierwszych indeks\u00f3w zindeksowanych przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 (AI \u2013 Artificial Intelligence). Jak to si\u0119 sta\u0142o? Odpowiedzi szukajcie ni\u017cej. Cyfryzacja i udost\u0119pnianie \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych to kluczowy element zachowania dziedzictwa kulturowego. Wiele archiw\u00f3w i bibliotek na ca\u0142ym \u015bwiecie podejmuje wysi\u0142ki, aby udost\u0119pni\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":27689,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[338,287],"tags":[],"class_list":["post-27688","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genealogiczne-znalezisko-dnia","category-zaspol"],"yoast_head":"\nNowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u2014 Mamy now\u0105 kole\u017cank\u0119 w zespole! \u2014 wykrzykn\u0119\u0142a Aneta, gdy dowiedzia\u0142a si\u0119 o wgraniu do Geneo pierwszych indeks\u00f3w zindeksowanych przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 (AI \u2013 Artificial Intelligence). Jak to si\u0119 sta\u0142o? Odpowiedzi szukajcie ni\u017cej. Cyfryzacja i udost\u0119pnianie \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych to kluczowy element zachowania dziedzictwa kulturowego. Wiele archiw\u00f3w i bibliotek na ca\u0142ym \u015bwiecie podejmuje wysi\u0142ki, aby udost\u0119pni\u0107 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-03-04T10:26:56+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/spis-1906-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"714\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Krzysztof Zi\u0119cina\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Krzysztof Zi\u0119cina\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Krzysztof Zi\u0119cina\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2ece7c205d68ed43660614358162af77\"},\"headline\":\"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii\",\"datePublished\":\"2025-03-04T10:26:56+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/\"},\"wordCount\":1987,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/spis-1906-scaled.jpg\",\"articleSection\":[\"Genealogiczne znalezisko dnia\",\"Zesp\u00f3\u0142\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/\",\"name\":\"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/spis-1906-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2025-03-04T10:26:56+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/spis-1906-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/spis-1906-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":714},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2025\\\/03\\\/04\\\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2ece7c205d68ed43660614358162af77\",\"name\":\"Krzysztof Zi\u0119cina\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/aba60a3e98ccdd0cb4f4f81dd97e73a73a7f1d82686652f8959864d0127a0c9a?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/aba60a3e98ccdd0cb4f4f81dd97e73a73a7f1d82686652f8959864d0127a0c9a?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/aba60a3e98ccdd0cb4f4f81dd97e73a73a7f1d82686652f8959864d0127a0c9a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Krzysztof Zi\u0119cina\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/author\\\/krzysiek-ziecina\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"\u2014 Mamy now\u0105 kole\u017cank\u0119 w zespole! \u2014 wykrzykn\u0119\u0142a Aneta, gdy dowiedzia\u0142a si\u0119 o wgraniu do Geneo pierwszych indeks\u00f3w zindeksowanych przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 (AI \u2013 Artificial Intelligence). Jak to si\u0119 sta\u0142o? Odpowiedzi szukajcie ni\u017cej. Cyfryzacja i udost\u0119pnianie \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych to kluczowy element zachowania dziedzictwa kulturowego. Wiele archiw\u00f3w i bibliotek na ca\u0142ym \u015bwiecie podejmuje wysi\u0142ki, aby udost\u0119pni\u0107 […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_published_time":"2025-03-04T10:26:56+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":714,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/spis-1906-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Krzysztof Zi\u0119cina","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Krzysztof Zi\u0119cina","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/"},"author":{"name":"Krzysztof Zi\u0119cina","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/2ece7c205d68ed43660614358162af77"},"headline":"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii","datePublished":"2025-03-04T10:26:56+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/"},"wordCount":1987,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/spis-1906-scaled.jpg","articleSection":["Genealogiczne znalezisko dnia","Zesp\u00f3\u0142"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/","name":"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/spis-1906-scaled.jpg","datePublished":"2025-03-04T10:26:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/spis-1906-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/spis-1906-scaled.jpg","width":2560,"height":714},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2025\/03\/04\/nowa-kolezanka-w-zespole-czyli-o-sztucznej-inteligencji-w-sluzbie-historii\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nowa kole\u017canka w zespole, czyli o sztucznej inteligencji w s\u0142u\u017cbie historii"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/2ece7c205d68ed43660614358162af77","name":"Krzysztof Zi\u0119cina","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/aba60a3e98ccdd0cb4f4f81dd97e73a73a7f1d82686652f8959864d0127a0c9a?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/aba60a3e98ccdd0cb4f4f81dd97e73a73a7f1d82686652f8959864d0127a0c9a?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/aba60a3e98ccdd0cb4f4f81dd97e73a73a7f1d82686652f8959864d0127a0c9a?s=96&d=mm&r=g","caption":"Krzysztof Zi\u0119cina"},"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/author\/krzysiek-ziecina\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/spis-1906-scaled.jpg","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27688"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27688\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}