Ju\u017c chyba wszyscy wiedz\u0105, jak wygl\u0105da projekt ok\u0142adki \u201eKsi\u0119gi pami\u0119ci \u017byd\u00f3w augustowskich\u201d. Publikowali\u015bmy go w wielu miejscach, a\u017c do znudzenia. Stwierdzi\u0142em jednak, \u017ce projekt ten, o ile skutecznie nawi\u0105zuje zar\u00f3wno do skromnej ok\u0142adki orygina\u0142u, jak i do ok\u0142adki poprzedniej ksi\u0119gi pami\u0119ci wydanej przez JZI (o \u017bydach sok\u00f3lskich), to jest za ma\u0142o zwi\u0105zany z samym Augustowem. Czas wi\u0119c by\u0142o co\u015b wymy\u015bli\u0107. Jaki\u015b augustowski akcent na ok\u0142adce, inny ni\u017c tylko w tytule.<\/p>\n
Wiele razy zatrzymywa\u0142em si\u0119 przy pomniku wybudowanym na dawnym cmentarzu \u017cydowskim w Augustowie, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad smutnym losem augustowskich \u017byd\u00f3w. Zastanawia\u0142em si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kim s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy ten pomnik postawili. Teraz, dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu w projekt t\u0142umaczenia i wydania \u201eKsi\u0119gi pami\u0119ci \u017byd\u00f3w augustowskich\u201d moja wiedza na ten temat jest znacznie obszerniejsza. Pomnik ten jest najbardziej znanym dzi\u015b symbolem dawnej obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w tym mie\u015bcie i pomy\u015bla\u0142em, \u017ce w jaki\u015b spos\u00f3b powinien zosta\u0107 utrwalony na ok\u0142adce ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n
St\u0105d graficznie niewielkie, ale moim zdaniem symbolicznie istotne zmiany w nowym projekcie ok\u0142adki. Wewn\u0119trzny obrys ornamentu odzwierciedla kszta\u0142t g\u00f3rnej po\u0142owy pomnika. Dodatkowo w szczytowej cz\u0119\u015bci umie\u015bci\u0142em wiern\u0105 kopi\u0119 menory (siedmioramiennego \u015bwiecznika, symbolu judaizmu), kt\u00f3ra zosta\u0142a wykuta w oryginalnym pomniku. Osobie patrz\u0105cej na ok\u0142adk\u0119 projekt ma przypomina\u0107 o losach \u017byd\u00f3w Augustowskich, a jednocze\u015bnie nie powinien traci\u0107 pierwotnych powi\u0105za\u0144 z poprzednimi wydaniami ksi\u0105g pami\u0119ci, w tym z orygina\u0142em ksi\u0119gi augustowskiej.<\/p>\n
Swoj\u0105 drog\u0105 przykro jest patrze\u0107 w jaki spos\u00f3b niekt\u00f3rzy potraktowali pomnik postawiony na po\u015bwi\u0119conej ziemi. W wielu miejscach poobt\u0142ukiwany ci\u0119\u017ckim narz\u0119dziem, z kt\u00f3rym kto\u015b specjalnie pojawi\u0142 si\u0119 w tym miejscu. Stoj\u0105ce za nim ocala\u0142e z cmentarza macewy pokryte s\u0105 ohydnymi napisami. Pomnik przypomina o znaczeniu spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej dla Augustowa, jego zniszczenia o tym, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z nas nie wiedzie\u0107 czemu wci\u0105\u017c i wci\u0105\u017c pr\u00f3buje wymaza\u0107 tamtych ludzi z pami\u0119ci. Wydaj\u0105c \u201eKsi\u0119g\u0119 pami\u0119ci \u017byd\u00f3w augustowskich\u201d pokazujemy, \u017ce pami\u0119\u0107 i wspomnienia nie s\u0105 utrwalone w kamieniu, lecz w s\u0142owach. Nie b\u0119dzie \u0142atwo ich zniszczy\u0107!<\/p>\n