![\"\"](\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/journey-to-augustow-1.jpg\")
<\/a>Ich wizyta w Augustowie nie potrwa\u0142a d\u0142ugo, bodaj\u017ce par\u0119 dni. Ca\u0142y ten czas towarzyszy\u0142 im J\u00f3zef Babkowski. Dopiero p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce za\u0142atwiali spraw\u0119 budowy i ods\u0142oni\u0119cia pomnika nad jeziorem Necko, po\u015bwi\u0119conego \u017bydom augustowskim. W uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia nie wzi\u0105\u0142em udzia\u0142u, bo nie zosta\u0142em o tym wydarzeniu powiadomiony. Jestem przekonany, \u017ce gdyby nie pomoc mojego te\u015bcia, pomnik ten nigdy by nie powsta\u0142. A ju\u017c w latach 70-tych J\u00f3zef Babkowski zabiega\u0142 o utworzenie cmentarzyka \u017cydowskiego na terenie dzielnicy Limanowskiego (dawne Baraki), gdzie w czasie wojny by\u0142o getto. To jego inicjatywa prze\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 na powstanie tego miejsca pami\u0119ci.<\/p>\nJako ch\u0142opiec chodzi\u0142em z moim tat\u0105 do jego rodziny, gdzie przy grze w karty wspominano wojn\u0119. Pami\u0119tam, jak opowiadano, \u017ce Niemcy wyznaczali gospodarzy, kt\u00f3rzy mieli konie, \u017ceby w okre\u015blone dni podstawiali furmanki do lokalnego transportu. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142o to drewno do tartaku na Lipowcu, ale jednego dnia wo\u017cono nagrobki z cmentarza \u017cydowskiego i \u0142adowano je do wagon\u00f3w. Dok\u0105d je wywieziono \u2013 nikt nie wiedzia\u0142. Prawdopodobnie mia\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0107, jako materia\u0142 budowlany. Pami\u0119tam jak m\u00f3wiono, \u017ce Niemcy zabraniali karmi\u0107 konie owsem, bo ten by\u0142 zarezerwowany tylko dla niemieckich koni wojskowych.<\/p>\n
M\u00f3j te\u015b\u0107 by\u0142 osob\u0105 mocno do\u015bwiadczon\u0105 przez \u017cycie, zapewne przez to pozosta\u0142 bardzo skryty i trzyma\u0142 swoje tajemnice tylko dla siebie. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1902 roku w Str\u0119kowi\u017anie ko\u0142o Augustowa i tam mieszka\u0142 mniej wi\u0119cej do po\u0142owy II wojny \u015bwiatowej, prowadz\u0105c gospodarstwo rolne. W czasie wojny zabudowania zosta\u0142y spalone, prawdopodobnie przez Niemc\u00f3w, bo le\u017ca\u0142y z dala od wsi i mog\u0142y dawa\u0107 schronienie partyzantom. Razem z \u017con\u0105 i dzie\u0107mi tu\u0142a\u0142 si\u0119 potem po wsiach powiatu augustowskiego, zatrzymywa\u0142 u rodziny i znajomych. W sumie, do ko\u0144ca wojny przebywa\u0142 w 11 r\u00f3\u017cnych miejscach. Po wyzwoleniu wybudowa\u0142 dom w Augustowie przy \u00f3wczesnej ulicy Armii Czerwonej 1 (dzi\u015b Mostowa 1A) na gruzach domu nale\u017c\u0105cego przed wojn\u0105 do jakiego\u015b \u017byda. Doczeka\u0142 si\u0119 10 dzieci, zmar\u0142 w 1982 roku w Augustowie.<\/p>\n
Na zako\u0144czenie zabawna anegdota. Kr\u00f3tko po wyje\u017adzie tej \u201edelegacji\u201d z USA zadzwoniono do mnie z Powiatowego Biura PZPR. Zdziwi\u0142em si\u0119, bo do partii nigdy nie nale\u017ca\u0142em. Przyj\u0105\u0142 mnie niejaki towarzysz \u015awi\u0119cicki, kt\u00f3ry zagadn\u0105\u0142: – A co Wy tak, towarzyszu, wozicie tego Babkowskiego?<\/em> Ja na to kr\u00f3tko: – Bo to m\u00f3j te\u015b\u0107<\/em>. Wyra\u017anie zaskoczony towarzysz \u015awi\u0119cicki z\u0142apa\u0142 powietrze i po d\u0142u\u017cszej chwili wyduka\u0142: – Aha, aha, aha\u2026<\/em> Tego nie przewidzia\u0142, a \u00f3wczesne przepisy nie zabrania\u0142y wozi\u0107 te\u015bcia!<\/p>\n Sprawa \u017cydowskiej dziewczynki pozostaje do dzi\u015b niewyja\u015bniona do ko\u0144ca. Par\u0119 lat temu pisa\u0142em do ambasady Izraela i Instytutu Yad Vashem w Jerozolimie, ale odpowiedziano mi, \u017ce w ich rejestrach nie figuruje \u017caden J\u00f3zef Babkowski. Mo\u017ce kto\u015b ma jak\u0105kolwiek wiedz\u0119 na ten temat i m\u00f3g\u0142by t\u0119 opowie\u015b\u0107 uzupe\u0142ni\u0107? A ja mam nadziej\u0119, \u017ce moje wspominki komu\u015b si\u0119 przydadz\u0105.<\/p>\n Artyku\u0142 ilustruj\u0105 kadry z filmu „Journey to August\u00f3w<\/a>” autorstwa Naomi Sokol Zeavin.<\/p>\n Na pocz\u0105tku lat 80-tych, niemal czterdzie\u015bci lat po likwidacji augustowskiego getta, nad jeziorem Necko ods\u0142oni\u0119to pomnik, kt\u00f3ry upami\u0119tni\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w Augustowa \u017cydowskiego pochodzenia. Po kolejnych czterdziestu latach ciszy nadszed\u0142 czas, aby ponownie zacz\u0105\u0107 g\u0142o\u015bno rozmawia\u0107 o tamtych ludziach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zgin\u0119\u0142a w Holocau\u015bcie. Nieliczni, jakby przeczuwaj\u0105c z\u0142e czasy, opu\u015bcili August\u00f3w przed wybuchem II Wojny \u015awiatowej. I Ci w\u0142a\u015bnie, kt\u00f3rzy ocaleli opowiedzieli nam swoj\u0105 histori\u0119 i histori\u0119 Augustowa widzian\u0105 swoimi oczami w „Ksi\u0119dze pami\u0119ci \u017byd\u00f3w augustowskich<\/a>„. Planujemy wyda\u0107 j\u0105 na pocz\u0105tku 2022 roku. Zesp\u00f3\u0142 t\u0142umaczy z j\u0119zyka hebrajskiego i jidysz ju\u017c pracuje nad tekstem, kt\u00f3rego fragmenty co jaki\u015b czas publikujemy na naszej stronie. Zbi\u00f3rka na sfinansowanie tego najbardziej kosztownego etapu trwa. Teraz, gdy ponad 90% kwoty zosta\u0142o ju\u017c zebrane, prowadzimy j\u0105 poprzez nasz\u0105 w\u0142asn\u0105 stron\u0119, utrzymuj\u0105c regulamin z nagrodami za wsparcie. Wp\u0142acaj\u0105c nie tylko masz gwarancj\u0119 uzyskania nagrody, ale te\u017c udzielasz g\u0142osu ludziom, kt\u00f3rzy przez tak wiele lat milczeli. Zapraszamy: https:\/\/jzi.org.pl\/en\/product-category\/kpza\/<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" czyli sprawa uratowanej dziewczynki i historia upami\u0119tnienia \u017byd\u00f3w augustowskich W 1980 roku (lub wiosn\u0105 1981) m\u00f3j te\u015b\u0107 J\u00f3zef Babkowski poprosi\u0142 mnie o podwiezienie jego i jego znajomych do Urz\u0119du. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tymi znajomymi s\u0105 \u017bydzi z USA \u2013 3 albo 4 osoby po 70-tce, dobrze m\u00f3wi\u0105ce po polsku, elegancko ubrane. M\u00f3j te\u015b\u0107 mia\u0142 wtedy […]<\/p>\n","protected":false},"author":592,"featured_media":17486,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1,326,286,379],"tags":[],"class_list":["post-17481","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jzi","category-ksiega-pamieci-zydow-augustowskich","category-ludzie","category-zydzi"],"yoast_head":"\n<\/a>Przed wojn\u0105 te\u015b\u0107 mia\u0142 opr\u00f3cz gospodarstwa rolnego tak\u017ce firm\u0119 budowlan\u0105 (do dzi\u015b stoj\u0105 drewniane budynki Domu Opieki Caritas w Studzienicznej pod Augustowem, postawione przez jego zak\u0142ad), nieraz wi\u0119c prowadzi\u0142 interesy z augustowskimi \u017bydami i utrzymywa\u0142 z nimi bardzo dobre stosunki. By\u0107 mo\u017ce te znajomo\u015bci spowodowa\u0142y, \u017ce w czasie wojny razem z \u017con\u0105 przechowywali \u017cydowsk\u0105 dziewczynk\u0119, prawdopodobnie by\u0142a to Krystyna Rechtman (c\u00f3rka Leona czy Maxa \u2013 nie wiadomo. Leon i Max Rechtmanowie pochodzili z Augustowa). Po wojnie pisa\u0142a listy po polsku do Babkowskiego, przychodzi\u0142y z RPA, ale te\u015b\u0107 nigdy i nikomu ich nie ujawni\u0142. W latach 1937 i 1938 Janinie i J\u00f3zefowi Babkowskim urodzi\u0142y si\u0119 dwie c\u00f3rki, kt\u00f3re niestety zmar\u0142y w wieku niemowl\u0119cym. Istnieje wi\u0119c du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce uratowana dziewczynka mia\u0142a papiery kt\u00f3rej\u015b ze zmar\u0142ych. Nie wiem tego na pewno, ale wydawa\u0142oby si\u0119 to logiczne. Mo\u017cliwe, \u017ce Babkowscy pomagali te\u017c doktorowi Szorowi (pisownia fonetyczna). Niestety te\u015b\u0107 o pewnych sprawach nie rozmawia\u0142 ani ze mn\u0105, ani nawet ze swoimi dzie\u0107mi. Dawa\u0142 do zrozumienia, \u017ce lepiej go nie pyta\u0107, bo nie wiadomo, kto jeszcze b\u0119dzie w Polsce rz\u0105dzi\u0142. O historii przechowywania przez Babkowskich \u017cydowskiej dziewczynki nie s\u0142ysza\u0142em wi\u0119c od nich samych, natomiast wielokrotnie opowiadali mi o tym starsi mieszka\u0144cy Augustowa. Jedno jest pewne \u2013 J\u00f3zefa Babkowskiego i Leona Rechtmana \u0142\u0105czy\u0142y bardzo dobre stosunki oparte na olbrzymim zaufaniu.<\/p>\n<\/a>Po wojnie te\u015b\u0107 utrzymywa\u0142 kontakty z Leonem i Maxem Rechtmanami. Leon mieszka\u0142 w Austrii w Salzburgu do ko\u0144ca \u017cycia, zmar\u0142 w po\u0142owie lat 80-tych. Mieszka\u0142a tam r\u00f3wnie\u017c Gienia (?) Rechtman, prawdopodobnie jego c\u00f3rka. Max osiad\u0142 chyba w USA. Nie znam okoliczno\u015bci, w jakich rodzina Rechtman\u00f3w przetrwa\u0142a wojn\u0119. Syn Leona, Owadio Rechtman wyjecha\u0142 w 1936 roku na tereny \u00f3wczesnej Palestyny, w czasie wojny nie by\u0142 w Polsce. Oko\u0142o 1966 roku J\u00f3zef Babkowski pojecha\u0142 do Salzburga na zaproszenie Leona i go\u015bci\u0142 tam, co najmniej kilkana\u015bcie dni. Rechtmanowie byli przed wojn\u0105 bardzo maj\u0119tni. Nale\u017ca\u0142y do nich kamienice przy Rynku Zygmunta Augusta 9 i 40, kamienica przy ul. 3-go Maja (tzw. Dom Turka), posiadali te\u017c szereg dzia\u0142ek w okolicy obecnej szko\u0142y nr 5 przy ul. Nowomiejskiej oraz przy ul. Kwa\u015bnej i budynek magazynowy przy ul. M\u0142y\u0144skiej. Prawdopodobnie mieli r\u00f3wnie\u017c kilka jezior, a tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 dzier\u017cawili. Podobno Rechtmanowie podarowali te dzia\u0142ki przy Nowomiejskiej pod budow\u0119 szko\u0142y \u201etysi\u0105clatki\u201d. Mo\u017cliwe, \u017ce by\u0142o to w ramach jakiego\u015b uk\u0142adu, umo\u017cliwiaj\u0105cego Leonowi przyjazd do Polski w pierwszej po\u0142owie lat 60-tych. Moja \u017cona pami\u0119ta, \u017ce Leon Rechtman by\u0142 w Augustowie co najmniej dwa razy i kupi\u0142 rodzinie Babkowskich telewizor. Po roku 1968 ju\u017c wi\u0119cej do Polski nie przyjecha\u0142. Co ciekawe, dzi\u0119ki staraniom i zabiegom J\u00f3zefa Babkowskiego, z pomoc\u0105 mecenasa Stanis\u0142awa Sipowicza i notariusza Kulowskiego, nieruchomo\u015bci Rechtman\u00f3w (opr\u00f3cz Domu Turka) nie przesz\u0142y na Skarb Pa\u0144stwa, a ich administratorem zosta\u0142 nie kto inny, jak w\u0142a\u015bnie J\u00f3zef Babkowski. Opiekowa\u0142 si\u0119 tymi maj\u0105tkami a\u017c do \u015bmierci, po nim przej\u0105\u0142 ten obowi\u0105zek jego syn Franciszek. W 1991 roku do Augustowa przyjecha\u0142 z Izraela syn Leona Rechtmana, Owadio. Razem z Franciszkiem Babkowskim, z pomoc\u0105 adwokata Tadeusza Nettera, odzyskali Dom Turka i do roku 2005 sprzedali wszystkie pozosta\u0142e nieruchomo\u015bci. Owadio Rechtman bywa\u0142 w Augustowie kilkakrotnie, a ok. 1995 roku przyjecha\u0142 ze swoj\u0105 c\u00f3rk\u0105.<\/p>\nOpowie\u015b\u0107 spisa\u0142a i opracowa\u0142a Ma\u0142gorzata Zachorowska<\/h5>\n
\n