{"id":20577,"date":"2022-07-01T20:02:16","date_gmt":"2022-07-01T18:02:16","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=20577"},"modified":"2022-07-02T21:34:03","modified_gmt":"2022-07-02T19:34:03","slug":"mogilnica-nasz-glos-1933-r-nr-5-11","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2022\/07\/01\/mogilnica-nasz-glos-1933-r-nr-5-11\/","title":{"rendered":"Mogilnica – Nasz G\u0142os 1933 r. Nr 5 (11)"},"content":{"rendered":"

Poni\u017cej zaprezentowany artyku\u0142 z cyklu „Nasze wsie” autorstwa Stanis\u0142awa Wysockiego, ukaza\u0142 si\u0119 w numerze 5 (11) 1933 roku w augustowskim pi\u015bmie regionalnym \u201eNasz G\u0142os\u02ee. Zachowano oryginaln\u0105 pisowni\u0119.<\/em><\/p>\n

Na po\u0142udniowych granicach naszego powiatu, w dorzeczu kana\u0142u Augustowskiego, tu\u017c przy drodze powiatowej, wiod\u0105cej z Augustowa w stron\u0119 Bia\u0142egostoku, po\u0142o\u017cona jest jedna z najstarszych i najpi\u0119kniejszych wsi naszego powiatu \u2014 wie\u015b Mogilnica. Prawdziwy typ wsi polskiej, za\u015bcianka szlacheckiego. Zamieszkana jest przez ludno\u015b\u0107 rdzennie polsk\u0105, wyznania rz.-katol. bardzo ceni\u0105c\u0105 tradycj\u0119 i formy ludowe. \u015amia\u0142oby mo\u017cna powiedzie\u0107. \u017ce na terenie powiatu, Mogilniczanie stanowi\u0105 odr\u0119bny od\u0142am ludno\u015bci. Przodkowie ich to szlachta \u0142anowa, rekrutuj\u0105ca si\u0119 ze s\u0142ynnej piechoty wybranieckiej Stefana Batorego. Osadzeni na gruntach kr\u00f3lewskich, zagospodarowali si\u0119 wzorowo.<\/p>\n

Wie\u015b po\u0142o\u017cona w linji prostej w kierunku ze wschodu na zach\u00f3d, ma szerok\u0105 alejow\u0105 ulic\u0119, wy\u0142o\u017con\u0105 polnym kamieniem, po stronie p\u00f3\u0142nocnej postawione s\u0105 domy mieszkalne i chlewy, z przeciwnej za\u015b strony, rz\u0119dem wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej wsi, ci\u0105gnie si\u0119 pasmo stod\u00f3\u0142 i \u015bpichlerzy. Domy s\u0105 otoczone sadami i kwietnikami. W ca\u0142o\u015bci wie\u015b wygl\u0105da imponuj\u0105co, powa\u017cnie. Turysta na pierwszy rzut oka potrafi oceni\u0107 i uzna\u0107 wysi\u0142ek pracy kilku pokole\u0144, porz\u0105dek i estetyczny wygl\u0105d wsi.<\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 jest pracowita i sumienna. Spotyka si\u0119 przewa\u017cnie charaktery urobione, twarde, zr\u00f3wnowa\u017cone i \u0142agodne. Pozatem cechuje j\u0105 jeszcze religijno\u015b\u0107, uczciwo\u015b\u0107 i zami\u0142owanie do pracy w gromadzie.<\/p>\n

Mogilniczanie nosz\u0105 si\u0119 poeuropejsku. Sukmany ch\u0142opskie nosz\u0105 jedynie starsi, lecz obecnie i te s\u0105 ju\u017c. rzadko spotykane, m\u0142odzie\u017c nosi garnitury marynarkowe z wi\u0105zanymi krawatami i kapelusze filcowe. Kobiety starsze nosz\u0105 chustki lub szale, sp\u00f3dnice z zak\u0142adanemi fa\u0142dami t. zw. \u201ew trzy brety\u201d, dziewcz\u0119ta natomiast nosz\u0105 si\u0119 modnie, ubieraj\u0105c si\u0119 w suknie, cz\u0119sto z dro\u017cszych tkanin. Za przykrycie g\u0142owy s\u0142u\u017c\u0105 kapelusze lub berety sportowe. Wszyscy z zami\u0142owaniem po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 pracy na roli, a w wolnych chwilach starsi politykuj\u0105, m\u0142odzie\u017c za\u015b oddaje si\u0119 zabawom ze \u015bpiewami i pl\u0105sami. Praca na roli jest jedynem zasadniczem \u017ar\u00f3d\u0142em dochod\u00f3w, opr\u00f3cz kt\u00f3rej mieszka\u0144cy jeszcze zarabiaj\u0105 w lasach pa\u0144stwowych przy wyw\u00f3zkach i trzebie\u017cach.<\/p>\n

Mogilnica ma r\u00f3wnie\u017c pi\u0119kne karty w historji. W czasach walk powsta\u0144czych 1831 i 1863 r. ludno\u015b\u0107 miejscowa wyst\u0119powa\u0142a zbrojnie przeciwko zaborcom. M\u0142odzie\u017c \u00f3wczesna organizowa\u0142a si\u0119 w oddzia\u0142y powsta\u0144cze i stacza\u0142a boje na Ruskiej G\u00f3rze, w uroczysku \u201eKunicha\u201d i \u201ePobojna\u201d. Z tych w\u0142a\u015bnie czas\u00f3w istnieje bardzo wiele legend ludowych np. o z\u0142otym koniu na \u201ePobojnie\u201d, lub skarbach na \u201eRuskiej G\u00f3rze\u201d, jakie mieli ukry\u0107 powsta\u0144cy przed wojskami rosyjskiemi. (O szczeg\u00f3\u0142ach napisz\u0119 innym razem).<\/p>\n

Po wybuchu wojny \u015bwiatowej, Mogilniczanie energicznie organizowali si\u0119 w oddzia\u0142y P. O. W. Brali udzia\u0142 w walkach z Niemcami pod Czarniewem i Jaminami, wreszcie ca\u0142ym oddzia\u0142em przyst\u0105piono do 4 kompanji 41 p. p.<\/p>\n

Mogilniczanie b\u0119d\u0105c z krwi i ko\u015bci lud\u017ami rycerskiego ducha i obecnie ch\u0119tnie garn\u0105 si\u0119 do pracy organizacyjnej. Na terenie gminy D\u0119bowo, wie\u015b Mogilnica jest ku\u017ani\u0105 roboty spo\u0142ecznej i o\u015brodkiem ruchu organizacyjnego. Istnieje tutaj m\u0119ski oddzia\u0142 Zwi\u0105zku Strzeleckiego, licz\u0105cy 30 ludzi i oddzia\u0142 \u017ce\u0144ski licz\u0105cy 12 strzelczy\u0144. Obydwa oddzia\u0142y uprawiaj\u0105 przysposobienie rolnicze; za\u015b oddzia\u0142 m\u0119ski jest do\u015b\u0107 daleko posuni\u0119ty w przysposobieniu wojskowem. Oba oddzia\u0142y wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z sob\u0105. Urz\u0105dzaj\u0105 obchody uroczysto\u015bci narodowych, wsp\u00f3lne wieczornice z przedstawieniami, latem za\u015b maj\u00f3wki na \u015bwie\u017cem powietrzu. Do wi\u0119kszych uroczysto\u015bci miejscowych zalicza si\u0119 dzie\u0144 3-go Maja, po kt\u00f3rym w pierwsz\u0105 niedziel\u0119, co roku, oddzia\u0142y Zw. Strz. urz\u0105dzaj\u0105 maj\u00f3wk\u0119 z zawodami sportowymi na uroczysku \u201eOstrze\u0142ek\u201d.<\/p>\n

Na polu pracy spo\u0142ecznej wielkie zas\u0142ugi po\u0142o\u017cy\u0142a b. nauczycielka p. Janina Maksymowicz\u00f3wna, za\u0142o\u017cycielka \u017ce\u0144skiego oddzia\u0142u Zw. Strz. i kilkoletnia referentka wych. obyw. oddzia\u0142\u00f3w Mogilnice. Po odwo\u0142aniu Jej przez w\u0142adze szkolne do Ho\u0142ynki pozosta\u0142y jeno wspomnienia oraz \u017cywe serca bij\u0105ce mi\u0142o\u015bci\u0105 i szacunkiem do przewodniczki duchowej \u2014 pionierki ruchu strzeleckiego w Mogilnicy.<\/p>\n

Opr\u00f3cz p. Maksymowicz\u00f3wny w organizacji \u201eStrzelca\u201d zas\u0142ugi po\u0142o\u017cyli: Wac\u0142aw Tomaszewski, miejscowy w\u0142o\u015bcianin, W\u0142adys\u0142aw Rzepko, b. komendant oddzia\u0142u i Franciszek Duczy\u0144ski, le\u015bniczy, kt\u00f3rzy \u017cywo i gor\u0105co zaj\u0119li si\u0119 oddzia\u0142ami Zw. Strz. po wyje\u017adzie p. Maksymowicz\u00f3wny.<\/p>\n

Gdyby nie okoliczno\u015bci, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 niepomy\u015blnie dla ruchu spo\u0142ecznego, Mogilnica dawa\u0142aby wszelkie gwarancje najwy\u017cszego rozwoju organizacji. Z niewiadomych powod\u00f3w w\u0142adze szkolne postanowi\u0142y zlikwidowa\u0107 miejscow\u0105 szko\u0142\u0119. Dzi\u0119ki energicznym wyst\u0105pieniom miejscowej ludno\u015bci oraz poparciu w\u0142adz administracyjnej i samorz\u0105dowych, po zamkni\u0119ciu szko\u0142y we wrze\u015bniu 1932 roku zdo\u0142ano w grudniu tego\u017c roku ponownie szko\u0142\u0119 przywr\u00f3ci\u0107, lecz wed\u0142ug wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa, z nowym rokiem szkolnym w\u0142adze projektuj\u0105 nowy atak na szko\u0142\u0119. Mogilniczanie zajmuj\u0105 stanowisko wyra\u017ane i zdecydowane, przy kt\u00f3rem wszelkiemi si\u0142ami b\u0119d\u0105 szko\u0142y bronili, chocia\u017cby im przysz\u0142o ponie\u015b\u0107 najwi\u0119ksze ofiary, gdy\u017c po zlikwidowaniu szko\u0142y i odwo\u0142aniu miejscowego nauczyciela, zbraknie w Mogilnicy jednostki b\u0119d\u0105cej ostoj\u0105 zar\u00f3wno organizacji jak te\u017c i biblioteki, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o niemo\u017cno\u015bci kszta\u0142cenia dzieci.<\/p>\n

Pod wzgl\u0119dem turystycznym Mogielnica ma po\u0142o\u017cenie bardzo pomy\u015blne; po\u0142o\u017cona jest mi\u0119dzy uroczyskami las\u00f3w pa\u0144stwowych \u201eOstrze\u0142kiem\u201d i \u201eKunich\u0105\u201d. Tereny suche, piaszczyste, lasy iglaste, obfite w zwierzyn\u0119, jagody i grzyby. Zawdzi\u0119czaj\u0105c jedynie drogom wodnym, ma doskona\u0142\u0105 komunikacj\u0119 w jedn\u0105 stron\u0119 z Augustowem, w drug\u0105 za\u015b przez Biebrz\u0119, Narew i Wis\u0142\u0119 z Polsk\u0105 \u015arodkow\u0105 i Pomorzem. W czasie wi\u0119c wycieczek letnich, mo\u017cnaby wykorzysta\u0107 malownicze zak\u0105tki po\u0142udniowych kra\u0144c\u00f3w naszego powiatu, lecz niestety, okolice te s\u0105 najmniej zwiedzane przez wycieczkowicz\u00f3w, kt\u00f3rych kana\u0142em Augustowskim ci\u0105gn\u0105 si\u0119 rzesze w kierunku do jezior Mazurskich, nie zatrzymuj\u0105cych si\u0119 tutaj. Za usprawiedliwienie pos\u0142u\u017cy uwaga, i\u017c Mogilnica aczkolwiek le\u017cy nad kana\u0142em Augustowskim, to jednak po\u0142\u0105czenie z kana\u0142em ma przez grobl\u0119, prowadz\u0105c\u0105 na D\u0119bowo. Najwi\u0119ksz\u0105 w\u0142a\u015bnie bol\u0105czk\u0105 nie tylko Mogilnicy, lecz wszystkich tutejszych miejscowo\u015bci, jest bardzo z\u0142y stan dr\u00f3g powiatowych, raczej podobnych do row\u00f3w i wertep\u00f3w, ni\u017c do dr\u00f3g oddanych do u\u017cytku miejscowej ludno\u015bci. Grobla prowadz\u0105ca przez b\u0142otniste \u0142\u0105ki z Mogilnic do D\u0119bowo, w porze wiosennej i jesiennej jest nie do przebycia. Dotychczas bardzo du\u017co m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o reparacji powy\u017cszej drogi, lecz projekty spe\u0142z\u0142y na niczem, a stan dr\u00f3g z roku na rok pogarsza si\u0119.<\/p>\n

Drog\u0105 powiatow\u0105 Mogilnica ma po\u0142\u0105czenie z Augustowem przez Promiski i Bia\u0142obrzegi. Odleg\u0142o\u015b\u0107 oko\u0142o 20 klm. przebywa si\u0119 ko\u0144mi w 3-y godziny. Do jazdy rowerem lub motocyklem s\u0142u\u017c\u0105 dr\u00f3\u017cki boczne, twarde, zupe\u0142nie nadaj\u0105ce si\u0119 dla ruchu ko\u0142owego. W kierunku po\u0142udniowym, drog\u0105 powiatow\u0105 \u0142\u0105czy si\u0119 z Bia\u0142ystokiem przez Dolistowo i Osowiec, gdzie do szosy oko\u0142o 10 klm.<\/p>\n

Najbli\u017cszy Urz\u0105d Pocztowy i Zbiornica P. K. O. mie\u015bci si\u0119 w Sztabinie, oddalonym pi\u0119kn\u0105 drog\u0105 poln\u0105 i le\u015bn\u0105 o 7 klm. Urz\u0105d gminy D\u0119bowo, telefon, Kasa Stefczyka oraz zak\u0142ady gastronomiczne i sklepy spo\u017cywcze, mieszcz\u0105ce si\u0119 w Jaminach, oddalonych o 2 klm. od Mogilnic. Na miejscu mo\u017cna zakupi\u0107 po bardzo niskich cenach, artyku\u0142y spo\u017cywcze i nabia\u0142. Pewn\u0105 trudno\u015b\u0107 sprawia zakup mi\u0119sa, kt\u00f3re trzeba sprowadza\u0107 ze Sztabina lub Augustowa.<\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 jest bardzo go\u015bcinna i ch\u0119tnie wita wycieczkowicz\u00f3w.<\/p>\n

Okolice Mogilnicy mog\u0105 by\u0107 wykorzystane jako tereny turystyczne II klasy. Okolice pi\u0119kne, swojskie, i\u015bcie sienkiewiczowskie, tu zagroda, tam zagajnik, \u00f3wdzie s\u0119dziwy las, dzia\u0142aj\u0105 na cz\u0142owieka, szukaj\u0105cego w przyrodzie uroku, a na \u0142onie natury \u2014 wypoczynku po dniach pracy i znoju. Aczkolwiek poza lasami, mi\u0142\u0105 ludno\u015bci\u0105, kana\u0142em Augustowskim i Biebrz\u0105, niema tego, czego si\u0119 u nas og\u00f3lnie wymaga, po\u0142aci jezior, to jednak okolice Mogilnicy s\u0105 urocze, a przedewszystkiem zdrowe. Tury\u015bcie szukaj\u0105cemu urozmaiconego krajobrazu i suchej miejscowo\u015bci, nie \u017caglowcowi i kajakowcowi, lecz amatorowi w\u0119dki, piechurowi lub cykli\u015bcie, gor\u0105co zaleca\u0142bym zwiedzenie tych okolic.<\/p>\n

Dla rybo\u0142\u00f3wstwa s\u0105 warunki bardzo pomy\u015blne. Kana\u0142 Augustowski w okolicy D\u0119bowa oraz rzeka Biebrza odleg\u0142a od Mogilnic o 2 klm. s\u0105 bardzo rybne, a zw\u0142aszcza w jazie i w\u0119gorze, natomiast trudno spotka\u0107 leszcza.<\/p>\n

Komu wiec odpowiadaj\u0105 warunki Mogilnicy, powinien koniecznie zwiedzi\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 wie\u015b, kogo za\u015b bardziej interesuje \u017cagiel, wios\u0142o lub wreszcie urocza Rusa\u0142ka, to ju\u017c bezsprzecznie powinien na wypoczynek uda\u0107 si\u0119 do Studzienicznej lub Serw.<\/p>\n