{"id":13367,"date":"2020-05-11T15:22:46","date_gmt":"2020-05-11T13:22:46","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13367"},"modified":"2020-05-12T13:23:21","modified_gmt":"2020-05-12T11:23:21","slug":"wedrowki-18","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/","title":{"rendered":"Rozdzia\u0142 18"},"content":{"rendered":"
\n

Skraudzie, Wejwery, Godlewo i Freda. – Rolnictwo, zwyczaje i pie\u015bni ludu litewskiego.<\/h4>\n

W wieku XVII, dzisiejsza cz\u0119\u015b\u0107 wschodnia le\u015bnictwa rz\u0105dowego Pilwiszki, gdzie lasy stra\u017cy Gierniki i Wilemska z przyleg\u0142emi wsiami rozpostar\u0142y si\u0119, stanowi\u0142a cz\u0119\u015bci wschodni\u0105 puszczy kowie\u0144ski\u00e9j, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do starostwa Rumszyskiego za Niemnem. Tu by\u0142y liczne budy rudnik\u00f3w, kt\u00f3rzy dla nadania ruchu fryszerkom, wznie\u015bli wod\u0119 w przep\u0142ywaj\u0105c\u00e9j przez puszcz\u0119 rzeczce i tym sposobem zalawszy przyleg\u0142e \u0142\u0105ki do rolnik\u00f3w nale\u017c\u0105ce, wyrz\u0105dzili im krzywd\u0119, po litewsku nuskraudi<\/i> zwan\u0105, od czego t\u00e9\u017c sama rzeczka przybra\u0142a nazwisko Skraudupis<\/i> (rzeka Krzywda), a nast\u0119pnie sama osada, dzi\u015b przy trakcie warszawsko-kowie\u0144skim w powiecie marjampolskim po\u0142o\u017cona, nazwan\u0105 zosta\u0142a Skraud\u017cej<\/i> (krzywdz\u0105cy), spolszczona Skraudzie<\/i>, lub Skrawdzie<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Gdy osada przybra\u0142a posta\u0107 wsi, Miko\u0142aj Chrapowicki starosta pilwiski i starodubowski zbudowa\u0142 w po\u0142owie wieku zesz\u0142ego kaplic\u0119, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do parafji pre\u0144ski\u00e9j dekanatu kowie\u0144skiego. Nabo\u017ce\u0144stwo w ni\u00e9j i pos\u0142ugi religijne odbywali ksi\u0119\u017ca czasowo przybywaj\u0105cy z Kowna lub z Pilwiszek i pierwsza metryka zapisan\u0105 tu zosta\u0142a w roku 1768 przez ksi\u0119dza Hiacynta J\u00f3zefa Dowiatt. Powi\u0119kszenie si\u0119 ludno\u015bci katolicki\u00e9j wywo\u0142a\u0142o potrzeb\u0119 urz\u0105dzenia w r. 1778 w Skraudziach oddzieln\u00e9j parafji, kt\u00f3r\u00e9j pierwszym administratorem ustanowiony by\u0142 ksi\u0105dz Jerzy U\u0142azowicz. Gdy kaplica drewniana skutkiem czasu ruinowa\u0107 si\u0119 pocz\u0119\u0142a, za rz\u0105du pruskiego w Skraudziach odbudowano z drzewa ko\u015bci\u00f3\u0142. W roku 1812 cesarz Napoleon I wyruszywszy z Wi\u0142kowyszek na kampanj\u0119 rossyjsk\u0105, przyjecha\u0142 powozem do Skraud\u017a, gdzie w ogrodzie pleba\u0144skim pod jab\u0142oni\u0105 do dzi\u015b dnia \u017cyj\u0105c\u0105 obiadowa\u0142 i rozmawia\u0142 po \u0142acinie z proboszczem ks. Jerzykiewiczem, a gdy och\u0142od\u0142o ku wieczorowi (w czerwcu), uda\u0142 si\u0119 z ca\u0142ym swym orszakiem na bia\u0142ym koniu w dalsz\u0105 drog\u0119, maj\u0105c po lew\u00e9j stronie adjutanta, a po praw\u00e9j rzeczonego ksi\u0119dza, z kt\u00f3rymi przybywszy nad Niemen na g\u00f3r\u0119 Napoleo\u0144sk\u0105<\/i>, ksi\u0119dza odpu\u015bci\u0142 do domu, ofiarowawszy mu ze sw\u00e9j szkatu\u0142ki za jego go\u015bcinno\u015b\u0107 z\u0142p. 10,000. W czasie rejterady wojsk francuzkich, cesarz roku 1814 pojecha\u0142 poczt\u0105 do Marjampola, w Skraudziach za\u015b zatrzyma\u0142 si\u0119 Joachim Murat kr\u00f3l neapolita\u0144ski i umie\u015bci\u0142 si\u0119 w plebanji, wojsko za\u015b stan\u0119\u0142o we wsi i w ko\u015bciele, gdzie w obliczu o\u0142tarzy urz\u0105dzono noclegi na s\u0142omie naniesion\u00e9j i gotowano je\u015b\u0107. Nazajutrz gdy dano zna\u0107, \u017ce nieprzyjaciel si\u0119 zbli\u017ca, rzucono si\u0119 cz\u00e9mpr\u0119dz\u00e9j do wymarszu i dla pospiechu otworzono w ko\u015bciele drzwi g\u0142\u00f3wne, przez co powsta\u0142 ci\u0105g i od tlej\u0105cego si\u0119 ognia rych\u0142o s\u0142oma zaj\u0119\u0142a si\u0119 p\u0142omieniem, kt\u00f3ry wnet ogarn\u0105\u0142 ca\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142. Ze szcz\u0105tk\u00f3w uratowanych od po\u017caru znowu zbudowano kapliczk\u0119, a w roku 1829 rozpocz\u0119to budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a z muru; lecz zaburzenia krajowe nie dozwoli\u0142y rych\u0142o sko\u0144czy\u0107 budowy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wi\u0119c zaledwie w r. 1833 uko\u0144czono i po benedykcji przez ksi\u0119dza Jawnowicza dziekana sapie\u017cyskiego, za probostwa ks. Tedwana, rozpocz\u0119to w nim nabo\u017ce\u0144stwo. Obecnie ju\u017c znowu wymaga rych\u0142\u00e9j reparacji; bo tera\u017aniejszy spos\u00f3b budowania nie zar\u0119cza dawn\u00e9j trwa\u0142o\u015bci. Na uposa\u017cenie proboszcza tutejszego, nadano mu gruntu w\u0142\u00f3k litewskich trzy. Nad rzeczk\u0105 nieopodal od Skraud\u017a p\u0142yn\u0105c\u0105, Gorika<\/i> zwan\u0105, w g\u00f3rach by\u0142y niegdy\u015b takie\u017c kryj\u00f3wki rozb\u00f3jnik\u00f3w, jak w pasmie g\u00f3r nadnieme\u0144skich.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Za Skraudziami po trakcie do Kowna le\u017cy wie\u015b ko\u015bcielna Wejwery<\/i> dawni\u00e9j zwana Wowery<\/i> od wyrazu litewskiego wowierej<\/i>, znacz\u0105cego wiewi\u00f3rki<\/i>. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nowy murowany i stacja pocztowa odznaczaj\u0105 t\u0119 wie\u015b.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Za Wejwerami dal\u00e9j le\u017cy wie\u015b Maurucze<\/i>, przez kt\u00f3r\u0105 przechodzi\u0107 ma kol\u00e9j \u017celazna z Ejtkun do Kowna, przerzynaj\u0105c w tym punkcie trakt bity warszawsko-kowie\u0144ski. Przed Kownem ostatni\u0105 wsi\u0105 ko\u015bcieln\u0105 jest Godlewo<\/i>, nakszta\u0142t miasteczka zabudowane symetrycznie, w kt\u00f3r\u00e9j szereg jednostajnych dom\u00f3w z jedn\u00e9j strony ulicy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki murowany, plebanja i ober\u017ca, z drugi\u00e9j taki\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki, plebanja i znowu ober\u017c<\/span>a.<\/p>\n

Ku wschodowi od Godlewa i Aleksoty by\u0142 niegdy\u015b nad Niemnem zamek krzy\u017cacki Frejde<\/i> z niemiecka (pociecha) nazwany, w miejscu kt\u00f3rego p\u00f3\u017ani\u00e9j zbudowany by\u0142 dw\u00f3r z folwarkiem od<\/span>dzielnym nazwany pocz\u0105tkowo Frejda<\/i> dzi\u015b Freda<\/i>. Dobra te Kazimierz IV Jagiello\u0144czyk r. 1492 nada\u0142 ksi\u0119ciu ruskiemu Micha\u0142owi Gli\u0144skiemu, od kt\u00f3rego r. 1508 naby\u0142o je miasto Kowno, od miasta za\u015b nabyte zosta\u0142y przez tera\u017aniejszego dziedzica Godlewskiego. Przy drodze z Aleksoty do Poniemonia le\u017cy \u00f3w folwarczek Fred\u0105 doln\u0105<\/i> zwany, nad Niemnem po\u0142o\u017cony. Wy\u017c\u00e9j na wzg\u00f3rzu i dal\u00e9j od Niemna le\u017cy Freda g\u00f3rna<\/i> z dworem murowanym i ogrodem, gdzie rezyduje dziedzic, dzi\u015b ju\u017c lat 90 wieku maj\u0105cy.<\/p>\n

\n

Poznawszy krain\u0119 litewsk\u0105 z j\u00e9j osobliwo\u015bciami, przypatrzym si\u0119 teraz objawom \u017cycia ludu na t\u00e9j ziemi osiad\u0142ego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

U przedchrze\u015bcia\u0144skich Litwin\u00f3w by\u0142y przedmiotem czci liczne b\u00f3stwa, kt\u00f3rym na ofiar\u0119 sk\u0142adali p\u0142ody kraju swego i domowe zwierz\u0119ta oraz dr\u00f3b: zbo\u017ce, mleko, mi\u00f3d i kury liczy\u0142y si\u0119 do ofiar zwyczajnych, ofiara koz\u0142a do uroczystszych nale\u017ca\u0142a. W ka\u017cdym tygodniu \u015bwi\u0119cono pi\u0105tek na cze\u015b\u0107 bo\u017cka Perkunasa. Z przyj\u0119ciem religji chrze\u015bcija\u0144sko katolicki\u00e9j w roku 1413 1<\/a><\/sup>, wyrzekli si\u0119 czci b\u00f3stw, w\u0119\u017c\u00f3w i Fetysz\u00f3w, a natomiast wierz\u0105c w Boga jedynego, stali si\u0119 wiernemi dzie\u0107mi ko\u015bcio\u0142a powszechnego i gorliwymi obro\u0144cami wiary Chrystusa. \u017be za\u015b tutejsza Litwa w znaczn\u00e9j cz\u0119\u015bci nale\u017ca\u0142a do ksi\u0119ztwa \u017cmudzkiego i pod wzgl\u0119dem hierarchji duchown\u00e9j do dyecezji \u017cmudzki\u00e9j, to t\u00e9\u017c niekt\u00f3re uroczysto\u015bci ko\u015bcielne tam zaprowadzone i tu po lew\u00e9j stronie utrzyma\u0142y si\u0119. Patronami Litwy tutejsz\u00e9j s\u0105: \u015a. Kazimierz kr\u00f3lewicz<\/i>, kt\u00f3rego uroczysto\u015b\u0107 \u015bwi\u0119ci si\u0119 d. 4 marca; \u015a. Jan Chrzciciel<\/i> przez Jana \u0141opaci\u0144skiego bisk. \u017cmudzkiego w r. 1776 na patrona wybrany; \u015a. Alexander m\u0119czennik biskup Jerozolimy<\/i> przyj\u0119ty za patrona kraju dla tego, \u017ce Witold w. ks. lit. otrzymawszy na chrzcie imi\u0119 tego \u015awi\u0119tego, w r. 1416 wystawi\u0142 w Worniach na \u017bmudzi pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki pod nazw\u0105 \u015a. Alexandra, kt\u00f3rego uroczysto\u015b\u0107 obchodzon\u0105 jest d. 20 sierpnia; \u015a. Ignacy Lojola<\/i> na synodzie duchowie\u0144stwa \u017cmudzkiego w Worniach w r. 1636 wybrany na patrona; \u015a. Jerzy m\u0119cz.<\/i>, kt\u00f3rego uroczysto\u015b\u0107 obchodzi si\u0119 dnia 23 kwiet. i \u015aw. Teressa<\/i> zakonu Karmelitanek, kt\u00f3r\u00e9j relikwie przywi\u00f3z\u0142 z Rzymu Jerzy Tyszkiewicz biskup \u017cmudzki i z\u0142o\u017cy\u0142 je w ko\u015bciele katedralnym wornie\u0144skim. Chocia\u017c na Litwie nie ma szk\u00f3\u0142ek elementarnych rz\u0105dowych, lud jednak mi\u0142uj\u0105c mow\u0119 swych przodk\u00f3w, w\u0142asnym kosztem i staraniem kszta\u0142ci swe dzieci, tak \u017ce w ko\u015bciele m\u0142odzi i starzy modl\u0105 si\u0119 na ksi\u0105\u017ckach, i w ka\u017cd\u00e9j prawie chacie litewski\u00e9j znale\u017a\u0107 mo\u017cna ksi\u0105\u017cki do nabo\u017ce\u0144stwa w j\u0119zyku narodowym, tudzie\u017c Pismo \u015awi\u0119te i kantyczki ko\u015bcielne czyli zbi\u00f3r pie\u015bni pobo\u017cnych. W ka\u017cd\u00e9j t\u00e9\u017c chacie przechowuje si\u0119 woda i ziele \u015bwi\u0119cone, gromnica i dzwonek szcz\u0119\u015bliw\u00e9j \u015bmierci. U ka\u017cdego Litwina, bez r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci i wieku, na szyi widzie\u0107 mo\u017cna r\u00f3\u017caniec lub szkaplerz. Dziewice spowiadaj\u0105 si\u0119 co miesi\u0105c, a gospodarze i gospodynie co kwarta\u0142. Posty Litwin \u015bci\u015ble zachowuje, nie u\u017cywaj\u0105c nawet nabia\u0142u w pi\u0105tki i w wielki 40dniowy post. Pielgrzymowanie do obcych parafij na odpusty, jest dawnym zwyczajem Litwin\u00f3w; wiele jest kobiet, dewotkami<\/i> zwanych, kt\u00f3re ustawicznie biegaj\u0105c po odpustach, porzucaj\u0105 domowe zatrudnienia i obowi\u0105zki, a nawykaj\u0105 do \u017cycia pr\u00f3\u017cniackiego. Miejsca cudami ws\u0142awione na Litwie s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce: statua Matki B. w ko\u015bciele katedralnym sejne\u0144skim, obraz \u015bw. Anny w Olwicie, obraz M. Boski\u00e9j Trempi\u0144ski\u00e9j w Lubowie, obraz Chrystusa P. w Sapie\u017cyszkach i krzy\u017ce boru\u0144skie przy jeziorze Du\u015b pod Metelami.<\/p>\n<\/div>\n

\n

J\u0119zyk litewski jest samoistny; jednak\u017ce jest w nim mieszanina wyraz\u00f3w \u0142aci\u0144skich i s\u0142owia\u0144skich, tudzie\u017c normandskich, przez zetkni\u0119cie si\u0119 tych narod\u00f3w od nich przyswojonych. Tak n. p. Wiraj traukite jugu<\/i> z litewskiego na \u0142aci\u0144ski prze\u0142o\u017conym viri trahite jugum<\/i>, po polsku \u201em\u0119\u017cowie ci\u0105gnijcie jarzmo.\u201d Bliskie w tych wyrazach znajdujemy podobie\u0144stwo litewszczyzny z \u0142acin\u0105, tak jak i w czasowaniu s\u0142\u00f3w. Oto szereg wyraz\u00f3w litewskich: Diewas<\/i> po \u0142acinie Deus<\/i>\u2014B\u00f3g; tiewas<\/i>\u2014ojciec, duktie<\/i>, rossyjskie docz<\/i>\u2014c\u00f3rka, sunus\u2014syn, motina<\/i>\u2014matka; gire<\/i>\u2014puszcza, las iglasty; miszkas<\/i>\u2014las li\u015bciowy, puszis<\/i>\u2014sosna, egle<\/i>\u2014\u015bwierk, a\u017cua\u0142as<\/i>\u2014d\u0105b, ber\u017cas<\/i>\u2014brzoza, winksznas<\/i>\u2014wi\u0105z, kark\u0142as<\/i>\u2014wierzba, alksnis<\/i>\u2014olsza, kie\u0142mas<\/i>\u2014pie\u0144, szi\u0142as<\/i>\u2014wrzos, \u017ciewe<\/i>\u2014kora, szaka<\/i>\u2014ga\u0142\u0105\u017a, elnias<\/i>\u2014jele\u0144, briedis<\/i>\u2014\u0142o\u015b, be\u017cdzionka<\/i>\u2014ma\u0142pa, kiauni<\/i>\u2014kuna, \u017cebenksztys<\/i>\u2014\u0142asica, arklis<\/i>\u2014ko\u0144, jautis<\/i>\u2014w\u00f3\u0142, karwie<\/i>\u2014krowa, kajmas<\/i>\u2014wie\u015b, e\u017ceras<\/i>\u2014jezioro, upis<\/i>\u2014rzeka, piewa<\/i>\u2014\u0142\u0105ka, purwas<\/i>\u2014b\u0142oto, pelki<\/i>\u2014bagnisko, ganik\u0142a<\/i>\u2014pastwisko, gulbi<\/i>\u2014\u0142ab\u0119d\u017a, wiszta<\/i>\u2014kura, gajdis<\/i>\u2014kogut, asu<\/i>\u2014jestem, milu<\/i>\u2014kocham, ajnu<\/i>\u2014id\u0119, wa\u017cioju<\/i>\u2014jad\u0119.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ubi\u00f3r Litwin\u00f3w w p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u00e9j stronie powiatu marjampolskiego, gdzie pa\u0144szczyzna nie w zupe\u0142no\u015bci jeszcze zniesiona, jest skromny i wygodny. M\u0119\u017cczy\u017a<\/span>ni nosz\u0105 siermi\u0119g\u0119 lub kitel latem, ko\u017cuch zim\u0105 do\u015b\u0107 d\u0142ugi, z dwiema fa\u0142dami z ka\u017cd\u00e9j strony, z lam\u00f3wk\u0105 kolorow\u0105, we\u0142nian\u0105 na ko\u0142nierzu, r\u0119kawach i na stanie. Kobiety m\u0119\u017catki obwijaj\u0105 g\u0142ow\u0119 chustk\u0105, a dziewcz\u0119ta w\u0142osami w dwa warkocze splecionemi, z przydaniem tasiemki srebrn\u00e9j lub z\u0142ot\u00e9j; w dni za\u015b postu wielkiego i adwentu dziewcz\u0119ta zarzucaj\u0105 od niechcenia na g\u0142ow\u0119 ma\u0142\u0105 chu\u015bcin\u0119, na znak \u017ca\u0142oby religijn\u00e9j i pokuty. Ubi\u00f3r sporz\u0105dzaj\u0105 w domu z w\u0142asn\u00e9j prz\u0119dzy i tylko kupuj\u0105 farb\u0119 do kolorowych wyrob\u00f3w, Litewki maj\u0105 wielkie upodobanie w bieli\u017a<\/span>nie; ogromne i liczne kufry zape\u0142nione s\u0105 p\u0142\u00f3tnem, odzie\u017c\u0105 i po\u015bciel\u0105 drylichow\u0105 z w\u0142asnego wyrobu.<\/p>\n

Dal\u00e9j ku zachodowi i w cz\u0119\u015bci po\u0142udniow\u00e9j tego kraju ubi\u00f3r m\u0119\u017cczyzn w lecie, przy pracy, sk\u0142ada si\u0119 z koszuli p\u0142\u00f3cienn\u00e9j bia\u0142\u00e9j, roboty domow\u00e9j, kt\u00f3r\u00e9j d\u0142ugo\u015b\u0107 \u015bwiadczy poniek\u0105d o zamo\u017cno\u015bci w\u0142a\u015bciciela; w ko\u0142nierzu dwie dziurki poziome dla zapinania na spink\u0119 metalow\u0105, ze szkie\u0142kiem kolorow\u00e9m w \u015brodku, lub dla zawi\u0105zywania tasiemk\u0105 koloru jaskrawego; ubranie to nosi si\u0119 ca\u0142e z wierzchu jak kitel. Spodnie zawsze bia\u0142e, z p\u0142\u00f3tna grubszego jak koszula, spi\u0119te w pasie na jeden guzik, lub \u015bci\u0105gni\u0119te na sznurek zawi\u0105zywany z przodu. Z wierzchu przepaska, josta<\/i> zwana, z ta\u015bmy na cal szeroki\u00e9j a do trzech \u0142okci d\u0142ugi\u00e9j, nician\u00e9j, przerabian\u00e9j we\u0142n\u0105 kolorow\u0105 w rozmaite desenie, tak\u017ce domow\u00e9j roboty. Obuwie sk\u0142ada si\u0119 z k\u0142umpi<\/i>, tojest trzewik\u00f3w du\u0144skich<\/i> 2<\/a><\/sup> o drewnian\u00e9j podeszwie ze sk\u00f3rzanym wierzchem przymocowanym do podeszwy za pomoc\u0105 klamerek drucianych, kt\u00f3rych ko\u0144ce przechodz\u0105c przez sk\u00f3r\u0119, wbite s\u0105 w podeszw\u0119 z wysokim obcasem. Bywaj ca\u0142e trzewiki z drzewa, do czego u\u017cywa si\u0119 lekkie, jakoto: lipa, topola, osika, wierzba i olsza. Zamiast po\u0144czoch i szkarpetek, obwijaj\u0105 nogi w onuczki, przymocowane sznurkiem lub paskiem do ko\u0144c\u00f3w spodni. Na g\u0142owie nosz\u0105 czapki z daszkiem, tojest fura\u017cerki, lub kapelusz czarny z pil\u015bni, niekiedy s\u0142omiany, sznureczkiem we\u0142nianym kolorowym lub plecionk\u0105 ze s\u0142omy przepasany. W \u015bwi\u0119to nosz\u0105 kamizelk\u0119 sukienn\u0105 lub perkalow\u0105 z metalowemi guziczkami; z wierzchu za\u015b wdziewaj\u0105 sukman\u0119 siw\u0105 z sukna domowego, kroju szlafroku m\u0119zkiego, z ma\u0142ym stoj\u0105cym ko\u0142nierzem, z przodu uko\u015bnie \u015bci\u0119tym, sznurkiem we\u0142nianym zielonym obszytym; na nogach b\u00f3ty z odwijanemi cholewami. Zim\u0105 m\u0119\u017cczy\u017a<\/span>ni nosz\u0105 czapki rogate z d\u0142ugiemi uszami, futrem podbite, p\u00f3\u0142ko\u017cuszek lub ko\u017cuch i z wierzchu kitel, oraz spodnie sukienne samodzia\u0142owe obcis\u0142e; k\u0142umpie do roboty lub \u0142apcie \u0142yczane i b\u00f3ty do ko\u015bcio\u0142a, na r\u0119kach za\u015b r\u0119kawice o jednym palcu. Dziewcz\u0119ta w dnie powszednie nosz\u0105 w t\u00e9j okolicy na g\u0142owie chustki p\u0142\u00f3cienne; na reszcie cia\u0142a koszul\u0119, spodnic\u0119 i fartuch: udaj\u0105c si\u0119 do wsi obc\u00e9j przywdziewaj\u0105 kaftanik do figury z p\u0142\u00f3cienka kolorowego. W dni \u015bwi\u0105teczne w\u0142osy w dwa warkocze splecione przykrywaj\u0105 bia\u0142\u0105 chustk\u0105 perkalow\u0105 na raz z ty\u0142u zwi\u0105zan\u0105; lub wk\u0142adaj\u0105 pakielk\u0119<\/i>, tojest obr\u0119cz z kory brzozow\u00e9j lub z tektury na dwa cale szeroki, perkalem koloru jaskrawego obszyty, za kt\u00f3ry zatyka si\u0119 naoko\u0142o mn\u00f3stwo kwiat\u00f3w, pomi\u0119dzy kt\u00f3remi zieleni\u0105c si\u0119 ruta, jest god\u0142em niewinno\u015bci. C\u00f3rki zamo\u017cniejszych gospodarzy nosz\u0105 pakielki z ta\u015bmy srebrn\u00e9j lub z\u0142ot\u00e9j i czapeczk\u0119 z materji promieniowato od \u015brodka ku brzegom fa\u0142dowan\u00e9j, kt\u00f3ra jednak tylko do pakielki dosi\u0119ga. Koszula z p\u0142\u00f3tna cie\u0144kiego, z falbank\u0105 zamiast mankietek i z wstawkami koronkowemi na r\u0119kawach lub z desseniami rozmaitemi z goryny; wszystko roboty w\u0142asn\u00e9j. Z wierzchu gorset z materji we\u0142nian\u00e9j koloru jaskrawego lub z materji z\u0142otolitych. Sp\u00f3dnica p\u00f3\u0142we\u0142niana ciemnego koloru z jasn\u0105 u do\u0142u wypustk\u0105, lub bia\u0142a z p\u0142\u00f3tna w dese\u0144 wyrobionego. Fartuch pospolicie bia\u0142y ze szlakiem u do\u0142u z koronki nician\u00e9j i z haftem w\u0105zkim gorynowym. Po\u0144czochy niciane bia\u0142e, trzewiki ze sk\u00f3ry czarn\u00e9j, na szyi szal z p\u0142\u00f3tna bia\u0142ego w dese\u0144, do 3 \u0142okci d\u0142ugi i na \u0142okie\u0107 szeroki, po ko\u0144cach obszyty koronk\u0105 domow\u0105; pod szalem sznurki paciorek, koronka lub r\u00f3\u017caniec i szkaplerz. M\u0119\u017catki nie nosz\u0105 na g\u0142owie pakielek ani kwiat\u00f3w, lecz czepek przykryty chustk\u0105. W zimie m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety nosz\u0105 ko\u017cuch bia\u0142y lub powleczony suknem czarn\u00e9m fabryczn\u00e9m, u kobiet tu i \u00f3<\/span>wdzie przyozdobiony bia\u0142ym szychowym sznureczkiem. Je\u015bli dwie kobiet razem idzie lub jedzie do ko\u015bcio\u0142a, tak dziewcz\u0119ta jak i m\u0119\u017catki pokrywaj\u0105 si\u0119 z wierzchu bia\u0142\u00e9m prze\u015bcierad\u0142em perkalow\u00e9m, co podnosi ich gracj\u0119 i upodabia do rusa\u0142ek lub nimf, albowiem dwie osoby s\u0105 zas\u0142onione jedn\u00e9m prze\u015bcierad\u0142em i razem wci\u0105\u017c post\u0119puj\u0105: jest to zwyczaj od dawnych Rzymian wzi\u0119ty, u kt\u00f3rych narzeczona pokryta by\u0142a p\u0142acht\u0105 zwan\u0105 flamineum<\/i>; lub ze Wschodu, gdzie kobiety wychodz\u0105c po miastach na ulic\u0119, ca\u0142y sw\u00f3j ubi\u00f3r i oblicze pokrywaj\u0105 bia\u0142\u0105 zas\u0142on\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

W stronie zachodni\u00e9j trzech powiat\u00f3w litewskich, gdzie lud jest zamo\u017cniejszy, zw\u0142aszcza na p\u00f3\u0142noco-zachodzie, taki\u017c ubi\u00f3r, jest tylko wytworniejszy i kosztowniejszy; wi\u0119c\u00e9j bowiem u\u017cywaj\u0105 rzeczy fabrycznych za pieni\u0105dze nabytych, jakoto: sznur\u00f3wki aksamitne, galony, tiule, sieczka szklan<\/span>a, korale, paci\u00f3rki, ta\u015bmy srebrne i z\u0142ote, oraz chustki kolorowe jaskrawe na g\u0142owie, wszystko to s\u0142u\u017cy do przyozdobienia ubrania. M\u0119\u017cczy\u017ani m\u0142odzi odr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 paletotem sukiennym a najcz\u0119\u015bci\u00e9j z trynicy<\/i>, tojest p\u0142\u00f3cienka domowego do\u015b\u0107 grubego zrobionym.<\/p>\n

Gody ma\u0142\u017ce\u0144skie u Litwin\u00f3w odbywaj\u0105 si\u0119 przy pomocy swata czyli reja, pirszlisem<\/i> zwanego, ze strony m\u0119\u017cczyzny i przy pomocy swaci ze strony dziewicy. M\u0142odzieniec upatrzywszy dla siebie oblubienic\u0119, w towarzystwie pirszlisa udaje si\u0119 wieczorem do domu j\u00e9j rodzic\u00f3w, kt\u00f3rych powitawszy, zapytuj\u0105 o ich c\u00f3rce. Wtedy pojawia si\u0119 oblubienica i powitawszy przyby\u0142ych go\u015bci, je\u015bli nie jest wol\u0105 rodzic\u00f3w j\u0105 za\u015blubi\u0107, tojest odda\u0107 za m\u0105\u017c, odchodzi wnet do alkierza lub drugi\u00e9j izby; je\u015bli za\u015b przybyli go\u015bcie s\u0105 po\u017c\u0105danymi, m\u0142odzieniec ze swatem sadzani s\u0105 za st\u00f3\u0142 i przy boku pierwszego siada dziewica, dal\u00e9j za\u015b j\u00e9j rodzice. Wtedy swat wydobywa przywiezion\u0105 z sob\u0105 flaszk\u0119 w\u00f3dki, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119stuje ca\u0142e grono, a pot\u00e9m umawia si\u0119 z rodzicami o dzie\u0144 \u015blubu. Gdy ju\u017c umowa stanie, w\u00f3wczas przy po\u017cegnaniu rodzice ka\u017c\u0105 sw\u00e9j c\u00f3rce, aby poca\u0142owa\u0142a swego narzeczonego, co dope\u0142niaj\u0105c oblubienica, i ofiaruj\u0105c mu r\u0119cznik roboty w\u0142asn\u00e9j, ju\u017c t\u00e9m sam\u00e9m uwa\u017ca si\u0119 za narzeczon\u0105. Po up\u0142ywie dw\u00f3ch tygodni od pierwszego spotkania si\u0119 z narzeczon\u0105 w j\u00e9j domu, narzeczony z dru\u017cb\u0105, bratem<\/i> zwanym, udaje si\u0119 powt\u00f3rnie do sw\u00e9j lub\u00e9j na sugurtuwes<\/i>, tojest zar\u0119czyny, podczas kt\u00f3rych rodzice narzeczon\u00e9j sprosiwszy familj\u0119 i s\u0105siad\u00f3w, daj\u0105 uczt\u0119, a tym czasem narzeczony umawia si\u0119 z gospodarstwem w przedmiocie wyboru go\u015bci, maj\u0105cych by\u0107 na weselu. W ostatni poniedzia\u0142ek przed \u015blubem, oboje narzeczeni wysy\u0142aj\u0105 ka\u017cdy kwieslisa<\/i> czyli pos\u0142a swego dla zaproszenia go\u015bci na wesele. Kwieslis ubrany w suknie \u015bwi\u0105teczne, z przyczepionym u kapelusza bukiecikiem z ruty ze wst\u0105\u017ckami r\u00f3\u017cnokolorowemi i \u015bwiecide\u0142kami; maj\u0105c w r\u0119ku sw\u0105 lask\u0119 poselsk\u0105 na 2 \u0142okcie d\u0142ug\u0105, u wierzcho\u0142ku kt\u00f3r\u00e9j przyczepione s\u0105 wst\u0105\u017ceczki a w \u015brodku zawieszony ma\u0142y dywanik, siada na ko\u0144 i je\u015bli jest pos\u0142em narzeczonego, to naprz\u00f3d udaje si\u0119 do narzeczon\u00e9j, od t\u00e9j za\u015b pose\u0142 jedzie do narzeczonego i zsiad\u0142szy z konia na dziedzi\u0144cu, wchodzi do izby i stan\u0105wszy przy drzwiach, byle nie pod belk\u0105, bo to z\u0142\u0105 przepowiedni\u0119 w przysz\u0142\u00e9m \u017cyciu ma\u0142\u017conk\u00f3w wr\u00f3<\/span>\u017cy\u0142oby, wywijaj\u0105c w r\u0119ku sw\u0105 laseczk\u0105 i kiwaj\u0105c si\u0119, deklamuje zaprosiny i nie szcz\u0119dzi przyt\u00e9m pochwa\u0142 dla narzeczonego lub narzeczon\u00e9j oraz dla hucznego maj\u0105cego si\u0119 odby\u0107 wesela. Je\u015bli wtedy przechodzi ko\u0142o niego jaka dziewczyna, to zaraz k\u0142adzie na j\u00e9j kolanach sw\u0105 laseczk\u0119, co zobowi\u0105zuje t\u0119 do ofiarowania ig\u0142y i wst\u0105\u017ceczek na przyozdobienie laseczki poselski\u00e9j.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Oto oracja kwieslisa narzeczon\u00e9j:<\/p>\n

\u201eJestem pose\u0142 od Pana Boga i z owego domu gospodarz, od t\u00e9j m\u0142od\u00e9j panienki (wymienia imi\u0119 i nazwisko j\u00e9j), kt\u00f3ra rano wsta\u0142a i sz\u0142a przez dziedziniec, z\u0142ot\u0105 ros\u0119 trz\u0119s\u0142a, ogr\u00f3dek ruciany otworzy\u0142a, zielon\u0105 rut\u0119 urwa\u0142a, na g\u0142ow\u0119 w\u0142o\u017cy\u0142a, do ko\u015bcio\u0142a posz\u0142a, przed o\u0142tarzem ukl\u0119k\u0142a i upodoba\u0142 j\u0105 ten m\u0142odzieniec; prosz\u0119 na poniedzia\u0142ek (lub inny dzie\u0144) wiecz\u00f3r na wesele.\u201d<\/p>\n

Pose\u0142 za\u015b narzeczonego tak zaprasza:<\/p>\n

\u201eJestem pos\u0142em od Pana Boga i z owego domu gospodarz, od owego m\u0142odzieniaszka (wymienia jego imi\u0119 i nazwisko), kt\u00f3ry rano wsta\u0142, przeszed\u0142 podw\u00f3rze, i stajenk\u0119 otworzy\u0142: rumak zar\u017c<\/span>a\u0142, ch\u0142opak zap\u0142aka\u0142, do ko\u015bcio\u0142a poszed\u0142, przed o\u0142tarzem ukl\u0105k\u0142 i upodoba\u0142a go m\u0142oda dziewica; prosz\u0119 na poniedzia\u0142ek wiecz\u00f3<\/span>r, na wesele.\u201d<\/p>\n

Od narzeczonego lub narzeczon\u00e9j kwieslis udaje si\u0119 do innych os\u00f3b i tak je\u017adzi z zaprosinami od poniedzia\u0142ku do czwartku. Wesele zwykle rozpoczyna si\u0119 w poniedzia\u0142ek wiecz\u00f3<\/span>r i pocz\u0105tek onego zowie si\u0119 wieczorem dziewiczym:<\/i> w\u00f3wczas narzeczony przyjmuje go\u015bci w swoim domu a narzeczona oddzielnie w swoim domu. Go\u015bcie przywo\u017c\u0105 z sob\u0105 w\u00f3dk\u0119 i placki, przez co tworzy si\u0119 rodzaj pikniku czyli uczty sk\u0142adkow\u00e9j; dziewcz\u0119ta za\u015b ofiaruj\u0105 narzeczon\u00e9j stan<\/i>, tojest 4 \u0142okcie p\u0142\u00f3tna cien<\/span>kiego, r\u0119czniki i inne wyroby domowe. Nazajutrz prowadz\u0105 narzeczon\u0105 do \u015bpichrza, gdzie druchny ubieraj\u0105 j\u0105 do \u015blubu, zdobi\u0105c g\u0142ow\u0119 w pukle i wst\u0105\u017cki oraz w wianek z ruty. Narzeczony za\u015b wzi\u0105wszy b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo od swych rodzic\u00f3w, ze swatem, dru\u017cbami i wszystkiemi go\u015b\u0107mi oraz muzykantem, rano udaje si\u0119 do domu narzeczon\u00e9j, kt\u00f3rych \u017cegnaj\u0105 pozostaj\u0105cy w domu narzeczonego \u015bpiewaj\u0105c: \u201eZ Panem Bogiem swatowie! spotkacie Boga pomi\u0119dzy wrotami, a Matk\u0119 Naj\u015bwi\u0119tsz\u0105 na drodze rotstajn\u00e9j.\u201d Narzeczony w orszaku dru\u017cb, maj\u0105cych bukieciki z roty i \u015bwiecide\u0142ek u czapek, jedzie konno; inni krewni i go\u015bcie w brykach lub na saniach, je\u015bli pora zimowa i nie brak \u015bniegu. Po przybyciu do celu podr\u00f3\u017cy, narzeczony ze swatem i dru\u017cbami idzie do spichrza, gdzie zastawszy pann\u0119 sw\u0105 ubran\u0105, p\u0142aci matce kilka lub kilkana\u015bcie z\u0142otych za po\u015bciel, a narzeczon\u00e9j ofiaruje chustk\u0119, innych za\u015b go\u015bci cz\u0119stuje w\u00f3dk\u0105. Ci z domu narzeczonego, kt\u00f3rzy zabieraj\u0105 po\u015bciel narzeczon\u00e9j, r\u00f3wnie\u017c sk\u0142adaj\u0105 pieni\u0105dze dla matki. Narzeczona wywzajemniaj\u0105c si\u0119 swemu lubemu, ofiaruje mu koszul\u0119, chusteczki i przepask\u0119, w kt\u00f3re sama go ubiera w obecno\u015bci matki. Reszta za\u015b przyby\u0142ych z narzeczonym go\u015bci pozostawszy na dziedzi\u0144cu, usi\u0142uje wej\u015b\u0107 do izby; lecz dziewcz\u0119ta domowe ich nie puszczaj\u0105, \u017c\u0105daj\u0105c wykupu i przy\u015bpiewuj\u0105c tak: \u201eP\u00f3\u017ani swatowie, kto was tak op\u00f3\u017ani\u0142?\u2014po\u017cyczone ko\u0142a; kto was op\u00f3\u017ani\u0142 swatowie?\u2014po\u017cyczone konie sp\u00f3\u017ani\u0142y; kto was sp\u00f3\u017ani\u0142 swatowie?\u2014po\u017cyczone siermi\u0119gi sp\u00f3\u017ani\u0142y; kto was sp\u00f3\u017ani\u0142 swatowie?\u2014po\u017cyczone buty sp\u00f3\u017ani\u0142y.\u201d Gdy taki op\u00f3r znajduj\u0105, przybyli go\u015bcie cz\u0119stuj\u0105 domownik\u00f3w przywiezion\u0105 z sob\u0105 w\u00f3dk\u0105, pocz\u00e9m otworem stoj\u0105 dla nich drzwi do izby. Nast\u0119pnie nied\u0142ugo czekaj\u0105c, wszyscy go\u015bcie z muzykantami udaj\u0105 si\u0119 do narzeczonych w spichrzu bawi\u0105cych si\u0119 i tam znowu biesiaduj\u0105; dziewcz\u0119ta za\u015b tym czasem stroj\u0105 czapki i kapelusze dru\u017cb i swat\u00f3w w kwiaty, wst\u0105\u017ceczki i \u015bwiecide\u0142ka. Pot\u00e9m znowu wszyscy z muzyk\u0105 id\u0105 do izby: swat ze swaci\u0105 w pierwsz\u00e9j parze, narzeczeni w drugi\u00e9j, po nich inni krewni i go\u015bcie, a na ko\u0144cu rodzice. Wszed\u0142szy do izby oboje swaci i narzeczeni chodz\u0105 oko\u0142o sto\u0142u i zasiadaj\u0105 narzeczeni na pierwsz\u00e9m miejscu czyli u ko\u0144ca sto\u0142u od \u015bciany, a swaci tu\u017c u drugiego ko\u0144ca; inni za\u015b go\u015bcie z dru\u017cbami u oddzielnego sto\u0142u. Znowu jedz\u0105, pij\u0105 i zaczynaj\u0105 nuci\u0107 rzewne i \u017ca\u0142osne pie\u015bni po\u017cegnalne, podczas kt\u00f3rych narzeczona z p\u0142aczem \u017cegna si\u0119 z rodzicami i prosi ich b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, a pot\u00e9m to\u017c samo dope\u0142nia z innemi swemi krewnemi. Wreszcie ca\u0142y orszak wyrusza z domu do ko\u015bcio\u0142a na \u015blub: narzeczona z obojga swatami siada do jedn\u00e9j bryczki, narzeczony z dru\u017cbami konno, reszta orszaku, jak wypadnie, jedzie, a rodzice w domu pozostaj\u0105. Przez ca\u0142\u0105 drog\u0119 muzykanci rzn\u0105 od ucha rozmaite weso\u0142e \u015bpiewki i ta\u0144ce: im cz\u0119stokro\u0107 towarzysz\u0105 \u015bpiewy. Przybywszy przed ko\u015bci\u00f3\u0142, na pozbycie si\u0119 znu\u017cenia z podr\u00f3\u017cy, za\u017cywaj\u0105 wszyscy kropli spirytusowych, a narzeczeni z czterma dru\u017cbami i dwiema druchnami, tudzie\u017c ze swatami udaj\u0105 si\u0119 do ksi\u0119dza z pro\u015bb\u0105 o \u015blub. Gdy w ko\u015bciele wszystko si\u0119 dope\u0142ni pod\u0142ug przepis\u00f3w religijnych, orszak weselny udaje si\u0119 na kr\u00f3tko do karczmy na przek\u0105sk\u0119, a pot\u00e9m rusza do domu rodzic\u00f3w panny m\u0142od\u00e9j na obiad synowy<\/i>. Za przybyciem do celu podr\u00f3\u017cy, pan m\u0142ody daje te\u015bci sw\u00e9j czekane<\/i>, tojest r\u0119cznik za czekanie go na obiad. Przed obiadem swaci prowadz\u0105 pann\u0119 m\u0142od\u0105 do spichrzu dla oczepienia, lecz ta nie przyjmuje czepka dop\u00f3ty, a\u017c nim pan m\u0142ody sam j\u00e9j go na g\u0142ow\u0119 nie w\u0142o\u017cy i po uca\u0142owaniu j\u00e9j ust, zwi\u0105\u017ce g\u0142ow\u0119 chustk\u0105 zwyczajem m\u0119\u017catek. Podczas obiadu, pa\u0144stwu m\u0142odym daj\u0105 pierwsze miejsca, a jeden z dru\u017cb przybrawszy tytu\u0142 marsza\u0142ka, rozrz\u0105dza obiadem i zbiera od wszystkich go\u015bci sk\u0142adk\u0119 na czepek dla m\u0142od\u00e9j, kt\u00f3ra po obiedzie sama z matk\u0105 udaje si\u0119 do spichrza. Po chwili, gdy pieni\u0105dze zebrane marsza\u0142ek dor\u0119czy pannie m\u0142od\u00e9j, wszyscy go\u015bcie id\u0105 do spichrza po dary, gdzie m\u0142oda rodzic\u00f3w swego m\u0119\u017ca darzy ca\u0142kowit\u00e9m ubraniem, inne za\u015b osoby p\u0142\u00f3tnem, r\u0119cznikami i przepaskami. Znowu tedy wszyscy powracaj\u0105 do izby i biesiaduj\u0105 do nocy, z nast\u0105pieniem kt\u00f3r\u00e9j swat i swaci odprowadzaj\u0105 pa\u0144stwa m\u0142odych do \u0142o\u017ca ma\u0142\u017ce\u0144skiego w spichrzu przysposobionego i tam pozostawiaj\u0105 ich samych zamkni\u0119tych na klucz z zewn\u0105trz. Tym czasem hulatyka trwa w izbie do bia\u0142ego dnia a gdy ju\u017c czas wstawania ze snu nast\u0105pi, ca\u0142e zgromadzenie z muzyk\u0105 idzie do spichrza budzi\u0107 m\u0142odych, kt\u00f3rzy racz\u0105 go\u015bci w\u00f3dk\u0105 s\u0142odk\u0105 i plackami: siostra za\u015b nowo\u017ce\u0144ca przynosi wody do mycia, w kt\u00f3r\u00e9j oboje ma\u0142\u017conkowie umywaj\u0105 si\u0119, a za t\u0119 pos\u0142ug\u0119 panna m\u0142oda daje r\u0119cznik, pan za\u015b m\u0142ody wrzuca do wody kilka groszy dla swoj\u00e9j siostry. Pot\u00e9m jeszcze przeci\u0105ga si\u0119 dzie\u0144 lub dwa dni biesiada, po kt\u00f3r\u00e9j wszyscy rozje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 do swych dom\u00f3w. Na odjazd za\u015b im \u015bpiewaj\u0105: \u201eZ Panem Bogiem swatulkowie! spotkacie u wr\u00f3t \u017cyda, a star\u0105 \u017cyd\u00f3wk\u0119 na rozstajn\u00e9j drodze.\u201d M\u0142odzi wreszcie udaj\u0105 si\u0119 na sta\u0142e zamieszkanie do swego domu, a gdy sobota nast\u0105pi, z rodzicami nowo\u017ce\u0144ca jad\u0105 na zwr\u00f3ciny<\/i> do rodzic\u00f3w nowozam\u0119\u017cn\u00e9j i tam przez niedziel\u0119 bawi\u0105; w drug\u0105 za\u015b sobot\u0119 rodzice nowozam\u0119\u017cn\u00e9j tak samo wywdzi\u0119czaj\u0105 si\u0119 rodzicom nowo\u017ce\u0144ca swemi odwiedzinami<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Pogrzeb u Litwin\u00f3w mni\u00e9j jest \u017ca\u0142o\u015bnym, ni\u017c spodziewa\u0107 si\u0119 mo\u017cna po ich \u017cyciu weso\u0142\u00e9m i moraln\u00e9m. Kiedy kto z ludu kona, cz\u00e9mpr\u0119dz\u00e9j k\u0142ad\u0105 go na s\u0142om\u0119 pos\u0142an\u0105 na ziemi, aby l\u017cejsze mia\u0142 skonanie. Po \u015bmierci m\u0119\u017cczyzn\u0119 ubieraj\u0105 w bielizn\u0119 i kamizelk\u0119 tylko, but\u00f3w za\u015b ani siermi\u0119gi nie wk\u0142adaj\u0105; na g\u0142ow\u0119 k\u0142ad\u0105 czapk\u0119 i je\u015bli umar\u0142y by\u0142 bez\u017cennym, to przypinaj\u0105 do czapki bukiecik z rut i wst\u0105\u017cek. Kobiet\u0119 zam\u0119\u017cn\u0105 lub wdow\u0119 ubieraj\u0105 w spodnic\u0119, fartuch i chustk\u0119 na szyj\u0119, na g\u0142owie czepek z wierzchu obwi\u0105zany drug\u0105 chustk\u0105; dziewczyn\u0119 za\u015b ubieraj\u0105 jak do \u015blubu. Zw\u0142\u00f3ki zmar\u0142ych przykrywaj\u0105 prze\u015bcierad\u0142em. Na pogrzeb zapraszaj\u0105 krewnych i s\u0105siad\u00f3w, bo bez zaproszenia nikt nie odwiedza umar\u0142ych. Gdy przyb\u0119dzie odwiedzi\u0107 zmar\u0142ego krewny jaki, to po zm\u00f3wieniu pacierza, g\u0142adzi nieboszczyka po twarzy, poca\u0142uje go w usta i chwal\u0105c g\u0142o\u015bno cnoty jego, p\u0142acze nad nim; je\u015bli przychodzie\u0144 by\u0142 s\u0142ug\u0105 zmar\u0142ego, to ca\u0142uje go w nogi. Pot\u00e9m zaczyna si\u0119 stypa pogrzebowa, kt\u00f3ra w t\u00e9j\u017ce izbie, gdzie nieboszczyk le\u017cy, odbywa si\u0119 przy g\u0142o\u015bn\u00e9j rozmowie, \u015bmiechu i piciu w\u00f3dki. Na drugi dzie\u0144 zw\u0142oki odwo\u017c\u0105 si\u0119 na cmentarz, pocz\u00e9m ponawia si\u0119 znowu stypa pogrzebowa, kt\u00f3r\u00e9j suto\u015b\u0107 zale\u017cy od zamo\u017cno\u015bci pozosta\u0142\u00e9j familji nieboszczyka.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u017ba\u0142obki<\/i> czyli rocznice po zmar\u0142ych osobach Litwini w ci\u0105gu ca\u0142ego roku, a najbardzi\u00e9j w jesieni obchodz\u0105. Na ten cel zamawiaj\u0105 msze \u015bwi\u0119te, przybywaj\u0105 do ko\u015bcio\u0142a na nabo\u017ce\u0144stwo \u017ca\u0142obne, a nagrodziwszy ksi\u0119\u017cy pieni\u0119dzmi, chlebem, plackami, serami i drobiem oraz p\u0142\u00f3tn\u00e9m domow\u00e9m, obdarzywszy jednocze\u015bnie ubogich miejscowych ja\u0142mu\u017cn\u0105, udaj\u0105 si\u0119 do domu na styp\u0119 sut\u0105, w kt\u00f3r\u00e9j cz\u0119stokro\u0107 i ksi\u0119\u017ca przyjmuj\u0105 udzia\u0142.<\/p>\n

Budowle Litwin\u00f3w s\u0105 do\u015b\u0107 porz\u0105dnie utrzymywane i dawne kurne izby w wielu wsiach ju\u017c ust\u0119puj\u0105 izbom z kominami. Dom mieszkalny u zamo\u017cnego gospodarza dzieli si\u0119 na dwie g\u0142\u00f3wne cz\u0119\u015bci: sekliczie<\/i> izba czysta dla przyj\u0119cia go\u015bci przeznaczona i gricze<\/i>\u2014izba czeladna czyli piekarnia, gdzie si\u0119 piecze chleb. Pomi\u0119dzy temi dwiema izbami jest sie\u0144, a do sekliczy przylega cz\u0119stokro\u0107 alkierz czyli komora sypialna, gdzie sypiaj\u0105 gospodarze; do griczy za\u015b przylega spi\u017carnia. W sekliczy w miejsce dawnych Fetysz\u00f3w czyli b\u00f3stw domowych przedchrze\u015bcijanskich, s\u0105 na \u015bcianach obrazy \u015bwi\u0119tych. Nie tylko izb\u0119 mieszkaln\u0105 lecz i spichrz, jako przybytek go\u015bcinny letni, czysto utrzymuj\u0105. W domow\u00e9j zagrodzie przedstawiaj\u0105 skromny obraz patryarchaln\u00e9j rodziny. Og\u00f3lny zarz\u0105d zostaje przy gospodarzu, kt\u00f3remu wszyscy bez wyj\u0105tku s\u0105 ulegli i pos\u0142uszni; gospodyni za\u015b trudni si\u0119 tylko gospodarstwem kobiec\u00e9m. W robocie nie ma \u017cadn\u00e9j r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy najemn\u0105 czeladzi\u0105 a dzie\u0107mi gospodarskiemi; wszyscy pod\u0142ug si\u0142 i wieku bior\u0105 r\u00f3wny udzia\u0142, wszyscy t\u00e9\u017c pospo\u0142u zasiadaj\u0105 do sto\u0142u i razem u\u017cywaj\u0105 wytchnienia po pracy.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Uczty zwykle odbywaj\u0105 si\u0119 w domu; sromot\u0105 jest w oczach Litwin\u00f3w, gdyby syn lub c\u00f3rka gospodarza ucz\u0119szczali do karczmy na ta\u0144ce i w\u00f3dk\u0119. Starszy nawet, tylko w podr\u00f3\u017cy lub dla narady w interesie wsi ca\u0142\u00e9j, wst\u0119puj\u0105 do karczmy i przy w\u00f3dce uk\u0142adaj\u0105 plany. Jakkolwiek w\u00f3dka by\u0142a w do\u015b\u0107 cz\u0119st\u00e9m u\u017cyciu i krupnik<\/i> czyli w\u00f3dka w miodzie zas\u0142odzona, korzeniami przyprawiona i przegotowana wielce smakowit\u0105 by\u0142a, jednak gdy wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 do Litwin\u00f3w dosi\u0119g\u0142a, ch\u0119tnie i szybko zaniechali tych upajaj\u0105cych napoj\u00f3w.<\/p>\n

Gospodarstwo rolne przy ko\u0144cu wieku XIIgo w Litwie zaprowadzone przez \u017bywibunta ksi\u0119cia \u017cmudzkiego i Montwi\u0142a ojca Erdziwi\u0142a ksi\u0119cia lit., znaczny post\u0119p uczyni\u0142o. Na 30 morgach gruntu Litwin utrzymuje na zim\u0119 4 konie, 4 wo\u0142y, 3 krowy, 4 sztuk ja\u0142owizny, 30 sztuk owiec, 10 sztuk trzody chlewn\u00e9j, 6 g\u0119si i 12 kur. Trzypolowe gospodarstwo ju\u017c rzadko gdzie utrzyma\u0142o si\u0119; zwykle bywa 4-polowe. Grunta pod ozimin\u0119 nawo\u017c\u0105, bo ziemia maj\u0105ca pod warstw\u0105 ro\u015blinn\u0105 w wielu miejscach mia\u0142ki piasek czyli kurzawk\u0119, jest zimna i dlatego siej\u0105 ozimin\u0119 na mierzwie, a nast\u0119pnie jarzyn\u0119. Je\u015bli \u0142\u0105k ma morg\u00f3w 6, wtedy nawozi corocznie 8 morg\u00f3w pola oraz ogrody. S\u0142oma i siano gruntowe, przy miernym nawet urodzaju, wystarczaj\u0105 na wy\u017cywienie wymienion\u00e9j wy\u017c\u00e9j ilo\u015bci inwentarza. Plon \u015bredni wynosi \u017cyta 8 ziarn, pszenicy 12 ziarn. W wielu gospodarstwach widzie\u0107 mo\u017cna koniczyn\u0119, a w stronie zachodni\u00e9j nad granic\u0105 prusk\u0105 obszerne \u0142any lnu.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u015apiewy Litwin\u00f3w s\u0105 \u017ca\u0142o\u015bne, wyra\u017caj\u0105ce ucisk i smutek, chocia\u017c byt ich tera\u017aniejszy z tak\u0105 nut\u0105 nie zgadza si\u0119. Pie\u015bni dziel\u0105 si\u0119 na dajnos<\/i>\u2014\u015bpiewki weso\u0142e i giesmie<\/i>\u2014pie\u015bni pobo\u017cne, oraz bohaterskie, tak\u017ce tre\u015bci mitologiczn\u00e9j si\u0119gaj\u0105ce czas\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich. Rozmaito\u015b\u0107 przedmiotu i uczu\u0107 nadaje pie\u015bniom litewskim rozmaito\u015b\u0107 melodji zale\u017c\u0105c\u00e9j od r\u00f3\u017cn\u00e9j miary wierszow\u00e9j. Jamby i trocheje, wi\u0119c\u00e9j odpowiadaj\u0105c rzewno\u015bci i powadze, przemagaj\u0105. Drobienie wyraz\u00f3w pieszczotliwie jest ulubion\u00e9m przez Litwin\u00f3w; z ust kobiety nie inne brzmienie s\u0142ysze\u0107 mo\u017cna w rozmowie z krewnymi, jak: ojczule\u0144ku, tatule\u0144ku, matule\u0144ko, bratule\u0144ku, siostrule\u0144ko i t. p. Zbi\u00f3r pie\u015bni litewskich Rhesa prze\u0142o\u017cy\u0142 na j\u0119zyk polski Fr. Zatorski i wyda\u0142 je w Warszawie w roku 1844.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Oto pr\u00f3bka spolszczona:<\/p>\n

Corba \u2013 Wojak.<\/i><\/p>\n

Wojacy wojowali,<\/p>\n

Na tr\u0105bkach g\u0142o\u015bnych grali<\/p>\n

Na wojn\u0119 wyjechali.<\/p>\n

Mate\u0144ko moja droga,<\/p>\n

O! pozw\u00f3l i mnie razem<\/p>\n

Z wojakami, z brate\u0144kami.<\/p>\n

C\u00f3re\u0144ko moja droga!<\/p>\n

Nie ch\u00f3d\u017a ty z wojakami!<\/p>\n

Wojak\u00f3w dola sroga:<\/p>\n

Dzisiaj tutaj, jutro tam.<\/p>\n

Mate\u0144ko moja droga!<\/p>\n

Nie sk\u0142oni\u0119 si\u0119 na rad\u0119,<\/p>\n

Z \u017co\u0142nierzami pojad\u0119.<\/p>\n

C\u00f3re\u0144ko moja droga,<\/p>\n

Gdzie podziejesz wianuszek,<\/p>\n

Ruciany ten wianuszek?<\/p>\n

Mate\u0144ko moja droga!<\/p>\n

Wianuszek wiatr powieje,<\/p>\n

W\u0142os w s\u0142onku zaja\u015bnieje.<\/p>\n

C\u00f3re\u0144ko moja droga,<\/p>\n

A gdzie\u017c ty na noc zajdziesz,<\/p>\n

Nocle\u017cek gdzie ty znajdziesz?<\/p>\n

G\u0142\u00f3wka moja po\u0142o\u017cy si\u0119<\/p>\n

Na mi\u0119kki\u00e9j tam traweczce,<\/p>\n

Na wznios\u0142\u00e9j tam g\u00f3reczce.<\/p>\n

M\u0142odzie\u0144ko moja droga,<\/p>\n

Co b\u0119dzie tw\u0105 po\u015bcia\u0142k\u0105,<\/p>\n

Co b\u0119dzie tw\u00e9m nakryciem?<\/p>\n<\/div>\n

\n

Mate\u0144ko moja czczona!<\/p>\n

Rose\u0144ka m\u0105 po\u015bcia\u0142k\u0105,<\/p>\n

Mg\u0142a b\u0119dzie m\u00e9m nakryciem.<\/span><\/p>\n

Czysto\u015b\u0107 obyczaj\u00f3w maluje si\u0119 t\u00e9\u017c w w pie\u015bniach, jak np. w t\u00e9j:<\/p>\n

Strzelec.<\/i><\/p>\n

Gdy odje\u017cd\u017ca\u0107 b\u0119d\u0119 zt\u0105d,<\/p>\n

Dam konika sobie kowa\u0107,<\/p>\n

Podk\u00f3weczki podszlifowa\u0107.<\/p>\n

Gdy pojad\u0119 tam przez gaj,<\/p>\n

Jad\u0105c po za le\u015bne d\u0105bki,<\/p>\n

B\u0119d\u0119 strzela\u0142 w lot go\u0142\u0105bki.<\/p>\n

I spostrzeg\u0142em dziewcz\u0119 tam<\/p>\n

Po gaiku chodz\u0105c\u0105<\/p>\n

Jagodeczki zbieraj\u0105c\u0105.<\/p>\n

Zsiad\u0142szy z konia zasn\u0105\u0142em,<\/p>\n

\u015api\u0105c u \u0142ona pi\u0119kn\u00e9j ow\u00e9j,<\/p>\n

Na j\u00e9j r\u0105czce liliow\u00e9j.<\/p>\n

Gdym si\u0119 zbudzi\u0142\u2014ach! nie ma<\/p>\n

Z\u0142ot\u00e9j moj\u00e9j ostrogi,<\/p>\n

I wst\u0105\u017ceczki moj\u00e9j drogi\u00e9j.<\/p>\n

Ach! Kto znalaz\u0142, niech odda,<\/p>\n

Mnie nie r\u00f3bcie z wstydem szkody,<\/p>\n

Ani sromu moj\u00e9j m\u0142od\u00e9j.<\/p>\n

Dla dok\u0142adniejszego poznania brzmienia j\u0119zyka, jeszcze tu przytoczym w brzmieniu narodow\u00e9m kilka wierszy z pie\u015bni o kr\u00f3lewnie polski\u00e9j Wandzie<\/i>:<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u201eWanda buwa gra\u017ci pana<\/p>\n

Lanku kara\u0142atie,<\/p>\n

Niekad ana nie noriejo milet jaunikajtio<\/p>\n

Kokis szirdis sutwerimo mileti nie gali,<\/p>\n

Koki geda pradet westi<\/p>\n

Pradiejus palanti,<\/p>\n

Kamgi manie tare Wanda<\/p>\n

Asz nie kara\u0142ajtie,<\/p>\n

Asz karalaus nie pa\u017cistu,<\/p>\n

Asz tiktej mergajtie.<\/p>\n

Asz u\u017c wisus atsakisiu<\/p>\n

Mano stonas pannos<\/p>\n

Kad niewienam niewieritum<\/p>\n

Per siergietum annas.\u201d i t. d.<\/p>\n

Muzyka znan\u0105 by\u0142a Litwinom jeszcze przedchrze\u015bcija\u0144skim, lecz tylko jeden instrument kankles<\/i> zwany, tojest g\u0119\u015ble, by\u0142 i jest u nich najpospolitszym. Graj\u0105 tak\u017ce na skrzypcach oraz na tr\u0105bach: te ostatnie u\u017cywane tylko s\u0105 w ko\u015bcio\u0142ach wiejskich w czasie wielkich uroczysto\u015bci.<\/p>\n<\/div>\n

    \n
  1. Litwa wy\u017csza nawr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do religji katolicki\u00e9j r. 1387, \u017bmud\u017a za\u015b r. 1413.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  2. K\u0142umpie do kraju naszego w wieku XVII sprowadzi\u0142 z Danji Jan Chryzostom Pasek i ofiarowa\u0142 je w podarunku swoj\u00e9j bohdance pannie Teressie Krosnowski\u00e9j podczaszance rawski\u00e9j; by\u0142y to trzewiki drewniane lipowe, u\u0142o\u017cone w pi\u0119kn\u00e9m puzderku w Poznaniu kupion\u00e9m, kt\u00f3re dor\u0119czone by\u0142y przez Franciszka O\u0142tarzowskiego towarzysza i przyjaciela Paska. Pasek \u015bwiadczy, \u017ce \u201ebia\u0142og\u0142owy du\u0144skie wiejskie i miejskie w drewnianych trzewikach chodz\u0105; gdy po bruku w mie\u015bcie id\u0105, to taki czyni\u0105 ko\u0142at, i\u017c nie s\u0142ycha\u0107, kiedy cz\u0142owiek do cz\u0142owieka m\u00f3wi.\u201d (Pami\u0119tniki J.C. Paska<\/i> przez Edw. Raczy\u0144skiego. Pozna\u0144 1836 r. Rok 1658 wyprawa z Czarnieckim przeciwko Szwedom<\/i>.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Skraudzie, Wejwery, Godlewo i Freda. – Rolnictwo, zwyczaje i pie\u015bni ludu litewskiego. W wieku XVII, dzisiejsza cz\u0119\u015b\u0107 wschodnia le\u015bnictwa rz\u0105dowego Pilwiszki, gdzie lasy stra\u017cy Gierniki i Wilemska z przyleg\u0142emi wsiami rozpostar\u0142y si\u0119, stanowi\u0142a cz\u0119\u015bci wschodni\u0105 puszczy kowie\u0144ski\u00e9j, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do starostwa Rumszyskiego za Niemnem. Tu by\u0142y liczne budy rudnik\u00f3w, kt\u00f3rzy dla nadania ruchu fryszerkom, wznie\u015bli […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13449,"parent":13294,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13367","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nRozdzia\u0142 18 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozdzia\u0142 18 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Skraudzie, Wejwery, Godlewo i Freda. – Rolnictwo, zwyczaje i pie\u015bni ludu litewskiego. W wieku XVII, dzisiejsza cz\u0119\u015b\u0107 wschodnia le\u015bnictwa rz\u0105dowego Pilwiszki, gdzie lasy stra\u017cy Gierniki i Wilemska z przyleg\u0142emi wsiami rozpostar\u0142y si\u0119, stanowi\u0142a cz\u0119\u015bci wschodni\u0105 puszczy kowie\u0144ski\u00e9j, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do starostwa Rumszyskiego za Niemnem. Tu by\u0142y liczne budy rudnik\u00f3w, kt\u00f3rzy dla nadania ruchu fryszerkom, wznie\u015bli […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-12T11:23:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wejwery.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"670\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"956\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"29 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/\",\"name\":\"Rozdzia\u0142 18 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wejwery.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-11T13:22:46+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-12T11:23:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wejwery.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wejwery.jpg\",\"width\":670,\"height\":956},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-18\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Rozdzia\u0142 18\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozdzia\u0142 18 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rozdzia\u0142 18 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Skraudzie, Wejwery, Godlewo i Freda. – Rolnictwo, zwyczaje i pie\u015bni ludu litewskiego. W wieku XVII, dzisiejsza cz\u0119\u015b\u0107 wschodnia le\u015bnictwa rz\u0105dowego Pilwiszki, gdzie lasy stra\u017cy Gierniki i Wilemska z przyleg\u0142emi wsiami rozpostar\u0142y si\u0119, stanowi\u0142a cz\u0119\u015bci wschodni\u0105 puszczy kowie\u0144ski\u00e9j, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do starostwa Rumszyskiego za Niemnem. Tu by\u0142y liczne budy rudnik\u00f3w, kt\u00f3rzy dla nadania ruchu fryszerkom, wznie\u015bli […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-12T11:23:21+00:00","og_image":[{"width":670,"height":956,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wejwery.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"29 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/","name":"Rozdzia\u0142 18 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wejwery.jpg","datePublished":"2020-05-11T13:22:46+00:00","dateModified":"2020-05-12T11:23:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wejwery.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wejwery.jpg","width":670,"height":956},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-18\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Rozdzia\u0142 18"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13367"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13367\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}