{"id":13352,"date":"2020-05-11T14:00:14","date_gmt":"2020-05-11T12:00:14","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13352"},"modified":"2020-05-12T12:22:37","modified_gmt":"2020-05-12T10:22:37","slug":"wedrowki-14","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/","title":{"rendered":"Rozdzia\u0142 14"},"content":{"rendered":"

Miasto Ludwin\u00f3w. – Rzeka Dewinia czyli Bozka. – Sprawa Radoszewskiego z Boufa\u0142\u0142em. – Szaniec Pliny. – Wsie: Dauksze i Skiersobole. – Miasto Preny. – Ignacy Szukszta. – \u015alady dawnego mostu na Niemnie. – Wsie: Chlebiszki i Pokieuliszki. – \u0141\u0105ka \u017bylnitines pod opiek\u0105 duch\u00f3w zostaj\u0105ca. – Jezioro Pren\u0142onkin. – Posz\u0142awanty. – Aleksota. – Zamki dawne nadnieme\u0144skie. – Miasto Poniemo\u0144 i wie\u015b Po\u017caj\u015bcie.<\/h4>\n
\n

Chc\u0105c pozna\u0107 dok\u0142adnie jak\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju, prowincj\u0119, a t\u00e9m bardzi\u00e9j ca\u0142y kraj, trzeba szczeg\u00f3lnie temu si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107; podr\u00f3\u017cuj\u0105c kolejami \u017celaznemi, a nawet w dyli\u017cansach pocztowych, nie uda si\u0119 tego dopi\u0105\u0107, bo na coby\u015bmy chcieli zwr\u00f3ci\u0107 nasz\u0105 uwag\u0119, przemknie to przed oczyma bez poznania i mni\u00e9j od marze\u0144 sennych wra\u017cenia zrobi. To t\u00e9\u017c i my rzadko w naszych opisach trzymamy si\u0119 g\u0142\u00f3wnego traktu warszawsko-kowie\u0144skiego, prowincj\u0119 nasz\u0105 wzd\u0142u\u017c przerzynaj\u0105cego i wolimy zbacza\u0107 w strony, gdy\u017c tam wi\u0119c\u00e9j znale\u017a\u0107 mo\u017cna tre\u015bci do opowiedzenia.<\/p>\n

Od Wigier i Urdomina, tak\u017ce od stacji pocztow\u00e9j Szypliszek ku p\u00f3\u0142nocy, min\u0105wszy Kalwarj\u0119, w wi\u0119ksz\u00e9j po\u0142owie drogi do Marjampola, jest na prawo zwrot do Ludwinowa. Pocz\u0105tkowa osada tego miasta, w puszczy pu\u0144ski\u00e9j za\u0142o\u017cona, zwan\u0105 by\u0142a obr\u0119bem Traby<\/i> i nale\u017ca\u0142a do starostwa pu\u0144skiego, po\u0142o\u017conego w powiecie kowie\u0144skim. Gdy przez nap\u0142yw ludno\u015bci rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 do postaci wsi, a nawet miasteczka, staraniem Ludwika Pocieja wojewody wile\u0144skiego, hetmana w. ksi\u0119ztwa lit. starosty pu\u0144skiego, do rz\u0119du miast wyniesion\u0105 zosta\u0142a, i od jego imienia Ludwinow\u00e9m nazwana, w dniu 14 stycznia 1719 r. otrzyma\u0142a od kr\u00f3la Augusta drugiego prawo magdeburskie.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Miasto to w pocz\u0105tkach swego wzrostu wi\u0119c\u00e9j by\u0142o o\u017cywion\u00e9m ni\u017c dzisiaj, le\u017c\u0105c bowiem na g\u0142\u00f3wnym \u00f3wczesnym trakcie litewskim, by\u0142o \u015bwiadkiem wa\u017cnych dziej\u00f3w krajowych, a zarazem mia\u0142o wi\u0119kszy pop\u0119d do handlu wywieraj\u0105cego wp\u0142yw na wzrost sw\u00f3j i zamo\u017cno\u015b\u0107. Lecz \u017ce handel u nas prawie wsz\u0119dzie i zawsze zostawa\u0142 w r\u0119ku \u017cyd\u00f3w z przyczyny, \u017ce trudnienie si\u0119 sprzeda\u017c\u0105 na \u0142okcie i kwarty przodkowie nasi uwa\u017cali za ubli\u017caj\u0105ce klejnotowi szlacheckiemu, to t\u00e9\u017c i Ludwin\u00f3w by\u0142 dla ludu izraelskiego jedn\u0105 z ziem obiecanych.<\/p>\n

Pierwszym w\u00f3jtem Ludwinowa i s\u0119dzi\u0105 mieszczan od dnia 3 grudnia 1722 r. by\u0142 Szymon Stancewicz, stolnik trocki, za kt\u00f3rego rz\u0105d\u00f3w miasto zgorza\u0142o; drugim od dnia 8 wrze\u015bnia 1744 r. by\u0142 Protazy Leszel, obo\u017any trocki, po kt\u00f3rego \u015bmierci otrzyma\u0142 ten urz\u0105d dnia 18 maja 1757 r. Leon Radoszewski koniuszy i rotmistrz wojew\u00f3dztwa trockiego. Musia\u0142 by\u0107 wielce pon\u0119tnym ten urz\u0105d, skoro go bardzo zazdro\u015bci\u0142 Radoszewskiemu J\u00f3zef Boufa\u0142\u0142, mierniczy litewski, pisarz grodzki powiatu grodzie\u0144skiego i dzier\u017cawca (tenutor) starostwa pu\u0144skiego, kt\u00f3ry podst\u0119pnie usi\u0142owa\u0142 dosta\u0107 to w\u00f3jtostwo. W tym w\u0142a\u015bnie celu oskar\u017cy\u0142 w s\u0105dzie trybunalskim Radoszewskiego, \u017ce uciemi\u0119\u017ca mieszczan i do popierania t\u00e9j skargi nam\u00f3wi\u0142 Jana Komierowskiego, administratora karkli\u0144skiego i gubernatora starostwa pu\u0144skiego; lecz Radoszewski potrafi\u0142 odeprze\u0107 ten zarzut i udowodni\u0107 sw\u0105 nale\u017cyt\u0105 nad mieszczanami opiek\u0119, przywodz\u0105c, \u017ce w czasie przechodu wojska rossyjskiego przez Ludwin\u00f3w do Prus pod wodz\u0105 feldmarsza\u0142ka Apraksina w latach 1757 i 1758, dok\u0142ada\u0142 starania o uwolnienie mieszczan od dawania podw\u00f3d. Gdy ten krok nie uda\u0142 si\u0119 Boufa\u0142\u0142owi, u\u017cy\u0142 protekcji Sapieh\u00f3w i przy ich pomocy stara\u0142 si\u0119 w kancel<\/span>arji wielki\u00e9j w. ks. lit. przywileju na w\u00f3jtostwo, lecz ta wydawszy raz Radoszewskiemu, powt\u00f3rnie takowego Boufa\u0142\u0142owi wyda\u0107 odm\u00f3wi\u0142a. Znowu tedy ubiegaj\u0105cy si\u0119 o posad\u0119, oskar\u017cy\u0142 zaocznie swego przeciwnika przed s\u0105dem trybunalskim g\u0142\u00f3wnym w. ks. lit. w Wilnie, \u017ce \u017ale si\u0119 obchodzi z mieszczanami i bije ich, i uzyskawszy wyrok przychylny, podburzy\u0142 do dalszego processu przeciwko Radoszewskiemu, jako reprezentant\u00f3w m. Ludwinowa, nietylko pomienionego Komierowskiego, ale Felixa Szumkowskiego wojskiego podlaskiego, tudzie\u017c Florjann\u0119 z Hoffman\u00f3w Ci\u0144sk\u0105 b. landw\u00f3jtow\u0119 ludwinowsk\u0105, niejakiego Ignacego Wieliczko, D\u0105browskiego s\u0142u\u017c\u0105cego starosty pu\u0144skiego i wielu \u017cyd\u00f3w, zw\u0142aszcza rze\u017anik\u00f3w; wszyscy ci mieli rozmaite pretensje do w\u00f3jta w\u0142a\u015bciwego: Ci\u0144ska poszukiwa\u0142a dochod\u00f3w z dzier\u017cawy z wsi w\u00f3jtowski\u00e9j Stabuliszki i z dw\u00f3ch plac\u00f3w w Ludwinowie, innym sz\u0142o ju\u017cto o grunta, ju\u017c o inne dochody i u\u017cytki; \u017cydzi za\u015b oskar\u017cali w\u00f3jta o \u015bcie\u015bnienie wolno\u015bci handlu i wzbranianie im osiedlania si\u0119 w mie\u015bcie. Nadto Micha\u0142 Ksawery Sapieha krajczy w. ks. lit., starosta pu\u0144ski, uwiedziony mylnemi przedstawieniami Boufa\u0142\u0142a, chcia\u0142 odebra\u0107 od w\u00f3jta wszystkie dochody z m. Ludwinowa. O to wszystko sprawa wniesiona by\u0142a przed s\u0105d kr\u00f3lewski zadworny assessorski w. ks. lit., do popierania kt\u00f3r\u00e9j czyli racz\u00e9j sw\u00e9j obrony, Radoszewski uda\u0142 si\u0119 do Wilna. Korzystaj\u0105c z jego nieobecno\u015bci w Ludwinowie, i przybywszy do Luliszek, wsi dzier\u017cawn\u00e9j, o trzy mile od Ludwinowa po\u0142o\u017conej 1<\/a><\/sup>, pos\u0142a\u0142 ludzi do miasta z rozkazem, aby burmistrz Bielecki Bart\u0142omi\u00e9j i rajcowie, koniecznie przed nim w Luliszkach stawili si\u0119. Trudno by\u0142o opiera\u0107 si\u0119 gwa\u0142townemu przymusowi i gdy przybyli do Luliszek wezwani, Boufa\u0142\u0142 kaza\u0142 im podpisa\u0107 si\u0119 do u\u0142o\u017conego niejakiego skryptu, nakazuj\u0105cego pos\u0142usze\u0144stwo jemu, nie za\u015b jurysdykcji miasta. Lecz mieszczanie szanuj\u0105c i kochaj\u0105c Radoszewskiego, nie chcieli podpisa\u0107 si\u0119; za co uniesiony pop\u0119dliwo\u015bci\u0105 Boufa\u0142\u0142 policzkowa\u0142 burmistrza i chcia\u0142 go kijmi obi\u0107. Tak zainstallowawszy si\u0119 na w\u00f3jta, korzysta\u0142 nietylko z w\u0142adzy ale i z dochod\u00f3w do tego urz\u0119du przywi\u0105zanych, kt\u00f3rych najwi\u0119c\u00e9j dostarcza\u0142y wioski w\u00f3jtowskie: Botejki i Stabuliszki. Aby za\u015b takowe rych\u0142o powi\u0119kszy\u0107, Boufa\u0142\u0142 na gruntach w\u00f3jtowskich samowolnie osiedli\u0142 bojar\u00f3w, jako to: Macieja Broniszewskiego, Kazimierza Bronk\u0119, J\u00f3zefa Szelmestra, Jerzego Litwina, Andrzeja Daszkiewicza, J\u00f3zefa Brawk\u0119, Piotra Bendamina, Krzysztofa Wielewicza, J\u00f3zefa Wizuruszka, Kazimierza Bendaryna, Antoniego Pobejk\u0119 i Krzysztofa Zamejta, z kt\u00f3rych utworzy\u0142 dwie nowe wsie: Po\u017carele<\/i> nad rz. Dewini\u0105 i Ostrale<\/i> nad Szeszup\u0105 2<\/a><\/sup> i nazwa\u0142 ich morgownikami<\/i>, dlatego \u017ce czynsz od morga p\u0142acili. Rozpo\u015bcieraj\u0105c dal\u00e9j sw\u0105 w\u0142adz\u0119, nowy w\u00f3jt naje\u017cd\u017ca\u0142 na miasto i skrzyni\u0119 z przywilejami zabrawszy, odwi\u00f3z\u0142 j\u0105 do dworu \u017buwinty, gdzie w czasie po\u017caru zgorza\u0142a.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tymczasem sprawa Radoszewskiego w s\u0105dzie zadwornym assesorskim sz\u0142a przepisanym trybem i oskar\u017cyciele przez wzajemn\u0105 reakcj\u0119 pozwanego stawszy si\u0119 oskar\u017conymi, gdy wezwani byli do s\u0105du, stawi\u0107 si\u0119 nie chcieli, zapewne dlatego, \u017ce uwa\u017cali swe pretensje za bezzasadne. Bezprawiom Boufa\u0142\u0142a nie by\u0142oby ko\u0144ca, gdyby nie zapad\u0142 w d. 14 grudnia 1762 r. dekret kr\u00f3la Augusta III, kt\u00f3ry dawne prawa Ludwinowa potwierdzi\u0142, a starost\u0119 pu\u0144skiego od rz\u0105d\u00f3w miejskich i s\u0105d\u00f3w w\u00f3jtowskich usun\u0105\u0142, oskar\u017conych za\u015b skaza\u0142: Boufa\u0142\u0142a i Szumkowskiego na banicj\u0119 doczesn\u0105 i wieczn\u0105 infami\u0119; Ci\u0144sk\u0119, Komierowskiego, Wieliczko, D\u0105browskiego i \u017cyd\u00f3w rze\u017anik\u00f3w na infami\u0119; strat za\u015b przez Radoszewskiego poniesionych s\u0105d kaza\u0142 poszukiwa\u0107 na maj\u0105tkach tych\u017ce winnych 3<\/a><\/sup>.<\/p>\n

W lat cztery po tym wypadku, tojest w r. 1766 Radoszewski zosta\u0142 podczaszym, a po \u015bmierci Sapiehy by\u0142 starost\u0105 pu\u0144skim Micha\u0142 Brzostowski podskarbi litewski.<\/p>\n

Dzi\u015b Ludwin\u00f3w przedstawia ciche, niehandlowe, biedne miasteczko, wi\u0119c\u00e9j do wsi roln\u00e9j ni\u017c do miasta podobne; le\u017cy na brzegach dw\u00f3ch rzeczek: Sudo\u0144 i Szeszupa, z kt\u00f3rych ostatnia stanowi jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych rzek tutejsz\u00e9j Litwy i jest korzystn\u0105 ozdob\u0105 nietylko wielu wsi i Ludwinowa, lecz i innych miast, jako to: Kalwarji, Marjampola, Pilwiszek i W\u0142adys\u0142awowa; pod t\u00e9m ostatni\u00e9m zlewa si\u0119 z Szyrwint\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 pierwiastkowy w Ludwinowie erygowany by\u0142 r. 1715 przez Ludwika Konst. Pocieja starost\u0119 pu\u0144skiego: lecz ten w czasie wzmiankowanego wy\u017c\u00e9j po\u017caru miasta zgorza\u0142. Jednocze\u015bnie w t\u00e9m\u017ce starostwie Pociej fundowa\u0142 dwa inne probostwa we wsiach Dauksze<\/i> i Kieturw\u0142oki<\/i>, na uposa\u017cenie kt\u00f3rych nada\u0142 grunta z poddanymi. Lecz gdy Brzostowski zosta\u0142 starost\u0105, zaj\u0105\u0142 te grunta i poddanych na skarb, proboszczom za\u015b wszystkich trzech pomienionych parafij pozostawi\u0142 ogrody i przeznaczy\u0142 pensji roczn\u00e9j po 800 z\u0142p. ze skarbu.<\/p>\n

Wszystkie trzy ko\u015bcio\u0142y w tych parafjach dot\u0105d istniej\u0105ce, wystawione zosta\u0142y z drzewa przez parafjan, zw\u0142aszcza obywateli \u00f3wczesnego powiatu kowie\u0144skiego, kt\u00f3rzy stosown\u0105 w tym przedmiocie deklaracj\u0119 w d. 16 listopada 1790 r. spisali i dwunastu podpisami stwierdzili 4<\/a><\/sup>. Skromno\u015b\u0107 a na<\/a>wet ub\u00f3stwo cechuje te \u015bwi\u0105tynie, do kt\u00f3rych obrazy po wi\u0119ksz\u00e9j cz\u0119\u015bci z Wilna sprowadzone by\u0142y.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od Ludwinowa do m. Pren trakt idzie przez pomienion\u0105 wie\u015b ko\u015bcieln\u0105 Dauksze, o mil 2 od pierwszego miasta odleg\u0142\u0105, a niedoje\u017cd\u017caj\u0105c do ni\u00e9j, gdy si\u0119 minie wie\u015b Warnupiany, widzimy po lew\u00e9j stronie drogi, ogromny obszar bagna kar\u0142owat\u0105 sosn\u0105 poros\u0142ego, Pale<\/i> zwany, przesz\u0142o 800 morg\u00f3w zawieraj\u0105cy i tu\u017c przy wst\u0119pie do niego, blisko wsi Pliny, przedstawia si\u0119 szaniec takiego kszta\u0142tu, jaki jest pod wsi\u0105 Urdomin. Szaniec ten, jak podanie niesie, za wojny szwedzki\u00e9j r. 1701 usypany zosta\u0142; jednak\u017ce lochy podziemne i podanie ludu o siedliskach tu pogan litewskich, ka\u017c\u0105 si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce pierwiastkowo by\u0142o tu grodzisko litewskie, pile<\/i> zwane. Podczas uprawy roli znajduj\u0105 tu szcz\u0105tki broni i inne \u017celaztwa, lecz do kt\u00f3r\u00e9j epoki odnie\u015b\u0107 je nale\u017cy, czy do wojen krzy\u017cackich czyli t\u00e9\u017c do szwedzkich, nikt tego nie bada\u0142. A k\u0119dy Litwini czynili swe skryte wycieczki na pl\u0105druj\u0105ych po kraju Krzy\u017cak\u00f3w, tam dzi\u015b chytre lisy obra\u0142y spokojne dla siebie legowisko. Takto tera\u017aniejszo\u015b\u0107 ur\u0105gaj\u0105c si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci, samowolnie korzysta z cudz\u00e9j krwawej pracy!<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od wsi Dauksze, kt\u00f3r\u00e9j miano sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch wyraz\u00f3w litewskich: daug<\/i>\u2014wiele i sze<\/i>\u2014tutaj, jad\u0105c dal\u00e9j ku Prenom, za folwarkiem Hutta, ju\u017c w powiecie marjampolskim le\u017c\u0105cym, widzimy po lew\u00e9j stronie drogi wie\u015b nad jeziorkiem po\u0142o\u017con\u0105, Skirsa-bale<\/i> po litewsku 5<\/a><\/sup>, Skiersobole za\u015b po polsku zwan\u0105. Temu jeziorku szczeg\u00f3ln\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 prorocz\u0105 lud przypisuje, albowiem przed wa\u017cnemi wypadkami politycznemi woda z tego jeziora tak ust\u0119puje, \u017ce ca\u0142\u0105 jego przestrze\u0144 such\u0105 nog\u0105 przej\u015b\u0107 w\u00f3wczas mo\u017cna. Zjawisko to nietylko w wiekach zesz\u0142ych, lecz i w bie\u017c\u0105cym, a mianowicie w latach 1830, 1831 i 8544 widziane by\u0142o.<\/p>\n

Zt\u0105d ku p\u00f3\u0142noco-wschodowi przesz\u0142o mil\u0119 traktem ujechawszy, ujrzymy w rozkoszn\u00e9j dolinie nad Niemnem Preny<\/i>. Chcesz zabawi\u0107 wzrok urocz\u00e9m po\u0142o\u017ceniem t\u00e9j osady i j\u00e9j pi\u0119knych okolic, sta\u0144 w Ignacowie, estetycznie pi\u0119kn\u00e9j osadzie rz\u0105dow\u00e9j Nadle\u015bniczego, lub na g\u00f3rze nad miastem, od zachodu wznosz\u0105c\u00e9j si\u0119 i ujrzysz w dolinie gromad\u0119 dom\u00f3w drewnianych rozmaitego kszta\u0142tu, pomi\u0119dzy kt\u00f3remi kilka kamienic, dwa ko\u015bcio\u0142y i niezb\u0119dna synagoga usadowiwszy si\u0119, ka\u017c\u0105 domy\u015bla\u0107 <\/a>si\u0119, \u017ce to jest miasto, racz\u00e9j szcz\u0105tki dawnego, niegdy\u015b wi\u0119kszego i ozdobnego grodu, przyozdobionego szerok\u0105 ta\u015bm\u0105 \u017cyw\u00e9j wody wspania\u0142ego Niemna. Miasto to ju\u017c kilka wiek\u00f3w sw\u0105 bytno\u015bci\u0105 pami\u0119ta, a wiadomo\u015b\u0107 o pocz\u0105tku swoim niepami\u0119ci przekaza\u0142o. By\u0142o ono ju\u017c stolic\u0105 starostwa znacznego i powiatu pre\u0144skiego; w ni\u00e9m odbywa\u0142y si\u0119 s\u0105dy i sejmy, a te w\u0142a\u015bnie \u015bwiadcz\u0105 o wi\u0119ksz\u00e9j ni\u017c dzi\u015b ludno\u015bci jego i \u015bwietniejsz\u00e9j epoce. Starostwo pre\u0144skie r. 1502 nadane by\u0142o przez kr\u00f3la Alexandra ksi\u0119ciu Gli\u0144skiemu Micha\u0142owi, lecz po zdradzie jego, za panowania Zygmunta I powr\u00f3ci\u0142o do w\u0142adania kr\u00f3lewskiego. Za Zygmunta III starost\u0105 Pren by\u0142 Kasper Horwat, kt\u00f3ry d. 5 sierpnia 1609 r. fundowa\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki i na uposa\u017cenie proboszcza nadal folwark Bograny<\/i> o p\u00f3\u0142 mili od miasta odleg\u0142y 6<\/a><\/sup>: nadanie to potwierdzi\u0142 Zygmunt III. Syn tego kr\u00f3la, W\u0142adys\u0142aw IV nada\u0142 to starostwo Gotardowi Butler rz\u0105dcy wszystkich d\u00f3br i najulubie\u0144szemu domownikowi kr\u00f3lewicza Jana Kazimierza; w posiadaniu t\u00e9j familji Preny a\u017c do r. 1780 zostawa\u0142y. Za dzisiejszym m\u0142ynem na g\u00f3rze, w blisko\u015bci Niemna, sta\u0142 zamek Butlera, frontem do rzeki obr\u00f3cony, podobny do zamku francuzkiego Cisteron<\/i>, w kt\u00f3rym kr\u00f3l Jan Kazimierz przez 2 lata razem z Butlerem by\u0142 wi\u0119ziony, kt\u00f3rego fundamenta z piwnicami po dzi\u015bdzie\u0144 pozosta\u0142y. Bli\u017c\u00e9j nieco Niemna by\u0142 skarbiec, a obszerny i wspania\u0142y ogr\u00f3d fruktowy cudn\u0105 zieleni\u0105 omaja\u0142 wszystkie zabudowania starosty. Z zamku szed\u0142 za Niemen go\u015bciniec do Wilna.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Dzi\u015b wszystko si\u0119 tu odmieni\u0142o i zaledwie pami\u0119\u0107 o czasach \u015bwietnych dla Pren starosty Butlera przetrwa\u0142a; nawet Niemen, jakby lituj\u0105c si\u0119 nad upadkiem tego miasta, zmieniwszy swe dawne koryto przytuli\u0142 si\u0119 do szcz\u0105tk\u00f3w dawnego grodu i tym sposobem odebra\u0142 skromnym mieszka\u0144com zbytkowny park i ale\u0119 spacerow\u0105, oddaj\u0105c je mieszka\u0144com zanieme\u0144skim na wyci\u0119cie.<\/p>\n

Dyplomatem locationis<\/i> miastu Preny przez Stanis\u0142awa Augusta d. 20 listopada 1791 r. udzielonym, dozwolono by\u0142o obiera\u0107 z osiad\u0142ych tu obywateli urz\u0119dnik\u00f3w s\u0105dowych i administracyjnych, jako to: prezydenta, radnych, w\u00f3jta, \u0142awnik\u00f3w, pisarza, syndyka gminnych i kassjera. Ten\u017ce kr\u00f3l nada\u0142 miastu herb wyobra\u017caj\u0105cy \u015b. Jerzego.<\/p>\n

Oto dyplom z akt magistratu m. Pren wyj\u0119ty: \u201eW Imie Pa\u0144skie Amen. Na wieczn\u0105 rzeczy pami\u0105tk\u0119. My Stanis\u0142aw August, z Bo\u017c\u00e9j \u0142aski i woli narodu kr\u00f3l polski, wielki ksi\u0105\u017ce litewski, ruski, pruski, mazowiedzki, \u017cmudzki, kijowski, wo\u0142ynski, podolski, podlaski, inflantski, smole\u0144ski, sewierski y czernichowski. Oznajmujemy tym naszym locationis dyplomatem, wszem w obec ka\u017cdemu z osobna, komu o t\u00e9m wiedzie\u0107 nale\u017cy, tak tera\u017aniejszego, jako y potomnego wieku ludziom. I\u017c gdy na sejmie tera\u017aniejszym pod zwi\u0105zkiem konfederacji trwaj\u0105cym przez prawo na dniu 18 miesi\u0105ca kwietnia b. r. MDCCXCI pod tytu\u0142em: miasta Nasze kr\u00f3lewskie wolne w pa\u0144stwach rzeczypospolit\u00e9j za jednomy\u015bln\u0105 zkonfederowanych rzeczypospolit\u00e9j Stan\u00f3w zgodn\u0105 zapad\u0142e, wszystkie miasta nasze kr\u00f3lewskie wolne w pa\u0144stwach rzeczypospolit\u00e9j b\u0119d\u0105ce, za wolne uznali\u015bmy, obywatel\u00f3w takowych miast, jako ludzi wolnych, ziemi\u0119 w miastach przez nich osiad\u0142\u0105, ich Territoria, Domy, gdzie jakie do kt\u00f3rych, teraz prawie nale\u017c\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 ich dziedziczn\u0105 by\u0107 przyznali\u015bmy, y wolno\u015bci wszelkie, tak w sprawowaniu s\u0105d\u00f3w, jako y obieraniu urz\u0119dnik\u00f3w miejskich nadane potwierdzi\u0107 y nowe nada\u0107 o\u015bwiadczyli\u015bmy. Kt\u00f3rym za\u015b miastom przywileja lokacyjne zagin\u0119\u0142y, za dowiedzeniem ich bytno\u015bci, Dyploma Renovationis, a tym miastom Naszym kr\u00f3lewskim, kt\u00f3re na sejmiki ziemia\u0144skie s\u0105 oznaczone, w przypadku nie znajdowania si\u0119 dawniejszych, nowe Dyploma Locationis lub gdyby w jakim miejscu po\u0142o\u017cenia na gruntach naszych kr\u00f3lewskich osada ludzi wolnych, siedlisku swemu da\u0142a przystojn\u0105 posta\u0107 miasta, Dyploma Erectionis My Kr\u00f3l wyda\u0107 przyrzekli\u015bmy. Gdy oraz na mocy takowego prawa, przez Pan\u00f3w Rady urz\u0119dnik\u00f3w przy boku naszym rezyduj\u0105cych obywateli i lud ca\u0142y miasta naszego wolnego Pren, w nowo utworzonym powiecie pre\u0144skim po\u0142o\u017conego suplikowano Nas Kr\u00f3la, aby\u015bmy w skutku tego\u017c prawa, jako miastu konstytucy\u0105 Sejmu niniejszego za miejsce sejmikom ziemia\u0144skim tego\u017c powiatu oznaczonemu, Diploma Locationis z ustanowieniem magistratu y juryzdykcji s\u0105dow\u00e9j na wz\u00f3r innych miast uprzywilejowanych, z nadaniem oraz grunt\u00f3w, \u0142\u0105k i las\u00f3w, jakie wedle dawniejszych inwentarz\u00f3w y ogranicze\u0144 do niego nale\u017ca\u0142y y teraz w possessji zostaj\u0105, niemni\u00e9j fundusze i dochody og\u00f3lne na rzecz tego\u017c miasta przeznaczy\u0107 i bezpieczne onych u\u017cycie zapewni\u0107, od w\u0142adzy i juryzdykcyjn\u00e9j jako t\u00e9\u017c trybunalski\u00e9j, ziemski\u00e9j, wojewodzi\u0144ski\u00e9j, staro\u015bci\u0144ski\u00e9j, zamkow\u00e9j y wszelkiego obcego wp\u0142ywu y od ci\u0119\u017car\u00f3w arbitralnie narzuconych uwolni\u0107, juryzdykcje wszelkie obce, duchowne i \u015bwieckie uchyli\u0107 i one pod w\u0142adz\u0105 y jurysdykcj\u0105 magistratu pre\u0144skiego podda\u0107 do wolno\u015bci innym miastom r\u00f3wne podatki rzeczypospolit\u00e9j, op\u0142acaj\u0105cym przystosowa\u0107, woln\u00e9j elekcji magistratu y urz\u0119dnik\u00f3w miejskich, na mocy praw sejmu tera\u017aniejszego dozwoli\u0107 raczyli. Przeto My Kr\u00f3l do takow\u00e9j pro\u015bby, ile na prawie gruntuj\u0105c\u00e9j si\u0119 \u0142askawie si\u0119 sk\u0142oniwszy a do wy\u017c wzmienionych konstytucji na sejmie tra\u017aniejszym zapad\u0142ych stosownie si\u0119 maj\u0105c przerzeczone miasto Preny i jego obywatel\u00f3w w wolno\u015bciach i zaszczytach miejskich zapewni\u0107, one wolnym ludem, handle y rzemios\u0142a sprawi\u0105cym pomno\u017cy\u0107, dobrego bytu i porz\u0105dku przyprowadzi\u0107 a pomna\u017caj\u0105ce si\u0119 z czasem dochody skarbu rzeczypospolit\u00e9j powi\u0119kszy\u0107, te\u017c miasto Preny za wolne uznajemy, wszystkich obywatel\u00f3w w tym mie\u015bcie osiad\u0142ych i osiada\u0107 maj\u0105cych a podda\u0144stwu niepodleg\u0142ych, i do prawa miejskiego si\u0119 wcielaj\u0105cych za ludzi wolnych, ziemi\u0119 w obr\u0119bie tego\u017c miasta po\u0142o\u017cone wesp\u00f3\u0142 z wygodami dawnemi inwentarzami y ograniczeniami zaj\u0119t\u0105, na rzecz onego nadan\u0105, ich domy, place i ogrody w\u0142asno\u015bci\u0105 dziedziczn\u0105 ca\u0142ego miasta y mieszczan w nich osiad\u0142ych by\u0107 uznajemy, a wszystkich obywatel\u00f3w przerzeczonego miasta Pren, b\u0105d\u017a szlacheckiego b\u0105d\u017a miejskiego urodzenia ludzi prowadz\u0105cych handle lub r\u0119kodzie\u0142a y rzemios\u0142a, albo szynkiem y rolnictwem bawi\u0105cych si\u0119 z jakiegokolwiek oraz przemys\u0142u \u017cyj\u0105cych y w tym\u017ce mie\u015bcie tak teraz possesji maj\u0105cych jako i na potym naby\u0107 mog\u0105cych, jakowegokolwiek byli dostoje\u0144stwa, urodzenia, professji lub kunsztu, juryzdykcji miejski\u00e9j y magistratowi miejscowemu tego\u017c miasta, oraz r\u00f3wnym podatkom podleg\u0142emi mie\u0107 chcemy r\u00f3wnie wszystkich prerogatyw, swob\u00f3d wolno\u015bci y zaszczyt\u00f3w jakowe prawami krajowemi \u015bwie\u017co zapad\u0142emi miastom wolnym dozwolone s\u0105 y jakie im z prawa magdeburskiego s\u0142u\u017c\u0105, tego wszystkiego miasto Preny y Jego obywatelom uczestnikami mie\u0107 chcemy, y wymienione miasto wraz z jego obywatelami od wszelkich juryzdykcji trybunalskich, ziemia\u0144skch, wojewodzkich, staro\u015bci\u0144skich zamkowych tudzie\u017c od juryzdykcji y w\u0142adzy, tak tera\u017aniejszego urodzenia ksi\u0105\u017c\u0119cia starosty pre\u0144skiego, jako y nast\u0119pnych po nim starostw, dzier\u017cawc\u00f3w i ich namiestnik\u00f3w na mocy prawa \u015bwie\u017co zapad\u0142ego wyjmujemy, y \u017ce \u017caden z obywatel\u00f3w tego miasta, w \u017cadn\u00e9j sprawie czy to z posessji miejski\u00e9j czyli z osobisto\u015bci w miejscu wynik\u0142\u00e9j, przed \u017cadnym innym obcym s\u0105dem, ani zamkowym staro\u015bci\u0144ski\u00e9m odpowiada\u0107 nie b\u0119dzie, ale tylko przed prezydentem i Radami, b\u0105\u0107 w\u00f3jtem y \u0142awnikami, przez osiad\u0142ych obywatel\u00f3w tego miasta obranemi, wedle gatunku sprawy ich prawo pod tytu\u0142em urz\u0105dzenie wewn\u0119trzne miast wolnych rzeczypospolit\u00e9j w Koronie y Wielkim Xi\u0119stwie Litewskim przepisa\u0142o. W sprawach za\u015b kryminalnych, lub w innych apelacji od s\u0105du miejscowego podleg\u0142ych przed s\u0105dem wydzia\u0142owem po\u015bredniczym wy\u017cszym prawa miejskiego w mie\u015bcie Kownie prawem sejmu tocz\u0105cego si\u0119 dla miast powiatu pre\u0144skiego postanowionych odpowiada\u0107 y s\u0105dzi\u0107 si\u0119 ma. Dopiero w sprawach stosownie do prawa apelacy\u0105 nie mog\u0105cych, do Nas y s\u0105d\u00f3w naszych zadwornych assesorskich, Wielkiego X. Lit. apelowa\u0107 b\u0119dzie mocen, magistrat za\u015b y s\u0105d miejski tego\u017c miasta z urz\u0119d\u00f3w swych jako t\u00e9\u017c ca\u0142e miasto Preny nie gdzieindzi\u00e9j jak tylko przed Nami y s\u0105dem naszym zadworn\u00e9m assessorskim W. X. Lit. w sprawach tym\u017ce prawem przepisanych odpowiada\u0107 b\u0119dzie powinno. W egzekucji za\u015b tego prawa y niniejszego lokacyjnego dyplomatu temu\u017c miastu Prenom przez osiad\u0142ych w tym to mie\u015bcie i przyjmuj\u0105cych miejskie obywatelstwo, stosownie do tylekro\u0107 nadmienionego prawa magistrat s\u0105d miejscowy y dalszych urz\u0119dnik\u00f3w tojest: prezydenta, radnych, w\u00f3jta, \u0142awnik\u00f3w, pisarza, syndyka gminnych i kassyera z ludzi osiad\u0142ych obiera\u0107 pozwalamy, kt\u00f3ry magistrat wraz z porz\u0105dkami, s\u0105dy i rz\u0105dy, w tym mie\u015bcie bez najmniejszego od nikogo przeszkody wiecznie sprawowa\u0107 b\u0119dzie mocen. Aby za\u015b to miasto grunta swe terrytoryalnie w obr\u0119bie swym znajduj\u0105ce si\u0119, a dawnemi inwentarzami y ograniczeniami opisane y obj\u0119te prawem sejmu tera\u017aniejszego za dziedziczne miejskie uznane y niniejszym dyplomatem nadaj\u0105ce si\u0119 a przez starost\u00f3w i r\u00f3\u017cnych obywateli, mimo t\u00e9\u017c prawo nadawcze posiadane odzyska\u0107 mog\u0142o, onemu wolne czynienia w s\u0105dach naszych zadwornych assessorskich Wgo Xi\u0119stwa Lit. zostawujemy tudzie\u017c, aby to miasto w rynku publicznym ratusz dla obrady i s\u0105d\u00f3w miejskich tak\u017ce w miejscach przyzwoitych kramnice i jatki na po\u017cytek miejski, jakot\u00e9\u017c publiczn\u0105 cegielni\u0119 miejsk\u0105 wystawi\u0142o onemu dozwalamy, \u017ceby za\u015b przerzeczone miasto Preny zaszczycone by\u0142o oddzielnem herbem kt\u00f3regoby do wszelkich dzie\u0142 urz\u0119dowych u\u017cywa\u0107 mog\u0142o, Nadajemy onemu za herb wyobra\u017cenie \u015awi\u0119tego Jerzego (miejsce herbu), jak tu widzie\u0107 si\u0119 daje wyra\u017cone w oko\u0142o z napisem: Piecz\u0119\u0107 miast Jego Kr\u00f3lewski\u00e9j Mo\u015bci Rzeczypospolit\u00e9j wolnego Pren<\/i>. Ale wszystkie wolno\u015bci, swobody, prerogatywy y zaszczyty temu miastu Naszemu wolnemu Prenom z mocy prawa udzielone, aby wiecznemi by\u0142y i od nikogo \u017cadn\u00e9j przeszkody niedoznawa\u0142y mie\u0107 chcemy. Na co dla lepsz\u00e9j wiary, niniejsze Locationis Diploma R\u0119k\u0105 Nasz\u0105 podpisane, piecz\u0119ci\u0105 W. X. Lit. stwierdzi\u0107 rozkazali\u015bmy. Dan w Warszawie dnia IX miesi\u0105ca listopada roku Pa\u0144skiego MDCCXCI panowania Naszego XXVII roku. (podpisano) Stanis\u0142aw August, kr\u00f3l. Dyploma Locationis miasta wolnego sejmikowego Naszego i Rzeczypospolit\u00e9j Pren w powiecie pre\u0144skim po\u0142o\u017conego. (Podpisano) Wincenty Bia\u0142opiotrowicz, \u0142owczy ptu lidzkiego JKMci piecz\u0119ci W. X. Lit. sekretarz.\u201d<\/p>\n<\/div>\n

\n

Do r. 1807 dobra Preny zostawa\u0142y w dzier\u017cawie emfiteutyczn\u00e9j ksi\u0119cia Kazimierza Sapiehy jenera\u0142a art. lit., a nast\u0119pnie na lat 50 wydzier\u017cawiono je Alexandrowi Spie\u017ce szambelanowi cesarza Napoleona I; termin t\u00e9j dzier\u017cawy ko\u0144czy si\u0119 w maju 1857, i odt\u0105d przechodz\u0105 te dobra na skarb.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy z drzewa przebudowany zosta\u0142 w r. 1750 pod wezwaniem \u015a\u015a. Trzech Kr\u00f3l\u00f3w. Po lew\u00e9j stronie t\u00e9j \u015bwi\u0105tyni na cmentarzu, jest murowana kaplica mieszcz\u0105ca w sobie gr\u00f3b familijny szlachty litewski\u00e9j Szukszt\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden ju\u017c w naszym wieku s\u0142yn\u0105\u0142 z prowadzonego wzorowo gospodarstwa wiejskiego i wielki\u00e9j bieg\u0142o\u015bci w my\u015bliwstwie. W czasie ostatniego jubileuszu ko\u015bcielnego r. 1826 lud obaczywszy w ko\u015bciele starca szronem bia\u0142ym na g\u0142owie okrytego, mocno si\u0119 zdziwi\u0142 z taki\u00e9j staro\u015bci, i s\u0105dz\u0105c, \u017ce na j\u00e9j uczczenie ustanowiony zosta\u0142 ten odpust, nazwa\u0142 starego Ignacego Szukszt\u0119 jubileuszem<\/i>, a nast\u0119pnie sam obch\u00f3d jubileuszowy mianowa\u0142 starcem<\/i>.<\/p>\n

Parafja tutejsza jest do\u015b\u0107 obszerna i liczna; opr\u00f3cz bowiem miasta, nale\u017cy do niej 110 wsi, czyli dusz razem 10,613.<\/p>\n

Z powodu do\u015b\u0107 znaczn\u00e9j liczby osiad\u0142ych w mie\u015bcie i okolicach niemc\u00f3w, Preny \u017cartobliwie przyjmuj\u0105 miano niemczyzny<\/i> czyli okolicy niemiecki\u00e9j i w\u0142a\u015bnie dla wygody tego narodu oraz chwa\u0142y Boga, p. Schultz dziedzic d\u00f3br gracjalnych Jakimiszki zbudowa\u0142 w Prenach z drzewa ko\u015bcio\u0142ek ewangelicki, do kt\u00f3rego co drug\u0105 niedziel\u0119 i w uroczyste \u015bwi\u0119ta dla sprawowania obrz\u0105dk\u00f3w ko\u015bcielnych przyje\u017cd\u017ca pastor z Godlewa, gdzie jest ko\u015bci\u00f3\u0142 parafjalny tego\u017c wyznania.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Rolnicze Preny nie mia\u0142yby w\u0142a\u015bciw\u00e9j cechy naszych miast, gdyby w swym obr\u0119bie nie mie\u015bci\u0142y do\u015b\u0107 znaczn\u00e9j liczby pokolenia izraelskiego. W 190 domach, pomi\u0119dzy kt\u00f3remi jest o\u015bm murowanych, liczy si\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w przesz\u0142o 3600, w tej liczbie \u017cyd\u00f3w 1665. Ta niedojrza\u0142a cywilizacja, kt\u00f3ra w wi\u0119kszych naszych miastach ju\u017c si\u0119 zaszczepi\u0142a, do tego oddalonego i b\u0142ogos\u0142awionego zak\u0105tka kraju jeszcze nie do\u015bcig\u0142a; tu jeszcze widzie\u0107 mo\u017cna wzorki tradycyjnych zwyczaj\u00f3w, ubior\u00f3w i w ca\u0142\u00e9j dziwaczn\u00e9j okaza\u0142o\u015bci obrz\u0119d\u00f3w religijnych \u017cydowskich; tu handel zbo\u017cem, lnem, konopiami i inemi produktami wiejskiemi, tudzie\u017c sk\u00f3rami i kramarszczyzn\u0105, odbywa si\u0119 z ca\u0142\u0105 drobiazgowo\u015bci\u0105 oszuka\u0144stwa, jakie ju\u017c w rozmaitych pismach i dzie\u0142ach szczeg\u00f3\u0142owo jest opisane. Najwi\u0119ksze pole do okazania sprytu \u017cydowskiego otwiera si\u0119 w czasie jarmark\u00f3w, kt\u00f3rych tu do roku bywa sze\u015b\u0107.<\/p>\n

Jakkolwiek Preny w por\u00f3wnaniu z okresem rz\u0105d\u00f3w Butler\u00f3w upad\u0142y zbyt nisko w swoj\u00e9m znaczeniu, zamo\u017cno\u015bci i \u015bwietno\u015bci, jednak\u017ce sw\u00e9m b\u0142ogi\u00e9m po\u0142o\u017ceniem w\u015br\u00f3d pi\u0119knych i \u017cyznych g\u00f3r litewskich, przy zetkni\u0119ciu si\u0119 z poetycznym i handlowym Niemnem, nie straci\u0142y wdzi\u0119ku bawi\u0105cego oko i serce, t\u00e9m wi\u0119c\u00e9j, gdy ca\u0142a przesz\u0142o\u015b\u0107 miasta i rzeki pod nim p\u0142yn\u0105c\u00e9j w pami\u0119ci przedstawi si\u0119.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Jad\u0105c od Pren w d\u00f3\u0142 ponad Niemnem, tu\u017c pod folwarkiem Bograny, daj\u0105 si\u0119 widzie\u0107 dwie g\u00f3ry sypane: jedna stanowi pile czyli grodzisko litewskie, druga w kszta\u0142cie odwrotn\u00e9j pryzmy jest sza\u0144cem szwedzkim. Szereg takich sza\u0144c\u00f3w wskazuje drog\u0119 pochodu wojsk szwedzkich od Urdomina przez Skraudzie i Bograny ku wsi Elksnokiemie 7<\/a><\/sup>, o mil\u0119 ni\u017c\u00e9j od folwarku Rudupie 8<\/a><\/sup> nad Niemnem po\u0142o\u017con\u00e9j, gdzie dot\u0105d s\u0105 \u015blady dawnego mostu na Niemnie, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 do by\u0142ego w staro\u017cytno\u015bci zamku birszta\u0144skiego 9<\/a><\/sup> i jak podanie niesie, przez Szwed\u00f3w by\u0142 zbudowany.<\/p>\n

Chocia\u017c \u017cal opu\u015bci\u0107 niewyczerpany w pami\u0105tkach historycznych Niemen i urocze jego okolice, jednak\u017ce musimy z nim nateraz rozsta\u0107 si\u0119, obiecuj\u0105c niejednokrotnie jeszcze go zwiedzi\u0107 i obr\u00f3cim si\u0119 na zach\u00f3d ku folwarkowi Chlebiszki, przy trakcie z Pren do stacji pocztow\u00e9j Wejwery le\u017c\u0105cemu. Przed zbudowaniem drogi bit\u00e9j warszawsko-kowie\u0144ski\u00e9j, trakt ten by\u0142 g\u0142\u00f3wnym litewskim przez puszcz\u0119 pre\u0144sk\u0105 wytkni\u0119tym, bo prowadzi\u0142 do grodu Kowna. Tym traktem niejednokrotnie wojska cudzoziemskie przechodzi\u0142y przez tutejsz\u0105 Litw\u0119. Ogromne d\u0119by i olsze obok nader przyjemnego widoku, nadaj\u0105c urocz\u0105 powag\u0119 tym okolicom, u przedchrze\u015bcija\u0144skich Litwin\u00f3w odbiera\u0142y cze\u015b\u0107 b\u00f3stwom w\u0142a\u015bciw\u0105, a miejsce pomi\u0119dzy Chlebiszkami i wsi\u0105 Pokieuliszki, u\u015bwietnione by\u0142o grodem i \u015bwi\u0105tyni\u0105 \u00f3wczesn\u0105. Pod wsi\u0105 Pokieuliszki, kt\u00f3ra swe nazwisko wzi\u0119\u0142a od przep\u0142ywaj\u0105c\u00e9j tu g\u0142\u0119bokim w\u0105wozem rzeczki Kieuliszki 10<\/a><\/sup> jest grodzisko litewskie pile<\/i> lub pilekalnis<\/i> (g\u00f3ra sypana) dot\u0105d nazywane; lecz w\u0142a\u015bciwego jego nazwiska, podanie pisane ani ustne nam nie przekaza\u0142o. Wysoko\u015b\u0107 t\u00e9j g\u00f3ry od go\u015bci\u0144ca wynosi st\u00f3p 56; od dna za\u015b w\u0105wozu do kt\u00f3rego jedn\u0105 \u015bcian\u0105 przypiera st\u00f3p 133, w podstawie ma obwodu st\u00f3p 500. Jako gr\u00f3d litewski przez stosown\u0105 za\u0142og\u0119 zamieszkiwany, kt\u00f3ry odpiera\u0142 naj\u015bcia Krzy\u017cak\u00f3w na t\u0119 ziemi\u0119 b\u0142ogos\u0142awion\u0105, musi mie\u0107 swoj\u0105 historj\u0119, acz nam dot\u0105d jeszcze nieznan\u0105 i posiada\u0142 w swym obr\u0119bie niema\u0142o bogactwa, o kt\u00f3rych podanie dot\u0105d m\u00f3wi. W\u0142a\u015bnie w czasie przedostatniego jubileuszu ko\u015bcielnego, tj. r. 1751, jaki\u015b ksi\u0105dz z Wilna do Pren na nabo\u017ce\u0144stwo przyby\u0142y, dowiedzia\u0142 si\u0119 o skarbach w t\u00e9m grodzisku ukrytych i jako mi\u0142o\u015bnik archeologji, postanowi\u0142 w \u0142ono t\u00e9j pile zajrze\u0107. Strach by\u0142 pomy\u015ble\u0107 o taki\u00e9m \u015bmia\u0142\u00e9m przedsi\u0119wzi\u0119ciu, a jak\u017ce ono do skutku doprowadzi\u0107? Sam tylko kap\u0142an m\u00f3g\u0142 zakl\u0105\u0107 wszystkie duchy tych skarb\u00f3w strzeg\u0105ce i odj\u0105\u0107 im moc szkodz\u0105c\u0105, a tym sposobem sk\u0142oni\u0107 kilku \u015bmia\u0142k\u00f3w z w\u0142o\u015bcian do pomocy w wykonaniu swego zamiaru. Jako\u017c w po\u0142udniow\u00e9j stronie g\u00f3ry blisko j\u00e9j wierzcho\u0142ka rozpocz\u0105\u0142 kopanie; lecz trzykro\u0107 we \u015bnie przestrze\u017cony, aby swego zamiaru zaniecha\u0142, z wielkim \u017calem i bez skutku zaprzesta\u0107 musia\u0142 dalszego kopania, t\u00e9m bardzi\u00e9j \u017ce trafi\u0142 na loch podziemny niezg\u0142\u0119biony i bezdenny, za bram\u0119 piekieln\u0105 uwa\u017cany, w kt\u00f3ry puszczane \u015bmia\u0142\u0105 r\u0119k\u0105 najd\u0142u\u017csze \u017cerdzie gin\u0119\u0142y w przepa\u015bci, nie podaj\u0105c nawet g\u0142osu z uderzenia o dno. Tym sposobem ocala\u0142y skarby zakl\u0119te i lud okoliczny niejednokrotnie nocn\u0105 por\u0105 widzia\u0142 wybuchaj\u0105ce z szybu przez ksi\u0119dza wykopanego wielkie p\u0142omienie, oko\u0142o kt\u00f3rych przesuwa\u0142y si\u0119 i miga\u0142y cienie stra\u017cnicze olbrzymich ludzi, zapewne Litwin\u00f3w i Krzy\u017cak\u00f3w, oraz zwierz\u0105t rozmaitych, a pomi\u0119dzy temi wszystkiemi snu\u0142y si\u0119 postacie b\u00f3stw dawnych Perkunasa i Atrympa, podobne do szatan\u00f3w, oraz ich s\u0142ug i str\u00f3\u017c\u00f3w znicza, wajdelot\u00f3w i wajdelotek.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Nietylko to grodzisko, ale nawet le\u017c\u0105ca nieopodal \u0142\u0105ka \u017bylnitines zwana, ku wsi Jodoraj\u015bcie 11<\/a><\/sup> na po\u0142udnie ci\u0105gn\u0105ca si\u0119, zostaje pod opiek\u0105 istot fantastycznych. Kmiotkom bowiem w nocy z Pren powracaj\u0105cym, zw\u0142aszcza po jarmarku lub odpu\u015bcie zast\u0119puj\u0105 tu drog\u0119 rozmaite niewidziane teraz w tych okolicach zwierz\u0119ta, jakoto: nied\u017awiedzie, dziki, wo\u0142y ogromne (zapewne \u017cubry), psy i kozy, kt\u00f3re harcuj\u0105c przed ko\u0144mi i z bok\u00f3w ich, tak przeprowadzaj\u0105 podr\u00f3\u017cnego a\u017c za granic\u0119 tego uroczyska i nareszcie nikn\u0105, oznaczaj\u0105c swe po\u017cegnanie wielkim szumem wiatru, wyciem albo kwiczeniem lub t\u00e8\u017c rykiem.<\/p>\n

Nawet w\u0105w\u00f3z chlebiski, ponad kt\u00f3rym poprowadzono drog\u0119 do Kowna, ulega opiece tych duch\u00f3w, jak to dowodzi wypadek z pewn\u0105 pani\u0105 przed laty zdarzony, kt\u00f3ra w jesieni przeje\u017cd\u017ca\u0142a t\u0119dy karet\u0105 czworokonn\u0105 i przeczuwaj\u0105c swoje nieszcz\u0119\u015bcie kaza\u0142a stangretowi zatrzyma\u0107 si\u0119, a wysiad\u0142szy z karety, sz\u0142a pieszo. Skoro tylko konie znowu ruszy\u0142y, ci\u0119\u017cka karoca po \u015bliski\u00e9j drodze zsun\u0119\u0142a si\u0119 do przepa\u015bci, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 konie i ludzi, skutkiem czego pow\u00f3z si\u0119 potrzaska\u0142, a konie i ludzie pokaleczyli si\u0119. Po tym wypadku, dla pomini\u0119cia tego w\u0105wozu, przeprowadzono inn\u0105 oko\u0142o zabudowa\u0144 folwarcznych drog\u0119, lud jednak dawnym zwyczajem rozsta\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce z fatalnym w\u0105wozem i chocia\u017c czuje trwog\u0119, lubi jednak nara\u017ca\u0107 si\u0119 na niebezpiecze\u0144stwo \u017cycia, jedynie dlatego, \u017ce dziad i pradziad od wiek\u00f3w po t\u00e9j drodze je\u017adzili bez niebezpiecze\u0144stwa za \u017cycia, a po \u015bmierci duchy ich czuwaj\u0105 tu nad \u017cyciem swych potomk\u00f3w nieodrodnych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Z historj\u0105 Chlebiszek i Pokieuliszek ma zwi\u0105zek jezioro Pren\u0142onkin<\/i>. W t\u00e9m miejscu, gdzie dzi\u015b stoj\u0105 budowle folwarku, przed stu laty, a mo\u017ce i nieco wcze\u015bni\u00e9j, by\u0142a wie\u015b Powernonia<\/i> zwana, kt\u00f3r\u00e9j osadnicy posiadali przywil\u00e9j niezale\u017cno\u015bci od nikogo, opr\u00f3cz kr\u00f3la, i tylko niewielki podatek za swe prawa i grunta do szkatu\u0142y kr\u00f3lewski\u00e9j op\u0142acali. Lecz gdy dopu\u015bcili si\u0119 jakiego\u015b przewinienia, rz\u0105d zni\u00f3s\u0142szy t\u0119 wie\u015b, przesiedli\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w nad rzek\u0119 Kieuliszk\u0119, i zt\u0105d utworzy\u0142a si\u0119 wie\u015b Po-kieuliszki<\/i>; w miejscu za\u015b gdzie by\u0142a wie\u015b Powiernonia, zbudowany zosta\u0142 folwark Chlebiszki. Pomi\u0119dzy wsi\u0105 Powernonia a dzi\u015b istniej\u0105c\u0105 wsi\u0105 Prenow\u0142oki, rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 niegdy\u015b obszerna dolina, pi\u0119kn\u0105 muraw\u0105 pokryta, kt\u00f3r\u0105 przerzyna\u0142y dwie rzeczki zlewaj\u0105ce si\u0119 z sob\u0105: Wersznia i Warnupia 12<\/a><\/sup>. \u0141\u0105ka ta, obok dostarczania dobrego siana dla inwentarzy mieszka\u0144c\u00f3w wsi Powernonia, po zbiorze onego, s\u0142u\u017cy\u0142a za pastwisko. Raz, gdy przyp\u0119dziwszy tu konie na nocleg, ch\u0142opcy po weso\u0142\u00e9j gaw\u0119dce usn\u0119li, przy\u015bni\u0142o si\u0119 im wszystkim ostrze\u017cenie g\u0142o\u015bne w tych wyrazach: \u201eUciekajcie, bo straszny go\u015b\u0107 nadchodzi.\u201d Ockn\u0105wszy si\u0119 i obejrzawszy naoko\u0142o i widz\u0105c spokojnie pas\u0105ce si\u0119 konie, znowu usn\u0119li; ale to\u017c samo ostrze\u017cenie powt\u00f3rzy\u0142o si\u0119 jeszcze dwakro\u0107. Wtedy wszyscy wstali i przekonawszy si\u0119 z opowiadania, \u017ce jednakowe otrzymali we \u015bnie trzykrotne ostrze\u017cenie, uznali to za przestrog\u0119 Bo\u017c\u0105, i s\u0142ysz\u0105c wielki szmer wody rzeki Warnupi, po\u015bpieszyli z ko\u0144mi do wsi. Nazajutrz opowiedzieli sw\u00f3j sen gospodarzom, ci za\u015b chc\u0105c sprawdzi\u0107 przepowiedni\u0119, udali si\u0119 na \u0142\u0105k\u0119 i z wielki\u00e9m zdziwieniem ujrzeli ca\u0142\u0105 dolin\u0119 wod\u0105 zalan\u0105, z czego utworzy\u0142o si\u0119 jezioro. Pren\u0142onkin szanowane jest od ludu nietylko jako dziwne zjawisko, lecz \u017ce w t\u00e9m jeziorze nigdy dot\u0105d nie zdarzy\u0142 si\u0119 wypadek \u015bmiertelny ani z lud\u017ami, ani t\u00e9\u017c z ich dobytkiem 13<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Jeszcze jedna osobliwo\u015b\u0107 odznacza to jezioro, a. mianowicie, \u017ce rybacy kiedy\u015b z Kowna tu przybywszy do \u0142owienia ryb, z\u0142owili nadawyczajn\u00e9j wielko\u015bci szczupaka, a chc\u0105c mu, jako kr\u00f3lowi ryb tego jeziora, cze\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 odda\u0107, uwie\u0144czyli go przyczepionym do doln\u00e9j szcz\u0119ki na drucie dzwonkiem, z napisem daty z\u0142owienia i pu\u015bcili go napowr\u00f3t do jeziora. W lat kilka pot\u00e9m, z wielki\u00e9m zadziwieniem rybak\u00f3w, powt\u00f3rnie z\u0142owi\u0107 miano tego szczupaka w Jeznie za Niemnem, w jeziorze o mil 4 od Pren\u0142okina odleg\u0142\u00e9m 14<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od Prenow\u0142ok ku zachodowi, a od Chlebiszek na po\u0142udnie, le\u017cy wie\u015b I\u0142go-wangi<\/i>, tojest D\u0142ugie-Wangi<\/i>, kt\u00f3ra potwierdza rozpowszechnienie w t\u00e9j cz\u0119\u015bci Litwy nazwiska Wangi<\/i>, przez niemieckich kronikarzy podanego za Wejgi<\/i>.<\/p>\n

Z folwarku Chlebiszek jad\u0105c opisanym wy\u017c\u00e9j traktem ku po\u0142udniu, za wsi\u0105 \u017barstwa, nie doje\u017cd\u017caj\u0105c folwarku Skrynupi, o mil\u0119 od Chlebiszek, le\u017cy wie\u015b Posz\u0142awanty, za kt\u00f3r\u0105 tu\u017c pod lasem znajduje si\u0119 sypanina do chlebiski\u00e9j podobna, pile<\/i> powszechnie zwana. Musiala tu by\u0107 jedna z wa\u017cniejszych warowni litewskich, gdy\u017c na ni\u00e9j, jak podanie miejscowe niesie, podobnie jak w Surpilach, mia\u0142 kiedy\u015b istnie\u0107 ko\u015bcio\u0142ek katolicki, kt\u00f3ry w czasie wojny przez cudzoziemskie wojska sprofanowany, zrz\u0105dzeniem Boski\u00e9m zapad\u0142 w ziemi\u0119. Wie\u015bci takie od dawna chodzi\u0142y, \u017ce w \u0142onie t\u00e9j g\u00f3ry znajduj\u0105 si\u0119 wielkie skarby, lecz nikt nie powa\u017cy\u0142 si\u0119 ich dobywa\u0107. Dowiedziawszy si\u0119 o nich ksi\u0105dz Kozakiewicz, proboszcz parafji P\u0142otyszek, dzi\u015b ju\u017c nie\u017cyj\u0105cy, postanowi\u0142 zajrzy\u0107 w \u0142ono t\u00e9j nasycon\u00e9j z\u0142otem g\u00f3ry, lecz po dlugi\u00e9m kopaniu, ani pieni\u0119dzy, ani t\u00e9\u017c szcz\u0105tk\u00f3w zapad\u0142\u00e9j \u015bwi\u0105tyni wynale\u017a\u0107 nie m\u00f3g\u0142; ca\u0142ym za\u015b dobytkiem jego by\u0142a ogromna piszczel olbrzyma, oraz po\u0142owa no\u017cyczek zardzewia\u0142ych, kt\u00f3re wraz z butelk\u0105 mieszcz\u0105c\u0105 w sobie dat\u0119 tego daremnego trudu, zakopa\u0142 w ziemi. Lud jednak zupe\u0142nie wierzy w bytno\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142a w \u0142onie t\u00e9j g\u00f3ry i w pewne dni roku s\u0142yszy wychodz\u0105ce z j\u00e9j wn\u0119trza \u015bpiewy ludzkie i g\u0142os organu.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Zt\u0105d wr\u00f3cim si\u0119 t\u0105\u017c drog\u0105 ku p\u00f3\u0142nocy i nie l\u0119kaj\u0105c si\u0119 duch\u00f3w, strzeg\u0105cych zamk\u00f3w powerno\u0144skicgo czyli chlebiskiego, pod\u0105\u017cym prosto ku pi\u0119kn\u00e9j Alexocie, zk\u0105d znowu obaczym nasz Niemen i gro\u017an\u0105 niegdy\u015b twierdz\u0119 Kunosa.<\/p>\n

Alexota nie jest wsi\u0105, ani t\u00e9\u017c miastem, lecz osad\u0105<\/i>; posiada jedn\u0105 d\u0142ug\u0105 kr\u0119t\u0105 ulic\u0119 i dwa, a nawet trzy ma\u0142e zau\u0142ki; pomi\u0119dzy domkami drewnianemi, widzie\u0107 tu mo\u017cna kilka kamienic o pi\u0119trach i jeden dom drewniany izraelity z ozdobnym frontem. Wszystko razem uwa\u017cane, z dwiema cukierniami, kilku mni\u00e9j wa\u017cnemi fabrykami i szyldami rzemie\u015blnik\u00f3w, mia\u0142oby posta\u0107 miasteczka, gdyby w ni\u00e9m nie brak\u0142o ko\u015bcio\u0142a, i s\u0142usznie mog\u0142oby zwa\u0107 si\u0119 przedmie\u015bciem Kowna, je\u015bliby Niemen nie stanowi\u0142 tu granicy pomi\u0119dzy gubernjami augustowsk\u0105 a kowie\u0144sk\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Nie na t\u00e9j tylko zabudowan\u00e9j osadzie ko\u0144czy si\u0119 Alexota; j\u00e9j nazwisko od wiek\u00f3w, jako bogini pi\u0119kna i mi\u0142o\u015bci, jest znane; \u015bwi\u0105tyni\u0105 za\u015b j\u00e9j by\u0142a ca\u0142a g\u00f3ra od po\u0142udnia i po\u0142udnio-zachodu do t\u00e9j osady przylegaj\u0105ca, \u015bwi\u0119temi niegdy\u015b lipami zaros\u0142a, kt\u00f3rych m\u0142ode, acz nie tak liczne jak dawni\u00e9j pokolenia, jeszcze po dzi\u015b dzie\u0144 maj\u0105 t\u0119 urocz\u0105 wynios\u0142o\u015b\u0107; dla ni\u00e9j na dolinie w \u0142a\u0144cuchu g\u00f3ry pi\u0119knie usadowion\u00e9j, brzmia\u0142y tkliwe \u015bpiewy, ja\u015bnia\u0142y kwiaty, rozchodzi\u0142a si\u0119 won palonego bursztynu, a p\u0142yn\u0105cy u st\u00f3p t\u00e9j \u015bwi\u0105tyni Niemen, pokrywa\u0142 si\u0119 na cze\u015b\u0107 tego b\u00f3stwa mn\u00f3stwem p\u0142ywaj\u0105cych ofiarnych wonnych wie\u0144c\u00f3w; lipy za\u015b, jako przedstawicielki orszaku t\u00e9j bogini, otoczone przepysznemi sploty, przyjmowa\u0142y ho\u0142dy serc w imieniu b\u00f3stwa, kt\u00f3remu niewystawiono \u017cadnego pos\u0105gu, zostawuj\u0105c wyobra\u017ani utworzenie obrazu pi\u0119kn\u00e9j bogini. I dlatego w\u0142a\u015bnie ka\u017cdy s\u0142awi\u0142 pi\u0119kno\u015b\u0107 Alexoty, \u017ce nikt j\u00e9j nie wyobrazi\u0142 ani w malowidle, ani t\u00e9\u017c w rze\u017abie; dzieci\u0119 widzia\u0142o odblask j\u00e9j oblicza w pi\u0119knym kwiatku, m\u0142odzieniec w oku swej lub\u00e9j, m\u0105\u017c we wdzi\u0119kach rodzinn\u00e9j okolicy, starzec za\u015b w odradzaj\u0105c\u00e9m si\u0119 potomstwie. Urzeczywistnieniem wszak\u017ce Alexoty by\u0142a pi\u0119kna Milda, c\u00f3rka ksi\u0119cia Erdziwi\u0142\u0142a, kt\u00f3r\u00e9j wdzi\u0119ki razi\u0142y zazdro\u015bci\u0105 Gertrud\u0119, brank\u0119 polsk\u0105 a nast\u0119pnie trzeci\u0105 \u017con\u0119 tego\u017c ksi\u0119cia, t\u00e9m bardzi\u00e9j, \u017ce Dangeruthas, czu\u0142y i powabny burtynikas 15<\/a><\/sup>, wi\u0119c\u00e9j \u015bpiewa\u0142 dla Mildy, ku kt\u00f3r\u00e9j z uczu\u0107 t\u00e9j\u017ce sam\u00e9j narodowo\u015bci i mi\u0142o\u015bci, wi\u0119c\u00e9j mia\u0142 poci\u0105gu ni\u017c dla cudzoziemki. Trudno by\u0142o Gertrudzie zat\u0142umi\u0107 pa\u0142aj\u0105cy w sercu Dangeruthasa niemi\u0142y j\u00e9j ogie\u0144 i dlatego postanowi\u0142a Mild\u0119 pozbawi\u0107 tego, czego sama otrzyma\u0107 nie mog\u0142a. Gdy Dangeruthas na g\u0142os wojny uda\u0142 si\u0119 z innymi rodakami na walk\u0119 przeciwko chrze\u015bcijanom, Gertruda nam\u00f3wi\u0142a swych wiernych s\u0142u\u017calc\u00f3w, aby mu w czasie snu zawiesili na szyji krzy\u017c drewniany; co gdy si\u0119 uda\u0142o im dope\u0142ni\u0107, oskar\u017cy\u0142a go przed ludem o zwi\u0105zki z chrze\u015bcijanami i zdrad\u0119 kraju; za co zwi\u0105zany winowajca na ofiar\u0119 Zniczczowi po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142, dla przeb\u0142agania gniewu bog\u00f3w. W\u0142a\u015bnie gdy ta ofiara na g\u00f3r\u0119 Praurimie<\/i>, dzi\u015b Weso\u0142e<\/i> zwan\u00e9j, odprowadzona, oddan\u0105 by\u0142a pod stra\u017c wajdelotki Mildy, ta poznawszy swego lubego, za porozumieniem si\u0119 z Oskarem norwegczykiem, mniemanym signot\u0105 16<\/a><\/sup>, uwolni\u0142a go potajemnie z wi\u0119z\u00f3w i odda\u0142a w opiek\u0119 temu\u017c signocie. Nied\u0142ugo jednak cieszy\u0142a si\u0119 z sw\u00e9j przys\u0142ugi Milda, bo gdy raz pod\u0142ug zwyczaju swego uda\u0142a si\u0119 w g\u0142\u0105b g\u00f3ry pomi\u0119dzy g\u0105szcz lip dla przep\u0119dzenia chwil s\u0142odkich ze swym kochankiem, Znicz bez dozoru pozostawiony zgas\u0142, a wejdelotka za naruszenie swego kap\u0142a\u0144stwa, oraz zaniedbanie obowi\u0105zk\u00f3w, skazan\u0105 zosta\u0142a wraz z wy\u015bledzonym kochankiem, na spalenie.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Na g\u00f3rze Praurimie, w okolicy Znicza, by\u0142y kurhany narodowe, kt\u00f3re kilkakrotnie do roku Litwini zwiedzali i chautury<\/i> 17<\/a><\/sup> odbywali; dla utrwalenia za\u015b pami\u0119ci mi\u0142ych sobie os\u00f3b lub s\u0142awnych ludzi, przechodz\u0105c zwykli rzuca\u0107 na kurhan ga\u0142\u0105zk\u0119 drzewa; z nagromadzenia takich ga\u0142\u0105zek tworzy\u0142y si\u0119 wysokie wzg\u00f3rza, \u0142omami, po litewsku \u0142au\u017ce<\/i> zwane. Pod jednym z takich \u0142au\u017ce, Oskar, udany signota, wykopa\u0142 sobie pieczar\u0119 z tajemnym wchodem i urz\u0105dzi\u0142 w ni\u00e9j o\u0142tarz chrze\u015bcija\u0144ski, gdzie nowochrzcze\u0144cy mieli bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0119. Dangerothas z Mild\u0105 powzi\u0105wszy wiadomo\u015b\u0107 o wydanym przez lud wyroku, z namowy Oskara przyrzekli przyj\u0105\u0107 potajemnie wiar\u0119 Chrystusa, byleby tylko ich od \u015bmierci wybawi\u0142. Jako\u017c ten signota wykonywaj\u0105c wol\u0119 ludu, u\u0142o\u017cy\u0142 obie zwi\u0105zane ofiary na \u0142au\u017ce czyli stos, pod kt\u00f3rym pieczara chrze\u015bcija\u0144ska urz\u0105dzon\u0105 by\u0142a, a gdy rozniecono ogie\u0144, do kt\u00f3rego ludowi przybli\u017ca\u0107 si\u0119 nie wolno by\u0142o, ofiary przez \u0142om wpad\u0142y bez szwanku do pieczary. Z doliny za\u015b patrz\u0105cemu na pal\u0105cy si\u0119 stos ludowi, wyobra\u017ca\u0142o si\u0119, \u017ce ofiara dobrze od bog\u00f3w przyj\u0119t\u0105 zosta\u0142a i cie\u0144 Mildy ub\u00f3stwiony zosta\u0142 pod imieniem Alexoty 18<\/a><\/sup>, kt\u00f3r\u00e9j \u015bwi\u0119to lud uroczy\u015bcie obchodzi\u0142 w kwietniu.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Po zgaszeniu Znicza, zw\u0142aszcza, gdy w ko\u0144cu wieku XIV ogie\u0144 mi\u0142o\u015bci Boga prawdziwego Litw\u0119 ogrza\u0142 i o\u015bwieci\u0142, Alexota z pos\u0119pn\u00e9j \u015bwi\u0105tyni bog\u00f3w fantastycznych, przemieni\u0142a si\u0119 w najweselsze i najulubie\u0144sze miejsce odpoczynku i zabawy mieszka\u0144c\u00f3w Kowna. Ca\u0142a ta g\u00f3ra przedstawia\u0142a rozkoszny ogr\u00f3d, troskliwie uprawiany i utrzymywany w nale\u017cytym porz\u0105dku; przekonywaj\u0105 nas o t\u00e9m nietylko lipy w owych wiekach tu sadzone i opiece bogini Austeji oddane, z kt\u00f3rych pszczo\u0142y wyrabia\u0142y wonny i smakowity mi\u00f3d lipiec, lecz rozmaite rzadkie krzewy, w innych cz\u0119\u015bciach tego kraju w dzikim stanie niewidziane, tudzie\u017c obfito\u015b\u0107 r\u00f3\u017c polnych, zw\u0142aszcza bia\u0142ych pe\u0142nych, i ci\u0105g\u0142a urodzajno\u015b\u0107 tego gruntu.<\/p>\n

Nic przeto dziwnego, \u017ce wynios\u0142o\u015bci Alexoty, kt\u00f3r\u0105 zwano niegdy\u015b Praurimie, w p\u00f3\u017aniejszym czasie dosta\u0142o si\u0119 nazwisko Weso\u0142ego<\/i>. Na t\u00e9j g\u00f3rze, ju\u017c w naszych czasach, dziedzic Fredy wystawi\u0142 trzy altany, w kt\u00f3rych wesel\u00e9j ni\u017c dzisiaj, chwile swobody i m\u0142odo\u015bci przep\u0119dza\u0142, a w\u0142asna jego kapela tu z g\u00f3ry roznosi\u0142a echo t\u00e9j weso\u0142o\u015bci w przednieme\u0144skie i zanieme\u0144skie okolice. Dzi\u015b te altany podstarza\u0142y i w ciszy czekaj\u0105 upadku swego, bo\u0107 i weso\u0142a m\u0142odo\u015b\u0107 ich fundatora przemin\u0119\u0142a, ust\u0119puj\u0105c miejsca rze\u015bki\u00e9j wprawdzie staro\u015bci i tylko jedn\u0105 z nich, najtrwalsz\u0105, wydzier\u017cawia na lato cukiernik z Alexoty na buffet, w kt\u00f3r\u00e9j niekiedy gronko przyjaznych sobie os\u00f3b przy gaw\u0119dce i szklaneczce lub kieliszku, s\u0142odzi gorycze \u017cycia doczesnego. A chocia\u017cby i tego buffetu na Weso\u0142em nie by\u0142o, to ono i tak by\u0142oby weso\u0142\u00e9m, bo pi\u0119kna przyroda wystarczy tu za smakowite napoje, i gdzie tylko zt\u0105d zwr\u00f3cisz oczy, wsz\u0119dzie ujrzysz przecudny krajobraz: od p\u00f3\u0142nocy wieszczy Niemen z p\u0142ywaj\u0105cemi po nim berlinkami i wicinami, za nim panorama Kowna; od zachodu pi\u0119kne pobrze\u017ce Niemna i w dali miasto Sapie\u017cyszki na zwaliskach jedn\u00e9j z wa\u017cniejszych \u015bwi\u0105ty\u0144 poga\u0144skich litewskich wzniesione; od wschodu Freda 19<\/a><\/sup> niegdy\u015b siedziba Niemc\u00f3w i prawdopodobnie zameczek Krzy\u017cak\u00f3w; dzi\u015b dziedzictwo i rezydencja pana cz\u0119\u015bci kraju, zawieraj\u0105c\u00e9j dziesi\u0119\u0107 mil kwadratowych; od po\u0142udnia naj\u017cyzniejsze grunta i siedziby ludu weso\u0142ego, bo zamo\u017cnego i \u0142agodnych obyczaj\u00f3w. Kto wi\u0119c chce przenie\u015b\u0107 na p\u0142\u00f3tno lub papier widok Alexoty, ten na kawa\u0142ku kr\u0119t\u00e9j ulicy przez osad\u0119 przeprowadzon\u00e9j poprzesta\u0107 niepowinien, lecz obra\u0107 punkt u Niemna ku wschodowi i zt\u0105d zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na wynios\u0142o\u015b\u0107 Weso\u0142ego, na ca\u0142y kszta\u0142t i ozdoby naturalne g\u00f3ry Alexocki\u00e9j, na wszystkie budowle na p\u00f3\u0142nocn\u00e9j spadzisto\u015bci g\u00f3ry pi\u0119trz\u0105ce si\u0119 jakby gniazda jask\u00f3\u0142cze; dal\u00e9j obj\u0105\u0107 gaj lipowy i kr\u0119te po nim \u015bcie\u017cki, a w ko\u0144cu niepomin\u0105\u0107 Niemna; to b\u0119dzie jasne wyobra\u017cenie ca\u0142\u00e9j Alexoty.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Osada Alexota nale\u017cy obecnie do p. Godlewskiego, dziedzica d\u00f3br Freda i w cz\u0119\u015bci do Geblera. Niedaleko od zabudowa\u0144 pana Geblera, tojest w jego possessji jest g\u00f3ra, na kt\u00f3r\u00e9j zbudowany by\u0142 przez Krzy\u017cak\u00f3w zameczek, wed\u0142ug jednych Marienburg<\/i>, wed\u0142ug innych Gotteswerder<\/i> zwany. Pod\u0142ug Wiganda Marienburg by\u0142 twierdz\u0105 drewnian\u0105 r. 1367 na lewym brzegu Niemna, bardzo blisko Kowna zbudowan\u0105; a \u017ce ten zameczek mia\u0142 by\u0107 murowany z ceg\u0142y i kamienia, otoczony dziedzi\u0144cami brukowanemi, gdy\u017c przy kopaniu w t\u00e9m miejscu przed kilk\u0105 laty studni trafiono na belk\u0119 d\u0119bow\u0105, a przy dalszych poszukiwaniach, w g\u0142\u0119boko\u015bci jednego \u0142okcia pod powierzchni\u0105 ziemi, znaleziono bruk i fundamenta, kt\u00f3re z trudno\u015bci\u0105 wydobyto z ziemi na inny u\u017cytek; przeto je\u015bli nie Marienburg, to b\u0119dzie jeden z tych trzech zameczk\u00f3w, kt\u00f3re nad Niemnem r. 1391 na cz\u0119\u015b\u0107 Fryderyka margrabi Mi\u015bnji za\u0142o\u017cono i chor\u0105gwi\u0105 jego ozdobiono. Prawdopodobni\u00e9j wi\u0119c ten zameczek zwany by\u0142 Gotteswerder czyli po polsku Bo\u017ca wyspa<\/i>. Nie nale\u017cy jednak\u017ce tego zamku bra\u0107 za drugi Gotteswerder, kt\u00f3ry Krzy\u017cacy r. 1370 zbudowali przeciw uj\u015bciu Niewia\u017cy na k\u0119pie zwan\u00e9j Wyrgale<\/i>, w miejscu zniszczonego zamku litewskiego Nowem Kownem<\/i> zwanego, miejscowo\u015b\u0107 bowiem jeograficzna jest r\u00f3\u017cna.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Drugi z pomienionych trzech zameczk\u00f3w, by\u0142 wy\u017c\u00e9j nieco nad Niemnem we Fredzie. Alexander w. ksi\u0105\u017ce lit. i kr\u00f3lewicz, syn Kazimierza Jagiello\u0144czyka, przywilejem z r. 1492 nada\u0142 dobra Freda ks. Micha\u0142owi Gli\u0144skiemu, od kt\u00f3rego miasto Kowno je naby\u0142o i kr\u00f3l Zygmunt I to kupno potwierdzi\u0142, miasto za\u015b sprzeda\u0142o je tera\u017aniejszemu w\u0142a\u015bcicielowi.<\/p>\n

Godne s\u0105 tu widzenia budowle murowane przez tera\u017aniejszego w\u0142a\u015bciciela wystawione i pi\u0119kny ogr\u00f3d fruktowy; lecz na najwi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje czynno\u015b\u0107, skrz\u0119tno\u015b\u0107, zami\u0142owanie do pracy i bardzo wielka oszcz\u0119dno\u015b\u0107 pana miljonowego, starca ju\u017c dziewi\u0105ty krzy\u017cyk wieku przep\u0119dzaj\u0105cego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Trzeci z t\u00e9j liczby zameczek mia\u0142 by\u0107 w dzisiejsz\u00e9m mie\u015bcie Poniemoniu Frentzella, w s\u0142ynn\u00e9j w zesz\u0142ym wieku rezydencji Szymona Syrucia kasztelana witebskiego 20<\/a><\/sup>; lecz dzi\u015b miejsca w kt\u00f3r\u00e9m ta warownia istnia\u0142a, nikt wskaza\u0107 nie mo\u017ce i \u015blady j\u00e9j nie pozosta\u0142y. Trzecia ju\u017c bowiem epoka odrodzenia t\u00e9j siedziby up\u0142ywa, i z chwil\u0105 przej\u015bcia tego miasta od familji Syruci\u00f3w do innych w\u0142a\u015bcicieli, wszystko si\u0119 tu odmieni\u0142o: i gdzie rady obywateli dobro kraju na celu maj\u0105ce, oraz \u015bwietne uczty odbywa\u0142y si\u0119, tam dzi\u015b narady \u017cydowskie na szkod\u0119 wsp\u00f3\u0142rodak\u00f3w chrze\u015bcjan oraz szabasowe tylko wieczerze odbywaj\u0105 si\u0119; gdzie za\u015b by\u0142 blask prawdziwego bogactwa w godnych poszanowania ubiorach, \u017cyciu i obyczajach pan\u00f3w oraz ich s\u0142ug, tam dzi\u015b \u015bwieci n\u0119dza \u017cydowska i brud pokole\u0144 egipskich.<\/p>\n

Ostatnim w\u0142a\u015bcicielem Poniemonia z familji Syruci\u00f3w by\u0142 po k\u0105dzieli Karol Prozor, kt\u00f3ry dobra te aktem z dnia 22 lipca 1800 r., odst\u0105pi\u0142 Piotrowi Lebrechtowi Frentzellowi za summ\u0119 talar\u00f3w pruskich 39,383 i gr. sr. 8. W skutek dzia\u0142\u00f3w familijnych to miasto jest dzi\u015b w posiadaniu Hassforda ma\u0142\u017conka siostry dw\u00f3ch Frentzell\u00f3w, z kt\u00f3rych <\/a>Jerzy mieszka w folwarku Pojesie, drugi za\u015b zaj\u0105wszy Dworaliszki osiad\u0142 w Prusach.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Cesarz Napoleon Iszy dla dopilnowania przeprawy sw\u00e9j wielki\u00e9j armji przez Niemen w czerwcu 1812 r. obra\u0142 tu w Poniemoniu g\u0142\u00f3wn\u0105 kwater\u0119 i zaj\u0105\u0142 jedyny w t\u00e9m mie\u015bcie dom pi\u0119trowy drewniany, sam mieszka\u0142 na pi\u0119trze, s\u0142u\u017cba za\u015b i kuchnia mie\u015bci\u0142a si\u0119 na dole. Wspania\u0142y przedstawia\u0142 si\u0119 obraz, kiedy ogromne massy wojsk r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w europejskich, podzielone na 15 korpus\u00f3w dowodzonych przez kr\u00f3l\u00f3w i ksi\u0105\u017c\u0105t, przebywa\u0142y pod Aleksot\u0105 Niemen.<\/p>\n

W tym samym domu napoleo\u0144skim niedawno jeszcze spijali za pieni\u0105dze lekko nabyte, pseudoszampa\u0144skie wina i bankietowali magnaci izraelscy; lecz dzi\u015b ten przybytek os\u00f3b historycznych i lichwiarzy opustosza\u0142y, bez dachu, sta\u0142 si\u0119 przytu\u0142kiem i schronieniem tylko s\u00f3w i nietoperzy.<\/p>\n

Dla braku mieszka\u0144c\u00f3w i handlu, na \u017c\u0105danie w\u0142a\u015bciciela tych d\u00f3br, miasto Poniemo\u0144 z decyzji JO. ksi\u0119cia Namiestnika J. C. Mo\u015bci w Kr\u00f3lestwie Polski\u00e9m z d. 20 wrze\u015bnia 1825 r. zamienione by\u0142o na osad\u0119 wiejsk\u0105; lecz gdy wydane zosta\u0142o rozporz\u0105dzenie, wzbraniaj\u0105ce \u017cydom po wsiach nadgranicznych mieszka\u0107, dziedzic Poniemonia nie chc\u0105c pozbawia\u0107 si\u0119 swych jedynych osadnik\u00f3w izraelskich, wyjedna\u0142 w r. 1837 przywr\u00f3cenie t\u00e9j wsi dawnych praw miasta, kt\u00f3re obecnie mie\u015bci w sobie dom\u00f3w 82 i mieszka\u0144c\u00f3w p\u0142ci obi\u00e9j 1318 samych \u017cyd\u00f3w, z ma\u0142ym wyj\u0105tkiem; a nacechowane niechlujstwem i n\u0119dz\u0105, zajmuje po\u015blednie miejsce w rz\u0119dzie miast krajowych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Pierwotny ko\u015bci\u00f3\u0142 w Poniemoniu wystawiony by\u0142 r. 1762 z muru tak zwanego pruskiego, przez kasztelana Syrucia, pod wezwaniem \u015b\u015b. aposto\u0142\u00f3w Szymona i Judy Tadeusza, a gdy r. 1774 zwali\u0142 si\u0119, nabo\u017ce\u0144stwo odbywa\u0107 si\u0119 zacz\u0119\u0142o w ko\u015bcio\u0142ku drewnianym, dla unit\u00f3w przybywaj\u0105cych do pana z d\u00f3br ukrai\u0144skich zbudowanym. Kasztelan Syru\u0107, aktem z d. 2 sierpnia 1771 r. w obecno\u015bci Ignacego Zabie\u0142\u0142y, kasztelana m\u015bcis\u0142awskiego i chor\u0105\u017cego kowie\u0144skiego, oraz J\u00f3zefa Prozora starosty s\u0105dowego kowie\u0144skiego zdzia\u0142anym, nada\u0142 temu ko\u015bcio\u0142owi hojny i stosowny fundusz. W tym akcie wymieni\u0142 powody t\u00e9j fundacji w tych s\u0142owach:<\/p>\n

\u201eKu wygodzie i gwa\u0142town\u00e9j potrzebie ludziom w licznych osiad\u0142o\u015bciach za rz. Niemnem mieszkaj\u0105cym, a podczas \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia i Zmartwychwstania, najwi\u0119kszych bez przypadku i trudno\u015bci corocznie a cz\u0119stokro\u0107 non sine periculo vitae<\/i> przeprawi\u0107 si\u0119 przez Niemen nie mog\u0105cym, tudzie\u017c i dla podr\u00f3\u017cnych go\u015bci\u0144cem warszawskim i grodzie\u0144skim przeje\u017cd\u017caj\u0105cych nec non<\/i> i w\u0142asn\u00e9j swoj\u00e9j na staro\u015b\u0107 wygodzie i s\u0142abo\u015bci dogadzaj\u0105c, ko\u015bci\u00f3\u0142 od lat kilku wystawiwszy i ony ab intra debita atque honesta suppellectili ecclesiastica<\/i> opatrzywszy, ten\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 sine injuria<\/i> sukcessor\u00f3w moich atque invidia cujusvis, dotari in perpetuum<\/i> umy\u015bli\u0142em.\u201c<\/p>\n<\/div>\n

\n

Jako\u017c darowa\u0142 summ\u0119 z\u0142p. 50,000 i t\u0119 na dobrach Poniemo\u0144 lokowa\u0142 z t\u00e9m, aby procent 7% corocznie in perpetuum<\/i>, tojest z\u0142p. 3500 w dniu 1 stycznia do r\u0105k proboszcza lub t\u00e9\u017c przy kancellarji grodzki\u00e9j kowie\u0144skiej in moneta ad praesens et in futurum currenti<\/i>, razem a nie ratami w gotowi\u017anie by\u0142 oddawany. Nadto wszystkie zabudowania dla proboszcza swoim kosztem w Poniemoniu wystawi\u0107 si\u0119 obwi\u0105za\u0142 i na ogr\u00f3d m\u00f3rg gruntu w tyle ko\u015bcio\u0142a oraz na opa\u0142 drzewa trzy achtle sprz\u0119\u017cajem dworskim dowo\u017conego przeznaczy\u0142, a gdyby w\u0142adze nie przychyli\u0142y si\u0119 do powi\u0119kszenia t\u00e9j parafji, w takim razie ordynarj\u0119 zbo\u017cow\u0105 z krescencji poniemo\u0144ski\u00e9j i wydzielenie na trzebiskach morg\u00f3w sze\u015b\u0107 siano\u017c\u0119tnych przyrzek\u0142.<\/p>\n

W tym\u017ce akcie fundator przepisa\u0142 porz\u0105dek podpisywania prezenty i obowi\u0105zki proboszcza wzgl\u0119dem fundatora, tojest: msze, exekwje i t. p., a w ko\u0144cu o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce je\u015bliby proboszcz by\u0142 zmuszony trzyma\u0107 wikarjusza, w takim razie dw\u00f3r obowi\u0105zany dawa\u0107 corocznie beczk\u0119 wina francuzkiego na msze \u015bw. Domie\u015bci\u0142 przyt\u00e9m \u017c\u0105danie, aby proboszcze nie k\u0142\u00f3cili si\u0119 z mieszka\u0144cami i dworem, chyba w razie potrzeby odzyskania procentu, i \u017ceby nie zak\u0142adali szynk\u00f3w z uszczerbkiem intrat dworskich.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Drugim aktem z d. 18 wrze\u015bnia 1771 r. Syru\u0107 dozwoli\u0142 proboszczowi wolnego mlewa i materya\u0142\u00f3w do reparacji ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

Pierwszym proboszczem t\u00e9j parafji ex gratia Illustrissimi loci ordinarii et consensu religionis<\/i> by\u0142 ksi\u0105dz Bernard Syru\u0107 Pijar, kt\u00f3ry mieszka\u0142 we dworze i tam\u017ce mia\u0142 victum et amictum<\/i> (st\u00f3\u0142 i odzienie).<\/p>\n

Bulla papiezka z d. 28 stycznia 1774 r. nada\u0142a tutejszemu ko\u015bcio\u0142owi pi\u0119\u0107 odpust\u00f3w do roku.<\/p>\n

Pierwotny ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany sta\u0142 naprost dworu Syrucia na wynios\u0142o\u015bci, prowadzi\u0142a do\u0144 alea wysadzona lipami dot\u0105d istniej\u0105cemi, kt\u00f3re tak\u017ce ca\u0142\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 naoko\u0142o gai\u0142y; dzisiejszy za\u015b ko\u015bci\u00f3\u0142 stoi na wydmie piasczyst\u00e9j, cechuje go wewn\u0105trz i zewn\u0105trz wielkie ub\u00f3stwo, bo nawet ofiary ze starych wst\u0105\u017cek, wynoszonych chustek r\u00f3\u017cnokolorowych, paci\u00f3rek i t. p. na \u015bcianach \u015bwi\u0105tyni porozwieszane, wi\u0119c\u00e9j j\u0105 szpec\u0105 ni\u017c przyozdabiaj\u0105.<\/p>\n

W prawdzie jest niejaka przyczyna takiego opuszczenia \u015bwi\u0105tyni; albowiem nast\u0119pni po Syruciach w\u0142a\u015bciciele Poniemonia wyznania ewangielicko-augsburskiego uznali przeznaczony przez fundatora dla proboszcza procent 7 % za wysoki, i chcieli mu p\u0142aci\u0107 tylko 4%, z czego wyniki proces, kt\u00f3ry trwa\u0142 lat 11 (1837 \u2014 1848) i sko\u0144czy\u0142 si\u0119 wygran\u0105 dla proboszcza, i zt\u0105d ks. Roch Buczewski tera\u017aniejszy proboszcz wzi\u0105wszy spory kapita\u0142, zaraz si\u0119 wzi\u0105\u0142 do reparacji ko\u015bci\u00f3\u0142ka i tyle dokona\u0142, \u017ce teraz bezpiecznie w nim nabo\u017ce\u0144stwo odprawia\u0107 mo\u017cna. Ale przy dobrych ch\u0119ciach mo\u017cnaby jeszcze obrazy na lepsze zamieni\u0107, pozytywek wyreparowa\u0107, i piaski lotne naoko\u0142o ko\u015bcio\u0142a uprawi\u0107 drzewem.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Z ko\u015bcio\u0142a pierwotnego, gdy si\u0119 zrujnowa\u0142, marmury, zegar wie\u017cowy i inne przedmioty do u\u017cytku pos\u0142u\u017cy\u0107 mog\u0105ce, zabrali tera\u017aniejsi kollatorowie, samo za\u015b miejsce przeznaczone zosta\u0142o na cmentarz wyznania ewangielickiego 21<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Ku zachodowi od Poniemonia, niedaleko uj\u015bcia rz. Jesi do Niemna, po\u015br\u00f3d \u0142a\u0144cucha wynios\u0142o\u015bci nadnieme\u0144skich, jest g\u00f3ra oddzielna, wynio\u015blejsza od innych i dosy\u0107 okr\u0105g\u0142a; zowi\u0105 j\u0105 g\u00f3r\u0105 napoleo\u0144sk\u0105<\/i>. Napoleon I, udaj\u0105c si\u0119 w opisanym wy\u017c\u00e9j czasie na kwater\u0119 do Poniemonia, upodoba\u0142 sobie t\u0119 g\u00f3r\u0119, a \u017ce jest strom\u0105, kaza\u0142 wi\u0119c zrobi\u0107 spiraln\u0105 drog\u0119, wprowadzi\u0107 ni\u0105 siedm armat na wierzcho\u0142ek i tam przyrz\u0105dzi\u0107 \u015bniadanie, kt\u00f3re ze sw\u0105 \u015bwit\u0105 po\u017cywaj\u0105c, przypatrywa\u0142 si\u0119 przeprawie wojsk swoich przez Niemen, a zarazem lubowa\u0142 si\u0119 czaruj\u0105cemi okolicami t\u00e9j rzeki. Od owego czasu g\u00f3r\u0119 t\u0119, \u017ce zaj\u0119\u0142a pi\u0119kne miejsce w opisie dziej\u00f3w Napoleona, zna ca\u0142y \u015bwiat uczony; dot\u0105d by\u0142a przedmiotem ciekawo\u015bci wielu dostojnych os\u00f3b. G\u00f3ra ta jest w\u0142asno\u015bci\u0105 dziedzica d\u00f3br Freda, z woli kt\u00f3rego, Bildring, \u00f3wczesny le\u015bniczy tych d\u00f3br, dzi\u015b podle\u015bny rz\u0105dowy, na j\u00e9j pochy\u0142o\u015bci pozasadza\u0142 d\u0119by i lipy dzi\u015b istniej\u0105ce. Nie bez znaczenia by\u0142a ona w daleko wcze\u015bniejsz\u00e9j przesz\u0142o\u015bci; za czas\u00f3w bowiem krzy\u017cackich, jak podanie niesie, mia\u0142 by\u0107 jaki\u015b zamek, przed zbudowaniem kt\u00f3rego kopiec ten r\u0119k\u0105 ludzk\u0105 usypany, z trzech stron stromo, a z czwart\u00e9j mni\u00e9j spadzisto, tak i\u017c wozem wjecha\u0107 na\u0144 mo\u017cna; potwierdza to podanie przestrze\u0144 pomi\u0119dzy tym kopcem a uj\u015bciem Jesi do Niemna na par\u0119 tysi\u0119cy krok\u00f3w splantowana r\u00f3wno z podstaw\u0105 g\u00f3ry, stanowi\u0105ca \u0142\u0105k\u0119, zk\u0105d w\u0142a\u015bnie wzi\u0119ta ziemia u\u017cyt\u0105 zosta\u0142a do usypania tego kopca. Nazwisko wszak\u017ce tego zamku jest niewiadome.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Cofniemy si\u0119 jeszcze za Poniemo\u0144, wy\u017c\u00e9j ponad Niemnem ku rzece \u017bajsa<\/i>, kt\u00f3r\u00e9j nazwisko pierwotne \u017bansa<\/i>\u2014pochodzi od wyrazu litewskiego \u017cansis<\/i>\u2014g\u0119\u015b, gdy\u017c tu w czasach staro\u017cytnych w\u015br\u00f3d puszczy chowa\u0142y si\u0119 dzikie g\u0119si, kt\u00f3re cz\u0119stokro\u0107 i teraz widziane bywaj\u0105. Zt\u0105dto folwark nad t\u0105 rzeczk\u0105 zbudowany przybra\u0142 nazwisko Po\u017caj\u015bcie<\/i>, las za\u015b do t\u00e9j rzeczki przylegaj\u0105cy zowie si\u0119 \u017bajsiekampas<\/i>. W tym folwarku Micha\u0142 Pac hetman wielki w. ks. lit. mia\u0142 pa\u0142acyk murowany, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 ze swoj\u0105 ma\u0142\u017conk\u0105; a gdy rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a i klasztoru Kamedu\u0142\u00f3w za Niemnem, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas na sta\u0142\u0105 rezydencj\u0119 do tamecznego pa\u0142acu, z t\u00e9j strony za\u015b Niemna pozostawi\u0142 jak\u0105\u015b ukochan\u0105 przez si\u0119 osob\u0119, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119sto odwiedza\u0142. Dzi\u015b ju\u017c \u015bladu tego pa\u0142acyku niema, ale pozosta\u0142o fa\u0142szywe podanie o pochodzeniu nazwiska t\u00e9j osady od nieprawnych mi\u0142ostek magnata; folwark za\u015b Po\u017caj\u015bcie nale\u017cy teraz do ekonomji rz\u0105dow\u00e9j tego\u017c nazwiska.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u015aledz\u0105c brzegi Niemna, oko i serce od nich oderwa\u0107 si\u0119 nie chce, i gdzie tylko kroki zwr\u00f3c\u0105 si\u0119, wsz\u0119dzie znajdzie si\u0119 tre\u015b\u0107 opowiadania o przesz\u0142ych czasach, bogatych w dzieje i pami\u0105tki nas wszystkich obchodz\u0105ce; lecz ka\u017cda cho\u0107by najmilsza czynno\u015b\u0107 potrzebuje kr\u00f3tkiego wytchnienia dla nabrania si\u0142 do nowych wra\u017ce\u0144 i dalsz\u00e9j ci\u0105g\u0142\u00e9j a u\u017cyteczn\u00e9j pracy: to t\u00e9\u017c i my nateraz przerwiemy ni\u0107 rozpocz\u0119tych opis\u00f3w tego ulubionego zak\u0105tka nasz\u00e9j ziemi.<\/p>\n<\/div>\n

    \n
  1. Luliszki<\/i> obecnie wie\u015b donacyjna, do von der Lannitz<\/i> nale\u017c\u0105ca, ma wspania\u0142y dw\u00f3r, do zamk\u00f3w dawnych podobny.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  2. Dewnia<\/i> po litewsku diewinie<\/i> znaczy boska<\/i>; gdy\u017c rzeka ta po\u015bwi\u0119con\u0105 by\u0142a b\u00f3stwu Upinie<\/i> zwanemu. Szeszupa<\/i> nazwisko z dw\u00f3ch wyraz\u00f3w: szeszi<\/i>\u2014sze\u015b\u0107 i upis<\/i> lub upie<\/i>\u2014rzeka; od sze\u015bciu jezior u \u017ar\u00f3d\u0142a t\u0119 rzek\u0119 zasilaj\u0105cych tak nazwana.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  3. Wiadomo\u015bci te poczerpn\u0119li\u015bmy z akt magistratu miasta Ludwinowa.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  4. Oto s\u0105: Adam Kozakowski prezydent ziemstwa pow. kow., J\u00f3zef Syru\u0107 p\u00f3\u0142. K. C. W. pow. kow., Szymon Wiszniewski porucznik s\u0105du pow. kow., Nikodem Middleton pisarz pow. kow., Karol z Wolda Mejer \u0142owczy i kusz. pow. kow., Wincenty Szeel chor\u0105\u017cy Imci koronny C. W. pow. kow., Alexander z D\u0119bna Korewa regent ziem. pow. kow., J\u00f3zef Berecki porucznik w. i komornik C. W. pow. kow., Tomasz Illewicz obo\u017any i komissarz w. pow. kow., J\u00f3zef Tymi\u0144skichor\u0105\u017cy brygad. ussar. pow. kow., J\u00f3zef W\u0105do\u0142owski komissarz C. W. pow. kow. i J\u00f3zef Chrapi\u0144ski komissarz C. W. W. G. pow. kow.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  5. Skirsa bale<\/i> znaczy poprzek bagna<\/i>.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  6. Obecnie w miejsce tego folwarku na skarb zaj\u0119tego, proboszcz ma wyznaczon\u0105 z kassy powiatu marjampolskiego kompetencj\u0119 z\u0142p. 2740 gr. 15.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  7. Elksnokiemie<\/i> sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch wyraz\u00f3w: elsknis<\/i>\u2014olsza, i kiemie<\/i>\u2014wie\u015b.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  8. Z mappy r. 1806 przekonywamy si\u0119, \u017ce wie\u015b ta pocz\u0105tkowo zwan\u0105 by\u0142a Rad-upie<\/i>, kt\u00f3re to nazwisko dwa wyrazy rada<\/i> znale\u017ali upie<\/i> lub upis<\/i> rzeka; to jest znale\u017ali rzek\u0119 Niemen.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  9. Birsztany<\/i> wie\u015b ko\u015bcielna w powiecie trockim gubernji wile\u0144ski\u00e9j, znana dzi\u015b z posiadania w\u00f3d s\u0142onych leczebnych.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  10. Kieuliszka<\/i> imi\u0119 przymiotne, pochodzi od Kieula<\/i> \u015bwinia dzika lub domowa.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  11. Jodoraj\u015bcie<\/i> z\u0142o\u017cone z jodas<\/i> czarny i rajstis<\/i> \u017ar\u00f3d\u0142o.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  12. Wersznia<\/i> pochodzi od werszis<\/i>\u2014ciel\u0119; Warnupia<\/i> od warna<\/i>\u2014wrona i upie<\/i>\u2014rzeka.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  13. Podobne istnieje podanie o utworzeniu si\u0119 wspomnianych w rozdziale III jezior na Litwie: Du\u015b<\/i> i Wisztyniec<\/i>.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  14. O tym szczupaku podanie pomi\u0119dzy ludem kr\u0105\u017cy za Niemnem na \u017bmudzi, jakoby w tamtecznych jeziorach by\u0142 z\u0142owiony.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  15. Burtynikas<\/i>\u2014bard litewski.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  16. Signota<\/i> lub sygonota<\/i> oznacza\u0142 mnicha czyli kap\u0142ana. Signotowie byli szczeg\u00f3lnie s\u0142ugami Atrympa i Gardeoldja, bog\u00f3w morza i wiatru: dlatego przebywali zwykle w prowincjach nadmorskich, lecz odbywali po kraju w\u0119dr\u00f3wki w celach religijnych. Bez\u017cenno\u015b\u0107, kuglarstwo religijne, cuda udane, \u017cebranina, by\u0142y rzemios\u0142em tych dziwak\u00f3w.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  17. Chautury<\/i>\u2014dziady po umar\u0142ych, stypa pogrzebowa.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  18. Na t\u00e9m podaniu, J\u00f3zefina Osipowska osnu\u0142a swoj\u0105 powie\u015b\u0107 w 3ch tomach, p. n. Waidelotka czyli Dolina Axeloty<\/i>, Warszawa, 1844 r.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  19. Freuda<\/i> dawni\u00e9j zwan\u0105 by\u0142a Frejda<\/i>, od niemieckiego wyrazu Freide<\/i>\u2014rado\u015b\u0107, pociecha; dwa s\u0105 folwarki tego\u017c nazwiska: Freda dolna i Freda g\u00f3rna.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  20. \u017byciorys kasztelana Syrucia pi\u0119kn\u00e9m pi\u00f3rem p. Bartoszewicza skre\u015blony, jest w kalendarzu Str\u0105bskiego na rok 1856.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  21. Wiadomo\u015bci te o Poniemoniu poczerpni\u0119te zosta\u0142y z akt miejscowych tak magistratu jak i ko\u015bcio\u0142a.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Miasto Ludwin\u00f3w. – Rzeka Dewinia czyli Bozka. – Sprawa Radoszewskiego z Boufa\u0142\u0142em. – Szaniec Pliny. – Wsie: Dauksze i Skiersobole. – Miasto Preny. – Ignacy Szukszta. – \u015alady dawnego mostu na Niemnie. – Wsie: Chlebiszki i Pokieuliszki. – \u0141\u0105ka \u017bylnitines pod opiek\u0105 duch\u00f3w zostaj\u0105ca. – Jezioro Pren\u0142onkin. – Posz\u0142awanty. – Aleksota. – Zamki dawne nadnieme\u0144skie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13440,"parent":13294,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13352","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nRozdzia\u0142 14 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozdzia\u0142 14 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miasto Ludwin\u00f3w. – Rzeka Dewinia czyli Bozka. – Sprawa Radoszewskiego z Boufa\u0142\u0142em. – Szaniec Pliny. – Wsie: Dauksze i Skiersobole. – Miasto Preny. – Ignacy Szukszta. – \u015alady dawnego mostu na Niemnie. – Wsie: Chlebiszki i Pokieuliszki. – \u0141\u0105ka \u017bylnitines pod opiek\u0105 duch\u00f3w zostaj\u0105ca. – Jezioro Pren\u0142onkin. – Posz\u0142awanty. – Aleksota. – Zamki dawne nadnieme\u0144skie. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-12T10:22:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pozajscie.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"416\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"539\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"48 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/\",\"name\":\"Rozdzia\u0142 14 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/pozajscie.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-11T12:00:14+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-12T10:22:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/pozajscie.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/pozajscie.jpg\",\"width\":416,\"height\":539},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-14\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Rozdzia\u0142 14\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozdzia\u0142 14 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rozdzia\u0142 14 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Miasto Ludwin\u00f3w. – Rzeka Dewinia czyli Bozka. – Sprawa Radoszewskiego z Boufa\u0142\u0142em. – Szaniec Pliny. – Wsie: Dauksze i Skiersobole. – Miasto Preny. – Ignacy Szukszta. – \u015alady dawnego mostu na Niemnie. – Wsie: Chlebiszki i Pokieuliszki. – \u0141\u0105ka \u017bylnitines pod opiek\u0105 duch\u00f3w zostaj\u0105ca. – Jezioro Pren\u0142onkin. – Posz\u0142awanty. – Aleksota. – Zamki dawne nadnieme\u0144skie. […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-12T10:22:37+00:00","og_image":[{"width":416,"height":539,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pozajscie.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"48 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/","name":"Rozdzia\u0142 14 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pozajscie.jpg","datePublished":"2020-05-11T12:00:14+00:00","dateModified":"2020-05-12T10:22:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pozajscie.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/pozajscie.jpg","width":416,"height":539},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-14\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Rozdzia\u0142 14"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13352"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13352\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}