Niemcy przesiedlili rodziny \u017cydowskie z miasta Augustowa, Rajgrodu, Lipska i Sztabina do utworzonego getta na Barakach pomi\u0119dzy ulic\u0105 Wary\u0144skiego i kana\u0142em Augustowskim. Tu zgromadzono kilka tysi\u0119cy ludzi. Mieszka\u0144c\u00f3w tej dzielnicy przesiedlono do mieszka\u0144 \u017cydowskich w mie\u015bcie.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wna brama by\u0142a w tym miejscu, gdzie dzi\u015b bierze pocz\u0105tek ulica Limanowskiego i Spacerowa. Przy bramie by\u0142 kantor dla \u017candarm\u00f3w niemieckich i polskich policjant\u00f3w ubranych w niemieckie mundury. W kantorku tym wydawano przepustki do wyj\u015bcia z getta. Obok by\u0142, jak drwina z praworz\u0105dno\u015bci, szpital, z kt\u00f3rego nikt \u017cywy nie wychodzi\u0142. Pocz\u0105tkowo nieboszczyk\u00f3w chowano przy szpitalu na prowizorycznym cmentarzu, ale szybko cmentarz przeniesiono do lasu pomi\u0119dzy dzisiejsz\u0105 ulic\u0105 Kozi Rynek, Ja\u0107wiesk\u0105, a ulic\u0105 Bystr\u0105. Tam te\u017c zrobiono dodatkow\u0105 bram\u0119 do wynoszenia zmar\u0142ych. Przy g\u0142\u00f3wnej bramie by\u0142 te\u017c niby sklepik, jeden na kilka tysi\u0119cy ludzi. S\u0142ysza\u0142em, \u017ce mo\u017cna tam by\u0142o kupi\u0107 p\u0142ac\u0105c dolarami lub z\u0142otem.<\/p>\n
W getcie nie by\u0142em, ale rozmawia\u0142em z \u017byd\u00f3wkami, kt\u00f3re przygania\u0142 na Lipowiec polski policjant do niepotrzebnej nikomu pracy – kazano im grabi\u0107 las. Po zagrabieniu rozsypywano zgrabki na miejsce pograbione i grabiono ponownie, przy okazji bij\u0105c je kijem za powoln\u0105 prac\u0119. Opowiada\u0142y mi, \u017ce w getcie, w ka\u017cdej izbie gnie\u017adzi\u0142o si\u0119 po kilka rodzin, we wszystkich kom\u00f3rkach, szopkach i piwnicach gnie\u017adzili si\u0119 ludzie. Przed ka\u017cd\u0105 studni\u0105 w dzie\u0144 i w nocy ustawia\u0142y si\u0119 d\u0142ugie kolejki. Cz\u0119sto wracaj\u0105c z pracy na Lipowcu zachodzi\u0142em na ulic\u0119 w pobli\u017cu g\u0142\u00f3wnej bramy i stoj\u0105c godzinami przygl\u0105da\u0142em si\u0119 scenom, jakie si\u0119 tam dzia\u0142y. Nie mog\u0142em zrozumie\u0107 wtedy niekt\u00f3rych rzeczy. Zadawa\u0142em sobie pytanie, jak taki cywilizowany kraj, jakim s\u0105 Niemcy, mo\u017ce dokonywa\u0107 takich morderstw. Nie mog\u0142em zrozumie\u0107, co zawinili \u017bydzi Niemcom, \u017ce ci w taki okropny spos\u00f3b mszcz\u0105 si\u0119 nad nimi. Po przeczytaniu „Quo Vadis” H. Sienkiewicza por\u00f3wnywa\u0142em Niemc\u00f3w do barbarzy\u0144skich dzia\u0142a\u0144 Rzymian nad chrze\u015bcijanami.<\/p>\n
Po tamtej stronie bramy stale gromadzi\u0142a si\u0119 du\u017ca grupa \u017byd\u00f3w, czekaj\u0105cych na mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyj\u015bcia na roboty w mie\u015bcie. Porz\u0105dku pilnowali \u017bydzi z \u017c\u00f3\u0142tymi opaskami na r\u0119kach. Najcz\u0119\u015bciej mieli w r\u0119kach kije i ok\u0142adali tych, kt\u00f3rzy poza kolejno\u015bci\u0105 przepychali si\u0119 do kantoru po zlecenie. Wszyscy wychodz\u0105cy musieli by\u0107 zapisani, a grupowy otrzymywa\u0142 przepustk\u0119.<\/p>\n
Wychodz\u0105cy musieli mie\u0107 naszyte na plecach i z przodu gwiazdy Dawida. Szli nie po to, aby co\u015b zarobi\u0107, bo nikt im za prac\u0119 nie p\u0142aci\u0142. Chodzi\u0142o im o to, aby cokolwiek wymieni\u0107 na jedzenie.<\/p>\n
Dantejskie sceny odbywa\u0142y si\u0119 przy powrocie z pracy. Wszyscy byli rewidowani. Przeszukiwali \u017candarmi oraz polscy policjanci w niemieckich mundurach, zabieraj\u0105c wszystko co cenniejsze. Niekt\u00f3rzy \u017bydzi, aby przenie\u015b\u0107 kawa\u0142ek mi\u0119sa, obtaczali go krowim \u0142ajnem lub smarowali b\u0142otem. Rozw\u015bcieczeni \u017candarmi i policjanci bili za to „przest\u0119pc\u00f3w” najch\u0119tniej po g\u0142owach. By\u0142em \u015bwiadkiem, jak \u017candarm wysypa\u0142 kobiecie woreczek kartofli na ulic\u0119. Natychmiast na kartofle rzucili si\u0119 stoj\u0105cy obok \u017bydzi i chowali do kieszeni, nie zwa\u017caj\u0105c na rozkazy jakie otrzymywali.<\/p>\n
W niedziel\u0119 2 listopada 1942 roku s\u0142ycha\u0107 by\u0142o na terenie Barak\u00f3w wystrza\u0142y karabinowe. W ca\u0142ym mie\u015bcie oczekiwano, \u017ce co\u015b nast\u0105pi. Od rana wida\u0107 by\u0142o du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 wojska. Byli to m\u0142odzi \u017co\u0142nierze z Wermachtu z karabinami.<\/p>\n
Wszystkim mieszka\u0144com nakazano wszystkie drzwi wychodz\u0105ce na ulic\u0119 Krakowsk\u0105 zamkn\u0105\u0107 na klucz. Przez ca\u0142\u0105 noc getto by\u0142o otoczone przez wojsko.<\/p>\n
Poszed\u0142em na rynek, \u017ceby zobaczy\u0107 co si\u0119 dzieje. Us\u0142ysza\u0142em, \u017ce b\u0119d\u0105 wyprowadza\u0107 \u017byd\u00f3w. Na rynku i ulicy Wojska Polskiego wida\u0107 by\u0142o \u017co\u0142nierzy i urz\u0119dnik\u00f3w z ratusza, kt\u00f3rzy sprawdzali, czy wszystkie drzwi do dom\u00f3w s\u0105 zamkni\u0119te. Furtki na podw\u00f3rza zakr\u0119cano drutami. Jednocze\u015bnie og\u0142oszono, \u017ce je\u015bli kto\u015b b\u0119dzie na ulicy, zostanie w\u0142\u0105czony do id\u0105cych \u017byd\u00f3w. Nie mog\u0105c znale\u017a\u0107 dobrego miejsca do obserwacji, doszed\u0142em do rogatek z szos\u0105 grodzie\u0144sk\u0105, tam przeskoczy\u0142em p\u0142ot i schowa\u0142em si\u0119 w krzakach malin.<\/p>\n
Zbli\u017ca\u0142 si\u0119 poch\u00f3d, na kt\u00f3rego czele szed\u0142 m\u0142ody, przystojny m\u0119\u017cczyzna, nios\u0105cy na r\u0119kach niemowl\u0119. Obok sz\u0142a r\u00f3wnie\u017c wysoka m\u0142oda kobieta, prowadz\u0105ca oko\u0142o 5-letnie dziecko. Po przyj\u015bciu do domu dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce m\u0119\u017cczyzna by\u0142 chirurgiem, a kobieta lekark\u0105 dzieci\u0119c\u0105, u kt\u00f3rej moja matka leczy\u0142a siostr\u0119 Marysi\u0119 i brata Micha\u0142a. Za nimi szli czw\u00f3rkami kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani. Wszyscy co\u015b nie\u015bli – jedni w\u0119ze\u0142ki, inni ma\u0142e dzieci.<\/p>\n
Po obu stronach kolumny maszerowali \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy przekle\u0144stwami, okropnym krzykiem, popychaniem lufami starali si\u0119, aby id\u0105cy szli czw\u00f3rkami \u015brodkiem ulicy. W d\u0142oniach trzymali karabiny gotowe do strza\u0142u. Poch\u00f3d szed\u0142 w ciszy. Gdzieniegdzie s\u0142ycha\u0107 by\u0142o p\u0142acz dziecka. P\u0142acz i zawodzenie narasta\u0142o na rogatkach. Prawie wszyscy odwracali si\u0119 i spogl\u0105dali na miasto. Wida\u0107 by\u0142o, \u017ce \u017cegnali si\u0119 z miejscem gdzie si\u0119 urodzili i mieszkali. Wiedzieli, \u017ce ju\u017c tu nie wr\u00f3c\u0105, \u017ce s\u0105 skazani na \u015bmier\u0107. Poch\u00f3d ten posuwa\u0142 si\u0119 w stron\u0119 Rajgrodu przez 2-3 godziny. Przesz\u0142o kilka tysi\u0119cy ludzi. Za pochodem jecha\u0142y podwody, na kt\u00f3re k\u0142adziono ludzi, kt\u00f3rzy pomimo bicia, nie mieli si\u0142y i\u015b\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n