{"id":25108,"date":"2024-01-25T15:52:50","date_gmt":"2024-01-25T14:52:50","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=25108"},"modified":"2024-01-26T08:44:43","modified_gmt":"2024-01-26T07:44:43","slug":"nazwiska-kobiet-w-ksiegach-metrykalnych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2024\/01\/25\/nazwiska-kobiet-w-ksiegach-metrykalnych\/","title":{"rendered":"Rozchwianie tradycji polskiej w zakresie nazewnictwa kobiet pod zaborem rosyjskim w kontek\u015bcie historycznym i wsp\u00f3\u0142czesnym"},"content":{"rendered":"

Przyj\u0119ty w przesz\u0142o\u015bci zwyczajowo podzia\u0142 funkcji i r\u00f3l spo\u0142ecznych m\u0119\u017cczyzn i kobiet znalaz\u0142 odzwierciedlenie w procesie kszta\u0142towania si\u0119 polskiego systemu antroponimicznego. Zjawisko r\u00f3\u017cnicowania si\u0119 nazewnictwa ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 pozostawa\u0142o w bezpo\u015brednim zwi\u0105zku z uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0105 i wy\u0142\u0105cznym udzia\u0142em m\u0119\u017cczyzn w organizacji \u017cycia spo\u0142ecznego. W antroponimii dominacja m\u0119sko\u015bci zaznaczy\u0142a si\u0119 poprzez ekspansj\u0119 funkcjonaln\u0105 form m\u0119skich jako pierwotnych i podstawowych. Ponadto nazewnictwo m\u0119skie by\u0142o wy\u017cej notowane w hierarchii wa\u017cno\u015bci, co wyra\u017ca\u0142o si\u0119 m.in. tym, \u017ce formy \u017ce\u0144skie nazwisk zawsze tworzono od form m\u0119skich[1]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W procesie rozwoju polskiego systemu nazewniczego wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 formy nazwisk odm\u0119\u017cowskich zako\u0144czone sufiksami –owa<\/em>, –ina<\/em>, –ska <\/em>lub –a<\/em>, np. Chodkiewiczowa<\/em>, Niemierzyna<\/em>, Pop\u0142awska<\/em>, \u0141adna <\/em>(< \u0141adny<\/em>). Nazwiska kobiet niezam\u0119\u017cnych tworzono przy pomocy sufiks\u00f3w –\u00f3wna <\/em>(od podstaw zako\u0144czonych na sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119), np. Chodkiewicz\u00f3wna <\/em>(<<\/em>Chodkiewicz), –anka <\/em>(od podstaw zako\u0144czonych na samog\u0142osk\u0119), np. Niemierzanka <\/em>(<<\/em>Niemiera), a w typach przymiotnikowych jak nazwiska m\u0119\u017catek, np. Pop\u0142awska<\/em>, \u0141adna<\/em>. Formy z sufiksem –anka <\/em>tworzono te\u017c od nazwisk na –ska<\/em>, np. Pop\u0142awszczanka <\/em>(<<\/em>Pop\u0142awska)[2]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Formacje odm\u0119\u017cowskie (andronimy) i formacje odojcowskie (patronimy) s\u0105 przedmiotem szczeg\u00f3lnej uwagi j\u0119zykoznawc\u00f3w poczynaj\u0105c od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku. Sprawa u\u017cywania form przyrostkowych nazwisk \u017ce\u0144skich budzi\u0142a \u017cywe spo\u0142eczne emocje, o czym \u015bwiadcz\u0105 prace wielu badaczy onomast\u00f3w[3]<\/sup><\/a>. Do\u015b\u0107 intensywne zainteresowanie problematyk\u0105 nazewnictwa kobiet m.in. wzi\u0119\u0142o si\u0119 st\u0105d, \u017ce spo\u0142eczno-j\u0119zykowy zwyczaj (identyfikacja kobiet przy pomocy struktur odm\u0119\u017cowskich i odojcowskich), kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 si\u0119 i funkcjonowa\u0142 w Polsce ponad sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w, na przestrzeni XX wieku stopniowo zacz\u0105\u0142 ulega\u0107 erozji[4]<\/sup><\/a>. W rezultacie uleg\u0142 niemal ca\u0142kowitemu zanikowi, zw\u0142aszcza w \u015brodowiskach miejskich (Kaleta 1998, 111\u2013117; Skudrzykowa 1996, 17\u201322).<\/p>\n

Badania antroponimii Podlasia w XIX wieku wykaza\u0142y, \u017ce proces widocznych zmian w nominacji kobiet zacz\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c w\u00f3wczas.<\/p>\n

Przedmiotem uwagi w niniejszym opracowaniu jest zjawisko maskulinizacji \u017ce\u0144skich form nazwisk w II po\u0142owie XIX wieku na obszarze p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci polsko-wschodnios\u0142owia\u0144skiego pogranicza, kt\u00f3ra w znacznym stopniu obejmowa\u0142a Podlasie. Problem b\u0119dzie przedstawiony w kontek\u015bcie historycznego rozwoju nazewnictwa kobiet na Podlasiu oraz og\u00f3lnej informacji na temat stanu nominacji \u017ce\u0144skiej w Polsce w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych. Obserwacje dotycz\u0105ce rysuj\u0105cej si\u0119 zmiany funkcji tradycyjnych \u017ce\u0144skich przyrostk\u00f3w nazwiskowych, a w\u0142a\u015bciwie narzuconego przez obce w\u0142adze wycofywania tych form z oficjalnego obiegu, jakie mia\u0142o miejsce w okresie d\u0142ugiego okresu przynale\u017cno\u015bci cz\u0119\u015bci ziem polskich do Rosji, z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w nie zosta\u0142y dot\u0105d nale\u017cycie zbadane i opisane w historyczno-socjolingwistycznej perspektywie. A jest to zagadnienie wa\u017cne dla chronologicznego systemowego opisu procesu kszta\u0142towania si\u0119 i funkcjonowania nazewnictwa kobiet w Polsce.<\/p>\n

Opis zasygnalizowanego zjawiska b\u0119dzie dokonany na bazie obfitego materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego wyekscerpowanego z ksi\u0105g metrykalnych ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego trzech dekanat\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad dawnej diecezji wile\u0144skiej (bia\u0142ostocki, grodzie\u0144ski, sok\u00f3lski) w latach 1875\u20131918. Zesp\u00f3\u0142 ksi\u0105g metrykalnych chrzt\u00f3w, znajduj\u0105cy si\u0119 w zasobach Archiwum Archidiecezjalnego w Bia\u0142ymstoku, stanowi niezwykle cenne \u017ar\u00f3d\u0142o do badania rozwarstwienia stanowego polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, zwyczaj\u00f3w nazewniczych, wp\u0142ywu rosyjskiej kultury nazewniczej na polskie nazewnictwo osobowe. Ksi\u0119gi s\u0105 sporz\u0105dzone w j\u0119zyku rosyjskim, kt\u00f3ry zosta\u0142 wprowadzony do administracji ko\u015bcielnej tych dekanat\u00f3w w latach 1848\u20131849, bowiem w wyniku zawartego mi\u0119dzy cesarzem Napoleonem i carem Aleksandrem I w Tyl\u017cy traktatu obszar Podlasia i Grodzie\u0144szczyzny znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Cesarstwa Rosyjskiego (Dobro\u0144ski 2012, 224\u2013226).<\/p>\n

Rys historyczny. Nazwiska kobiet na Podlasiu w XVI\u2013XVII wieku[5]<\/sup><\/a><\/h3>\n

Okre\u015blony powy\u017cej obszar badawczy zamyka\u0142 si\u0119 w granicach historycznego Podlasia. Szczeg\u00f3\u0142owe badania nazewnictwa wyekscerpowanego z szesnastowiecznych \u017ar\u00f3de\u0142 wykaza\u0142y, \u017ce w owym czasie nazw kobiet derywowanych sufiksem –owa <\/em>(r\u00f3wnie\u017c odnotowanych w wersji ruskiej –owaja<\/em>) oraz sufiksem –ina <\/em>(-inaja<\/em>) u\u017cywano we wszystkich warstwach spo\u0142ecznych, np. Hryniowa<\/em>, Iwaszkowaja<\/em>, zazwyczaj w po\u0142\u0105czeniu z okre\u015bleniem wdowa<\/em>. Natomiast ograniczony zasi\u0119g spo\u0142eczny mia\u0142y antroponimy derywowane wschodnios\u0142owia\u0144skim sufiksem –icha<\/em>\/-ycha <\/em>i sufiksem –ka<\/em>. Nazwy te funkcjonowa\u0142y wy\u0142\u0105cznie w warstwie ch\u0142opskiej, i by\u0107 mo\u017ce w\u015br\u00f3d miejskiego plebsu (Dacewicz 1994, 133).<\/p>\n

W XVII w. sposoby identyfikacji kobiet, odnotowane w dokumentach \u017ar\u00f3d\u0142owych, nadal cechowa\u0142a znaczna r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. \u017be\u0144skie nazwy osobowe, podobnie jak w wieku XVI, tworzono drog\u0105 derywacji fleksyjnej od nazwisk m\u0119skich na –ski <\/em>oraz drog\u0105 derywacji sufiksalnej od wszelkich pozosta\u0142ych nazw m\u0119skich, tj. imion w pe\u0142nej lub hipokorystycznej formie, formacji odapelatywnych o genezie przezwiskowej i odzawodowej, formacji patronimicznych i przydomk\u00f3w. Nazwiska kobiet zam\u0119\u017cnych tworzono przy pomocy sufiks\u00f3w feminatywnych –owa<\/em>, –ina<\/em>, –icha<\/em>\/-ycha<\/em>, –ka <\/em>(Dacewicz 1994). Formy derywowane sufiksami –anka<\/em>, –\u00f3wna <\/em>zwyczajowo okre\u015bla\u0142y c\u00f3rki. Niemniej jednak formacji odojcowskich u\u017cywano tak\u017ce w\u00f3wczas, gdy kobieta by\u0142a ju\u017c zam\u0119\u017cna, a nawet gdy by\u0142a wdow\u0105, cz\u0119sto obok nazwiska odm\u0119\u017cowskiego, np. s\u0142awetna Marusia Matesowna \u017cona szlachetnego Krzystopka Niemirskiego <\/em>(Dacewicz 1995a, 53\u201370; Dacewicz 1995b, 43\u201353; Dacewicz 2014, 266\u2013267; 273).<\/p>\n

Nazwiska \u017con i c\u00f3rek na Podlasiu w XVIII wieku<\/h3>\n

W \u017ar\u00f3d\u0142ach odnosz\u0105cych si\u0119 do XVIII wieku najwi\u0119ksz\u0105 frekwencj\u0119 wykazywa\u0142y nazwiska zako\u0144czone na –ska <\/em>i –owa<\/em>. W wi\u0119kszych o\u015brodkach miejskich dominowa\u0142y struktury z sufiksem –ska<\/em>, np. Branicka<\/em>, Niwi\u0144ska<\/em>, Sobolewska<\/em>. Nazwiska tego typu przede wszystkim by\u0142y odnotowane w ksi\u0119gach metrykalnych Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego. W \u015brodowiskach ma\u0142omiasteczkowych, we wsiach, wyra\u017anie przewa\u017ca\u0142y nazwiska kobiet utworzone przy pomocy sufiksu –owa<\/em>, np. Adamczykowa<\/em>, Markiewiczowa<\/em>, Litwiniukowa<\/em>, Przybyszowa<\/em>. Ich uniwersalny charakter wyra\u017ca\u0142 si\u0119 tym, \u017ce by\u0142y powszechnie u\u017cywane we wszystkich warstwach spo\u0142ecznych i w r\u00f3\u017cnych grupach etnicznych, na co mog\u0105 wskazywa\u0107 podstawy nazwisk, np. Wierzbowa <\/em>(Wierzba<\/em>), Hawrylukowa <\/em>(wschs\u0142. Hawryluk<\/em>), Jaszczu\u0142towa <\/em>(lit. Jaszczu\u0142t<\/em>), Achmieciowa <\/em>(tat. Achmet<\/em>), Szulcowa <\/em>(niem. Szulc<\/em>), Lejbuszowa <\/em>(\u017cyd. Lejb<\/em>) (Dacewicz 2014, 269). Marytonimiczna funkcja sufiksu –ina <\/em>przejawia\u0142a si\u0119 s\u0142abiej ze wzgl\u0119du na ograniczon\u0105 \u0142\u0105czliwo\u015b\u0107 z podstawami nazwisk m\u0119skich, np. Sulibina <\/em>(< Suliba<\/em>).<\/p>\n

Wykorzystywane do tworzenia form odm\u0119\u017cowskich przyrostki –ka<\/em>, –icha<\/em>\/-ycha <\/em>nie posiada\u0142y cechy uniwersalno\u015bci i wyst\u0119powa\u0142y znacznie rzadziej, np. Hawryluczka <\/em>(< Hawryluk<\/em>), Karpicha <\/em>(< Karp<\/em>), Kozaczycha <\/em>(< Kozak<\/em>). Nazwy z sufiksem –ka <\/em>oraz wschodnios\u0142owia\u0144skim –icha<\/em>\/-ycha<\/em>, podobnie jak w poprzednich stuleciach, odnotowano tylko w\u015br\u00f3d przedstawicielek warstwy ch\u0142opskiej (Dacewicz 1995b, 43\u201353; Dacewicz 2003, 15\u201317). Z bada\u0144 Tadeusza Skuliny wynika, \u017ce rozw\u00f3j funkcji marytonimicznej w nazwach na –ka<\/em>, –icha <\/em>to proces p\u00f3\u017aniejszego pochodzenia (1988, 248).<\/p>\n

W XVIII wieku nadal zwyczajowo nazwiska c\u00f3rek tworzono przy pomocy sufiks\u00f3w –anka<\/em>, –\u00f3wna<\/em>. Sufiks –\u00f3wna <\/em>dodawano do nazwiska ojca zako\u0144czonego na sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119, np. Cie\u015bluk\u00f3wna <\/em>(< Cie\u015bluk<\/em>), Gilowna <\/em>(<<\/em>Gil), Stankiewicz\u00f3wna <\/em>(< Stankiewicz<\/em>). Jak wynika ze \u017ar\u00f3de\u0142, bardziej uniwersalny charakter mia\u0142 w owym czasie sufiks –anka<\/em>, bowiem \u0142\u0105czono go zar\u00f3wno z podstawami zako\u0144czonymi na samog\u0142osk\u0119, jak i na sp\u00f3\u0142g\u0142osk\u0119. W podstawach nazwisk c\u00f3rek, derywowanych tym przyrostkiem, znajdziemy r\u00f3\u017cne typy nazwisk ojc\u00f3w, w tym tak\u017ce nazwiska na –ski<\/em>, np. Bieganszczanka <\/em>(<<\/em>Biega\u0144ski), Cudowszczanka <\/em>(<<\/em>Cudowski), Daniluczanka <\/em>(<<\/em>Daniluk), Gburanka <\/em>(<<\/em>Gbur), Konopczanka <\/em>(<<\/em>Konopka), Siekierczanka <\/em>(Siekierka). Jednak\u017ce wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 wykazywa\u0142y struktury z sufiksem –\u00f3wna<\/em>. Oba te typy nazwisk odojcowskich s\u0142u\u017cy\u0142y do identyfikacji panien we wszystkich warstwach spo\u0142ecznych (Dacewicz 2014, 270).<\/p>\n

Nazewnictwo kobiet w XVIII w. odznacza\u0142o si\u0119 wyra\u017an\u0105 stabilno\u015bci\u0105 i regularno\u015bci\u0105 stosowania okre\u015blonych formu\u0142 identyfikacyjnych. Systemowe stosowanie formacji marytonimicznych w polskim nazewnictwie kobiecym kszta\u0142tuje si\u0119 i utrwala od ko\u0144ca XIV wieku (Skulina 1988, 248). Upowszechnienie si\u0119 tego sposobu nazywania kobiet \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 (czasowo) z rozwojem i stopniow\u0105 stabilizacj\u0105 dwustopniowego systemu identyfikacji os\u00f3b. Wynika\u0142o to tak\u017ce z faktu, \u017ce zwyczajowo funkcjonowa\u0142y nazwiska obejmuj\u0105ce ca\u0142\u0105 rodzin\u0119. W wielu przypadkach trudno by\u0142o ustali\u0107 przynale\u017cno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 nosicielki nazwiska, bo w materia\u0142ach \u017ar\u00f3d\u0142owych nie ma okre\u015ble\u0144 lub kontekstu wskazuj\u0105cego na pochodzenie danej osoby.<\/p>\n

Nazwiska kobiet r\u00f3wne nazwiskom m\u0119skim (bez tradycyjnych \u017ce\u0144skich przyrostk\u00f3w nazwiskowych)<\/h3>\n

Nazwiska kobiet bez wyk\u0142adnik\u00f3w morfologicznych, sygnalizuj\u0105cych p\u0142e\u0107 \u017ce\u0144sk\u0105 nosicielki, sporadycznie mo\u017cna ju\u017c spotka\u0107 w podlaskich \u017ar\u00f3d\u0142ach z XVI i XVII wieku. S\u0105 to g\u0142\u00f3wnie nazwiska na –owicz<\/em>\/-ewicz<\/em>. Wyst\u0119puj\u0105 \u0142\u0105cznie z form\u0105 na –owa <\/em>lub –icha <\/em>utworzon\u0105 od imienia m\u0119\u017ca. Tego typu formu\u0142y identyfikacyjne odnosi\u0142y si\u0119 do kobiet wd\u00f3w, np. Stanis\u0142awowaja Janowicz <\/em>1528, Matejewaja Paw\u0142owicz Udowa <\/em>1928, Suprunowa Ka\u0142abunowicz <\/em>1560, Iwanicha Kudzinowicz <\/em>1560, pani Janowa K\u0142aszewicz Jakubowska wdowa <\/em>1662, Jaroszowa Trocewicz Ma\u0142\u017conka zesz\u0142ego Jarosza Trocewicz <\/em>1686. U\u017cycie m\u0119skiej formy nazwiska w odniesieniu do kobiety sta\u0142o w bezpo\u015brednim zwi\u0105zku ze zmian\u0105 statusu spo\u0142ecznego. Nazwiska w formie m\u0119skiej, derywowane sufiksem –owicz<\/em>, identyfikowa\u0142y kobiety wdowy we wszystkich warstwach spo\u0142ecznych, poniewa\u017c po \u015bmierci m\u0119\u017ca wdowa, ze wzgl\u0119d\u00f3w \u017cyciowych, na og\u00f3\u0142 uzyskiwa\u0142a wzgl\u0119dn\u0105 samodzielno\u015b\u0107, mog\u0142a sama zarz\u0105dza\u0107 maj\u0105tkiem lub prowadzi\u0107 warsztat rzemie\u015blniczy (Dacewicz 2014, 277).<\/p>\n

W nielicznych dokumentach z XVII wieku mo\u017cna stwierdzi\u0107 obecno\u015b\u0107 nazwisk w formie m\u0119skiej r\u00f3wnych etnonimom, apelatywom lub derywowanych od apelatyw\u00f3w, np. Justina Litwin <\/em>1674, Marianna Kotlarz <\/em>1667, Agnes Krasieniuk <\/em>1674 (Dacewicz 2014, 278).<\/p>\n

W XVIII w. nazwiska kobiet bez wyk\u0142adnik\u00f3w formalnych formy \u017ce\u0144skiej nadal nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci. Konsekwentnie utrzymywa\u0142a si\u0119 tendencja do u\u017cywania form odm\u0119\u017cowskich z sufiksami –owa<\/em>, –ina<\/em>, –icha <\/em>i odojcowskich derywowanych sufiksami –anka<\/em>, –\u00f3wna<\/em>. W okresie nieco p\u00f3\u017aniejszym, pod zaborem pruskim, w\u015br\u00f3d nazwisk kobiet r\u00f3wnych antroponimom m\u0119skim najliczniej by\u0142y reprezentowane nazwiska pochodzenia obcego, np. Marianna Spicer<\/em>, Barbara Szuman<\/em>, wdowa Kraum<\/em>, Magdalena Pichler virgine <\/em>(Dacewicz 2014, 271).<\/p>\n

Nazwiska kobiet (dziewczynek) w ksi\u0119gach metrykalnych chrzt\u00f3w w okresie zaboru rosyjskiego na Podlasiu<\/h3>\n

Przej\u015bcie badanego terytorium pod panowanie Rosji poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 wprowadzenie j\u0119zyka rosyjskiego do administracji ko\u015bcielnej (Dacewicz 2015, 365). \u201eW okresie zabor\u00f3w obce w\u0142adze wprowadzi\u0142y zakaz u\u017cywania ko\u0144c\u00f3wek nazwisk \u017con –owa<\/em>, –ina <\/em>oraz nazwisk c\u00f3rek derywowanych –\u00f3wna<\/em>, –anka<\/em>, –ska<\/em>, –a <\/em>(typ Czerna)\u201d (Litwin 1932, 24; Kaleta 1998, 111). W zwi\u0105zku z tym w nazewnictwie kobiet zacz\u0119\u0142y si\u0119 dokonywa\u0107 zmiany. W jakim stopniu carski nakaz by\u0142 stosowany w trzech badanych dekanatach w okresie niewoli narodowej? Odpowied\u017a na to pytanie wi\u0105\u017ce si\u0119 ze \u017cmudn\u0105 ekscerpcj\u0105 dziewi\u0119tnastowiecznych ksi\u0105g metrykalnych i analiz\u0105 wielu notacji metrykalnych[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Materia\u0142 do bada\u0144 zosta\u0142 wyekscerpowany z wybranych ksi\u0105g metrykalnych trzech dekanat\u00f3w (ka\u017cdy liczy\u0142 po kilkana\u015bcie parafii, np. w dekanacie bia\u0142ostockim w roku 1875 by\u0142o 17 parafii, w 1880 i 1885 po 18 parafii), kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w Archiwum Archidiecezjalnym w Bia\u0142ymstoku.<\/p>\n

Przedmiotem bada\u0144 s\u0105 przede wszystkim alfabetyczne imienne spisy ochrzczonych dzieci, kt\u00f3re zacz\u0119to wprowadza\u0107 jako obligatoryjn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zapisu metrykalnego od roku 1875.<\/p>\n

Prawdopodobnie nie zalecono kancelariom parafialnym okre\u015blonego wzorca zapisu[7]<\/sup><\/a>, bowiem w poszczeg\u00f3lnych parafiach stosowano zr\u00f3\u017cnicowane sposoby ewidencji. Uda\u0142o si\u0119 wyodr\u0119bni\u0107 kilka typ\u00f3w struktur nazwiskowych i zestawie\u0144 antroponimicznych, wyst\u0119puj\u0105cych w parafiach wymienionych dekanat\u00f3w. Przewa\u017cnie stosowano mieszane sposoby identyfikacji, np.:<\/p>\n

    \n
  1. Nazwisko i imi\u0119 dziecka, np. \u0428\u0438\u043c\u0430\u043d\u0441\u043a\u0430 \u0410\u043d\u043d\u0430 (1880, Par. Supra\u015bl k. 237); \u041e\u043b\u0435\u0445\u043d\u043e \u041e\u0441\u0438\u043f\u044a, \u0420\u0443\u0442\u043a\u043e\u0432\u0441\u043a\u0430 \u042e\u0437\u0435\u0444\u0430 (1885, Dek. Bia\u0142ystok Par. Goni\u0105dz k. 156\u2013157).<\/li>\n
  2. Nazwisko, imi\u0119 i imi\u0119 odojcowskie (ot\u010destwo) dziecka, np. \u0421\u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0441\u043a\u0430 \u042e\u0437\u0435\u0444\u0430 \u0418\u0432\u0430\u043d\u043e\u0432\u043d\u0430, \u0411\u043e\u0440\u043e\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0418\u0432\u0430\u043d\u044a \u0418\u0432\u0430\u043d\u043e\u0432\u044a (1875, Par. Bia\u0142ystok k. 107); \u0411\u0443\u0446\u044c\u043a\u043e\u0432\u043d\u0430 \u041c\u0430\u0440\u044c\u044f\u043d\u043d\u0430 \u0418\u0432\u0430\u043d\u043e\u0432\u043d\u0430 (1875, Dek. Sok\u00f3\u0142ka Par. Korycin k. 212).<\/li>\n
  3. Nazwisko, imi\u0119 dziecka oraz imiona rodzic\u00f3w, np. \u0411\u043e\u0447\u043a\u043e\u0432\u043d\u0430 \u041c\u0430\u0440i<\/em>\u044f\u043d\u043d\u0430 \u0421\u044b\u043c\u043e\u043d\u0430 \u0438 \u0418\u043e\u0437\u0435\u0444\u044b, \u041a\u0438\u0440\u043f\u0448\u0430 \u0418\u0432\u0430\u043d\u044a \u0418\u0432\u0430\u043d\u0430 \u0438 \u0420\u043e\u0437\u0430\u043bi<\/em>\u0438 (1875, Par. Sok\u00f3\u0142ka k. 39\u201340).<\/li>\n
  4. Nazwisko, imi\u0119, syn\/c\u00f3rka (czyja?), np. \u0411\u0443\u0439\u043a\u043e\u0432\u0430 \u041c\u0430\u0440i<\/em>\u044f\u043d\u043d\u0430\u0434\u043e\u0447\u044a \u041f\u0435\u0442\u0440\u0430, \u0411\u043e\u0432\u0441\u044e\u043a\u044a \u0410\u0434\u0430\u043c\u044a \u0441\u044b\u043d\u044a \u041f\u0435\u0442\u0440\u0430 (1880, Grodno, Par. Franciszka\u0144ska); \u041a\u0443\u043b\u0438\u043a\u043e\u0432\u043d\u0430\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0438\u043d\u0430\u0434\u043e\u0447\u044a\u041c\u0438\u0445\u0430\u043b\u0430 (1890, Grodno, Par. Farna); \u042f\u043a\u0443\u0431\u043e\u0432\u0438\u0447\u044a \u041f\u0430\u0443\u043b\u0438\u043d\u0430\u0434\u043e\u0447\u044a \u041f\u0435\u0442\u0440\u0430 (1885, Dek. Bia\u0142ystok, Par. Dobrzyniewo k. 562\u2013564).<\/li>\n
  5. Nazwisko, imi\u0119 (po kim?), imi\u0119 ojca, np. \u0416\u0443\u043a\u044a \u041f\u0435\u0442\u0440\u044a \u043f\u043e \u041f\u0435\u0442\u0440\u0443 (1875, Dek. Sok\u00f3\u0142ka, Par. Suchowola k. 319).<\/li>\n
  6. Nazwisko rodzic\u00f3w w dop. l. mn. i imi\u0119 dziecka, np. \u0416\u044b\u0445\u0430\u0440\u043e\u0432\u044a \u0415\u043b\u044c\u0436\u0431\u0459\u0442\u0430, \u0416\u0438\u043b\u044e\u043a\u043e\u0432\u044a \u041b\u0435\u043e\u043d\u044a (1880, Grodno Par. Pobernardy\u0144ska).<\/li>\n<\/ol>\n

    W znacznie mniejszym stopniu do bada\u0144 nazewnictwa kobiet mo\u017cna wykorzysta\u0107 imienne alfabetyczne spisy po\u015blubionych i zmar\u0142ych, m.in. z powodu ni\u017cszej pozycji spo\u0142ecznej kobiet, co wyra\u017ca\u0142o si\u0119 tym, \u017ce w spisach po\u015blubionych w niekt\u00f3rych parafiach podawano tylko nazwisko i imi\u0119 nowo\u017ce\u0144ca, np. \u0410\u0440\u0431\u0443\u0437\u044a \u041c\u0438\u0445\u0430\u0438\u043b\u044a, \u0413\u0438\u043b\u0435\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 \u041e\u0441\u0438\u043f\u044a… (1876, Dek. Bia\u0142ystok Par. Goni\u0105dz k. 660), kobiety nie uczestniczy\u0142y w ceremonii \u015blubnej jako \u015bwiadkowie; w notacji metrykalnej zgonu dziecka nale\u017ca\u0142o poda\u0107 tylko informacj\u0119, kto by\u0142 ojcem[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

    Na podstawie przegl\u0105du alfabetycznych imiennych spis\u00f3w ochrzczonych dzieci mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce sposoby imiennej identyfikacji dziewczynek by\u0142y zr\u00f3\u017cnicowane i odznacza\u0142y si\u0119 pewnym stopniem dowolno\u015bci polegaj\u0105cej na stosowaniu r\u00f3\u017cnych struktur nazwiskowych nawet w spisie tej samej parafii w tym samym roku. W zbiorze wszystkich typ\u00f3w struktur nazwiskowych u\u017cywanych do identyfikacji dzieci p\u0142ci \u017ce\u0144skiej, wyekscerpowanych z badanych \u017ar\u00f3de\u0142, mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 nast\u0119puj\u0105ce antroponimy:<\/p>\n