{"id":15470,"date":"2020-12-17T09:32:38","date_gmt":"2020-12-17T08:32:38","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=15470"},"modified":"2021-12-04T19:27:18","modified_gmt":"2021-12-04T18:27:18","slug":"pamieci-mieszkancow-parafii-janowka-umarlych-na-zaraze-w-roku-1710","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2020\/12\/17\/pamieci-mieszkancow-parafii-janowka-umarlych-na-zaraze-w-roku-1710\/","title":{"rendered":"Pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w parafii Jan\u00f3wka umar\u0142ych na zaraz\u0119 w roku 1710"},"content":{"rendered":"

O tablicy upami\u0119tniaj\u0105cej mieszka\u0144c\u00f3w parafii Jan\u00f3wka zmar\u0142ych w wyniku zarazy umieszczonej w kruchcie w ko\u015bcio\u0142a pw. Zwiastowania Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Pannie w Jan\u00f3wce<\/h4>\n

Tablica koloru ciemnobr\u0105zowego (najprawdopodobniej miedziana) wisi w kruchcie po lewej stronie, jak si\u0119 wchodzi do \u015bwi\u0105tyni. Zawieszona jest na dw\u00f3ch wielkich hakach. Zwie\u0144cza j\u0105 krzy\u017c o wymiarach 23 cm wysoki i 17 cm szeroki w swoich ramionach. U podstawy krzy\u017ca widnieje wyryta \u0142aci\u0144ska inskrypcja: D. O. M. [oznacza\u0107 mo\u017ce: Deo Optiomo Maximo<\/em>, w t\u0142umaczeniu: Bogu Najlepszemu, Naj\u015bwi\u0119tszemu<\/em> b\u0105d\u017a Deo Omnipotenti<\/em> Maximo<\/em>, czyli Bogu Wszechmog\u0105cemu<\/em>, Naj\u015bwi\u0119tszemu<\/em>. P\u0142yta mo\u017ce by\u0107 form\u0105 nagrobka, wtedy napis mo\u017ce brzmie\u0107: Domus Omnium Mortuorum (Mortalium), czyli Dom wszystkich zmar\u0142ych b\u0105d\u017a Dom wszystkich \u015bmiertelnik\u00f3w]1<\/a><\/sup>. Tablica jest wysoka na 66,8 cm i szeroka na 53, 8 centymetr\u00f3w. Podstawa jej jest metalowa. Do podstawy jest przybita blacha miedziana, na kt\u00f3rej przymocowane s\u0105 r\u0119cznie wybite wkl\u0119s\u0142e litery. Ca\u0142o\u015b\u0107 otoczona jest drewnian\u0105 ram\u0105. W nag\u0142\u00f3wku tablicy jest napis: Pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w<\/em> parafii Jan\u00f3wka umar\u0142ych na zaraz\u0119 w roku 1710<\/em>. Pod nag\u0142\u00f3wkiem znajduj\u0105 si\u0119 cztery kolumny tekstu zwieraj\u0105ce nazwy wsi i nazwiska gospodarzy b\u0105d\u017a wd\u00f3w z podaniem liczby zmar\u0142ych os\u00f3b. Na ko\u0144cu wypisu ka\u017cdej miejscowo\u015bci podana zosta\u0142a liczba \u017cyj\u0105cych gospodarzy b\u0105d\u017a os\u00f3b. Spis wsi u\u0142o\u017cony jest wed\u0142ug nast\u0119puj\u0105cej kolejno\u015bci: Jan\u00f3wka, Pruska Ma\u0142a, Pruska Wielka, Topi\u0142\u00f3wka, Sucha Wie\u015b, Ja\u015bki, Jab\u0142o\u0144skie, Wysokie, Korytki, Wronowa, Jankiel\u00f3wka, Rynki i Moczyd\u0142y. Wszystkie nazwy, poza Jab\u0142o\u0144skimi, s\u0105 podbarwione kolorystycznie (ciemnogranatowo).<\/strong> Pod nazw\u0105 ka\u017cdej z nich wypisani s\u0105 nazwiskami gospodarze z imienia i nazwiska b\u0105d\u017a wdowy z nazwiska lub nazwy utworzonej od imienia lub nazwiska m\u0119\u017ca. Zdarzaj\u0105 si\u0119 zapisy samych imion lub samych nazwisk czy, co przypuszczam, zaj\u0119\u0107 danych os\u00f3b (np. szklarz, krawiec, kowal). <\/strong>W Jan\u00f3wce jest zapis o ks. proboszczu i jego s\u0142u\u017cbie. W Rynkach za\u015b zaznaczono, \u017ce zmarli \u201eM\u0142yn z wszystkimi\u02ee, wi\u0119c m\u00f3g\u0142 umrze\u0107 m\u0142ynarz z rodzin\u0105 i pracownikami. Obok nazwisk\/nazw gospodarzy\/wd\u00f3w podana jest liczba zmar\u0142ych os\u00f3b. Na tablicy widniej\u0105 nazwiska jej fundatora i wykonawcy. Fundatorem jest ks. A. Kocha\u0144ski. Zapewne chodzi o stryja zmar\u0142ego w listopadzie br. by\u0142ego proboszcza parafii pw. Matki Boskiej Cz\u0119stochowskiej w Augustowie, imiennika tamtego, czyli ks. inf. Antoniego Kocha\u0144skiego. Ksi\u0105dz Antoni Kocha\u0144ski by\u0142 proboszczem w Jan\u00f3wce w czasie od 26 listopada 1959 roku do 2 lipca 1974. Na tablicy nie ma widocznego roku, w kt\u00f3rym powsta\u0142a, chyba \u017ce na jej odwrotnej (niedost\u0119pnej dla wzroku) stronie. Rzemie\u015blnikiem wykonuj\u0105cym tablic\u0119 by\u0142 S. Stefanowski. Tre\u015b\u0107 tablicy jest wybita wersalikami. Zaraz\u0119 t\u0119 (nie nazywaj\u0105c jej) i jej spustoszenia wspomina Tomasz Naruszewicz w przypisach opracowanej przez siebie pozycji \u201eOpisy parafii diecezji wile\u0144skiej z 1784 roku. T.3. Dekanat Olwita\u02ee (Baka\u0142arzewo 2009). M\u00f3wi o niej jako o d\u017cumie Jaros\u0142aw Szlaszy\u0144ski w ksi\u0105\u017cce \u201eW blasku i cieniu Augustowa. Z dziej\u00f3w obszaru gminy August\u00f3w\u02ee (August\u00f3w 2014). Opisuje wynik\u0142e z niej szkody Jerzy Wi\u015bniewski w pracy \u201eDzieje osadnictwa w powiecie augustowskim od XV do ko\u0144ca XVIII wieku” (Bia\u0142ystok 1967). Powo\u0142uje si\u0119 na rejestr powsta\u0142y w1711 roku ludzi wymar\u0142ych w dobrach Dowspudy i Mazurk\u00f3w. Nazwiska i liczby w\u00f3wczas zmar\u0142ych przytacza w swoim opracowaniu \u201eJan\u00f3wka. Parafia i ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Anny. Materia\u0142y do historii\u201d Aleksander Radzaj, podaj\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eRegestr ludzi wymar\u0142ych z powietrza (spis sporz\u0105dzony 24 lipca 1711 roku)\u02ee. Na ten sam spis powo\u0142uje si\u0119 Marcin Halicki pisz\u0105c o zarazie na portalu \u201eRaczkowskie Archiwalia\u02ee.<\/p>\n

Robi\u0105c indeksacj\u0119 tej\u017ce tablicy spisywa\u0142am nazwy miejscowo\u015bci i nazwiska tak, jak s\u0105 na niej podane2<\/a><\/sup>. Widz\u0119, \u017ce zbytnio nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 lub niewiele r\u00f3\u017cni\u0105 od nazwisk ze spis\u00f3w z opracowania Aleksandra Radzaja. Znawcy historii nazwisk, ich powstawania i przemian niechaj si\u0119 p\u00f3\u017aniej do tego odnios\u0105. \u00a0Dla genealog\u00f3w ka\u017cda wiadomo\u015b\u0107 jest istotna. My\u015bl\u0119, \u017ce znalaz\u0142am na niej dw\u00f3ch swoich przodk\u00f3w lub ich bezpo\u015brednich krewnych (Jakuba Chmielewskiego z Jab\u0142o\u0144skich i \u00a0Micha\u0142a Chojnickiego (Choynieckiego) z Topi\u0142\u00f3wki i jest mi to bardzo wa\u017cne. Mog\u0119 ich wspomnie\u0107 z imienia przed Bogiem, a przecie\u017c oto chodzi w genealogii, by pozna\u0107 swoich przodk\u00f3w i za nich si\u0119 modli\u0107. Do wyja\u015bnienia jest informacja \u015bmierci w czasie zarazy by\u0142ego proboszcza parafii janowskiej plebana ks. Jana Sucharzewskiego. Niekt\u00f3rzy historycy podaj\u0105, \u017ce na czas zarazy wyjecha\u0142 do Suwa\u0142k, inni za\u015b, \u017ce zmar\u0142. Jerzy Wi\u015bniewski wprost pisze: \u201eW czasie moru zmar\u0142 r\u00f3wnie\u017c pleban janowski, Jan Suchorzewski\u02ee. <\/strong>\u00a0Na tablicy w ko\u015bciele w Jan\u00f3wce jest r\u00f3wnie\u017c podany jako zmar\u0142y na zaraz\u0119. W aktach chrzt\u00f3w i \u015blub\u00f3w z lat, w kt\u00f3rych by\u0142 proboszczem,<\/strong> indeksowanych przez Krzysztofa Zi\u0119cin\u0119, widnieje jako ks. Jan Franciszek Sucharzewski. Akty charakterem jego pisma mia\u0142y by\u0107 spisywane r\u00f3wnie\u017c, co twierdzi Krzysztof Zi\u0119cina, po okresie zarazy. Zostaje to historykom do dok\u0142adnego wyja\u015bnienia.<\/p>\n

Czasami trudno jest w wybitych cyfrach odr\u00f3\u017cni\u0107 na fotografii 8 od 6, dlatego w rubryce poda\u0142am obie cyfry ze znakiem zapytania. Mo\u017ce kto\u015b z czytelnik\u00f3w odczyta\u0107 poprawnie i poprosi\u0107 o naniesienie zmiany. Wed\u0142ug moich oblicze\u0144 z tablicy pozosta\u0142ych \u017cywych powinno by\u0107 54, a nie 55, w publikacjach historyk\u00f3w, kt\u00f3rych wymieniam, podawana jest liczba 52. Na tablicy podana jest liczba zmar\u0142ych 870 os\u00f3b, w moim odczytaniu jest to liczba 863 (r\u00f3\u017cnica mog\u0142a zaistnie\u0107 z odczytania liczb 8 i 6).<\/strong> Historycy podaj\u0105 nieco mniejsz\u0105 liczb\u0119, bo 851. My\u015bl\u0119, \u017ce r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tablic\u0105 a \u017ar\u00f3d\u0142ami, na kt\u00f3re powo\u0142uj\u0105 si\u0119 historycy mog\u0142a wynika\u0107 z b\u0142\u0119dnego odczytania staropolskich okre\u015ble\u0144 liczebnik\u00f3w takich jak cho\u0107by \u201esamotrze\u0107\u201d, \u201esamowt\u00f3r\u02ee itp. przez spisuj\u0105cych wykazy na tablic\u0119. Nie jest to jednak bardzo ra\u017c\u0105ca r\u00f3\u017cnica.<\/p>\n

Tablica mo\u017ce by\u0107 przyczynkiem do zainteresowania g\u0142\u0119bszego zaraz\u0105 z pocz\u0105tk\u00f3w XVIII wieku na obszarze parafii janowskiej i poszukiwania bli\u017cszych \u017ar\u00f3de\u0142. Ka\u017cde \u017ar\u00f3d\u0142o, r\u00f3wnie\u017c i t\u0119 tablic\u0119 (uwa\u017cam, \u017ce mo\u017cna j\u0105 uznawa\u0107 za rodzaj \u017ar\u00f3d\u0142a) nale\u017cy poddawa\u0107 krytyce i docieka\u0107 na ile podaje prawdziwe dane. Warta jest mimo tego zainteresowania, a \u015ap. Ks. Antoniemu Kocha\u0144skiemu, by\u0142emu proboszczowi janowskiemu, nale\u017cy si\u0119 uznanie, \u017ce zainteresowa\u0142 si\u0119 tym problemem i swoim wiernym podda\u0142 go uwadze.<\/p>\n

Przysz\u0142o nam samym \u017cy\u0107 w czasie zarazy. Na naszych oczach odchodzi wiele os\u00f3b, w tym naszych krewnych i znajomych. Z tego m.in. powodu problem zarazy z pocz\u0105tku XVIII wieku na naszych terenach jest mi osobi\u015bcie bliski. Swego czasu interesowa\u0142am si\u0119\u00a0 karawakami (krzy\u017cami stawianymi przeciwko zarazie) na naszych terenach i cmentarzami wiejskimi, na kt\u00f3rych chowano tzw. \u201ezara\u017anik\u00f3w\u02ee, i o tym pisa\u0142am. Dobrze, \u017ce istniej\u0105 materialne \u015blady po tych strasznych przej\u015bciach.<\/p>\n

Serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 za wszelk\u0105 pomoc (<\/strong>w doje\u017adzie do Jan\u00f3wki, mierzeniu,<\/strong> fotografowaniu i odczytaniu tablicy)<\/strong> Krzysztofowi Anuszkiewiczowi.<\/p>\n

Fotografie tablicy Krzysztof Anuszkiewicz i J\u00f3zefa Drozdowska.
\n<\/strong><\/h5>\n

 <\/p>\n