Jedn\u0105 z najokrutniejszych represji okupacyjnych w\u0142adz sowieckich w latach 1939-1941 by\u0142y deportacje rodzin polskich do Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/p>\n
Ziemi\u0119 augustowsk\u0105 w tym gm. Sztabin obj\u0119\u0142y 3 fale deportacyjne: 10 lutego 1940 r., 13 kwietnia 1940 r. i 22 czerwca 1941 r. W trzech deportacjach wywieziono z terenu Augustowszczyzny ponad 2 tysi\u0105ce os\u00f3b.<\/p>\n
Deportowano g\u0142\u00f3wnie rodziny uczestnik\u00f3w wojny polsko-sowieckiej 1918-1921, osadnik\u00f3w wojskowych, le\u015bnik\u00f3w, nauczycieli.<\/p>\n
W pierwszej wyw\u00f3zce 10 lutego 1940 r. znalaz\u0142o si\u0119 11 rodzin z Jastrz\u0119bnej II, w tym rodzina Wincentego Stanulewicza. Ojciec rodziny Wincenty wraz z najstarsz\u0105 c\u00f3rk\u0105 Zofi\u0105 (ur. 1923 r.) przebywali w tym czasie poza lini\u0105 demarkacyjn\u0105 na terenie okupacji niemieckiej w Serskim Lesie i unikn\u0119li wyw\u00f3zki do ZSRR.<\/p>\n
NKWD zabra\u0142o matk\u0119 Jadwig\u0119 Stanulewicz z d. Urba\u0144sk\u0105 b\u0119d\u0105c\u0105 w ci\u0105\u017cy i 5 dzieci w wieku: 5, 7, 10, 12 i 16 lat. Zima by\u0142a w\u00f3wczas bardzo mro\u017ana. W dniu wyw\u00f3zki mr\u00f3z si\u0119ga\u0142 minus 30\u00b0C. Rodzin\u0119 pod eskort\u0105 odwieziono na stacj\u0119 kolejow\u0105 Jastrz\u0119bna, gdzie sta\u0142y przygotowane bydl\u0119ce wagony, do kt\u00f3rych za\u0142adowano zwo\u017cone rodziny.<\/p>\n
Nast\u0119pnie poci\u0105g ruszy\u0142 na wsch\u00f3d w nieznane. Wieziono ich przez miesi\u0105c a\u017c do podn\u00f3\u017cy zachodniego Uralu (Permska Ob\u0142ast).<\/p>\n
Rodzina Stanulewicz\u00f3w wraz z innymi zes\u0142a\u0144cami z Jastrz\u0119bnej II mieszka\u0142a w posio\u0142ku Miel, a potem Czurocznaja, gdzie ci\u0119\u017cko pracowali przy wyr\u0119bie las\u00f3w.<\/p>\n
Oderwanie si\u0142\u0105 od rodzinnych stron by\u0142o dla wszystkich wielk\u0105 tragedi\u0105, jednak mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, jakim dramatem by\u0142o \u017cycie samotnej matki b\u0119d\u0105cej w ci\u0105\u017cy i jej pi\u0119ciorga nieletnich dzieci. Kobieta zdana na siebie, bez wsparcia m\u0119\u017ca, do tego nie w pe\u0142ni sprawna \u2013 nies\u0142ysz\u0105ca. J\u00f3zef Szmygiel z Jastrz\u0119bnej II wywieziony r\u00f3wnie\u017c na Ural z 6-osobow\u0105 rodzin\u0105 wspomina, \u017ce rodzinie Stanulewicz\u00f3w trudno si\u0119 \u017cy\u0142o bez doros\u0142ego m\u0119\u017cczyzny. Kto m\u00f3g\u0142 z dzieci, to pracowa\u0142 przy oczyszczaniu wyr\u0119b\u00f3w, paleniu ga\u0142\u0119zi itp. Ch\u0142opcy \u0142apali ryby w s\u0105siedniej rzece, latem \u017cywiono si\u0119 darami lasu, zielenin\u0105, jagodami.<\/p>\n
Nie by\u0142o w rodzinie pe\u0142nowarto\u015bciowych pracownik\u00f3w, st\u0105d i przydzia\u0142y \u017cywno\u015bci na kartki by\u0142y niewystarczaj\u0105ce. Na niepracuj\u0105cego przy wyr\u0119bie lasu przypada\u0142o 300 gram\u00f3w chleba bez \u017cadnego t\u0142uszczu. To prowadzi\u0142o do wycie\u0144czenia organizmu, do niedo\u017cywienia.<\/p>\n
S\u0105siedzi \u2013 mieszka\u0144cy Jastrz\u0119bnej II pomagali rodzinie w miar\u0119 swych skromnych mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n
Gdy urodzi\u0142a si\u0119 c\u00f3rka Lucyna, to kobiety pomaga\u0142y Jadwidze Stanulewiczowej, dostarczaj\u0105c materia\u0142y na pieluszki i niezb\u0119dne przy porodzie rzeczy. Solidarno\u015b\u0107 s\u0105siedzka by\u0142a du\u017ca, ale mo\u017cliwo\u015bci pomocy by\u0142y niewielkie. Wok\u00f3\u0142 lasy, g\u00f3ry i niego\u015bcinna, obca ziemia.<\/p>\n
28 sierpnia 1941 r. og\u0142oszono dla Polak\u00f3w \u2013 zes\u0142a\u0144c\u00f3w amnesti\u0119. Mogli zmieni\u0107 miejsce obecnego zamieszkania. Postanowiono jecha\u0107 na po\u0142udnie, gdzie zacz\u0119to formowa\u0107 oddzia\u0142y wojskowe pod dow\u00f3dztwem gen. Andersa. Wraz z wojskiem przemieszcza\u0142y si\u0119 rodziny zmobilizowanych, pragn\u0105ce opu\u015bci\u0107 terytorium Zwi\u0105zku Radzieckiego i przedosta\u0107 si\u0119 do Iranu (Persji).<\/p>\n
Wspomina Leokadia Szyper z Lipska: \u201eNa Uralu w miejscowo\u015bci Czurocznaja przebywa\u0142o nas ok. 100 rodzin. Wszyscy zadecydowali, \u017ceby przed zim\u0105 wyjecha\u0107 z Uralu na po\u0142udnie. By\u0142 listopad 1941 r. Za\u0142adowano nas na 3 barki i p\u0142yn\u0119li\u015bmy rzekami a\u017c do miejscowo\u015bci Biere\u017cniki nad Kam\u0105 niedaleko miasta Perm. Tutaj nast\u0105pi\u0142o rozproszenie rodzin. Do tego czasu rodzina Wincentego Stanulewicza by\u0142a w komplecie”. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyruszy\u0142a na po\u0142udnie i ostatecznie przez splot niekorzystnych sytuacji skierowana zosta\u0142a na Syberi\u0119 do Kurga\u0144skiej Ob\u0142asti.<\/p>\n
W Biere\u017cnikach pozosta\u0142y jedynie 3 rodziny, w tym Stanulewicz\u00f3w i Gramadzkich z Lebiedzina.<\/p>\n
Jakie by\u0142y dalsze losy rodziny? Brak jest jakichkolwiek wiarygodnych relacji \u015bwiadk\u00f3w. Przypuszczalnie musieli natkn\u0105\u0107 si\u0119 na jaki\u015b polski transport wioz\u0105cy na po\u0142udnie zmobilizowanych \u017co\u0142nierzy do Armii W. Andersa lub wyje\u017cd\u017caj\u0105ce rodziny \u017co\u0142nierzy i dotrze\u0107 do Morza Kaspijskiego, przez kt\u00f3re odbywa\u0142a si\u0119 ewakuacja drog\u0105 morsk\u0105 do portu Pahlawi w Iranie. A mo\u017ce matka z dzie\u0107mi samodzielnie, pe\u0142na determinacji jecha\u0142a r\u00f3\u017cnymi \u015brodkami transportu na po\u0142udnie, pokonuj\u0105c olbrzymie przestrzenie. By\u0142a to podr\u00f3\u017c pe\u0142na dramatycznych zdarze\u0144, w czasie kt\u00f3rej zmar\u0142o czworo jej dzieci (p. tabela). Dotar\u0142a jednak do Iranu i tutaj w Teheranie zmar\u0142o nast\u0119pnych dwoje, a matka Jadwiga dotar\u0142a z cywilnymi uchod\u017acami a\u017c do Afryki, gdzie zmar\u0142a w mie\u015bcie Mombasa (Kenia). Akty zgonu wystawione przez Kapelan\u00f3w Uchod\u017ac\u00f3w Polskich podaj\u0105 miejsca \u015bmierci i cmentarze, gdzie dzieci i matka zostali pochowani. Odpisy s\u0105 w posiadaniu Zofii Sujaty z d. Stanulewicz z Jastrz\u0119bnej II. Nie ma jedynie \u017cadnych dokument\u00f3w dotycz\u0105cych zgonu czworga dzieci, kt\u00f3re przypuszczalnie zmar\u0142y w czasie transportu na po\u0142udnie jeszcze na terenie ZSRR.<\/p>\n
Niech ta relacja z opisem tragicznych los\u00f3w jednej z polskich rodzin b\u0119dzie przypomnieniem wydarze\u0144 sprzed 60-ciu lat, jakie dotkn\u0119\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w Ziemi Sztabi\u0144skiej w czasie okupacji sowieckiej 1939-1941 r.<\/p>\n\n
| L.p.<\/th> | Name<\/th> | Pokrewie\u0144stwo<\/th> | Rok urodzenia<\/th> | Data zgonu<\/th> | Przyczyna zgonu<\/th> | Miejsce poch\u00f3wku<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1<\/td> | Lucyna<\/td> | c\u00f3rka<\/td> | 1940<\/td> | 1942 (?)<\/td> | <\/td> | ZSRR na trasie ewakuacji<\/td>\n<\/tr>\n |
| 2<\/td> | Leonarda<\/td> | c\u00f3rka<\/td> | 1935<\/td> | 1942 (?)<\/td> | <\/td> | ZSRR na trasie ewakuacji<\/td>\n<\/tr>\n |
| 3<\/td> | Mieczys\u0142aw<\/td> | syn<\/td> | 1933<\/td> | 1942 (?)<\/td> | <\/td> | ZSRR na trasie ewakuacji<\/td>\n<\/tr>\n |
| 4<\/td> | Stanis\u0142aw<\/td> | syn<\/td> | 1930<\/td> | 1942 (?)<\/td> | <\/td> | ZSRR na trasie ewakuacji<\/td>\n<\/tr>\n |
| 5<\/td> | Janina<\/td> | c\u00f3rka<\/td> | 1924<\/td> | 11.05.1942<\/td> | zapalenie p\u0142uc<\/td> | Teheran (Iran)<\/td>\n<\/tr>\n |
| 6<\/td> | J\u00f3zef<\/td> | syn<\/td> | 1928<\/td> | 20.05.1942<\/td> | gru\u017alica<\/td> | Teheran (Iran)<\/td>\n<\/tr>\n |
| 7<\/td> | Jadwiga z d. Urba\u0144ska<\/td> | matka<\/td> | 1894<\/td> | 03.10.1942<\/td> | <\/td> | Mombasa (Kenia)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\nArtyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku „Nasz Sztabi\u0144ski Dom” nr 5(50) maj 2002 r.<\/h5>\n |