{"id":14074,"date":"2020-05-31T21:40:26","date_gmt":"2020-05-31T19:40:26","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?p=14074"},"modified":"2021-12-04T19:27:24","modified_gmt":"2021-12-04T18:27:24","slug":"zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/","title":{"rendered":"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.)"},"content":{"rendered":"<h5><em>Artyku\u0142 ks. Andrzeja Pie\u0144kowskiego ukaza\u0142 si\u0119 w periodyku Studia E\u0142ckie nr 13, w 2001 roku<\/em><\/h5>\n<h4>Wprowadzenie<\/h4>\n<p>Pocz\u0105tek archiw\u00f3w parafialnych Ko\u015bcio\u0142a katolickiego si\u0119ga \u015bredniowiecza. Obowi\u0105zek ksi\u0105g metrykalnych zosta\u0142 wprowadzony w dru-giej po\u0142owie XVI w. po Soborze Trydenckim (1545-1563). Zalecono prowadzenie rejestru chrzt\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 wymagany przy udzielaniu sakramentu ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Od XVII wieku zaprowadzono rejestracj\u0119 wszystkich chrzt\u00f3w i \u015blub\u00f3w. Z czasem dodatkowo spisywano bierzmo-wanych, przyjmuj\u0105cych komuni\u0119 wielkanocn\u0105 i zmar\u0142ych. Do XVIII wieku ka\u017cda ksi\u0119ga metrykalna podzielona by\u0142a na trzy cz\u0119\u015bci: chrzt\u00f3w, \u015blub\u00f3w i zgon\u00f3w. Nie posiada\u0142y one rubryk lecz mia\u0142y form\u0119 opisow\u0105. Do pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku pisane by\u0142y po \u0142acinie. Powodowa\u0142o to, \u017ce by\u0142y ma\u0142o czytelne. Wszed\u0142 wi\u0119c obowi\u0105zek (XVIII wiek) prowadzenia oddzielnych ksi\u0105g chrzt\u00f3w, \u015blub\u00f3w i pogrzeb\u00f3w <sup><a href=\"#footnote_1_14074\" id=\"identifier_1_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Zob. A. Mezglewski, Ksi\u0119gi Metrykalne, &bdquo;Encyklopedia Katolicka&rdquo;, t. 12, Lublin 2008, kol. 661.\">1<\/a><\/sup>. Przy rejestracji akt\u00f3w metrykalnych pozosta\u0142a nadal forma opisowa. Rubryki w ksi\u0119gach na terenie Polski wprowadzono w wieku XX. Obok dokument\u00f3w metrykalnych archiwa parafialne posiada\u0142y akta urz\u0119dowe, akta rachunkowe, ksi\u0119gi korespondencji i inne. Wszystkie one tworzy\u0142y bogat\u0105 spu\u015bcizn\u0119 historyczn\u0105 danej epoki.<\/p>\n<p>W obr\u0119bie szeroko rozumianego archiwum na przestrzeni lat rozszerza\u0142 si\u0119 i kszta\u0142towa\u0142 zakres ksi\u0105g obowi\u0105zkowych prowadzonych w parafii. Obecnie do najwa\u017cniejszych nale\u017c\u0105 ksi\u0119gi metrykalne, czyli ochrzczonych, ma\u0142\u017ce\u0144stw i zmar\u0142ych. Dodatkowo musz\u0105 by\u0107 przechowywane ksi\u0119gi bierzmowanych, pierwszej Komunii \u015bwi\u0119tej, chorych, protoko\u0142\u00f3w przedma\u0142\u017ce\u0144skich, rachunkowa, kartoteki parafialne, intencji mszalnych, kap\u0142an\u00f3w celebruj\u0105cych, og\u0142osze\u0144 parafialnych, kronika, inwentarzowe, protoko\u0142\u00f3w wizytacji biskupiej i dzieka\u0144skiej, posiedze\u0144 rady parafialnej i ekonomicznej oraz korespondencji <sup><a href=\"#footnote_2_14074\" id=\"identifier_2_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"I Synod Diecezji E\u0142ckiej, E\u0142k 1999, s. 66-67.\">2<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Celem opracowania jest przedstawienie zasob\u00f3w Archiwum Parafii pw. \u015bw. Wojciecha w Rydzewie k. Rajgrodu z lat 1810-2000. Nie wszystkie ksi\u0119gi i akta obecnie uwa\u017cane za obowi\u0105zkowe, takimi by\u0142y na przestrzeni lat obj\u0119tych artyku\u0142em. Dlatego schemat artyku\u0142u nie b\u0119dzie pokrywa\u0142 si\u0119 z obecnie przyj\u0119tym zakresem ksi\u0105g obowi\u0105zkowych w archiwum parafialnym. Wa\u017cnym r\u00f3wnie\u017c jest fakt, \u017ce akta parafii w Rydzewie w du\u017cej mierze opieraj\u0105 si\u0119 na dziewi\u0119tnastowiecznych poszytach. Zawieraj\u0105 one jednocze\u015bnie akta urz\u0119dowe, rachunkowe i korespondencyjne, dlatego jednoznaczny podzia\u0142 dokument\u00f3w jest cz\u0119sto niemo\u017cliwy. W archiwum z r\u00f3\u017cnych przyczyn nie zachowa\u0142o si\u0119 w ca\u0142o\u015bci, zagin\u0119\u0142o b\u0105d\u017a zosta\u0142o przej\u0119te przez archiwa pa\u0144stwowe wiele ksi\u0105g i poszyt\u00f3w.<\/p>\n<p>Opieraj\u0105c si\u0119 na analizie \u017ar\u00f3de\u0142, kt\u00f3re s\u0105 g\u0142\u00f3wnym przedmiotem pracy, artyku\u0142 ma przedstawi\u0107 archiwum rydzewskie w spos\u00f3b mo\u017cliwie uporz\u0105dkowany, jako cenne \u017ar\u00f3d\u0142o do przysz\u0142ych bada\u0144 historycznych. Dotychczas posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 informacjami z wy\u017cszej wymienionych dokument\u00f3w, napisana zosta\u0142a praca magisterska. Jednak nikt dot\u0105d nie pod-j\u0105\u0142 si\u0119 przedstawienia archiwum w spos\u00f3b kompleksowy.<\/p>\n<h4>Rys historyczny<\/h4>\n<p>Historia parafii w Rydzewie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od stara\u0144 Ksawerego Rydzewskiego (zm. 1843 r.), rotmistrza Powiatu Biebrza\u0144skiego, dziedzica maj\u0105tku w Rydzewie. Podpisa\u0142 on akt lokacyjny 6 pa\u017adziernika 1809 r. po uprzedniej umowie z komisarzami duchownymi. W konsekwencji, 5 marca 1810 roku <sup><a href=\"#footnote_3_14074\" id=\"identifier_3_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Archiwum Parafialne w Rydzewie (dalej cyt. APR), Akta rachunk&oacute;w, t. 1, Odpis aktu erekcyjnego filii ko\u015bcio\u0142a w Rydzewie z 5 III 1810 r.\">3<\/a><\/sup> biskup wigierski Jan Klemens Go\u0142aszewski <sup><a href=\"#footnote_4_14074\" id=\"identifier_4_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Zob. H. Go\u0142aszewski, Biskup Jan Klemens Go\u0142aszewski jako drugi ordynariusz diecezji wigierskiej (1805-1818) i jako pierwszy ordynariusz diecezji augustowskiej czyli sejne\u0144skiej (1818-1820), &bdquo;Rozporz\u0105dzenia Urz\u0119dowe \u0141om\u017cy\u0144skiej Kurii Diecezjalnej&rdquo;, 47(1985), nr 4, s. 98-107.\">4<\/a><\/sup> wyda\u0142 akt erekcyjny ko\u015bcio\u0142a filialnego w Rydzewie pw. \u015bw. Wojciecha Biskupa. Ksi\u0105dz pracuj\u0105cy w Rydzewie otoczy\u0142 opiek\u0105 duszpastersk\u0105 nast\u0119puj\u0105ce miejscowo\u015bci wy\u0142\u0105czone z parafii Rajgr\u00f3d: Rydzewo, Szymany, Toczy\u0142owo, Sikora, Miecze, Kos\u00f3wka, W\u00f3lka Piotrowska, W\u00f3lka Danowska, Danowo, Bukowo, Ko\u0142aki i Karwowo. Ko\u015bcio\u0142em filialnym pozosta\u0142 a\u017c do ko\u0144ca 1818 roku <sup><a href=\"#footnote_5_14074\" id=\"identifier_5_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"A. Pie\u0144kowski, Filia w Rydzewie, ,,Rajgrodzkie Echa&rdquo;, 22(2011), nr 5(255), s. 23.\">5<\/a><\/sup>. Po powstaniu diecezji sejne\u0144skiej czyli augustowskiej, filia w Rydzewie wesz\u0142a w sk\u0142ad dekanatu w\u0105sowskiego. Po powstaniu styczniowym w 1867 roku zwi\u0119kszono liczb\u0119 guberni, do kt\u00f3rych w\u0142adze carskie nakaza\u0142y przystosowa\u0107 granice dekanat\u00f3w. W sk\u0142ad dekanatu szczuczy\u0144skiego z siedzib\u0105 w Grajewie wesz\u0142a filia ko\u015bcio\u0142a w Rydzewie. By\u0142 to okres wprowadzania obowi\u0105zkowego j\u0119zyka rosyjskiego w zapisach ksi\u0105g parafialnych. Stan ten przetrwa\u0142 a\u017c do pierwszej wojny \u015bwiatowej. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 w 1918 roku nast\u0105pi\u0142a reorganizacja struktur ko\u015bcielnych. Parafia w Rydzewie wesz\u0142a w sk\u0142ad diecezji \u0142om\u017cy\u0144skiej od 1925 roku <sup><a href=\"#footnote_6_14074\" id=\"identifier_6_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Zob. W. Jemielity, Zarys dziej&oacute;w diecezji \u0142om\u017cy\u0144skiej, &bdquo;\u0141om\u017cy\u0144skie Wiadomo\u015bci Diecezjalne, 49(1987), nr 2, s. 8-12.\">6<\/a><\/sup>. Dekanatem pozosta\u0142 nadal Szczuczyn. Od roku 1937 parafia Rydzewo w\u0142\u0105czona zosta\u0142a do nowopowsta\u0142ego dekanatu Grajewskiego <sup><a href=\"#footnote_7_14074\" id=\"identifier_7_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"W. Jemielity, Nowe dekanaty i parafie w diecezji \u0142om\u017cy\u0144skiej 1925-1977, &bdquo;Rozporz\u0105dzenia Urz\u0119dowe \u0141om\u017cy\u0144skiej Kurii Diecezjalnej&rdquo;, 39(1977), nr 7, s. 14.\">7<\/a><\/sup>. Obszar parafii podczas drugiej wojny \u015bwiatowej przechodzi\u0142 kolejno pod okupacj\u0119 radzieck\u0105 (1939-1941) i niemieck\u0105 (1941-1945). Po kolejnej zmianie granic diecezji w Polsce, parafia w Rydzewie wesz\u0142a w sk\u0142ad nowopowsta\u0142ej diecezji e\u0142ckiej w 1992 roku <sup><a href=\"#footnote_8_14074\" id=\"identifier_8_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"&bdquo;Kronika Urz\u0119dowa Diecezji E\u0142ckiej&rdquo;, 1(1992), nr 1, s. 24.\">8<\/a><\/sup>. Nowym dekanatem zosta\u0142 Rajgr\u00f3d.<\/p>\n<h4>Ksi\u0119gi metrykalne<\/h4>\n<p>Cz\u0119\u015b\u0107 z tych dokument\u00f3w nie zachowa\u0142a si\u0119. Jednak na podstawie akt parafialnych mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce ksi\u0119gi metrykalne prowadzone by\u0142y od pocz\u0105tku istnienia filii rydzewskiej, czyli od 1810 roku <sup><a href=\"#footnote_9_14074\" id=\"identifier_9_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta rachunkowe, Protok&oacute;\u0142 zdawczo odbiorczy z 12 lutego 1882 r., s. 9\">9<\/a><\/sup>. Do ksi\u0105g zaginionych nale\u017c\u0105: ksi\u0119gi ochrzczonych z lat 1810-1811, 1812-1825, 1826-1831, 1832-1835, 1836-1842, 1843-1855, 1856-1865; ksi\u0119gi za\u015blubionych z lat 1810-1825, 1826-1830, 1832-1835, 1836-1842, 1836-1850, 1851-1859; ksi\u0119gi zmar\u0142ych z lat 1809-1825, 1826-1832, 1832-1835, 1836-1850, 1851-1853 <sup><a href=\"#footnote_10_14074\" id=\"identifier_10_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Tam\u017ce.\">10<\/a><\/sup>. Pewn\u0105 liczb\u0119 ksi\u0105g przej\u0119\u0142y archi-wa pa\u0144stwowe. Zapocz\u0105tkowa\u0142y to w\u0142adze radzieckie okupuj\u0105ce tereny parafii rydzewskiej po 1939 roku. Akta metrykalne mia\u0142y pom\u00f3c przy przeprowadzaniu poboru wojskowego w\u015br\u00f3d \u201enowych obywateli\u201d ZSRR. Podobnie post\u0119powa\u0142a w\u0142adza ludowa przejmuj\u0105c ksi\u0119gi metrykalne od 1945 roku w\u0142\u0105cznie <sup><a href=\"#footnote_11_14074\" id=\"identifier_11_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta Urz\u0119dowe, t. 7, Pokwitowanie skonfiskowanych ksi\u0105g ko\u015bcielnych z 26 wrze\u015bnia 1949 r. W zwi\u0105zku z zarz\u0105dzeniem Ministra Administracji Publicznej w&oacute;jt gminy Be\u0142da przej\u0105\u0142: ksi\u0119gi &bdquo;urodzenia&rdquo; od 1888 r. do 1945 r., ksi\u0119gi za\u015blubionych od 1879 r. do 1945 r., ksi\u0119gi zmar\u0142ych od 1890 r. do 1945 r. Cz. Chrzanowskiego brzmi: &bdquo;Wy\u017cej wymienione ksi\u0119gi otrzyma\u0142em bez \u017cadnych przeszk&oacute;d&rdquo;.\">11<\/a><\/sup>. Obecnie cz\u0119\u015b\u0107 z nich jest przechowywana w archiwum gminy Rajgr\u00f3d, natomiast najstarsze (powy\u017cej stu lat) przes\u0142ane zosta\u0142y do Archiwum Pa\u0144stwowego w \u0141om\u017cy <sup><a href=\"#footnote_12_14074\" id=\"identifier_12_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Archiwum Pa\u0144stwowe w \u0141om\u017cy, Nr 511, sygn. 1, 2, 3, 4, 5.\">12<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>W archiwum parafialnym w Rydzewie z tego okresu zachowa\u0142 si\u0119 manua\u0142 (brudnopis z poprzekre\u015blanymi wpisami) za\u015blubionych z lat 1908-1914. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c dwie teczki zawieraj\u0105ce: raptularz (brudnopis) za\u015blubionych i zmar\u0142ych ochrzczonych z lat 1938-1925. Jest to skr\u00f3towy spis za\u015blubionych i zmar\u0142ych, najprawdopodobniej z ksi\u0105g metrykalnych, pisanych latami wstecz. Notatka o za\u015blubionych podaje dat\u0119 \u015blubu, ich wiek oraz imiona rodzic\u00f3w i nazwisko rodowe matki. Przy zmar\u0142ych podawany jest wiek, data \u015bmierci oraz imiona rodzic\u00f3w z nazwiskiem rodowym matki. Dane dotycz\u0105ce ochrzczonych opr\u00f3cz imienia, daty chrztu i urodzenia, zawieraj\u0105 imiona i nazwiska rodzic\u00f3w. Na marginesach znajduj\u0105 si\u0119 adnotacje dotycz\u0105ce \u015blub\u00f3w.<\/p>\n<p>Z lat 1939-1948 zachowa\u0142y si\u0119 duplikaty ksi\u0105g metrykalnych podzielonych na trzy cz\u0119\u015bci, gdzie wpisywano zar\u00f3wno ochrzczonych, za\u015blubionych i zmar\u0142ych.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Duplikaty akt\u00f3w stanu cywilnego:<\/p>\n<p>Tom I:<\/p>\n<ul>\n<li>akta ochrzczonych 1937-1941<\/li>\n<li>akta ma\u0142\u017ce\u0144stw 1939-1943<\/li>\n<li>akta zmar\u0142ych 1939-1941<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tom II:<\/p>\n<ul>\n<li>akta ochrzczonych 1941-1943<\/li>\n<li>akta zmar\u0142ych 1941-1943<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tom III:<\/p>\n<ul>\n<li>akta ochrzczonych 1944-1945<\/li>\n<li>akta ma\u0142\u017ce\u0144stw 1944-1945<\/li>\n<li>akta zmar\u0142ych 1944-1945<\/li>\n<\/ul>\n<p>Tom IV:<\/p>\n<ul>\n<li>akta ochrzczonych 1946-1948<\/li>\n<li>akta ma\u0142\u017ce\u0144stw 1946-1948<\/li>\n<li>akta zmar\u0142ych 1946-1948<\/li>\n<\/ul>\n<p>S\u0105 to starannie prowadzone ksi\u0119gi w formie opisowej, czyli nie po-siadaj\u0105ce rubryk, kt\u00f3re wejd\u0105 na sta\u0142e w archiwum rydzewskim od 1949 roku. Tom IV jest bardzo zniszczony, dlatego posiada form\u0119 poszytu zachowanego w teczce. Trzy inne oprawione s\u0105 w twarde ok\u0142adki.<\/p>\n<p>Pozosta\u0142e ksi\u0119gi metrykalne w archiwum parafialnym s\u0105 dobrze zachowane. Maj\u0105 twarde obwoluty. Dziel\u0105 si\u0119 na oddzielne ksi\u0119gi: ochrzczonych, ma\u0142\u017ce\u0144stw i zmar\u0142ych.<\/p>\n<p>Ksi\u0119gi ochrzczonych:<\/p>\n<ul>\n<li>Tom I \u2013 1866-1872<\/li>\n<li>Tom II \u2013 1869-1873 (po rosyjsku)<\/li>\n<li>Tom III \u2013 1873-1877 (po rosyjsku)<\/li>\n<li>Tom IV \u2013 1877-1880 (po rosyjsku)<\/li>\n<li>Tom V \u2013 1880-1887 (po rosyjsku)<\/li>\n<li>Tom VI \u2013 1949-1955<\/li>\n<li>Tom VII \u2013 1956-1971<\/li>\n<li>Tom VIII \u2013 1971-1981<\/li>\n<li>Tom IX \u2013 1982-1997<\/li>\n<li>Tom X \u2013 1998 (niedoko\u0144czone).<\/li>\n<\/ul>\n<p>W latach 1869-1872 prowadzone by\u0142y r\u00f3wnocze\u015bnie dwie ksi\u0119gi w j\u0119zyku polskim i rosyjskim. Ksi\u0119gi z rubrykami wprowadzono w Rydzewie w 1949 r., wcze\u015bniej stosowano notatki opisowe. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 by\u0142o, \u017ce wszelkie daty, wiek rodzic\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w i chrzestnych zapisywano s\u0142owami. Cyfry u\u017cywane by\u0142y wy\u0142\u0105cznie przy numeracji stron. Fakt urodzenia dziecka zg\u0142asza\u0142 ojciec, a w przypadku dziecka panie\u0144skiego czyni\u0142a to akuszerka, a nie matka. Opr\u00f3cz nazwiska chrzestnych zapisywano dw\u00f3ch \u015bwiadk\u00f3w i to tylko m\u0119\u017cczyzn. Jeden ze \u015bwiadk\u00f3w by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie chrzestnym, za\u015b \u017cona drugiego matk\u0105 chrzestn\u0105. Akt by\u0142 przygotowywany przed sam\u0105 ceremoni\u0105 chrzcieln\u0105, w obecno\u015bci ksi\u0119dza i chrzestnych. Nast\u0119pnie ksi\u0105dz po prze-czytaniu tekstu sporz\u0105dzonego wobec \u015bwiadk\u00f3w, sam go podpisywa\u0142. Zapis mia\u0142 najcz\u0119\u015bciej nast\u0119puj\u0105cy schemat: miejscowo\u015b\u0107 urodzenia zg\u0142aszanego dziecka, miejscowo\u015b\u0107 rejestracji, data zg\u0142oszenia, godzina zg\u0142oszenia, imi\u0119 i nazwisko zg\u0142aszaj\u0105cego (ojca), zaj\u0119cie zg\u0142aszaj\u0105cego, miejsce zamieszkania, \u015bwiadkowie rejestracji, p\u0142e\u0107 dziecka, miejscowo\u015b\u0107 urodzenia, data urodzenia, godzina urodzenia, dane matki dziecka, imi\u0119 dziecka, dane rodzic\u00f3w chrzestnych, uwierzytelnienie aktu i dokonuj\u0105cy zapisu. Zmiana j\u0119zyka na rosyjski nie wp\u0142yn\u0119\u0142a zasadniczo na schemat. W czasie zaboru stosowano podw\u00f3jn\u0105 dat\u0119: wed\u0142ug kalendarza julia\u0144skiego i wed\u0142ug gregoria\u0144skiego w nawiasie. Najbardziej uszczuplone przed konfiskat\u0105 z lat ostatniej wojny zosta\u0142y ksi\u0119gi za\u015blubionych. Z XIX w. zachowa\u0142y si\u0119 jedynie dwie. Do roku 1948 Ksi\u0119gi za\u015blubionych by\u0142y opisowe. Formularz aktu za\u015blubionych od czasu Ksi\u0119stwa Warszawskie-go by\u0142 bardzo obszerny.<\/p>\n<p>Ksi\u0119gi za\u015blubionych:<\/p>\n<ul>\n<li>Tom I \u2013 1860-1868<\/li>\n<li>Tom II \u2013 1869-1878 po rosyjsku<\/li>\n<li>Tom III \u2013 1949-1970<\/li>\n<li>Tom IV \u2013 1971-1981<\/li>\n<li>Tom V\u2013 1981-2010<\/li>\n<\/ul>\n<p>Wszystkie ksi\u0119gi maj\u0105 form\u0119 ksi\u0105\u017ckow\u0105 w twardych ok\u0142adkach. Czytelno\u015b\u0107 ksi\u0105g zale\u017cy w du\u017cej mierze od charakteru pisma, ale w tym wypadku du\u017cymi fragmentami by\u0142y prowadzone bardzo starannie. Wpisy w ksi\u0119gach za\u015blubionych s\u0105 bardziej szczeg\u00f3\u0142owe ni\u017c w aktach chrzt\u00f3w. Poza danymi personalnymi nowo\u017ce\u0144c\u00f3w, umieszczano informacje na temat parafii, kt\u00f3re wystawia\u0142y stronom odpisy akt\u00f3w urodzenia. Gdy kobieta zawieraj\u0105ca zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski by\u0142a niepe\u0142noletnia (nie uko\u0144czy\u0142a 21 roku \u017cycia), zgod\u0119 na zawarcie ma\u0142\u017ce\u0144stwa musia\u0142 wyrazi\u0107 ojciec. Zamieszczane by\u0142y w\u00f3wczas wiadomo\u015bci o zapowiedziach. Na pocz\u0105tku podawany by\u0142 numer aktu oraz miejscowo\u015b\u0107 zar\u0119czyn lub wesela. W przypadku akt\u00f3w \u015blubu mo\u017cna poda\u0107 przybli\u017cony schemat: \u201eDzia\u0142o si\u0119\u2026\u201d miejscowo\u015b\u0107 rejestracji, data zg\u0142oszenia, godzi-na zg\u0142oszenia, dane \u015bwiadk\u00f3w <sup><a href=\"#footnote_13_14074\" id=\"identifier_13_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"\u015awiadkami mogli by\u0107 tylko m\u0119\u017cczy\u017ani. Preferowano dojrza\u0142ych, nawet w wieku podesz\u0142ym. Dru\u017cbowie w dzisiejszym rozumieniu byli tylko asyst\u0105 przy \u015blubie. Wa\u017cne jest r&oacute;wnie\u017c sformu\u0142owanie &bdquo;w przytomno\u015bci&rdquo;, czyli w obecno\u015bci \u015bwiadk&oacute;w. Informacje z tre\u015bci akt&oacute;w ma\u0142\u017ce\u0144stwa archiwum parafialnego APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Ksi\u0119gi za\u015blubionych, tom I i II; APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Duplikaty akt&oacute;w stanu cywilnego, tom I, III i IV.\">13<\/a><\/sup>, spos\u00f3b zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa, imi\u0119 i nazwisko pana m\u0142odego, informacja o poprzednich ma\u0142\u017conkach, je\u017celi tacy byli, zaj\u0119cie pana m\u0142odego, miejsce zamieszkania pana m\u0142odego, miejsce urodzenia pana m\u0142odego, informacje o rodzicach pana m\u0142odego, wiek pana m\u0142odego, dane panny m\u0142odej, informacje o zapowiedziach (by\u0142y trzy), zgoda rodzic\u00f3w, ustalenie braku przeszk\u00f3d, informacja o umowie przed\u015blubnej, uwierzytelnienie aktu, dokonuj\u0105cy zapisu, funkcja zapisuj\u0105cego i rola zapisuj\u0105cego <sup><a href=\"#footnote_14_14074\" id=\"identifier_14_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta ma\u0142\u017ce\u0144skie w XIX w. by\u0142y czytane wobec \u015bwiadk&oacute;w i podpisywane przez ksi\u0119dza. W latach trzydziestych i czterdziestych XX w. zawieraj\u0105 podpisy za\u015blubionych i \u015bwiadk&oacute;w, ale nie zawsze. Najprawdopodobniej chodzi\u0142o o osoby pi\u015bmienne.\">14<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Nale\u017cy doda\u0107. \u017ce w XIX wieku, mimo caratu, ksi\u0105dz by\u0142 urz\u0119dnikiem stanu cywilnego. Fakt zawarcia zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego by\u0142 odnotowywany w ksi\u0119gach ochrzczonych.<\/p>\n<p>Kolejn\u0105 grup\u0105 ksi\u0105g parafialnych w Rydzewie s\u0105 ksi\u0119gi zmar\u0142ych. Jak w poprzednich przypadkach pisane by\u0142y, zale\u017cnie od okresu historycznego, w dw\u00f3ch j\u0119zykach. S\u0105 wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em historycznym, gdy\u017c dok\u0142adne ich prze\u015bledzenie, daje obraz \u00f3wczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Z tre\u015bci ksi\u0105g dowiadujemy si\u0119, \u017ce umieralno\u015b\u0107 ma\u0142ych dzieci powodowa\u0142a nisk\u0105 \u015bredni\u0105 \u017cycia nie tylko w wieku XIX ale i w XX. W aktach opisowych mamy dodatkowe informacje o charakterze spo\u0142ecznym.<\/p>\n<p>Ksi\u0119gi zmar\u0142ych:<\/p>\n<ul>\n<li>Tom I \u2013 1864-1873<\/li>\n<li>Tom II \u2013 1869-1874 (po rosyjsku)<\/li>\n<li>Tom III \u2013 1874-1889 (po rosyjsku)<\/li>\n<li>Tom IV \u2013 1949-1973<\/li>\n<li>Tom V\u2013 1974-1981<\/li>\n<li>Tom VI \u2013 1982-2001.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Wy\u017cej wymienione ksi\u0119gi zachowane s\u0105 w dobrym stanie (forma ksi\u0105\u017ckowa w twardych ok\u0142adkach) i s\u0105 wystarczaj\u0105co czytelne. Forma opisowa akt\u00f3w stosowana do 1948 roku by\u0142a bardziej zwi\u0119z\u0142a w stosunku do poprzednich rodzaj\u00f3w ksi\u0105g metrykalnych. Zawiera\u0142a wi\u0119cej in-formacji, gdy cz\u0142owiek do\u017cywa\u0142 wieku dojrza\u0142ego, ale \u015bledz\u0105c archiwum zauwa\u017camy, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci umiera\u0142y dzieci i ludzie w m\u0142odym wieku <sup><a href=\"#footnote_15_14074\" id=\"identifier_15_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Wnioski na podstawie tre\u015bci ksi\u0105g zmar\u0142ych. APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Ksi\u0119gi zmar\u0142ych, t. 1, 2, 3; APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Duplikaty akt&oacute;w stanu cywilnego, t. 1, 2, 3 i 4.\">15<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Opis aktu zgonu zawiera\u0142 najcz\u0119\u015bciej nast\u0119puj\u0105cy schemat: miejscowo\u015b\u0107, w kt\u00f3rej nast\u0105pi\u0142 zgon, miejscowo\u015b\u0107 rejestracji, data zg\u0142oszenia, imi\u0119 i nazwisko i wiek stawaj\u0105cego (\u015bwiadka) <sup><a href=\"#footnote_16_14074\" id=\"identifier_16_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Tam\u017ce, podobnie jak w poprzednich przypadkach by\u0142o dw&oacute;ch \u015bwiadk&oacute;w.\">16<\/a><\/sup>, miejsce zamieszkania stawaj\u0105cego, data zgonu, godzina zgonu, imi\u0119 i nazwisko zmar\u0142ego, miejsce zamieszkania zmar\u0142ego, wiek zmar\u0142ego, rodzice zmar\u0142ego, ich zaj\u0119cie i miejsce zamieszkania, ewentualnie dane wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka, potwierdzenie zgonu, uwierzytelnienie aktu, stosunek \u015bwiadka do zmar\u0142ego, funkcja zapisuj\u0105cego i jego rola <sup><a href=\"#footnote_17_14074\" id=\"identifier_17_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Tam\u017ce, schemat zaczerpni\u0119ty z tre\u015bci akt&oacute;w zgonu parafii Rydzewskiej.\">17<\/a><\/sup>. Podobnie jak w aktach ochrzczonych i za\u015blubionych w zapisach zgonu z czas\u00f3w zaboru rosyjskiego nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dat\u0119. Na og\u00f3\u0142 podawane s\u0105 dwie daty tj. wed\u0142ug kalendarza julia\u0144skiego i gregoria\u0144skiego przesuni\u0119tego o 12 dni.<\/p>\n<p>Wyszukiwanie konkretnych akt\u00f3w w formie opisowej nie jest \u0142atwe. Pomoc\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142y zamieszczone na koniec zako\u0144czenia ka\u017cdego roku spisy alfabetyczne os\u00f3b. Porz\u0105dek by\u0142 jednak ustalony tylko wed\u0142ug pierwszej litery alfabetu.<\/p>\n<h4>Akta urz\u0119dowe i rachunkowe<\/h4>\n<p>Obok ksi\u0105g metrykalnych archiwum rydzewskie zawiera szereg dokument\u00f3w pogrupowanych w akta. Maj\u0105 one form\u0119 poszyt\u00f3w od kilkunastu do pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu-sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu stron, z korespondencj\u0105 o r\u00f3\u017cnych wymiarach (jedna kartka z\u0142o\u017cona spe\u0142nia\u0142a funkcj\u0119 zar\u00f3wno listu jak i koperty). Inne dokumenty pogrupowane s\u0105 w teczkach b\u0105d\u017a przepisywane r\u0119cznie w formie ksi\u0105\u017cki. Du\u017c\u0105 trudno\u015b\u0107 sprawia ich usystematyzowanie, zar\u00f3wno chronologicznie jak i tematycznie. Czasami ci\u0119\u017cko jest dopatrze\u0107 si\u0119 klucza, kt\u00f3rym kierowa\u0142a si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci osoba gromadz\u0105ca w ten spos\u00f3b akta. Dlatego cz\u0119sto w aktach urz\u0119dowych znaj-dujemy dokumenty \u015bci\u015ble rachunkowe. W du\u017cej mierze wi\u0105\u017ce si\u0119 to z obowi\u0105zku sprawozda\u0144 ekonomicznych jakie parafie sk\u0142ada\u0142y urz\u0119dom pa\u0144stwowym. Z drugiej strony datowanie poszczeg\u00f3lnych dokument\u00f3w w poszytach nie pozwala na jasny podzia\u0142 chronologiczny. Bio-r\u0105c pod uwag\u0119 te trudno\u015bci celem autora nie jest usystematyzowanie archiwum w parafii Rydzewo, bo ich aktualna forma ma sw\u00f3j przekaz historyczny.<\/p>\n<p>Akta urz\u0119dowe obejmuj\u0105 pi\u0119\u0107 poszyt\u00f3w, jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 (przepisan\u0105 r\u0119cznie) i dwie teczki dokument\u00f3w (jedna teczka w twardej obwolucie). Jest to zbi\u00f3r dokument\u00f3w obejmuj\u0105cy okres mi\u0119dzy 1840 a 1960 rokiem.<\/p>\n<p>Akta urz\u0119dowe:<\/p>\n<ul>\n<li>Tom I \u2013 (poszyt) 1840-1849<\/li>\n<li>Tom II \u2013 (poszyt) 1849-1862<\/li>\n<li>Tom III \u2013 (poszyt) 1854-1869<\/li>\n<li>Tom IV \u2013 (poszyt) 1871-1874<\/li>\n<li>Tom V \u2013 (poszyt) 1863-1881<\/li>\n<li>Tom VI \u2013 (teczka) 1890-1914<\/li>\n<li>Tom VII \u2013 (ksi\u0105\u017cka) 1899-1924<\/li>\n<li>Tom VIII \u2013 (teczka) 1929-1960.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Pierwsze trzy tomy sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z przepisanych rozporz\u0105dze\u0144 pa\u0144stwowych i ko\u015bcielnych. Szczeg\u00f3lnie w trzecim tomie s\u0105 to rozporz\u0105dzenia carskie dotycz\u0105ce spraw r\u00f3\u017cnych. Wpleciona jest r\u00f3wnie\u017c w poszytach korespondencja, g\u0142ownie urz\u0119dowa. Poczynaj\u0105c od drugiego tomu zwi\u0119ksza si\u0119 ilo\u015b\u0107 dokument\u00f3w drukowanych. Pierwsze dwa tomy napisane zosta\u0142y w j\u0119zyku polskim. W miar\u0119 up\u0142ywu czasu ilo\u015b\u0107 dokument\u00f3w w j\u0119zyku rosyjskim wzrasta\u0142a, by z ko\u0144cem XIX wie-ku obj\u0105\u0107 co najmniej trzy czwarte zawarto\u015bci archiwum. Tom pi\u0105ty zawiera korespondencje urz\u0119dow\u0105, g\u0142\u00f3wnie po rosyjsku. W tomach drugim i pi\u0105tym pojawi\u0142y si\u0119 sprawozdania statystyczne i rachunkowe dotycz\u0105ce parafii. Przedstawione w formie r\u0119cznie wykonanych rubryk, stanowi\u0105 cenn\u0105 informacje historyczn\u0105 <sup><a href=\"#footnote_18_14074\" id=\"identifier_18_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta urz\u0119dowe, t. 2, Statystyka ludno\u015bci, lata 1858, 1859 i 1863, s. 11-12; Sprawozdanie rachunkowe z 1853 r., s. 6-7. APR, Akta urz\u0119dowe, tom V, Sprawozdanie rachunkowe z 1864 r. i 1879 r., s. 6 i 52.\">18<\/a><\/sup>. Tom sz\u00f3sty stanowi teczka rozporz\u0105dze\u0144 diecezjalnych z lat 1890-1914. Napisane g\u0142\u00f3wnie w j\u0119zyku polskim z ma\u0142ymi fragmentami po \u0142acinie, s\u0105 to listy rozporz\u0105dzenia biskup\u00f3w: Piotra Paw\u0142a Wierzbowskiego (1872-1893 \u2013 lata biskupstwa), Antoniego Baranowskiego (1897-1902), Antoniego Karasia (1910-1925). Teczka zawiera r\u00f3wnie\u017c dokumenty administrator\u00f3w diecezji pra\u0142. Paw\u0142a Krajewskiego (administrator \u2013 1893-1897) i pra\u0142. J\u00f3zefa Antonowicza (1902-1907) <sup><a href=\"#footnote_19_14074\" id=\"identifier_19_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Zob. W. Jemielity, Z dziej&oacute;w diecezji \u0142om\u017cy\u0144skiej, s. 15-17.\">19<\/a><\/sup>. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c listy papie\u017cy Leona XIII i Piusa X. W VII tomie, w formie ksi\u0105\u017cki, przepisane s\u0105 rozporz\u0105dzenia z lat 1899-1924. Ostatni, VIII tom, zawiera g\u0142\u00f3wnie protoko\u0142y i kwestionariusze wizytacji dzieka\u0144skich z okresu mi\u0119dzywojennego i pierwszych lat powojennych. Jest to cenne \u017ar\u00f3d\u0142o danych statystycznych parafii w Rydzewie, g\u0142\u00f3wnie z lat trzydziestych XX wieku.<\/p>\n<p>Ten fragment archiwum jest bardzo zniszczony, miejscami prawie nieczytelny. G\u0142\u00f3wnym powodem jest charakter pisma, po przenikliwym studium staje si\u0119 jednak cennym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na, wydawa\u0142oby si\u0119, niedba\u0142e, marginalne zapiski.<\/p>\n<p>Wcze\u015bniej ni\u017c w ksi\u0119gach metrykalnych, bo ju\u017c w XIX wieku wprowadzono rubryki w ksi\u0119gach rachunkowych. Szczeg\u00f3lny nacisk na ich prowadzenie w parafiach przyk\u0142ada\u0142y pa\u0144stwa okupuj\u0105ce Polsk\u0119 w czasie zabor\u00f3w. Pomimo sta\u0142ych schemat\u00f3w przesy\u0142anych przez w\u0142a-dze pa\u0144stwowe, rubryki wykonywane by\u0142y odr\u0119cznie. Dokumenty rachunkowe obok urz\u0119dowych dostarczaj\u0105 cennych informacji historycznych na temat \u015bwi\u0105ty\u0144, grunt\u00f3w, zabudowa\u0144 ko\u015bcielnych i ludno\u015bci. Mo\u017cna w nich odnale\u017a\u0107 dokumenty erekcyjne, informacje o r\u00f3\u017cnego rodzaju nadaniach i zapisach.<\/p>\n<p>Akta rachunkowe:<\/p>\n<ul>\n<li>Tom I \u2013 poszyt 1809-1843 \u2013 dokumenty r\u00f3\u017cne<\/li>\n<li>Tom II \u2013 poszyt 1809-1863 \u2013 dokumenty r\u00f3\u017cne<\/li>\n<li>Tom III \u2013 poszyt Projekt domu schronienia dla starc\u00f3w i kalek z 1847 r.<\/li>\n<li>Tom IV \u2013 poszyt Akta Funduszu Pok\u0142adnego 1864-1869<\/li>\n<li>Tom V \u2013 teczka Akta rachunkowe i sprawozdania 1865-1876<\/li>\n<li>Tom VI \u2013 poszyt Akta rachunkowe i sprawozdania 1881<\/li>\n<li>Tom VII \u2013 teczka Akta rachunkowe i sprawozdania 1872-1913<\/li>\n<li>Tom VIII \u2013 Ksi\u0119ga rachunkowa 1972<\/li>\n<li>Tom IX \u2013 Ksi\u0119ga rachunkowa 1975-1977<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ta cz\u0119\u015b\u0107 archiwum zawiera najstarsze dokumenty parafii w Rydzewie.<\/p>\n<p>W drugim poszycie znajduje si\u0119 mi\u0119dzy innymi komisarium biskupa wigierskiego J. K. Go\u0142aszewskiego z 26 wrze\u015bnia 1809 roku, zezwalaj\u0105ce na organizowanie filii ko\u015bcio\u0142a w Rydzewie <sup><a href=\"#footnote_20_14074\" id=\"identifier_20_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta rachunkowe, t. 2, Komisarium z 26 wrze\u015bnia1809r., s. 83-84.\">20<\/a><\/sup>. Natomiast w tomie pierwszym s\u0105 przepisane w 1810 roku dokumenty lokacji ko\u015bcio\u0142a w Rydzewie z 6 pa\u017adziernika 1809 roku i erekcji filii ko\u015bcio\u0142a z 5 marca 1810 roku <sup><a href=\"#footnote_21_14074\" id=\"identifier_21_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta rachunkowe, t. 1, odpis dokument&oacute;w erekcyjnych z lat 1809-1810, s. 1-8\">21<\/a><\/sup>. Tak wa\u017cne dokumenty wplecione s\u0105 w r\u00f3\u017cnego rodzaju sprawozdania rachunkowe i wykazy metrykalne. W pierwszym tomie zachowa\u0142 si\u0119 odpis kanoniczny z 1819 roku. Po utworzeniu w 1815 roku Kr\u00f3lestwa Polskiego, na \u017cyczenie w\u0142adz cywilnych od roku 1818 specjalni delegaci cywilni i duchowi za\u017c\u0105dali takich odpis\u00f3w od wszystkich parafii. Po\u0142o\u017cono nacisk na uposa\u017cenie parafii. Wymieniona zosta\u0142a powierzchnia grunt\u00f3w i jakie przynosz\u0105 dochody. W tym czasie ksi\u0105dz w Rydzewie grunt\u00f3w nie posiada\u0142. Dok\u0142adnie zosta\u0142y opisane zabudowania plebanijne i dochody, natomiast mniejsz\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3cono na \u015bwi\u0105tynie i cmentarze <sup><a href=\"#footnote_22_14074\" id=\"identifier_22_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"Tam\u017ce, s. 11-15.\">22<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0105 protoko\u0142y zdawczo-odbiorcze, kt\u00f3re przekazuj\u0105 nie tylko wiedz\u0119 og\u00f3ln\u0105 o parafii, ale te\u017c dane dotycz\u0105ce szczeg\u00f3\u0142owego wyposa\u017cenia ko\u015bcio\u0142a <sup><a href=\"#footnote_23_14074\" id=\"identifier_23_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta rachunkowe, t. 7, protok&oacute;\u0142 zdawczo odbiorczy z 1882 r.; Protok&oacute;\u0142 zdawczo odbiorczy z 1899 r.\">23<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Ten fragment archiwum, z\u0142o\u017cony g\u0142\u00f3wnie z poszyt\u00f3w i lu\u017anych dokument\u00f3w w teczkach, jest r\u00f3wnie\u017c bardzo zniszczony. Ze wzgl\u0119du na warto\u015b\u0107 historyczn\u0105 stanowi cenne \u017ar\u00f3d\u0142o dla prac naukowych. Ostatnie dwie ksi\u0119gi s\u0105 wydrukowanymi i na\u0142o\u017conymi obowi\u0105zkowo ksi\u0119gami urz\u0119du skarbowego z czas\u00f3w PRL.<\/p>\n<h4>Akta og\u00f3lne<\/h4>\n<p>Archiwum w Rydzewie zawiera szereg ksi\u0105g i dokument\u00f3w, bardziej lub mniej wa\u017cnych, kt\u00f3re nie mie\u015bci\u0142y si\u0119 w wy\u017cej podj\u0119tej klasyfikacji. Ten paragraf ma je pokr\u00f3tce przedstawi\u0107.<\/p>\n<p>Do bardzo wa\u017cnych nale\u017cy ksi\u0119ga bierzmowanych. Obejmuje ona jeden tom z lat 1929-2000. Du\u017ca rozpi\u0119to\u015b\u0107 czasowa ksi\u0119gi spowodowana jest rzadkimi wizytacjami biskupimi w tak ma\u0142ych parafiach jak Rydzewo <sup><a href=\"#footnote_24_14074\" id=\"identifier_24_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta og&oacute;lne, Ksi\u0119ga bierzmowanych. Bierzmowania odby\u0142y si\u0119 w latach 1929, 1947, 1953, 1963, 1972, 1978, 1984, 1989, 1992, 1996, 1997, 2000.\">24<\/a><\/sup>. W ksi\u0119dze tej znajduj\u0105 si\u0119 nieprawid\u0142owo\u015bci gdy\u017c wpisywane s\u0105 osoby pochodz\u0105ce z parafii Rydzewskiej, a przyjmuj\u0105ce sakrament bierzmowania w innych parafiach.<\/p>\n<p>Szerszy jest zbi\u00f3r protoko\u0142\u00f3w kanonicznego badania narzeczonych: 1939-1955 (ksi\u0119ga), 1956-1963 (ksi\u0119ga), 1980-1990 (teczka), 1990-1996 (teczka), 1997-2000 (teczka). Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, archiwum protoko\u0142\u00f3w jest niekompletne.<\/p>\n<p>Znajduj\u0105 si\u0119 w rydzewskim archiwum akta protoko\u0142\u00f3w z wizytacji i powizytacyjnych biskupa diecezjalnego. Te pierwsze prowadzone s\u0105 od 1972 roku, natomiast drugie od 1992 roku. Dokumenty przechowywane s\u0105 w teczkach.<\/p>\n<p>Pewn\u0105 warto\u015b\u0107 historyczna maj\u0105 aneksy do ksi\u0105g metrykalnych. Zawieraj\u0105 one \u015bwiadectwa chrztu, zapowiedzi, powiadomienia o zawarciu ma\u0142\u017ce\u0144stwa i inne. Ca\u0142y zbi\u00f3r zgrupowany jest w czterech tekach obejmuj\u0105cych okresy: 1939-1946, 1947-1949, 1977-1982, 1983-1987. Jak wida\u0107 jest niekompletny.<\/p>\n<p>W podobny spos\u00f3b zgromadzone zosta\u0142y karty zgonu, obejmuj\u0105ce pi\u0119\u0107 teczek: 1938, 1939, 1946-1957, 1972-1980, 1981-1987. Aneksy i karty zgonu miedzy rokiem 1997 a 2000 s\u0105 zgromadzone w jednej teczce i nieuporz\u0105dkowane.<\/p>\n<p>Akta korespondencji zachowa\u0142y si\u0119 fragmentarycznie. Jest jedna teczka z lu\u017an\u0105 korespondencj\u0105 z lat 1884-1920. Obok tego znajduje si\u0119 poszyt obejmuj\u0105cy lata 1884-1890 oraz ksi\u0105\u017cka korespondencyjna (twarda oprawa) z lat 1930-1939.<\/p>\n<p>Fragmentaryczno\u015b\u0107, je\u017celi chodzi o wiek XIX, spowodowana jest rozproszeniem korespondencji po innych cz\u0119\u015bciach archiwum. Natomiast archiwizowanie korespondencji z XX wieku, zw\u0142aszcza po 1945 roku zosta\u0142o prawie ca\u0142kowicie zarzucone.<\/p>\n<p>Na zako\u0144czenie mo\u017cna wspomnie\u0107 o ksi\u0119dze cmentarnej, kt\u00f3ra mia\u0142a sw\u00f3j kr\u00f3tki \u017cywot w latach 1949-1953. Wi\u0119cej informacji na temat cmentarza mo\u017cna uzyska\u0107 z akt rachunkowych.<\/p>\n<h4>Podsumowanie<\/h4>\n<p>Badaj\u0105c archiwum Parafii pw. \u015bw. Wojciecha Biskupa i M\u0119czennika w Rydzewie nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce jest niekompletne. Wp\u0142yn\u0119\u0142o na to z pewno\u015bci\u0105 wiele czynnik\u00f3w. Pierwszym jest nieodpowiedni spos\u00f3b przechowywania dokument\u00f3w. Inny to zagubienia dokument\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce ju\u017c w XIX wieku. Wspomina o tym wcze\u015bniej przy-wo\u0142any protok\u00f3\u0142 zdawczo odbiorczy z 1882 roku. M\u00f3wi o dawno zaginionej ksi\u0119dze ochrzczonych z lat 1836-1842 <sup><a href=\"#footnote_25_14074\" id=\"identifier_25_14074\" class=\"footnote-link footnote-identifier-link\" title=\"APR, Akta rachunkowe, Protok&oacute;\u0142 zdawczo-odbiorczy z 12 lutego 1882 r., s. 9.\">25<\/a><\/sup>. Jednak o wiele bardziej karygodne jest gubienie dokument\u00f3w dzisiaj, kiedy nabywaj\u0105 z wiekiem warto\u015bci i kiedy istniej\u0105 mo\u017cliwo\u015bci, by je chroni\u0107. Z pewno\u015bci\u0105 na zubo\u017cenie archiwum wp\u0142yn\u0119\u0142y konfiskaty z lat 1939-1948, ale w tym wypadku mo\u017cna wa\u017cne dokumenty odnale\u017a\u0107 w zasobach pa\u0144stwowych.<\/p>\n<p>Nie mo\u017cna jednak, mimo tych nieszcz\u0119\u015bliwych wypadk\u00f3w, ode-bra\u0107 warto\u015bci historycznych nawet fragmentarycznie zachowanym archiwom. Mog\u0105 wzbogaci\u0107 nasz\u0105 wiedz\u0119 na temat \u015brodowiska, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, a kt\u00f3rego nie znamy. Artyku\u0142 o tak w\u0105skich ramach ma co najwy\u017cej zach\u0119ci\u0107, poprzez kr\u00f3tk\u0105 prezentacj\u0119, do g\u0142\u0119bszego studium historycznego. Z pewno\u015bci\u0105 tak ograniczone \u017ar\u00f3d\u0142o nie mo\u017ce wyczerpa\u0107 pracy naukowej, ale po\u0142\u0105czone z zasobami innych ma\u0142ych archiw\u00f3w parafialnych mo\u017ce stanowi\u0107 cenny materia\u0142 na przysz\u0142o\u015b\u0107. Intencje artyku\u0142u skierowane s\u0105 raczej ku rozbudzeniu zainteresowania ma\u0142\u0105, a jak\u017ce cenn\u0105 spu\u015bcizn\u0105, kt\u00f3re zawieraj\u0105 nasze archiwa parafialne. Powinni\u015bmy docenia\u0107 ich warto\u015b\u0107, a przynajmniej strzec, co jest naszym obowi\u0105zkiem.<\/p>\n<ol class=\"footnotes\">\n<li id=\"footnote_1_14074\" class=\"footnote\">Zob. A. Mezglewski, <em>Ksi\u0119gi Metrykalne<\/em>, \u201eEncyklopedia Katolicka\u201d, t. 12, Lublin 2008, kol. 661.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_1_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_2_14074\" class=\"footnote\"><em>I Synod Diecezji E\u0142ckiej<\/em>, E\u0142k 1999, s. 66-67.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_2_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_3_14074\" class=\"footnote\">Archiwum Parafialne w Rydzewie (dalej cyt. APR), Akta rachunk\u00f3w, t. 1, Odpis aktu erekcyjnego filii ko\u015bcio\u0142a w Rydzewie z 5 III 1810 r.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_3_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_4_14074\" class=\"footnote\">Zob. H. Go\u0142aszewski, <em>Biskup Jan Klemens Go\u0142aszewski jako drugi ordynariusz diecezji wigierskiej (1805-1818) i jako pierwszy ordynariusz diecezji augustowskiej czyli sejne\u0144skiej (1818-1820)<\/em>, \u201eRozporz\u0105dzenia Urz\u0119dowe \u0141om\u017cy\u0144skiej Kurii Diecezjalnej\u201d, 47(1985), nr 4, s. 98-107.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_4_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_5_14074\" class=\"footnote\">A. Pie\u0144kowski, <em>Filia w Rydzewie<\/em>, ,,Rajgrodzkie Echa\u201d, 22(2011), nr 5(255), s. 23.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_5_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_6_14074\" class=\"footnote\">Zob. W. Jemielity, <em>Zarys dziej\u00f3w diecezji \u0142om\u017cy\u0144skiej<\/em>, \u201e\u0141om\u017cy\u0144skie Wiadomo\u015bci Diecezjalne, 49(1987), nr 2, s. 8-12.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_6_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_7_14074\" class=\"footnote\">W. Jemielity, <em>Nowe dekanaty i parafie w diecezji \u0142om\u017cy\u0144skiej 1925-1977<\/em>, \u201eRozporz\u0105dzenia Urz\u0119dowe \u0141om\u017cy\u0144skiej Kurii Diecezjalnej\u201d, 39(1977), nr 7, s. 14.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_7_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_8_14074\" class=\"footnote\">\u201eKronika Urz\u0119dowa Diecezji E\u0142ckiej\u201d, 1(1992), nr 1, s. 24.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_8_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_9_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta rachunkowe, Protok\u00f3\u0142 zdawczo odbiorczy z 12 lutego 1882 r., s. 9<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_9_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_10_14074\" class=\"footnote\">Tam\u017ce.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_10_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_11_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta Urz\u0119dowe, t. 7, Pokwitowanie skonfiskowanych ksi\u0105g ko\u015bcielnych z 26 wrze\u015bnia 1949 r. W zwi\u0105zku z zarz\u0105dzeniem Ministra Administracji Publicznej w\u00f3jt gminy Be\u0142da przej\u0105\u0142: ksi\u0119gi \u201eurodzenia\u201d od 1888 r. do 1945 r., ksi\u0119gi za\u015blubionych od 1879 r. do 1945 r., ksi\u0119gi zmar\u0142ych od 1890 r. do 1945 r. Cz. Chrzanowskiego brzmi: \u201eWy\u017cej wymienione ksi\u0119gi otrzyma\u0142em bez \u017cadnych przeszk\u00f3d\u201d.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_11_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_12_14074\" class=\"footnote\">Archiwum Pa\u0144stwowe w \u0141om\u017cy, Nr 511, sygn. 1, 2, 3, 4, 5.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_12_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_13_14074\" class=\"footnote\">\u015awiadkami mogli by\u0107 tylko m\u0119\u017cczy\u017ani. Preferowano dojrza\u0142ych, nawet w wieku podesz\u0142ym. Dru\u017cbowie w dzisiejszym rozumieniu byli tylko asyst\u0105 przy \u015blubie. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c sformu\u0142owanie \u201ew przytomno\u015bci\u201d, czyli w obecno\u015bci \u015bwiadk\u00f3w. Informacje z tre\u015bci akt\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144stwa archiwum parafialnego APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Ksi\u0119gi za\u015blubionych, tom I i II; APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Duplikaty akt\u00f3w stanu cywilnego, tom I, III i IV.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_13_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_14_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta ma\u0142\u017ce\u0144skie w XIX w. by\u0142y czytane wobec \u015bwiadk\u00f3w i podpisywane przez ksi\u0119dza. W latach trzydziestych i czterdziestych XX w. zawieraj\u0105 podpisy za\u015blubionych i \u015bwiadk\u00f3w, ale nie zawsze. Najprawdopodobniej chodzi\u0142o o osoby pi\u015bmienne.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_14_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_15_14074\" class=\"footnote\">Wnioski na podstawie tre\u015bci ksi\u0105g zmar\u0142ych. APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Ksi\u0119gi zmar\u0142ych, t. 1, 2, 3; APR, Ksi\u0119gi metrykalne, Duplikaty akt\u00f3w stanu cywilnego, t. 1, 2, 3 i 4.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_15_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_16_14074\" class=\"footnote\">Tam\u017ce, podobnie jak w poprzednich przypadkach by\u0142o dw\u00f3ch \u015bwiadk\u00f3w.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_16_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_17_14074\" class=\"footnote\">Tam\u017ce, schemat zaczerpni\u0119ty z tre\u015bci akt\u00f3w zgonu parafii Rydzewskiej.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_17_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_18_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta urz\u0119dowe, t. 2, Statystyka ludno\u015bci, lata 1858, 1859 i 1863, s. 11-12; Sprawozdanie rachunkowe z 1853 r., s. 6-7. APR, Akta urz\u0119dowe, tom V, Sprawozdanie rachunkowe z 1864 r. i 1879 r., s. 6 i 52.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_18_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_19_14074\" class=\"footnote\">Zob. W. Jemielity, <em>Z dziej\u00f3w diecezji \u0142om\u017cy\u0144skiej,<\/em> s. 15-17.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_19_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_20_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta rachunkowe, t. 2, Komisarium z 26 wrze\u015bnia1809r., s. 83-84.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_20_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_21_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta rachunkowe, t. 1, odpis dokument\u00f3w erekcyjnych z lat 1809-1810, s. 1-8<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_21_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_22_14074\" class=\"footnote\">Tam\u017ce, s. 11-15.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_22_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_23_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta rachunkowe, t. 7, protok\u00f3\u0142 zdawczo odbiorczy z 1882 r.; Protok\u00f3\u0142 zdawczo odbiorczy z 1899 r.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_23_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_24_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta og\u00f3lne, Ksi\u0119ga bierzmowanych. Bierzmowania odby\u0142y si\u0119 w latach 1929, 1947, 1953, 1963, 1972, 1978, 1984, 1989, 1992, 1996, 1997, 2000.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_24_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<li id=\"footnote_25_14074\" class=\"footnote\">APR, Akta rachunkowe, Protok\u00f3\u0142 zdawczo-odbiorczy z 12 lutego 1882 r., s. 9.<span class=\"footnote-back-link-wrapper\">[<a href=\"#identifier_25_14074\" class=\"footnote-link footnote-back-link\">&#8617;<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Artyku\u0142 ks. Andrzeja Pie\u0144kowskiego ukaza\u0142 si\u0119 w periodyku Studia E\u0142ckie nr 13, w 2001 roku Wprowadzenie Pocz\u0105tek archiw\u00f3w parafialnych Ko\u015bcio\u0142a katolickiego si\u0119ga \u015bredniowiecza. Obowi\u0105zek ksi\u0105g metrykalnych zosta\u0142 wprowadzony w dru-giej po\u0142owie XVI w. po Soborze Trydenckim (1545-1563). Zalecono prowadzenie rejestru chrzt\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 wymagany przy udzielaniu sakramentu ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Od XVII wieku zaprowadzono rejestracj\u0119 wszystkich chrzt\u00f3w [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":496,"featured_media":14064,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1,317],"tags":[],"class_list":["post-14074","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jzi","category-miejsca"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.) - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.) - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Artyku\u0142 ks. Andrzeja Pie\u0144kowskiego ukaza\u0142 si\u0119 w periodyku Studia E\u0142ckie nr 13, w 2001 roku Wprowadzenie Pocz\u0105tek archiw\u00f3w parafialnych Ko\u015bcio\u0142a katolickiego si\u0119ga \u015bredniowiecza. Obowi\u0105zek ksi\u0105g metrykalnych zosta\u0142 wprowadzony w dru-giej po\u0142owie XVI w. po Soborze Trydenckim (1545-1563). Zalecono prowadzenie rejestru chrzt\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 wymagany przy udzielaniu sakramentu ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Od XVII wieku zaprowadzono rejestracj\u0119 wszystkich chrzt\u00f3w [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-05-31T19:40:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-12-04T18:27:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"ks. Andrzej Pie\u0144kowski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"ks. Andrzej Pie\u0144kowski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"ks. Andrzej Pie\u0144kowski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/be649eedeee1b4b90d79d74303992017\"},\"headline\":\"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.)\",\"datePublished\":\"2020-05-31T19:40:26+00:00\",\"dateModified\":\"2021-12-04T18:27:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/\"},\"wordCount\":4196,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg\",\"articleSection\":[\"JZI\",\"Miejsca\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/\",\"name\":\"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.) - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-31T19:40:26+00:00\",\"dateModified\":\"2021-12-04T18:27:24+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1536},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/2020\\\/05\\\/31\\\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/be649eedeee1b4b90d79d74303992017\",\"name\":\"ks. Andrzej Pie\u0144kowski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/c7d29dd19cef2c22011e9c48c209b715412b55cba2b08d2816ab98359ed8077e?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/c7d29dd19cef2c22011e9c48c209b715412b55cba2b08d2816ab98359ed8077e?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/c7d29dd19cef2c22011e9c48c209b715412b55cba2b08d2816ab98359ed8077e?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"ks. Andrzej Pie\u0144kowski\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/author\\\/andrzej-pienkowski\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.) - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.) - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Artyku\u0142 ks. Andrzeja Pie\u0144kowskiego ukaza\u0142 si\u0119 w periodyku Studia E\u0142ckie nr 13, w 2001 roku Wprowadzenie Pocz\u0105tek archiw\u00f3w parafialnych Ko\u015bcio\u0142a katolickiego si\u0119ga \u015bredniowiecza. Obowi\u0105zek ksi\u0105g metrykalnych zosta\u0142 wprowadzony w dru-giej po\u0142owie XVI w. po Soborze Trydenckim (1545-1563). Zalecono prowadzenie rejestru chrzt\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 wymagany przy udzielaniu sakramentu ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Od XVII wieku zaprowadzono rejestracj\u0119 wszystkich chrzt\u00f3w [&hellip;]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_published_time":"2020-05-31T19:40:26+00:00","article_modified_time":"2021-12-04T18:27:24+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1536,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"ks. Andrzej Pie\u0144kowski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"ks. Andrzej Pie\u0144kowski","Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/"},"author":{"name":"ks. Andrzej Pie\u0144kowski","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/be649eedeee1b4b90d79d74303992017"},"headline":"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.)","datePublished":"2020-05-31T19:40:26+00:00","dateModified":"2021-12-04T18:27:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/"},"wordCount":4196,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg","articleSection":["JZI","Miejsca"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/","name":"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.) - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg","datePublished":"2020-05-31T19:40:26+00:00","dateModified":"2021-12-04T18:27:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg","width":2048,"height":1536},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/2020\/05\/31\/zasoby-archiwum-parafialnego-w-rydzewie-k-rajgrodu-xix-xx-w\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zasoby archiwum parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX-XX w.)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/person\/be649eedeee1b4b90d79d74303992017","name":"ks. Andrzej Pie\u0144kowski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c7d29dd19cef2c22011e9c48c209b715412b55cba2b08d2816ab98359ed8077e?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c7d29dd19cef2c22011e9c48c209b715412b55cba2b08d2816ab98359ed8077e?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c7d29dd19cef2c22011e9c48c209b715412b55cba2b08d2816ab98359ed8077e?s=96&d=mm&r=g","caption":"ks. Andrzej Pie\u0144kowski"},"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/author\/andrzej-pienkowski\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/kosciol-w-rydzewie-7.jpg","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/496"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14074"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14074\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}