W 1882 roku lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 wstrz\u0105sn\u0105\u0142 napad grupy rzezimieszk\u00f3w na plebani\u0119 w Jaminach i dotkliwe pobicie tutejszego proboszcza ks. J\u00f3zefa Bacewicza. Ks. Bacewicz urodzi\u0142 si\u0119 w 1836 roku w miejscowo\u015bci Pejlany, a administrowa\u0142 jami\u0144sk\u0105 parafi\u0105 od 1874 roku. By\u0142 proboszczem cenionym przez spo\u0142eczno\u015b\u0107, o czym \u015bwiadczy opis jego pracy zamieszczony w gazecie przez jednego z wiernych:<\/p>\n
\u201eBy\u0142 to zacny cz\u0142owiek i kap\u0142an, kt\u00f3ry pomimo w\u0105t\u0142ego z natury zdrowia, pracowa\u0142 jednak, ile m\u00f3g\u0142, nad umoralnieniem ludu i dopomaga\u0142 w potrzebie ka\u017cdemu tak rad\u0105, jak i datkiem. Za staraniem to jego, wsp\u00f3lnie z w\u00f3jtem \u00f3wczesnym s. p. Ostapowiczem, ze sk\u0142adek dobrowolnych zosta\u0142 odnowiony drewniany nasz ko\u015bcio\u0142ek i olejn\u0105 farb\u0105 pomalowany wewn\u0105trz; odnowiono i odz\u0142ocono trzy o\u0142tarze: oparkaniono murem kamiennym tak ko\u015bcielny jak i grzebalny cmentarz, po kt\u00f3rym nie w\u0142\u00f3czy si\u0119 dzi\u015b nierogacizn\u0105, jak to by\u0142o dawniej, pobudowano te\u017c now\u0105 plebani\u0119, i popoprawiano dachy i wszystkie zabudowania pleba\u0144skie\u201d[1]<\/a><\/p>\n O napadzie donosi\u0142a w 1882 roku jedna z \u00f3wczesnych gazet: \u201eWe wsi Jaminach, pow. Augustowskim, w nocy z 8 na 9 b. m. kilkunastu z\u0142oczy\u0144c\u00f3w napad\u0142o na plebani\u0119, proboszcza \u015bpi\u0105cego zwi\u0105zali i wyrzucili do sieni a sami j\u0119li si\u0119 rabunku. Gdy atoli najbli\u017cszy plebanii gospodarz, zawiadomiony o napadzie przez gospodyni\u0119 ksi\u0119dza, staruszk\u0119, kt\u00f3ra wymkn\u0105\u0107 si\u0119 zdo\u0142a\u0142a, po\u015bpieszy\u0142 na pomoc ksi\u0119dza z wid\u0142ami, na jego widok stoj\u0105cy na stra\u017cy opryszek cia\u0142 kilka strza\u0142\u00f3w z rewolweru, na kt\u00f3rych odg\u0142os ca\u0142a banda wynios\u0142a si\u0119 z plebanii co \u017cywo i ratowa\u0142a si\u0119 ucieczk\u0105.\u201d[2]<\/a><\/p>\n Napad by\u0142 po\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 przedwczesnej \u015bmierci ks. Bacewicza. Zmar\u0142 w wieku 50 lat, 3 pa\u017adziernika 1886 roku, a jego gr\u00f3b do dzisiaj znajduje si\u0119 na jami\u0144skim cmentarzu i jest chyba jednym z ostatnich nagrobk\u00f3w odlanych w podupadaj\u0105cej Hucie Sztabi\u0144skiej.<\/p>\n Ca\u0142y opis procesu z\u0142oczy\u0144c\u00f3w zosta\u0142 zamieszczony w \u201eKurierze Porannym\u201d nr 104 z 4 (16) kwietnia 1883 roku w poni\u017cszym artykule:<\/p>\n Trzech w\u0142o\u015bcian gubernii Suwalskiej Ostrowski, Wolf Szwartz i Tomasz Trzcia\u0144ski obwinieni zostali pierwsi dwaj o napad rozb\u00f3jniczy na dom ksi\u0119\u00addza Bacewicza a ostatni o ukrywanie rzeczy pochodz\u0105cych z tego przest\u0119pstwa. Przest\u0119pcy ci w nocy na 28 stycznia r. z. we wsi Jaminach wraz z innemi osobami, w celu zrabowania maj\u0105tku wy\u0142amawszy wej\u015bciowe drzwi domu ksi\u0119dza B. napadli na jego mieszkanie i pobiwszy go oraz zwi\u0105zawszy sznurem jawnie zrabowali r\u00f3\u017cne rzeczy i pieni\u0105\u00addze, nale\u017c\u0105ce do B. Jeden ze wsp\u00f3l\u00adnik\u00f3w zbrodni w chwili napadu mia\u0142 rewolwer, z kt\u00f3rego danych by\u0142o dwa strza\u0142y do ludzi, przyby\u0142ych na pomoc ksi\u0119dzu B. Przest\u0119pstwo to odnosi si\u0119 i do art. 1629 k. k. Sprawa ta w I instancji s\u0105dzon\u0105 by\u0142a przez Suwalski s\u0105d okr\u0119gowy.<\/p>\n ..\u017baden z oskar\u017conych do winy si\u0119 nie przyzna\u0142.<\/p>\n Ksi\u0105dz Bacewicz, przes\u0142uchany na posiedzeniu s\u0105dowem, zezna\u0142, \u017ce w nocy na 28 stycznia r. z. oko\u0142o 12 godziny zosta\u0142 nagle obudzony sztukaniem do drzwi wchodowych. Zapaliwszy \u015bwiec\u0119 \u015bwiadek chcia\u0142 zbada\u0107 przyczyn\u0119 tego sztuku, lecz w tej chwili sztuk g\u0142o\u015bniejszy jeszcze da\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 od wej\u015bcia tylnego do kuchni. Pod silnym na\u00adciskiem z zewn\u0105trz drzwi te otworzy\u0142y si\u0119 i \u015bwiadek s\u0142ysza\u0142, jak kilku ludzi wpad\u0142szy do kuchni ze strasznem wy\u00admy\u015blaniem z po\u015bpiechem skierowali si\u0119 do jego sypialni. Domy\u015blaj\u0105c si\u0119, \u017ce to rozb\u00f3jnicy, \u015bwiadek chcia\u0142 ucieka\u0107 przez drzwi frontowe, lecz w sali zosta\u0142 na\u00adpadni\u0119ty przez trzech nieznanych lu\u00addzi, kt\u00f3rzy zacz\u0119li go bi\u0107 przyniesionemi z sob\u0105 drewnianemi pa\u0142kami po twarzy, plecach i ca\u0142em ciele. \u015awiadek zacz\u0105\u0142 krzycze\u0107, o Jezu, matko Boska w\u00f3wczas z wewn\u0119trznych pokoi wesz\u0142o jeszcze dw\u00f3ch z\u0142oczy\u0144c\u00f3w i wszyscy pi\u0119ciu wypchn\u0119li go na korytarz, zwi\u0105\u00adzali sznurami. i przywi\u0105zali do klamki od drzwi tak, \u017ce twarz\u0105 wisia\u0142 do ziemi a r\u0119ce, za kt\u00f3re by\u0142 przywi\u0105zany, wy\u00adci\u0105gni\u0119te by\u0142y do g\u00f3ry, w takiem po\u0142o\u017ce\u00adniu pytali go si\u0119 gdzie s\u0105 pieni\u0105dze i papiery, lecz odpowiedzia\u0142 im, \u017ce nic nie ma. Rozb\u00f3j trwa\u0142 oko\u0142o kwadransu, przybycie bowiem s\u0105siad\u00f3w Joki i Kundy zmusi\u0142o z\u0142oczy\u0144c\u00f3w do oddale\u00adnia si\u0119 z te mi rzeczami i pieni\u0119dzmi, jakie zdo\u0142ali zrabowa\u0107. Rozejrzawszy si\u0119 \u015bwiadek spostrzeg\u0142 u siebie kradzie\u017c srebrnego zegarka i tabakierki, r\u00f3\u017cnych papier\u00f3w i pieni\u0119dzy na sum\u0119 przesz\u0142o rs. 1,000 w liczbie kt\u00f3rych by\u0142o 50 rs. pieni\u0119dzy ko\u015bcielnych. Pieni\u0105dze i pa\u00adpiery znajdowa\u0142y si\u0119 w szufladach ko\u00admody a pr\u00f3cz tego w dw\u00f3ch kufrach stoj\u0105cych w szafie. Zamki u tych szuflad i kufr\u00f3w by\u0142y po\u0142amane, jakiem\u015b narz\u0119dziem, podobnem do d\u0142uta.<\/p>\n Nie\u00adkt\u00f3re papiery wala\u0142y si\u0119 na pod\u0142odze i na nich by\u0142y \u015blady krwi pozostawione przez kt\u00f3rego\u015b ze z\u0142oczy\u0144c\u00f3w. \u00a0Z liczby z\u0142oczy\u0144c\u00f3w tych \u015bwiadek widzia\u0142 tylko pi\u0119ciu. Czterech z nich mia\u0142o brody, mogli mie\u0107 po lat 30 do 40 i jak wnosi\u0107 nale\u017cy byli \u017cydzi dla tego, \u017ce chocia\u017c wymy\u015blali i m\u00f3wili po rusku lecz w wymawianiu dobitnie s\u0142ycha\u0107 by\u0142o akcent \u017cydowski, szczeg\u00f3lniej w wyra\u00adzie \u201epapiry\u201d Ludzie ci \u015bwiadkowi s\u0105 zupe\u0142nie nieznani i nie mo\u017ce on sobie ich teraz przypomnie\u0107, gdy\u017c by\u0142 bardzo wystraszony. Pi\u0105ty by\u0142 widocznie ka\u00adtolik, gdy\u017c nie mia\u0142 brody. Na twarzy mia\u0142 on mask\u0119, kt\u00f3ra zakrywa\u0142a po\u0142ow\u0119 twarzy. Ze wzrostu, sk\u0142adu g\u0142owy i og\u00f3lnego wra\u017cenia, owego pi\u0105tego mocno przypomina oskar\u017cony Ostrowski, lecz czy to by\u0142 on \u015bwiadek stanowczo powie\u00addzie\u0107 nie mo\u017ce, gdy\u017c nie zna\u0142 osobi\u015bcie Ostrowskiego. Z\u0142oczy\u0144cy zostawili mi\u0119\u00addzy innemi r\u0119kawiczk\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u015bwiadek poznaje w liczbie dowod\u00f3w rzeczowych.<\/p>\n W miesi\u0105c po tem przest\u0119pstwie \u015bwiadek odebra\u0142 od naczelnika powiatu Szczuczy\u0144skiego papiery, kt\u00f3re le\u017ca\u0142y u \u015bwiadka w szufladzie komody i pra\u00adwdopodobnie wraz z innemi papierami i pieni\u0119dzmi skradzione zosta\u0142y w cza\u00adsie rozboju. Zreszt\u0105 \u015bwiadek nie wi\u00addzia\u0142 ich przedtem u siebie przez wiele lat, gdy\u017c ich nie potrzebowa\u0142.<\/p>\n S\u0142u\u017c\u0105ca Sobolewska i Fedrowska po\u00adzna\u0142y Ostrowskiego i Szwartza a O. by\u0142 w masce, lecz wida\u0107, by\u0142o oczy, czo\u0142o i doln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 twarzy. Szwartza za\u015b za\u00aduwa\u017cy\u0142y dobrze dlatego \u017ce on trzyma\u0142 Sobolewsk\u0105, kiedy inni podbiegli za Bacewiczem. Sobolewska s\u0142ysza\u0142a w 'domu ksi\u0119dza strza\u0142y. \u015awiadek Kunda i Soha zeznali, \u017ce kiedy d\u0105\u017cyli do domu ksi\u0119dza, na kilkadziesi\u0105t krok\u00f3w od domu spostrzegli jakiego\u015b cz\u0142owieka, kt\u00f3ry strzela\u0142 do nich dwa razy, ale bez rezultatu. \u00a0Kiedy Sobolewska i Fedrowska m\u00f3wi\u0142y, \u017ce pozna\u0142y w liczbie innych z\u0142oczy\u0144c\u00f3w Ostrowskiego ze wsi Czarnego Lasu, zaraz pos\u0142ano do owego so\u0142tysa, lecz nie zasta\u0142 on go w domu.<\/p>\n W\u00f3jt Ostapowicz, otrzymawszy wiadomo\u015b\u0107 o rozboju, przyby\u0142 do ksi\u0119dza o 3 w nocy, kt\u00f3rego znalaz\u0142 w \u0142\u00f3\u017cku chorego i zbitego, nast\u0119pnie dowiedziawszy si\u0119 od s\u0142ug, \u017ce w liczbie z\u0142oczy\u0144c\u00f3w pozna\u0142y Ostrowskiego, pojecha\u0142 zaraz do niego i zasta\u0142 go w domu jeszcze nie \u015bpi\u0105cego. Na \u0142\u00f3\u017cku jego le\u017ca\u0142a szara \u015bwitka z metalowemi guzikami stalowego koloru (w takiej \u015bwitce w\u0142a\u015bnie widzia\u0142a go Sobolewska w chwili rozboju), a na butach mia\u0142 \u015blady nie stopnia\u0142ego jeszcze \u015bniegu. Ostrowski t\u0142\u00f3maczy\u0142 si\u0119, te wraca w\u0142a\u015bnie z karczmy Wozga\u0142, gdzie chodzi\u0142 kupowa\u0107 we\u0142n\u0119, kiedy za\u015b go \u015bwiadek przywi\u00f3z\u0142 do wsi Jaminy, to zapyta\u0142 on si\u0119, czy nie zaaresztowano go czasem ze sprawy o rozb\u00f3j u ksi\u0119dza. \u015awiadek znalaz\u0142 na \u015bniegu przy kuchni ksi\u0119dza \u015blady kilku ludzi, a przy p\u0142ocie dwie pa\u0142ki. W kilka dni p\u00f3\u017aniej \u015bwiadek zn\u00f3w robi\u0142 rewizj\u0119 w domu O. i znalaz\u0142 dwa \u017celazne gwo\u017adzie, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej s\u0119dzia \u015bledczy przymierza\u0142 do dziur porobionych przy wy\u0142amywaniu szuflad i znalaz\u0142, \u017ce zupe\u0142nie pasuj\u0105. Ostrowski nie zajmowa\u0142 si\u0119 niczem wi\u0119cej jak kradzie\u017c\u0105 i niejednokrotnie siedzia\u0142 on w wi\u0119zieniu.<\/p>\n \u015awiadek Nowicki zezna\u0142, \u017ce na dzie\u0144 przed rozbojem w Jaminach, zajecha\u0142 do niego \u017cyd z miasta Suchowoli, imieniem Wolfko, kt\u00f3rego \u015bwiadek poznaj\u0105 w oskar\u017conym Szwartza.<\/p>\n \u00d3w Wolfko wszed\u0142 do niego, m\u00f3wi\u0142, \u017ce chcia\u0142 kupi\u0107 siana, a dawniej nigdy po to do Czarniewa nie przyje\u017cd\u017ca\u0142. Nie kupiwszy pojecha\u0142 po to\u017c samo do Czarnego Lasu, a w dwie godziny powraca\u0142 ztamt\u0105d do domu. \u015awiadek Kunda tak\u017ce widzia\u0142 jakiego\u015b \u017cyda z ma\u0142ym ch\u0142opcem, by\u0142 u jej ojca po kupno siana na dzie\u0144 przed rozbojem. \u017bydowi temu nie przyjrza\u0142 si\u0119 \u015bwiadek, ale kiedy \u017cyd \u00f3w prosi\u0142 o wiadro dla napojenia konia swego, wyszed\u0142 za nim z wiadrem na drog\u0119 i przy studni co\u015b z sob\u0105 rozmawiali.<\/p>\n Wr\u00f3ciwszy do izby O. wo\u0142a\u0142 pr\u0119dko o kolacj\u0119, a potem o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce musi p\u00f3j\u015b\u0107 za kupnem wo\u0142\u00f3w i mo\u017ce wr\u00f3ci dopiero za 3 lub 4 dni. P\u00f3\u017ano w nocy O. wr\u00f3ci\u0142 i wszed\u0142szy do izby zawo\u0142a\u0142: \u201each \u017ceby ich cholera zabi\u0142a”, a gdy c\u00f3rka Anna zapyta\u0142a go co si\u0119 sta\u0142o, powiedzia\u0142: \u201eju\u017c ksi\u0119dza w Jaminach okradli, ma\u0142o tego, zbili go, ma\u0142o nie zabili”. Zapytany jeszcze po cichu, czy nie by\u0142 poznany, powiedzia\u0142, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 poznany, bo mia\u0142 mask\u0119 na twarzy. Zaraz potem zajecha\u0142 w\u00f3jt i aresztowa\u0142 Ostrowskiego.<\/p>\n Przeciwko Trzcia\u0144skiemu walczy poszlaka, \u017ce ukrywa\u0142 rzeczy ks. B, jednak nie dowiedzione to zosta\u0142o na \u015bledztwie s\u0105dowem. Okoliczno\u015b\u0107, \u017ce o p\u00f3\u0142tory wiorsty od jego mieszkania znaleziono papiery bez warto\u015bci, nale\u017c\u0105ce do ks. B. nie jest dowodem przeciw niemu, gdy nie ma dowodu, \u017ceby on je pod mostem po\u0142o\u017cy\u0142; tem wi\u0119cej, \u017ce miejscowo\u015b\u0107 ta jest bardzo ruchliwa, i mog\u0142o chodzi\u0107 komu\u015b o zmylenie policji w\u0142a\u015bciwych \u015blad\u00f3w zbrodni.<\/p>\n S\u0105d Okr\u0119gowy po wys\u0142uchaniu ca\u0142ego \u015bledztwa, uzna\u0142 win\u0119 Ostrowskiego i Szwartza i skaza\u0142 ich na pozbawienie wszystkich praw i zes\u0142anie do ci\u0119\u017ckich rob\u00f3t w twierdzach na lat 10 ka\u017cdego, a po up\u0142ywie tego terminu, na osiedlenie w Syberji. Trzcia\u0144skiego za\u015b s\u0105d zupe\u0142nie uwolni\u0142 od kary.<\/p>\n Od wyroku tego Ostrowski i Szwartz za\u0142o\u017cyli appellacj\u0119 do warszawskie] izby s\u0105dowej kt\u00f3ra rozpoznawa\u0142a t\u0119 spraw\u0119 w dniu wczorajszym. Izba s\u0105dowa po wys\u0142uchaniu przebiegu sprawy w I instancji, nast\u0119pnie wniosk\u00f3w prokuratora Kowalewskiego, oraz o bro\u0144. za Ostrowskim, pom. adw. przys. Wagnera i za Szwartzem, adw. przys. Gluksberga, uzna\u0142a, i\u017c wyrok s\u0105du okr\u0119gowego \u0142om\u017cy\u0144skiego jest zupe\u0142nie w\u0142a\u015bciwie wydany i takowy zatwierdzi\u0142a, oddalaj\u0105c tem samem appelacj\u0119 oskar\u017conych. Obro\u0144ca Szwartza adw. przys. Gluksberg ma zamiar poda\u0107 co do swego klienta skarg\u0119 kassacyjn\u0105 do senatu, z powodu niew\u0142a\u015bciwie przeprowadzonego \u015bledztwa w tej sprawie przez s\u0119dziego \u015bledczego.<\/p>\n (Zachowano oryginaln\u0105 pisowni\u0119)<\/p>\n [1]<\/a> \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d, 1887 r. nr 229-330, str. 6.<\/p>\nZ Sali S\u0105dowej<\/h4>\n
Tekst ukaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w numerze 3\/2020 miesi\u0119cznika „Nasz Sztabi\u0144ski Dom”<\/h5>\n