![\"Statua](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Statua-Wolnosci.jpg\")
<\/a>G\u0142\u00f3wne powody emigracji to:<\/p>\n
- \n
- Gigantyczne przeludnienie wsi<\/li>\n
- Brak wolnej ziemi<\/li>\n
- Brak pracy w mie\u015bcie<\/li>\n
- Unikanie s\u0142u\u017cby w carskiej armii<\/li>\n
- System spo\u0142eczny<\/li>\n<\/ul>\n
Na wsi znajdujemy podzia\u0142 ch\u0142op\u00f3w w zale\u017cno\u015bci od posiadanego maj\u0105tku ziemskiego na gospodarzy (kmieci); po\u0142ownik\u00f3w; zagrodnik\u00f3w; cha\u0142upnik\u00f3w i komornik\u00f3w lub k\u0105tnik\u00f3w. Ci dwaj ostatni nie mieli ziemi. O czym \u015bwiadcz\u0105 wpisy w znanych mi metrykach parafii Suchowola czy Jamin. Rodziny by\u0142y wielodzietne. Pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 przyk\u0142adem moich przodk\u00f3w. Pradziadek Wojciech mia\u0142 czterech syn\u00f3w i trzy c\u00f3rki, by\u0142 jeszcze brat wzi\u0119ty do armii carskiej i dwie siostry. Dziadek jako najstarszy syn wyje\u017cd\u017ca do USA w 1898, wraca w 1907 roku. Przywozi pieni\u0105dze ale na rynku ziemi brak.<\/p>\n
Podzia\u0142 gospodarstwa to bieda i g\u0142\u00f3d. Wszystkich trzech braci wysy\u0142a do USA. Siostry wydaje za m\u0105\u017c, wspomagaj\u0105c zakup ziemi. Po\u0142o\u017cenie ch\u0142op\u00f3w w dobrach kr\u00f3lewskich nie r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 bardzo od po\u0142o\u017cenia ch\u0142op\u00f3w w maj\u0105tkach prywatnych. Istotn\u0105 zmian\u0119 w po\u0142o\u017ceniu ch\u0142op\u00f3w na terenach Podlasia by\u0142o og\u0142oszenie przez carat 16 maja 1861 roku zniesienia pa\u0144szczyzny i przeprowadzenie oczynszowania z dniem 1 pa\u017adziernika. Nast\u0119pnie ukazy z 1864 roku wprowadzi\u0142y uw\u0142aszczenie pe\u0142ne i natychmiastowe, za odszkodowaniem. Pozostawiono s\u0142u\u017cebno\u015b\u0107, czyli prawo do korzystania z pastwisk i las\u00f3w. Wprowadzono zebrania wioskowe, oraz obieralnych so\u0142tys\u00f3w i w\u00f3jt\u00f3w. Car nada\u0142 ziemi\u0119 tak\u017ce s\u0142u\u017cbie folwarcznej i zagrodnikom. Wzros\u0142a wydajno\u015b\u0107 gospodarstw, ch\u0142op m\u00f3g\u0142 produkowa\u0107 wreszcie dla swojej rodziny.<\/p>\n
Ale jak podaje Dariusz Terlecki w ksi\u0105\u017cce \u201ePo dolary i wolno\u015b\u0107\u201d, po uw\u0142aszczeniu ch\u0142op\u00f3w w zaborze rosyjskim wi\u0119kszo\u015b\u0107 powsta\u0142ych gospodarstw nie by\u0142a samowystarczalna. Te kar\u0142owate, do dwu hektar\u00f3w i ma\u0142orolne, do pi\u0119ciu hektar\u00f3w, stanowi\u0142y w 1904 roku 64% og\u00f3lnej liczby gospodarstw rolnych. Jednocze\u015bnie zajmuj\u0105c tylko 16% area\u0142u. Na podstawie danych z ksi\u0105\u017cki Wies\u0142aw Cabana \u201e S\u0142u\u017cba rekrut\u00f3w z Kr\u00f3lestwa Polskiego w armii Carskiej w latach 1831-1873″ podaj\u0119 kilka podstawowych informacji na temat s\u0142u\u017cby w armii carskiej…<\/p>\n
Zgodnie z ustaw\u0105 z 1831 roku by\u0142y trzy kategorie poboru – zwyczajny, zwi\u0119kszony i nadzwyczajny. Pob\u00f3r zwyczajny wtedy gdy wcielano do armii 6 os\u00f3b na 1000 dusz m\u0119skich, zwi\u0119kszony 7-10 os\u00f3b i nadzwyczajny gdy wcielano wi\u0119cej ni\u017c 10 os\u00f3b. By\u0142y lata kiedy poboru nie by\u0142o lub rezygnowano z niego na pewnym obszarze. Tak by\u0142o na przyk\u0142ad w 1863 roku, kiedy przeprowadzono pob\u00f3r zwi\u0119kszony do 10 os\u00f3b na 1000 dusz tylko w guberniach wschodnich. Z poboru wy\u0142\u0105czono gubernie zachodnie carstwa czyli tzw. Ziemie Zabrane bo nie chciano w\u0142\u0105cza\u0107 do armii mieszkaj\u0105cych tam Polak\u00f3w, a powodem by\u0142o powstanie styczniowe. S\u0142u\u017cbie wojskowej podlegali m\u0142odzi ludzie w wieku 20-25 lat.<\/p>\n
Ca\u0142y ci\u0119\u017car s\u0142u\u017cby spoczywa\u0142 na ch\u0142opach. Dla przyk\u0142adu w 1868 roku wcielono do armii 84060 os\u00f3b z tego a\u017c 76853 tj. 91,4% stanowili ch\u0142opi. Statystycznie z Kr\u00f3lestwa Polskiego wcielano 7900 os\u00f3b, co stanowi\u0142o 10% rocznego kontyngentu. Podlasie by\u0142o traktowane jako ziemie zabrane przez carat. Obowi\u0105zywa\u0142 wi\u0119c pob\u00f3r do armii carskiej tak jak w ca\u0142ej Rosji. By\u0142 on wi\u0119kszy jak w Kr\u00f3lestwie Polskim. Szczeg\u00f3lnie uci\u0105\u017cliwa s\u0142u\u017cba w armii carskiej trwa\u0142a 20-25 lat, cz\u0119sto na dalekowschodnich granicach imperium, by\u0142a uwa\u017cana za gorsz\u0105 od zes\u0142ania na katorg\u0119.<\/p>\n
Imigracja Polak\u00f3w do USA. Imigranci z Jag\u0142owa.<\/h4>\n
Zgodnie z zapisem Adama Leszczy\u0144skiego w \u201eLudowej historii Polski\u201d<\/p>\n
\u201eMasowa emigracja z ziem polskich zacz\u0119\u0142a si\u0119 po wojnie francusko-pruskiej (1870)\u2026 .W latach 1881-1890 emigracja poch\u0142on\u0119\u0142a w zaborze pruskim prawie ca\u0142y, bardzo wysoki w\u00f3wczas przyrost naturalny. W po\u0142owie lat 70 XIX wieku masowa emigracja ruszy\u0142a z ziem Kr\u00f3lestwa Polskiego… trzecia fala emigracji ruszy\u0142a od lat 90-tych XIX wieku z Galicji… .W sumie wg. szacunk\u00f3w tylko w dekadzie poprzedzaj\u0105cej pierwsz\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 z ziem polskich i kres\u00f3w wyjecha\u0142o ponad milion etnicznych Polak\u00f3w. W tym trzy czwarte do USA. A\u017c 80% emigrant\u00f3w stanowili ch\u0142opi. I tak np. z guberni \u0142om\u017cy\u0144skiej wyjecha\u0142o 36 os\u00f3b na 10 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
Wed\u0142ug Dariusza Terleckiego \u201ePo dolary i wolno\u015b\u0107\u201d od 1860 do 1900 roku w ka\u017cdym dziesi\u0119cioleciu wyje\u017cd\u017ca\u0142o z teren\u00f3w polskich od 120 do 342 tysi\u0119cy os\u00f3b. W ostatnich trzech latach przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej po 150 tys. rocznie. Wska\u017anik reemigracji wynosi\u0142 10-15 %. Wyje\u017cd\u017cali ludzie m\u0142odzi, 82% z nich to osoby w wieku 14-44 lat.<\/p>\n
Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce wg moich danych z Jag\u0142owa w latach 1885-1915 wyemigrowa\u0142o min. 60 mieszka\u0144c\u00f3w. Wie\u015b liczy\u0142a w 1909 roku oko\u0142o 290 mieszka\u0144c\u00f3w tj. ok. 20 %. Dlatego liczba mieszka\u0144c\u00f3w Jag\u0142owa w roku 1926 by\u0142a mniejsza ni\u017c w 1909.<\/em><\/p>\n
Pierwsze odnalezione w archiwach wyjazdy z Jag\u0142owa do USA.<\/h4>\n
- \n
- Adam Siemion ur. ok. 1866 r. syn Jana. Przybycie do NY 1885 rok. Statek Polaria.<\/li>\n
- Wincenty Gudel ur. 29 list. 1857 r. syn Wincentego Stanis\u0142awa. Przybycie do NY w 1885 r. Statek Polaria.<\/li>\n
- Wincenty Moj\u017cuk ur. ok. 1865 r. syn Wincentego. Przybycie do Baltimore USA 24.10.1887 r. Statek Herman.<\/li>\n
- Wincenty Moj\u017cuk ur. 16.08.1864 r. Syn Ignacego. Przybycie do USA w 1888 r. Statek Schiedam.<\/li>\n<\/ul>\n
![\"Fragment](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Fragment-zapisu-manifestu-imigrantow-z-Jaglowa-1024x235.jpg\")
<\/a>Fragment zapisu manifestu imigrant\u00f3w z Jag\u0142owa<\/figcaption><\/figure>\n Przetarcie szlak\u00f3w i sukces og\u0142oszony w listach do rodziny i znajomych powodowa\u0142 kolejne wyjazdy. Imigranci s\u0142ali zaproszenia swoim s\u0105siadom, krewnym wykupywali szyfkarty, bilety, polecali linie oceaniczne lub statki. Widoczne jest to w zapisach na kolejnych manifestach. Cz\u0119sto nowi mieszkali razem z wcze\u015bniejszymi emigrantami. Nazywano to \u201eboarding\u201d<\/em> czyli przyj\u0119cie pod sw\u00f3j dach wsp\u00f3\u0142lokatora. U\u0142atwiali nowym start w Ameryce pomagaj\u0105c im znale\u017a\u0107 zatrudnienie i mieszkanie.<\/p>\n
Rz\u0105d carski nie chcia\u0142 by rodziny poddanych, kt\u00f3rzy wyemigrowali z polskiej ziemi pod zaborem rosyjskim, dostawa\u0142y szyfkarty. Emigracja si\u0142y roboczej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci wyjazdy m\u0119\u017cczyzn w wieku poborowym by\u0142a bardzo du\u017ca, dlatego bardzo cz\u0119sto ca\u0142a korespondencja by\u0142a cenzurowana i w wi\u0119kszo\u015bci zatrzymywana. Te dzia\u0142ania mia\u0142y cz\u0119sto tragiczne zako\u0144czenie, bo powodowa\u0142y mi\u0119dzy nadawcami i adresatami konflikt i zerwanie korespondencji.<\/p>\n
Agenci imigracyjni. Organizacja wyjazd\u00f3w<\/h4>\n
Emigranci to byli ludzie odwa\u017cni, przedsi\u0119biorczy, sprytni. Byli to najbardziej aktywni, g\u0142\u00f3wnie m\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani. Po roku 1907, 80% emigrant\u00f3w pochodzi z Europy Wschodniej i Po\u0142udniowej. Bieda by\u0142a g\u0142\u00f3wnym bod\u017acem wyp\u0119dzaj\u0105cym ich z w\u0142asnego kraju. Ale nie znali j\u0119zyka, wcze\u015bniej poruszali si\u0119 tylko w obr\u0119bie swoich miejsc zamieszkania. Z drugiej strony pa\u0144stwa zamorskie by\u0142y zainteresowane imigrantami, czeka\u0142 na nich du\u017cy rynek pracy w b\u0142yskawicznie rosn\u0105cym przemy\u015ble. Stany Zjednoczone potrzebowa\u0142y ludzi do zagospodarowania ci\u0105gle rozrastaj\u0105cego swego terytorium. Sprzyja\u0142 im rozw\u00f3j kolei \u017celaznej, wzrost liczby linii \u017ceglugowych, wymiana \u017caglowc\u00f3w na okr\u0119ty zabieraj\u0105ce cz\u0119sto ponad tysi\u0105c emigrant\u00f3w, nap\u0119dzane silnikami parowymi. Spad\u0142y znacz\u0105co koszty podr\u00f3\u017cy.<\/p>\n
Najwi\u0119ksze linie okr\u0119towe to angielska kompania \u017ceglugowa White Star Line, niemieckie Hamburg America Line (HAPAG) i Norddeutscher Llyod. Werbunkiem klient\u00f3w dla przewo\u017anik\u00f3w zajmowa\u0142y si\u0119 agencje, w naszym obszarze najaktywniejsz\u0105 by\u0142a breme\u0144ska agencja Friedricha Misslera. Jej biura rozmieszczone po ca\u0142ym kraju zatrudnia\u0142y setki agent\u00f3w imigracyjnych.<\/p>\n
![\"Reklama](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Reklama-prasowa-linii-zeglugowej.jpg\")
<\/a>Reklama prasowa linii \u017ceglugowej<\/figcaption><\/figure>\n ![\"Bilet](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Bilet-na-statek.jpg\")
<\/a>Bilet na statek<\/figcaption><\/figure>\n Agenci emigracyjni werbowali ludzi do wyjazdu, za\u0142atwiali wszelkie formalno\u015bci zwi\u0105zane z podr\u00f3\u017c\u0105, pomagali w zdobyciu potrzebnych dokument\u00f3w. Niestety cz\u0119sto oszukiwali i dokumenty by\u0142y fa\u0142szywe. Podstawowy dokument to tzw. z niemieckiego szyfkarta (przepustka do wy\u015bnionej Ameryki ). By\u0142y dwa sposoby jego uzyskania. Pierwszy to przys\u0142anie przez krewnego lub znajomego z Ameryki. Niestety cz\u0119sto gin\u0105\u0142, bo konfiskowa\u0142a go carska cenzura, gin\u0119\u0142y te\u017c pieni\u0105dze na podr\u00f3\u017c i wskaz\u00f3wki jak wyjecha\u0107, jak bezpiecznie si\u0119 zachowa\u0107. W sytuacji problem\u00f3w z komunikowaniem si\u0119 w tamtych czasach prowadzi\u0142o cz\u0119sto do zerwania wi\u0119zi rodzinnych.<\/p>\n
![\"Szyfkarta\"](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Szyfkarta.jpg\")
<\/a>Szyfkarta<\/figcaption><\/figure>\n Drugi spos\u00f3b to wype\u0142nienie otrzymanego z biura emigracyjnego druku zg\u0142oszenia i wys\u0142anie go wraz z zadatkiem. W odpowiedzi potencjalny emigrant otrzymywa\u0142 instrukcj\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 informacje na temat podr\u00f3\u017cy i musia\u0142 wtedy wybra\u0107 termin wyjazdu. Biuro dokonywa\u0142o rezerwacji miejsca na konkretnym statku i przysy\u0142a\u0142o tymczasow\u0105 szyfkart\u0119. Dokument ten by\u0142 wa\u017cny na okres 6-12 miesi\u0119cy. W porcie z kt\u00f3rego wyp\u0142ywa\u0142 wp\u0142aca\u0142 reszt\u0119 nale\u017cno\u015bci i wymienia\u0142 na w\u0142a\u015bciw\u0105 szyfkart\u0119. W ka\u017cdym z tych sposob\u00f3w konieczna by\u0142a znajomo\u015b\u0107 czytania i pisania, wielu musia\u0142o prosi\u0107 o to najcz\u0119\u015bciej miejscowego proboszcza.<\/p>\n
![\"Kolorowa](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Kolorowa-kartka-wreczana-emigrantom.jpg\")
<\/a>Kolorowa kartka wr\u0119czana emigrantom<\/figcaption><\/figure>\n Wraz z tymczasowym biletem okr\u0119towym podr\u00f3\u017cny otrzymywa\u0142 kolorowe kartki. Wsiadaj\u0105c do poci\u0105gu na stacji pocz\u0105tkowej, przy przesiadce, jak tez na peronie w mie\u015bcie portowym, musia\u0142 je trzyma\u0107 wysoko nad g\u0142ow\u0105, by pracownicy agencji emigracyjnej rozpoznali swoich klient\u00f3w i skierowali ich do w\u0142a\u015bciwego celu. Ka\u017cdy z nich musia\u0142 obowi\u0105zkowo mie\u0107 wydany przez w\u0142adze miejscowe paszport i wszyscy brali metryki urodzenia od swego proboszcza.<\/p>\n
Koszty szyfkarty to od 59 do 70 z\u0142otych re\u0144skich tj. 24-30 dolar\u00f3w. Do tego podatek emigracyjny ok. 7 dolar\u00f3w. \u015arednio bilet kolejowy kosztowa\u0142 w Prusach ok. 18 marek tj. ok. 4 dolary. Koszt ca\u0142ej podr\u00f3\u017cy do Ameryki, nawet przy s\u0142abej p\u0142acy w fabryce zwraca\u0142y si\u0119 po miesi\u0105cu pracy. Pr\u0119dko\u015bci poci\u0105g\u00f3w to 30-60 km\/h, podr\u00f3\u017c poci\u0105giem trwa\u0142a ok. 2 doby. Oczywiste, \u017ce naszych emigrant\u00f3w sta\u0107 by\u0142o na podr\u00f3\u017c poci\u0105giem tylko w trzeciej klasie. W tym czasie w Prusach sk\u0142ady kolejowe nawet w trzeciej klasie mia\u0142y wagony wyposa\u017cone w toalety, gazowe o\u015bwietlenie i ogrzewanie parowe. \u0141awy w wagonach by\u0142y najcz\u0119\u015bciej dooko\u0142a \u015bcian. Siedzieli wi\u0119c na swoich kufrach czy tobo\u0142ach. W przypadku przejazd\u00f3w przez okupowane przez Rosj\u0119 terytoria grozi\u0142y cz\u0119ste kontrole \u017candarm\u00f3w carskich, kt\u00f3rzy poszukiwali rekrut\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych unikn\u0105\u0107 d\u0142ugoletniej s\u0142u\u017cby w armii carskiej. Podr\u00f3\u017c statkiem Brema New York ok. 10 dni. Posi\u0142ek na czas podr\u00f3\u017cy poci\u0105giem w ramach w\u0142asnych zasob\u00f3w. W porcie cz\u0119sto w ramach bonusu, w oczekiwaniu na statek p\u0142aci\u0142y linie okr\u0119towe. Na statku po\u017cywienie by\u0142o w ramach biletu.<\/p>\n
![\"Bilet](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Bilet-kolejowy.jpg\")
<\/a>Bilet kolejowy<\/figcaption><\/figure>\n Emigranci z Jag\u0142owa byli w szczeg\u00f3lnej sytuacji. Wie\u015b po\u0142o\u017cona w p\u00f3\u0142nocno – zachodniej cz\u0119\u015bci guberni grodzie\u0144skiej. Na po\u0142udniowym brzegu Biebrzy, kt\u00f3ra by\u0142a rzek\u0105 graniczn\u0105 z Prusami. Z opowiada\u0144 dziadka Jana pami\u0119tam, \u017ce przemyt by\u0142 wa\u017cnym elementem dochodu rodzin tam zamieszkuj\u0105cych. Mo\u017cna wi\u0119c wnosi\u0107, \u017ce wielu przekracza\u0142o granice nielegalnie i dopiero z Prus organizowa\u0142o wyjazd do Ameryki. Wyje\u017cd\u017cali g\u0142\u00f3wnie z Bremy i Hamburga, to 65% port\u00f3w wyjazdowych. Pozosta\u0142e to Liverpool, Rotterdam i Amsterdam. Porty docelowe w USA to w ok. 70% New York, 25 % Philadelphia i 5% Baltimore, ale p\u0142yn\u0119li tak\u017ce poprzez Kanad\u0119 do port\u00f3w w Quebecku czy Halifaxie. Znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 osiedli\u0142a si\u0119 w Pensylwanii, New Jersey ,Michigan i Illinois.<\/em><\/p>\n
Zaokr\u0119towanie. Warunki podr\u00f3\u017cy<\/h4>\n
Okres liberalnej polityki emigracyjnej sko\u0144czy\u0142 si\u0119 w Stanach Zjednoczonych w 1882 roku, kiedy to zabroniono przyjazdu do USA chorym psychicznie, przest\u0119pcom kryminalnym oraz stanowi\u0105cym zagro\u017cenie dla porz\u0105dku prawnego pa\u0144stwa. Wprowadzono tak\u017ce podatek imigracyjny tzw. \u201ehead tax\u201d<\/em> w wysoko\u015bci 0,5 dolara za ka\u017cdego emigranta. R\u00f3s\u0142 on stopniowo i tak np. w roku 1907 osi\u0105gn\u0105\u0142 7 dolar\u00f3w. Nast\u0119pnie wprowadzono tzw. \u201eForan Act\u201d<\/em> \u2013 zabrania\u0142 on wst\u0119pu do USA robotnikom wykwalifikowanym, kt\u00f3rzy jeszcze przed wyruszeniem do Stan\u00f3w podpisali kontrakty o prac\u0119. Od 1891 roku zobowi\u0105zano kapitan\u00f3w statk\u00f3w do sporz\u0105dzania jeszcze na pok\u0142adzie szczeg\u00f3\u0142owego zestawienia danych wszystkich pasa\u017cer\u00f3w, a oficerowie imigracyjni w ameryka\u0144skich portach na jego podstawie mieli decydowa\u0107 o wpuszczeniu emigranta do Stan\u00f3w lub odes\u0142ania go do domu. Kosztem powrotnej podr\u00f3\u017cy by\u0142 obci\u0105\u017cony armator przewo\u017c\u0105cy emigranta. Te spisy by\u0142y nazwane \u201emanifest\u201d.<\/em><\/p>\n
![\"Wype\u0142niony](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Wypelniony-manifest-1024x683.jpg\")
<\/a>Wype\u0142niony manifest<\/figcaption><\/figure>\n Dlatego te\u017c w porcie wyj\u015bcia czeka\u0142a na naszych emigrant\u00f3w pierwsza kontrola. Nie mog\u0142y wej\u015b\u0107 na pok\u0142ad tak\u017ce osoby chore, \u017cebracy, karane s\u0105downie, niezam\u0119\u017cne kobiety w ci\u0105\u017cy, osoby powy\u017cej 60 roku \u017cycia z wyj\u0105tkiem g\u0142\u00f3w rodzin.<\/p>\n
Wej\u015bcie na okr\u0119t stanowi\u0142o szok dla naszych emigrant\u00f3w. Transatlantyk to by\u0142 statek wielopok\u0142adowy. Liczba pok\u0142ad\u00f3w dochodzi\u0142a do dziesi\u0119ciu. Na szczycie kabina nawigacyjna, ni\u017cej pierwsze luksusowe pok\u0142ady dla najbogatszych pasa\u017cer\u00f3w. Potem g\u00f3rny pok\u0142ad spacerowy, dalej dolny pok\u0142ad spacerowy i kabiny pierwszej klasy. Klasa \u015brednia podr\u00f3\u017cowa\u0142a ni\u017cej w kabinach drugiej klasy, by\u0142y ju\u017c one wyposa\u017cone w pi\u0119trowe \u0142\u00f3\u017cka a ich wygl\u0105d by\u0142 funkcjonalny. Na tym poziomie by\u0142y te\u017c baga\u017cownie pierwszej i drugiej klasy a tak\u017ce kuchnie.<\/p>\n
Kolejne ni\u017csze pi\u0119tro, ju\u017c poni\u017cej linii wody tzw. mi\u0119dzypok\u0142ad by\u0142 dla najbiedniejszych pasa\u017cer\u00f3w trzeciej klasy oraz steward\u00f3w i reszty za\u0142ogi. W manifestach okre\u015blany jako \u201eSteerage\u201d. <\/em>Wystr\u00f3j pomieszcze\u0144 by\u0142 sparta\u0144ski, jadalnia to zwyk\u0142a sto\u0142\u00f3wka. Wielo osobowe kajuty z trzypi\u0119trowymi metalowymi \u0142\u00f3\u017ckami, najcz\u0119\u015bciej wilgotne sienniki i brudne koce. Latem nagrzane, zim\u0105 zimne. Prysznic zbiorowy, toalety wsp\u00f3lne. \u015acisk , brud , zaduch.<\/p>\n
Emigranci z trzeciej klasy musieli by\u0107 obowi\u0105zkowo zaszczepieni przeciw ospie i codziennie badani przez lekarza. Ka\u017cdy dostawa\u0142 przy zaokr\u0119towaniu kartonik z ponumerowanymi dniami podr\u00f3\u017cy, ka\u017cdy dzie\u0144 badania musia\u0142 by\u0107 na nim odnotowany. Posi\u0142ki by\u0142y stale takie same, stanowi\u0142y cz\u0119sto przyczyn\u0119 choroby. By\u0142 to g\u0142\u00f3wnie chleb, kartofle w \u0142upinach i ryby. Wspomagali si\u0119 w\u0142asnym jedzeniem zabranym zgodnie z radami w listach, a wi\u0119c sucharami, w\u0119dzon\u0105 kie\u0142bas\u0105, w\u0119dzon\u0105 s\u0142onin\u0105, cebul\u0105, suszonym mi\u0119sem i cukrem. Cia\u0142a zmar\u0142ych pasa\u017cer\u00f3w by\u0142y wrzucane do morza.<\/p>\n
Pasa\u017cerowie trzeciej klasy byli cz\u0119sto szykanowani. Zmuszano ich do prostych prac. Cz\u0119ste by\u0142y wymuszenia czy okradanie. Niestety najgorsze warunki by\u0142y na statkach niemieckich. Niekt\u00f3rzy emigranci pisali w listach do rodziny, \u017ce podr\u00f3\u017c statkiem to jak przej\u015bcie przez czy\u015bciec, inni przez piek\u0142o.<\/p>\n
Jakimi statkami p\u0142ywali emigranci z Jag\u0142owa do wy\u015bnionej Ameryki?<\/h4>\n
Poni\u017cej ich nazwy:<\/p>\n
Polaria; Schiedam; Herman; Graff Waldersee; Pretoria; Albano; Koln; Scandia – 1400 pasa\u017cer\u00f3w 3-ciej klasy; Branderburg; Waesland; Etruria – 900; Grosser Kufurst; Blucher; Rotterdam; Nieuw Amsterdam; Cleveland; Friedrich der Grosse; Generall Strugis; Barbarossa; Vaderland; Merion; Lord Clive; Belgenland; Pensylvania; Rhynland; Karlsuhe; Fulda; Noordam; Arcadia.<\/p>\n
![\"SS\u00a0](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/SS-Friedrich-Der-Grosse-przewozacy-emigrantow-do-USA.jpg\")
<\/a>SS Friedrich Der Grosse przewo\u017c\u0105cy emigrant\u00f3w do USA<\/figcaption><\/figure>\n Dok\u0105d przybywali<\/h4>\n
Pierwsza stacja mie\u015bci\u0142a si\u0119 na po\u0142udniowym cyplu Manhatanu zwanym Battery, w stacji imigracyjnej Castle Garden. Oficjalnie by\u0142a ni\u0105 od 1855 roku dla stanu Nowy York, a wi\u0119c przyjmowa\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 emigrant\u00f3w do USA.<\/p>\n
![\"Stacja](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Stacja-emigracyjna-Castle-Garden-na-poludniowym-Cyplu-Manhattanu-zwanym-Battery.jpg\")
<\/a>Stacja emigracyjna Castle Garden na po\u0142udniowym Cyplu Manhattanu zwanym Battery<\/figcaption><\/figure>\n Odprawa w Castle Garden by\u0142a piek\u0142em dla emigrant\u00f3w. Ba\u0142agan, poni\u017canie, nie przestrzeganie prawa, wok\u00f3\u0142 oszu\u015bci z\u0142odzieje i handlarze \u017cywym towarem. Zosta\u0142a zamkni\u0119ta w 1890 r. Na czas budowy nowej stacji odprawy odbywa\u0142y si\u0119 w Barge Office (Urz\u0105d Bankowy) by\u0142a to odprawa jeszcze bardziej niewygodna i k\u0142opotliwa.<\/p>\n
Jak pisa\u0142a ameryka\u0144ska prasa nowa stacja imigracyjna musi by\u0107 nowoczesna i wygodna, ale te\u017c odci\u0119ta od ulic miasta, gdzie natychmiast rzucaj\u0105 si\u0119 na imigrant\u00f3w oszu\u015bci, z\u0142odzieje i handlarze \u017cywym towarem. Powinien te\u017c j\u0105 kontrolowa\u0107 rz\u0105d federalny. Zdecydowano o budowie nowej stacji na wyspie Ellis Island.<\/p>\n
![\"Nowa](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Nowa-stacja-imigracyjna-na-Ellis-Island..jpg\")
<\/a>Nowa stacja imigracyjna na Ellis Island<\/figcaption><\/figure>\n Nowa stacja na Ellis Island rozpoczyna prac\u0119 1 stycznia 1892 r. Utworzono now\u0105 posad\u0119 komisarza imigracyjnego portu Nowy Jork z kwater\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 na Ellis Island. Pierwszym roz\u0142adowanym statkiem jest parowiec Nevada.<\/p>\n
Budynek by\u0142 przestronny 122 m d\u0142ugo\u015bci i 45 m szeroko\u015bci. Posiada\u0142 centralne ogrzewanie parowe, zelektryfikowany, z nowoczesnymi sanitariatami. Stacja mo\u017ce przyj\u0105\u0107 nawet 10 tys. emigrant\u00f3w dziennie. Jest wykonana z drewna, dawa\u0142a komfort i bezpiecze\u0144stwo. Budynek przypomina raczej nadmorskie kasyno ni\u017c stacj\u0119 kontroln\u0105 dla biednych imigrant\u00f3w. Co bardzo charakterystyczne, na stacji imigranci czuj\u0105 swojski zapach lasu i domu. Z sosnowego od\u017cywiczonego drewna wykonano pod\u0142ogi, a \u015bciany \u017cywiczne z drewna \u015bwierkowego i sosnowego. Nowa baga\u017cownia mo\u017ce pomie\u015bci\u0107 walizy i kufry dwunastu tysi\u0119cy pasa\u017cer\u00f3w.<\/p>\n
Po\u017car na wyspie wybucha 14 kwietnia 1897 roku. \u017bywiczne deski p\u0142on\u0105 z trzaskiem. Po trzech godzinach wielki gmach stacji zamienia si\u0119 w ha\u0142d\u0119 w\u0119gla drzewnego. Nikt nie zgin\u0105\u0142. Sp\u0142on\u0119\u0142y jednak jak\u017ce wa\u017cne dla nas wszystkich dokumenty, manifesty pasa\u017cer\u00f3w.<\/p>\n
Na czas odbudowy stacj\u0119 ponownie ulokowano na Manhattanie w budynku Barge Office. Dzia\u0142a wr\u0119cz skandalicznie. Brud chamstwo, z\u0142odziejskie ceny. Korupcja i chaos.<\/p>\n
Zdecydowano o budowie nowej stacji. Tym razem z ceg\u0142y, kamienia betonu i stali. Tym razem przypomina wielki dworzec kolei \u017celaznej. Fasada czerwono bia\u0142a. Wielka sala ma 61 m d\u0142ugo\u015bci i 30 m szeroko\u015bci i 17 m wysoko\u015bci. Wyspa zosta\u0142a znacznie powi\u0119kszona. Stacja stoi do dzi\u015b jako muzeum imigracji. Poni\u017cej wiele zdj\u0119\u0107 archiwalnych i aktualnych pisz\u0105cego. Otwarcie nowej stacji nast\u0119puje 17 grudnia 1900 r<\/p>\n
![\"Stacja](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Stacja-ta-dzialala-do-1954-r.-1024x684.jpg\")
<\/a>Stacja Ellis Island dzia\u0142a\u0142a do 1954 r.<\/figcaption><\/figure>\n Etapy weryfikowania przyby\u0142ych pasa\u017cer\u00f3w<\/h4>\n
Cztery etapy weryfikowania przyby\u0142ych pasa\u017cer\u00f3w:<\/p>\n
- \n
- Na pok\u0142adzie transatlantyku lekarze identyfikowali chorych, kt\u00f3rzy musieli podda\u0107 si\u0119 kwarantannie.<\/li>\n
- Urz\u0119dnicy emigracyjni na transatlantyku kontrolowali pasa\u017cer\u00f3w I i II klasy.<\/li>\n
- Pasa\u017cerowie I i II klasy po pomy\u015blnej inspekcji schodzili na l\u0105d. Pasa\u017cerowie III klasy na promach byli przewo\u017ceni na Ellis Island.<\/li>\n
- Ellis Island \u2013 przewo\u017ceni tu pasa\u017cerowie poddani byli dok\u0142adnej kontroli prawnej i medycznej.<\/li>\n<\/ol>\n
![\"\u00a0Mapka](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Mapa-Zatoki-Nowojorskiej.jpg\")
<\/a>Mapka Zatoki Nowojorskiej<\/figcaption><\/figure>\n Manifesty i kwestia zapisu nazwisk<\/h4>\n
Zacznijmy od wyja\u015bnienia, czym by\u0142y tak zwane \u201emanifesty\u201d. <\/em>Manifesty to spis pasa\u017cer\u00f3w na statkach ich przewo\u017c\u0105cych. By te listy oddawa\u0142y prawdziwy opis pasa\u017cer\u00f3w musia\u0142y si\u0119 na nich znale\u017a\u0107 wszystkie informacje interesuj\u0105ce s\u0142u\u017cby imigracyjne. Kapitanowie statk\u00f3w zobligowani byli do przygotowania takich rozbudowanych i ujednoliconych spis\u00f3w pasa\u017cer\u00f3w. Dokumenty te obowi\u0105zkowo musia\u0142y by\u0107 archiwizowane. Co one zawiera\u0142y? Wiele istotnych informacji, a wi\u0119c: port wyp\u0142yni\u0119cia i port przybycia; daty wyjazdu i przybycia; nazwisko, imi\u0119, p\u0142e\u0107, powo\u0142anie, zdolno\u015b\u0107 do czytania i pisania, obywatelstwo i kraj pochodzenia, ostatnie miejsce pobytu, zamierzone miejsce pobytu, czy jest obywatelem Stan\u00f3w Zjednoczonych, stan lub terytorium, zapraszaj\u0105cy, liczb\u0119 sztuk baga\u017cu, wzrost, kolor w\u0142os\u00f3w i oczu oraz inne. Ka\u017cdy pasa\u017cer musia\u0142 by\u0107 opisany, a oficer przewo\u017c\u0105cego statku taki manifest po\u015bwiadcza\u0142 pod przysi\u0119g\u0105.<\/p>\n
![\"Druk](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Druk-manifestu-wypelniany-na-stacji-rejestracyjnej.-1024x683.jpg\")
<\/a>Druk manifestu wype\u0142niany na stacji rejestracyjnej<\/figcaption><\/figure>\n Dzi\u015b manifesty s\u0105 jednym z najwi\u0119kszych skarb\u00f3w Ameryki. Pozwalaj\u0105 one przy u\u017cyciu techniki komputerowej, po zeskanowaniu oczywi\u015bcie tych dokument\u00f3w, odnale\u017a\u0107 nam wielu przodk\u00f3w. Ale nie wszystkich, bo 14 kwietnia 1897 roku na wyspie Ellis Island wybucha wielki po\u017car. Budynki by\u0142y z drewna i dokumenty posz\u0142y z dymem.<\/p>\n
![\"Manifest](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Manifest-ze-statku-Waesland-z-Liverpoolu-ktory-plyneli-mieszkancy-Jaglowa-\u2013-Albin-Mojzuk-Klemens-Pozniak-i-Andrzej-Mitrosz-w-1899-roku.-1024x723.jpg\")
<\/a>Manifest ze statku Waesland z Liverpoolu , kt\u00f3rym p\u0142yn\u0119li mieszka\u0144cy Jag\u0142owa \u2013Albin Moj\u017cuk ; Klemens Po\u017aniak i Andrzej Mitrosz w 1899 roku<\/figcaption><\/figure>\n Opr\u00f3cz manifestu by\u0142y wydawane za\u015bwiadczenia czy certyfikaty potwierdzaj\u0105ce przybycie imigranta do portu. Poni\u017cej jeden imigranta z Jag\u0142owa.<\/p>\n
![\"Certyfikat](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Certyfikat-potwierdzajacy-przybycie-1024x746.jpg\")
<\/a>Certyfikat potwierdzaj\u0105cy przybycie<\/figcaption><\/figure>\n Pierwsze zmiany w zapisie nazwisk i innych danych emigrant\u00f3w powsta\u0142y przy wype\u0142nianiu manifest\u00f3w na statkach. W stacji rejestracyjnej w Castle Garden, a potem na s\u0142ynnej Ellis Island pracowano na dostarczonych ze statk\u00f3w dokumentach. B\u0142\u0119dy cz\u0119sto nie by\u0142y korygowane. Urz\u0119dnicy tam ich rejestruj\u0105cy cz\u0119sto zmieniali ich imiona i nazwiska – poniewa\u017c nie byli w stanie ich poprawnie zapisa\u0107. Po prostu zapisywali w dokumentach nazwiska tak jak je us\u0142yszeli. Dlatego te\u017c by\u0142o mas\u0119 przeinacze\u0144 i b\u0142\u0119d\u00f3w. Te zmienione nazwiska wielu emigrant\u00f3w u\u017cywa\u0142o dalej jako oficjalnych. Wielu Polak\u00f3w zmienia\u0142o lub skraca\u0142o swoje nazwiska \u015bwiadomie w okresie p\u00f3\u017aniejszym, jako trudne do wym\u00f3wienia dla Amerykan\u00f3w ale te\u017c ze wzgl\u0119d\u00f3w biznesowych.<\/p>\n
Procedury na stacji emigracyjnej<\/h4>\n
\u00a0<\/strong>Promy dop\u0142ywaj\u0105 do Ellis Island, opadaj\u0105 trapy i t\u0142um imigrant\u00f3w wchodzi do budynku g\u0142\u00f3wnego stacji. Ka\u017cda nacja ma inne baga\u017ce. Baga\u017cy jest mn\u00f3stwo. Wszyscy taszcz\u0105 tobo\u0142y i kufry schodz\u0105c z podwo\u017c\u0105cych ich prom\u00f3w i \u0142odzi. Baga\u017cownia znajduje si\u0119 na parterze i wszyscy winni tam zostawi\u0107 swoje baga\u017ce przed udaniem si\u0119 na g\u00f3r\u0119 do g\u0142\u00f3wnej sali rejestracyjnej. Przy sobie mogli mie\u0107 tylko baga\u017c podr\u0119czny. Najwi\u0119kszy problem jest z lud\u017ami m\u00f3wi\u0105cymi po polsku, zapisanymi w rejestrach manifest\u00f3w jako Rosjanie, Niemcy czy Austriacy. Nie chc\u0105 zostawia\u0107 swych baga\u017cy i nios\u0105 je wsz\u0119dzie za sob\u0105. Ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa nie zezwala si\u0119 jednak na wnoszenie baga\u017cy do g\u00f3ry na sal\u0119 przes\u0142ucha\u0144. W zakresie organizacji tego obszaru na wyspie jest raczej porz\u0105dek. Kufry oddane w przechowalni s\u0105 opisane i bezpieczne. Po uzyskaniu zgody na wjazd firmy koncesjonowane przez rz\u0105d ameryka\u0144ski dostarczaj\u0105 je do docelowego miejsca podr\u00f3\u017cy za \u201euczciw\u0105\u201d op\u0142at\u0105. Op\u0142ata cz\u0119sto by\u0142a uiszczona przez zapraszaj\u0105cego lub musi j\u0105 zap\u0142aci\u0107 imigrant i tu cz\u0119sto dochodzi do jej zawy\u017cania. Z parteru wielkie szerokie schody prowadzi\u0142y na pi\u0119tro, by\u0142 tam \u201eregistry room<\/em>\u201d\u2013 sala rejestracyjna. Na schodach zaczyna\u0142o si\u0119 wst\u0119pne badanie. Stali tam lekarze i urz\u0119dnicy w mundurach.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Wstepne-badania-1.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"Wst\u0119pne](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Wstepne-badania-2-1024x766.jpg\")
<\/a>Wst\u0119pne badania<\/figcaption><\/figure>\n G\u0142\u00f3wn\u0105 sw\u0105 uwag\u0119 lekarz inspekcyjny kierowa\u0142 na: sk\u00f3r\u0119 g\u0142owy, twarz, szyj\u0119, r\u0119ce, spos\u00f3b chodzenia i og\u00f3ln\u0105 kondycj\u0119 fizyczn\u0105 oraz psychiczn\u0105. Je\u015bli kt\u00f3ry\u015b z tych element\u00f3w by\u0142 niewidoczny emigrant by\u0142 zatrzymywany i ogl\u0105dany szczeg\u00f3\u0142owo. Lekarzy tych nazywano \u201esze\u015bciosekundowi\u201d, bo \u015brednio tyle mieli czasu na ogl\u0105dni\u0119cie ka\u017cdego imigranta. Je\u015bli co\u015b zauwa\u017cyli, na ubraniu tej osoby zaznaczali kred\u0105 liter\u0119 oznaczaj\u0105c\u0105 problem, na przyk\u0142ad „C”- oznacza\u0142o zapalenie spoj\u00f3wek. Tych oznaczonych urz\u0119dnicy mundurowi wyprowadzali z kolejki i bada\u0142 ich inny lekarz nazywany \u201ecz\u0142owiek oko\u201d. Je\u015bli co\u015b potwierdzi\u0142, dalsze badanie odbywa\u0142o si\u0119 w pokoju lekarskim. Zdrowi wracali do kolejki. Chorzy trafiali do szpitala na Ellis Island, gdzie byli leczeni i obserwowani. Ozdrowie\u0144cy powracali do procesu kontrolnego tj. inspekcji prawnej. Dla nieuleczalnie chorych nie by\u0142o wjazdu.<\/p>\n
![\"Badanie](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Badanie-w-gabinecie-lekarskim-1024x766.jpg\")
<\/a>Badanie w gabinecie lekarskim<\/figcaption><\/figure>\n Ci kt\u00f3rzy pokonali schody bez kredowych znaczk\u00f3w ustawiani byli do inspekcji prawnej w tzw. registry room<\/em>. Polega\u0142a ona na udzieleniu odpowiedzi na szereg pyta\u0144 zadawanych rzez oficer\u00f3w imigracyjnych. Ka\u017cdy oficer prowadzi\u0142 rozmow\u0119 na bazie kart manifestu przekazanych ze statku. Rozmowom towarzyszyli t\u0142umacze. W rozmowie przes\u0142uchiwany winien przekona\u0107, \u017ce jest zdolny by samodzielnie da\u0107 sobie rad\u0119, \u017ce nie b\u0119dzie ci\u0119\u017carem czy zagro\u017ceniem dla pa\u0144stwa ameryka\u0144skiego. Ci kt\u00f3rzy zdali mieli otwarte drzwi do Ameryki.<\/p>\n
![\"Inspekcja](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Inspekcja-prawna-1024x682.jpg\")
<\/a>Inspekcja prawna<\/figcaption><\/figure>\n Tych kt\u00f3rych odpowiedzi zostawi\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci, stawiano przed komisj\u0105 weryfikacyjn\u0105 do drugiego etapu inspekcji prawnej. Na ich korzy\u015b\u0107 mogli zeznawa\u0107 sprowadzeni na ich pro\u015bb\u0119 mieszkaj\u0105cy w Stanach krewni, znajomi , zapraszaj\u0105cy itp. Zweryfikowani mieli zgod\u0119 na wjazd. Oko\u0142o 20 % tych weryfikowanych otrzymywa\u0142o zakaz wst\u0119pu do USA.<\/p>\n
![\"Inspekcja](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Inspekcja-prawna-1-1024x771.jpg\")
<\/a>Inspekcja prawna<\/figcaption><\/figure>\n Rozmowy by\u0142y prowadzone w wielkim holu \u201eregistry room\u201d<\/em>. W t\u0142umie czekaj\u0105cym na wyczytanie swego nazwiska zawsze straszne zdenerwowanie. Wyczytany podchodzi\u0142 do inspektora, gdzie by\u0142 przepytywany. Ha\u0142as by\u0142 ogromny. O co pytano?<\/p>\n
Ile masz pieni\u0119dzy? Tu by\u0142 problem, wielu ju\u017c w tym momencie nic nie mia\u0142o. Decydowa\u0142 inspektor, wa\u017cne by\u0142o czy by\u0142a ju\u017c op\u0142acona przez zapraszaj\u0105cego podr\u00f3\u017c do miejsca docelowego. Pytano o zaw\u00f3d, umiej\u0119tno\u015bci radzenia, sytuacje rodzinn\u0105, co zamierza robi\u0107 w Stanach itp.<\/p>\n
Kobietom, kt\u00f3re podr\u00f3\u017cowa\u0142y bez m\u0119\u017cczyzn nie pozwalano opu\u015bci\u0107 wyspy ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo. Dopiero po przybyciu krewnych mog\u0142y wyjecha\u0107. Odnalaz\u0142em takie zdarzenie przy wyje\u017adzie mojej babci ciotecznej Teofili Kuderewskiej z d. Gudel.<\/p>\n
![\"W](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/W-oczekiwaniu-na-rozmowe-1024x766.jpg\")
<\/a>W oczekiwaniu na rozmow\u0119<\/figcaption><\/figure>\n Po zako\u0144czeniu wielogodzinnych bada\u0144 wyczytano nazwiska os\u00f3b, kt\u00f3re pomy\u015blnie je przesz\u0142y. Cz\u0119\u015b\u0107 mia\u0142a wykupione bilety do miejsca docelowego, inni mogli je kupi\u0107 w holu, by\u0142y tam kasy firm kolejowych. By\u0142y te\u017c kantory w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o wymieni\u0107 wszystkie waluty \u015bwiata. W okienkach razem z biletem wydawano imigrantom du\u017ce kolorowe kartki na kt\u00f3rych wypisane by\u0142y nazwy miast do kt\u00f3rych si\u0119 udawali. Przypinali je do ubra\u0144 i konduktorzy podobnie jak w Europie mieli u\u0142atwione zadanie na peronach by skierowa\u0107 ich do w\u0142a\u015bciwego poci\u0105gu.<\/p>\n
Jeszcze w sali rejestracyjnej ka\u017cdy oczekuj\u0105cy na wynik rozmowy, mia\u0142 prawo do zakupu paczki \u017cywno\u015bciowej, lunch z kanapkami po specjalnej preferencyjnej cenie. Poniewa\u017c ostatni raz jedli na transatlantyku dla wielu by\u0142 to ostatni posi\u0142ek na dalsz\u0105 drog\u0119 przez Stany Ameryki. Paczka by\u0142a po\u017cywna, cena wynosi\u0142a 75 cent\u00f3w.<\/p>\n
Imigranci kt\u00f3rzy pozytywnie przeszli weryfikacj\u0119, przebywali na wyspie oko\u0142o 5 godzin. Czas pobytu pozosta\u0142ych to ju\u017c by\u0142y tygodnie, a nawet miesi\u0105ce.<\/p>\n
Szcz\u0119\u015bliwi musieli zej\u015b\u0107 na parter. Prowadzi\u0142y tam z holu szerokie schody nazywane schodami rozstania \u201estairs of separation\u201d. <\/em>By\u0142y one przedzielone solidnymi barierkami na trzy linie ruchu. Lewa prowadzi\u0142a na prom do Nowego Jorku. Prawa dla udaj\u0105cych si\u0119 poci\u0105giem w dalsz\u0105 podr\u00f3\u017c. \u015arodkow\u0105 prowadzono tych, kt\u00f3rych zatrzymano na wyspie do wyja\u015bnienia ich statusu.<\/p>\n
Ci z prawej i lewej spotykali si\u0119 z czekaj\u0105cymi cz\u0119sto na nich bliskimi. Miejsce to nazwano wrotami poca\u0142unk\u00f3w \u201ekissing gate\u201d.<\/em><\/p>\n