{"id":13348,"date":"2020-05-11T13:20:10","date_gmt":"2020-05-11T11:20:10","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13348"},"modified":"2020-05-12T13:07:13","modified_gmt":"2020-05-12T11:07:13","slug":"wedrowki-13","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/","title":{"rendered":"Rozdzia\u0142 13"},"content":{"rendered":"
\n

Obelia, Oniszki i Jackowo. – Niemonajcie, Olita, Rumbowicze. – Mogi\u0142y Litwin\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich w Warupiu i w Szwajcarji. – Wsie tatarskie i tatarzy na Litwie. – Zniemcza\u0142y Litwin Nagis jest za\u0142o\u017cycielem sekty Mukr\u00f3w, kt\u00f3r\u00e9j Stronnica powodzenie podobne do sekty Braci workowych. – Simno, Ku\u0142aki, Bartniki, Pojewo\u0144, Grau\u017cyszki i \u0141ankieliszki. – S\u0142\u00f3wko o gospodarstwie Niemc\u00f3w na Litwie.<\/h4>\n

Dawne puszcze litewskie w\u015br\u00f3d panuj\u0105cych sosen i \u015bwierk\u00f3w, zawiera\u0142y w sobie wiele drzew li\u015bciowych twardych i mi\u0119kkich, a w\u015br\u00f3d tych ostatnich widzie\u0107 mo\u017cna by\u0142o drzewa owocowe, jakoto: grusz\u0119 i jab\u0142o\u0144. Zt\u0105d niejedna wie\u015b lub osada, od miejsc obfituj\u0105cych w owoce, przybra\u0142a swe nazwisko, jak np. Wejsieje<\/i>, ju\u017c w poprzednich rozdzia\u0142ach opisane, od wejas<\/i> \u2014 owoc, tak r\u00f3wnie\u017c Obelia<\/i> jezioro z folwarkiem, o mil\u0119 ku p\u00f3\u0142nocy od Serej po\u0142o\u017cone, tudzie\u017c dalsze wsie Obelica<\/i> i Obelniki<\/i> od wyrazu obalis<\/i> \u2014 jab\u0142ko lub jab\u0142o\u0144, nazwane zosta\u0142y. Dobra Obelia darowane zosta\u0142y radcy tajnemu Eljaszewiczowi; le\u017c\u0105 w gruntach urodzajnych i posiadaj\u0105, obok uroczego po\u0142o\u017cenia folwarku, pami\u0105tk\u0119 historyczn\u0105 w szcz\u0105tkach zamku litewskiego, r\u00f3wnie\u017c Obelia<\/i> u dawnych kronikarzy zwanego, kt\u00f3ry o wiorst\u0119 od tera\u017aniejszego folwarku na g\u00f3rze usypanej czyli pile<\/i>, by\u0142 zbudowany.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Post\u0119puj\u0105c zt\u0105d dal\u00e9j ku p\u00f3\u0142nocy za Miros\u0142aw, po lew\u00e9j stronie drogi, widzim folwark Jackowo<\/i>, a jeszcze dal\u00e9j ku p\u00f3\u0142noco-zachodowi folwark Oniszki<\/i>. Oba te folwarki dzi\u015b nale\u017c\u0105 do obdarowanego jenera\u0142a Siwersa i tak\u017ce le\u017c\u0105 w \u017cyznych gruntach. Jak Obelia tak i Oniszki, maj\u0105 malownicze po\u0142o\u017cenia i oba s\u0105 historyczne, jak o t\u00e9m przekanywa pancerz i szyszak \u0142uskowy w r, 1856 z jeziora Oniszek wydobyte, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 u p. Jackowskiego administratora d\u00f3br Oniszki. Oniszki, po \u015bmierci kasztelana trockiego, od roku 1613 pod\u0142ug oprawy zajmowa\u0142a Konstancya arcyksi\u0119\u017cna rakuzka, \u017cona kr\u00f3la Zygmunta III. Jackowo, niegdy\u015b gniazdo familji Jackowskich, si\u0119ga daleki\u00e9j staro\u017cytno\u015bci, a w wiekach poprzednich wraz z innemi wsiami (Manczuny, Godele i Szypulszczyzna) nale\u017ca\u0142o do Kamedu\u0142\u00f3w wigierskich. Tu by\u0142a pad\u00f3wczas z drzewa kaplica i nieopodal w tera\u017aniejszym folwarku pustelnia, trzy cele w sobie mieszcz\u0105ca, dok\u0105d Kameduli na lato przyje\u017cd\u017cali. Grunt pierwsz\u00e9j klassy przy pieczo\u0142owito\u015bci tych pustelnik\u00f3w, zapewnia\u0142 dobre urodzaje; sad dostarcza\u0142 owoc\u00f3w rozmaitych, sadzawka zarybiona udziela\u0142a w ka\u017cdym czasie ryb i dlatego pustelnicy chwal\u0105c Boga, zaopatrzeni tu byli w dostatek doczesny. To t\u00e9\u017c refektarz ich by\u0142 rozkoszn\u00e9m miejscem wzmocnienia si\u0142 prac\u0105 zmordowanych, \u015bciany ozdobione by\u0142y obrazami, a posadzka z tafli drewnianych gustownie u\u0142o\u017cona. W czasie rozbioru t\u00e9j pustelni ju\u017c w wieku bie\u017c\u0105cym znaleziono belk\u0119 sosnow\u0105 z wyrzni\u0119t\u0105 dat\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105 rok 1182, wi\u0119c przesz\u0142o sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w przetrwa\u0142a bez zepsucia, kiedy dzisiejsze sosny jednego wieku zdrowo przetrwa\u0107 nie mog\u0105!?<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od Obelii w prostej linji ku wschodowi, le\u017cy nad Niemnem wie\u015b Niemonajcie<\/i>; jest to cz\u0119\u015b\u0107 dawnego miasta i starostwa na prawym brzegu Niemna po\u0142o\u017conego, gdzie istniej\u0105ce kurhany wla\u0142y w usta mieszka\u0144c\u00f3w podanie o Nemonie wodzu \u017ceglarzy cudzoziemskich i o czci bozki\u00e9j oddawan\u00e9j mu przez przodk\u00f3w t\u00e9j ziemi. Jeszcze i dzi\u015b mieszka\u0144cy tutejszych Niemonajc marz\u0105 o sw\u00e9j dawn\u00e9j swobodzie miejski\u00e9j i bez wzgl\u0119du, \u017ce dzi\u015b spokojniejsze i lepsze jest ich \u017cycie wiejskie, woleliby dla pr\u00f3\u017cno\u015bci zwa\u0107 si\u0119 mieszczanami.<\/p>\n

Ni\u017c\u00e9j ponad pi\u0119knym Niemnem post\u0119puj\u0105c obok malowniczych kr\u0105jobraz\u00f3w, w gruntach wsi Narun znajdziemy \u017ar\u00f3d\u0142o wody s\u0142on\u00e9j lecz\u0105cej, kt\u00f3rego obfito\u015b\u0107 i pierwiastki lecz\u0105ce, je\u015bli nie przewy\u017cszaj\u0105, to bez w\u0105tpienia wyr\u00f3wnywaj\u0105 wodom druskienickim, brak tylko przedsi\u0119bierstwa i dobr\u00e9j ch\u0119ci tamuje dobr\u0105 s\u0142aw\u0119 w\u00f3d naru\u0144skich<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Lubo tu si\u0119 spuszcza\u0107 po wodzie niemnowski\u00e9j, bo w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 spojrzysz, oko si\u0119 zabaw a umys\u0142 rozweseli: tu g\u00f3ra lasem naje\u017cona, tam p\u0142aszczyzna kobiercem rozmaitego kwiecia i murawy upi\u0119kszona, dal\u00e9j dworki i wiejskie chatki swym cieniem przegl\u0105daj\u0105 w wod\u0119; jeszcze dal\u00e9j lasek li\u015bciowy, w kt\u00f3rym s\u0142owiki i inne ptastwo swe melodje rozwodz\u0105, a pod g\u00f3rk\u0105 liczne strumienie s\u0105cz\u0105c si\u0119 po piaskach, szybko biegn\u0105 do Niemna jak dzieci do ojca: a\u017c wreszcie za borem wychyla si\u0119 wie\u017cyczka, pot\u00e9m ca\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 z drzewa zbudowany, naoko\u0142o kt\u00f3rego gruppa dom\u00f3w i domk\u00f3w usadowila si\u0119. Jest to miasto staro\u017cytne Olita<\/i>, kt\u00f3re na obu brzegach Niemna rozsiad\u0142o si\u0119 rozkosznie, aby by\u0107 \u015bwiadkiem licznych pochod\u00f3w cudzoziemskich i wojen krajowych. Za Olgierda w. ks. lit. by\u0142 tu zamek ksi\u0105\u017c\u0119cy, kt\u00f3ry niejednokrotnie n\u0119ci\u0142 do siebie Krzy\u017cak\u00f3w i by\u0142 \u015bwiadkiem ich bitwy w r.1392 z Anglikami o prawo niesienia chor\u0105gwi \u015b. Jerzego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 pierwotny w Olicie fundowany by\u0142 roku 1524 przez Jana Zabrzezi\u0144skiego wojewod\u0119 nowogrodzkiego i starost\u0119 mereckiego, kt\u00f3remu Zygmunt August za pozwoleniem ojca swego, r. 1536 nada\u0142 dobra olickie do\u017cywociem, a gdy zosta\u0142 kr\u00f3lem przekaza\u0142 je do\u017cywociem sw\u00e9j drugi\u00e9j \u017conie Barbarze Radziwi\u0142\u0142\u00f3wnie. Stefan Batory d. 15go czerwca 1581 roku przywileje miasta odnowi\u0142. Miasto posiada\u0142o niegdy\u015b w\u0142asny las Widgiry<\/i>, w\u0142\u00f3k lit. 8 zawieraj\u0105cy, kt\u00f3ry w pocz\u0105tku wieku zesz\u0142ego przez proces odpad\u0142 do d\u00f3br prywatnych Bender. Z rz\u0105dem miasto tak\u017ce processowa\u0142o si\u0119 ju\u017c za czas\u00f3w Jana Kazimierza i Stanis\u0142awa Augusta: pierwszy proces w s\u0105dzie zadwornym rozstrzygni\u0119ty zosta\u0142 dnia 23 lipca 1652 r. i w skutek tego spisany zosta\u0142 list ugodny pomi\u0119dzy miastem a JP. Stanis\u0142awem Dobranem Dobrowskim podstaro\u015bcim \u0142ozdziejskim, podlesniczym \u017cuwintskim, ziemianinem wojew\u00f3dztwa i powiatu trockiego; drugi rozstrzygn\u0105\u0142 Antoni Tyzenhauz podskarbi nadworny lit. odebraniem miastu lasu morg\u00f3w 10. Podanie niesie, \u017ce pod t\u00e9m miastem zasz\u0142a wielka bitwa ze Szwedami i w\u0142a\u015bnie na p\u0142aszczyznie piasczyst\u00e9j o wiorst\u0119 od miasta, przed laty dwudziestu odkryto stercz\u0105ce ko\u015bci ludzkie, a po bli\u017csz\u00e9m obejrzeniu zauwa\u017cano \u017ce skielety u\u0142o\u017cone by\u0142y symetrycznie w okr\u0105g, nogami do jednego punktu jak promienie ko\u0142a, co dowodzi wsp\u00f3ln\u0105 mogi\u0142\u0119 wojownik\u00f3w. Dla uczczenia tych szcz\u0105tk\u00f3w ludzkich, lud zgromadzony do ko\u015bcio\u0142a w Dzie\u0144 Zaduszny, z kap\u0142anem na czele, uda\u0142 si\u0119 w to miejsce i wykopawszy stos ogromny ko\u015bci, po odprawieniu nabo\u017ce\u0144stwa \u017ca\u0142obnego, schowa\u0142 je przyzwoicie do przygotowanych na ten cel do\u0142\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Olita tutejsza ma dom\u00f3w murowanych 1, drewnianych 83, z tych kilka w r. 1857 zgorza\u0142o; ludno\u015b\u0107 miasta liczy g\u0142\u00f3w 607: w t\u00e9j liczbie \u017cyd\u00f3w 276. Za panowania Stanis\u0142awa Augusta, roku 1775 przeniesione tu by\u0142y s\u0105dy z Merecza i Trok.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Olita ostatni\u00e9m by\u0142o miastem po t\u00e9j strome Niemna na granicy p\u00f3\u0142nocn\u00e9j dawnego powiatu trockiego; le\u017c\u0105ca dal\u00e9j o mil\u0119 wie\u015b ko\u015bcielna Rumbowicze<\/i> ju\u017c nale\u017ca\u0142a do powiatu kowie\u0144skiego. Dobra Rumbowicze w wieku XVII nale\u017ca\u0142y do Bernarda Krzywkowskiego porucznika wojsk petyhorskich, dziedzica Szykszniewa i Obszatel, kt\u00f3ry uczuciem religijn\u00e9m powodowany, dla dogodno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w po lew\u00e9j stronie Niemna osiad\u0142ych, a do parafji miasta Punie po drugi\u00e9j stronie t\u00e9j rzeki po\u0142o\u017conego nale\u017c\u0105cych, wybudowa\u0142 w Rumbowiczach ko\u015bci\u00f3\u0142 z altarj\u0105 pod wezwaniem \u015b\u015b. Piotra i Paw\u0142a apost., oraz zapisa\u0142 na Szykszniewie i Obszatelach summ\u0119 z\u0142p. 10,000, z procentem 7 od sta na utrzymanie kap\u0142ana. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten na schy\u0142ku panowania Jana Kazimierza rozpocz\u0119ty roku 1666, uko\u0144czony zosta\u0142 ju\u017c za Micha\u0142a Korybuta Wi\u015bniowieckiego r. 1669. Od Krzywkowskich dobra Rumbowicze przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 Szymona Wiszniewskiego p\u00f3\u017aniejszego kasztelana za Kr\u00f3lestwa Polskiego, kt\u00f3ry \u015bwi\u0105tyni\u0119 stoj\u0105c\u0105 na g\u00f3rze gliniast\u00e9j i z\u0142y przyst\u0119p maj\u0105c\u00e9j przeni\u00f3s\u0142 r. 1741 na dolin\u0119 p\u0142ask\u0105 bli\u017c\u00e9j Niemna i rozprzestrzeniwszy j\u0105, nada\u0142 tytu\u0142 N. Marji P., pozostawiaj\u0105c dawny odpust w dzie\u0144 \u015b\u015b. Piotra i Paw\u0142a aposto\u0142\u00f3w. Po roku 1795, altarja Rumbowicka wyniesion\u0105 zosta\u0142a na parafj\u0119 i spadkobierca Szymona, J\u00f3zef Wiszniewski, zapis summy z\u0142p. 1000 na Szykszniewie i Obszatelach w r. 1825 sp\u0142aci\u0142 za po\u015brednictwem nabywcy tych d\u00f3br Gromadzkiego Bankowi polskiemu i odt\u0105d proboszcz pobiera z banku 4 pCt.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Podanie tu kr\u0105\u017cy, \u017ce kiedy\u015b przed laty zerwa\u0142 si\u0119 z tutejsz\u00e9j dzwonnicy dzwon i pomimo r\u00f3wn\u00e9j a znaczn\u00e9j przestrzeni od Niemna, zatoczy\u0142 si\u0119 do rzeki. Nast\u0119pnie wyp\u0142ywa\u0142 w pewnych porach na brzeg, a za zbli\u017ceniem si\u0119 ludzi, stacza\u0142 si\u0119 napowr\u00f3t do rzeki. Pot\u00e9m dawa\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 z g\u0142\u0119bi w\u00f3d d\u017awi\u0119k jego ponury, ale dzi\u015b, kiedy lud sta\u0142 si\u0119 m\u0105drym, a przyt\u00e9m grzesznym, nie mo\u017cna ju\u017c widzie\u0107 ani s\u0142ysze\u0107 tego dzwonu.<\/p>\n

Pomi\u0119dzy wsiami Rumbowiczami a Mikutyszkami o \u00be wiorsty od pierwsz\u00e9j i o p\u00f3\u0142 wiorsty od drugi\u00e9j, nad samym Niemnem jest kopiec litewski, pile, zwany Pilup<\/i>, od pile<\/i>\u2014twierdza i upis<\/i>\u2014rzeka, tojest rzeczny zamek<\/i>, kt\u00f3ry istnia\u0142 w czasie wojen krzy\u017cackich, a nast\u0119pnie, jak podanie g\u0142osi, mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 Szwedom na kryj\u00f3wk\u0119 \u0142up\u00f3w wojennych.<\/p>\n

O mil\u0119 zt\u0105d dal\u00e9j, Niemen rysuj\u0105c swe koryto w podkow\u0119, tworzy p\u00f3\u0142wysep, ze strony po\u0142udniow\u00e9j tylko do l\u0105du przytykaj\u0105cy; ca\u0142a ta przestrze\u0144 poros\u0142a jest lasem iglastym w zmieszaniu z lip\u0105 i innemi gatunkami drzew li\u015bciowych i zowie si\u0119 pospolicie borem pu\u0144skim<\/i>, od miasta dawnego Pu\u0144 za Niemnem na wschodzie le\u017c\u0105cego. B\u00f3r ten wielce jest dogodnym do chowu zwierzyny p\u0142ow\u00e9j, jednak\u017ce opr\u00f3cz sarn i zaj\u0119cy, dzi\u015b tu inna zwierzyna utrzyma\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce. Na kra\u0144cu po\u0142udniowym tego boru, w obr\u0119bie Podagla\u0144skim na osadzie s\u0105\u017cniarza le\u015bnego, w uroczysku Warupiach<\/i>, s\u0105 4 kopce kamienne, pod kt\u00f3remi z\u0142o\u017cone s\u0105 zw\u0142oki Litwin\u00f3w przedchrze\u015bcja\u0144skich. Lud okoliczny twierdzi, \u017ce w tych mogi\u0142ach znajduj\u0105 si\u0119 pieni\u0105dze, lecz trudno je wydoby\u0107: bo kto poruszy kamie\u0144 z nad mogi\u0142y, ten umrze. Ma\u0142y by\u0142by postrach do tego, je\u015bliby by\u0142a pewno\u015b\u0107, \u017ce nabywcy skarb\u00f3w podziemnych nie zaraz przyjdzie si\u0119 spotka\u0107 z nieub\u0142agan\u0105 kos\u0105 \u015bmierci.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Takie\u017c mogi\u0142y litewskie znajduj\u0105 si\u0119 o wiorst 6 od Suwa\u0142k, przy osadzie Szwajcarj\u0105<\/i> zwan\u00e9j, w lesie rz\u0105dowym, zwanym Bia\u0142orogi, przez kt\u00f3ry przechodzi trakt bity z powy\u017cszego miasta do stacji pocztow\u00e9j Szypliszek. Tu, na stronie zachodni\u00e9j, pod wynios\u0142emi sosnami dojrze\u0107 mo\u017cna kilka kopc\u00f3w kamiennych, z kt\u00f3rych ju\u017c brano kamie\u0144 do drogi bit\u00e9j, bez nara\u017cenia si\u0119 na niebezpiecze\u0144stwo \u017cycia. W\u015br\u00f3d niziny mokr\u00e9j, kt\u00f3r\u0105 las w p\u00f3\u0142kole otacza, jest tu kopiec sypany, ni\u017cszy od innych pile<\/i>, kt\u00f3ry prawdopodobnie by\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0105 Litwin\u00f3w przedchrze\u015bcia\u0144skich; ten domys\u0142 stwierdza w pobli\u017cu urz\u0105dzony \u00f3wczesny cmentarz. Wracaj\u0105c zt\u0105d do powiatu kalwaryjskiego, znajdujemy tu siedliska tatar\u00f3w w ko\u0144cu wieku XIV z Witoldem w. ks. lit. przyby\u0142ych, kt\u00f3rzy obecnie zajmuj\u0105 do\u015b\u0107 znaczn\u0105 przestrze\u0144 powiatu, chocia\u017c ludno\u015b\u0107 ich jest nieliczna; u mianowicie: m\u0119\u017cczyzn 77 i niewiast 75. Wsie Potylcze, Pi\u0142okalnie, Winksznupie, Wi\u0142kobole, Alexandr\u00f3w, Makowszczyzna, Porowsie, Nowinniki, Skirsobole, Borowszczyzna, Dolnica, Szy\u0142a\u0144ce, Kiewlica, D\u0119bowyr\u00f3g, Morgotraki, Suwa\u0142eczki, Szwa\u0144ce i Podturupie, z kilkunast\u0105 folwarkami dawni\u00e9j, a nawet ju\u017c w pocz\u0105tku wieku bie\u017c\u0105cego, by\u0142y dziedziczn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Baranowskich, U\u0142an\u00f3w, Buczyckich, Ry\u017cewskich, Much\u00f3w, Ledzi\u0144skich, Krycza\u0144skich, Osmolskich, Achmantowicz\u00f3w i innych familij ze szlachty tatarski\u00e9j; niejeden z tych, wywodz\u0105c si\u0119 z ksi\u0105\u017c\u0105t i han\u00f3w, dodawa\u0142 do swego nazwiska: knia\u017a<\/i> lub han<\/i>: dzi\u015b wszyscy podupadli tak, \u017ce ani jedn\u00e9j familji nie mo\u017cna nazwa\u0107 zamo\u017cn\u0105. Wszystkie te dobra nadane by\u0142y przez kr\u00f3l\u00f3w polskich potomkom tatar\u00f3w zanieme\u0144skich z Witoldem przyby\u0142ych, za zas\u0142ugi na polach bitwy krajowi po\u0142o\u017cone; w pocz\u0105tku bowiem ulus Witowda, na okolice Trok i Wilna, dal\u00e9j si\u0119 nie rozszerza\u0142 1<\/a><\/sup>. Najzamo\u017cniejszym z tatar\u00f3w polskich by\u0142 jenera\u0142 Baranowski dziedzic d\u00f3br: Winksznupia, Wi\u0142kobo\u0142\u00f3w, Rosi, Potylcz\u00f3w i Pi\u0142okalni, kt\u00f3ry zbudowa\u0142 jedyny meczet z drzewa w Winksznupiu. Gdy ten meczet zrujnowa\u0142 si\u0119, za staraniem imana Mustafy Bazarewskiego, 17 obywateli tego wyznania dobrowolnie z\u0142o\u017cyli na restauracj\u0119 meczetu po z\u0142p. 100, czyli razem z\u0142p. 1700, do kt\u00f3rych rz\u0105d r. 1821 doda\u0142 z\u0142p. 2000 i drzewo, i tym sposobem stan\u0105\u0142 odnowiony meczet; nast\u0119pnie r. 1824 znowu doda\u0142 rz\u0105d z\u0142p. 3604 na zupe\u0142ne wyko\u0144czenie t\u00e9j \u015bwi\u0105tyni, oraz na wystawienie domu dla imana.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Po \u015bmierci jenera\u0142a Baranowskiego podzielili si\u0119 folwarkami synowie jego: Maci\u00e9j, Salich, Eljasz, Mustafa i Abram; lecz nied\u0142ugo niemi w\u0142adali, bo folwark Winksznupie przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 ksi\u0119dza Zienkiewicza proboszcza z Wi\u0142kowyszek, kt\u00f3rego synowica otrzyma\u0142a je w posagu, po\u015blubiaj\u0105c sobie Tomasza Wolskiego; Wi\u0142kobole naby\u0142 tatar U\u0142an i nast\u0119pnie sprzeda\u0142 Micewiczowi, Ro\u015b dosta\u0142a si\u0119 po Baranowskich Jagminowi, od tego za\u015b naby\u0142 j\u0105 \u017baryn, Potylcze za\u015b naby\u0142 Rojecki i sprzeda\u0142 ksi\u0119dzu Butrymowiczowi, od kt\u00f3rego kupi\u0142 je Austutowicz; Pi\u0142okalnie po k\u0105dzieli przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 U\u0142an\u00f3w, od kt\u00f3rych kupi\u0142 je Schmidt jeometra.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wszystkie te folwarki le\u017c\u0105 w stronie zachodni\u00e9j powiatu kalwaryjskiego, a w gruntach Pi\u0142okalni jest grodzisko litewskie Ejsta<\/i> zwane, kt\u00f3rego podstawa kamieniami obwarowana, na szczycie za\u015b szcz\u0105tki wa\u0142u i \u015blad bram zamkowych dot\u0105d widzie\u0107 si\u0119 daj\u0105. Grodzisko to od Kalwarji odleg\u0142e jest o mil dwie.<\/p>\n

Nie samo rozdrobnienie si\u0119 zamo\u017cnych familij tatarskich by\u0142o przyczyn\u0105 ich upadku, lecz pieniactwo i nierz\u0105dne gospodarstwo wiele do tego si\u0119 przy\u0142o\u017cy\u0142y; jednak\u017ce dot\u0105d tatarowie w po\u017cyciu maj\u0105 powszechn\u0105 dobr\u0105 opinj\u0119, go\u015bcinno\u015b\u0107 za\u015b ich i ch\u0119\u0107 do ta\u0144ca lub inn\u00e9j niewinn\u00e9j zabawy s\u0105 zwyczajnemi; a gniew obra\u017conego i zemsta s\u0105 d\u0142ugie i straszne.<\/p>\n

Wy\u017c\u00e9j wzmiankowana Makowszczyzna<\/i> le\u017cy pomi\u0119dzy miastem Wi\u017cajnami, o wsi\u0105 ko\u015bcieln\u0105 Lubowem; osada to Makowskiego, niegdy\u015b starosty folwarku Pilokalni<\/i>, dzi\u015b przy wsi donacyjn\u00e9j tego\u017c nazwiska no stronie wschodni\u00e9j od Lubowa le\u017c\u0105cego, gdzie w gruntach donacyjnych jest pile<\/i>, podobna do sza\u0144ca pod Urdominem; u podstawy j\u00e9j p\u0142ynie rzeczka Wi\u017cupie, to jest rzeka rak\u00f3w<\/i>. Folwark ten nale\u017cy do Krasnowa.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Trzeci folwark Pilokalnie \u0141aki\u0144skie<\/i> do Mroczk\u00f3w nale\u017c\u0105cy, le\u017cy na stronie wschodni\u00e9j od Kalwarji o wiorst 5, niedaleko folwarku donacyjnego Janowa, gdzie nad rzek\u0105 Szeszup\u0105 w ogrodzie jest tak\u017ce kopiec warowny litewski.<\/p>\n

Pom\u00f3wiwszy o tatarach, kt\u00f3rzy nie stanowi\u0105 narodu w narodzie i tylko religj\u0105 r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od krajowc\u00f3w, chcemy nadmieni\u0107 o nadzwyczajn\u00e9m zjawisku na ziemi litewski\u00e9j, kt\u00f3re wprawdzie wyrodzi\u0142o si\u0119 na ziemi pruski\u00e9j w tameczn\u00e9j Litwie, lecz promienie \u015bwiat\u0142a jego fa\u0142szywego a\u017c do naszego kraju przenik\u0142y.<\/p>\n

Oko\u0142o roku 1815 we wsiach pogranicznych od Prus w powiecie sejne\u0144skim, przez wychod\u017ac\u00f3w pruskich zaszczepion\u0105 zosta\u0142a pomi\u0119dzy nielicznemi mieszka\u0144cami tutejszymi wyznania ewangielicko-augsburgskiego sekta Mukr\u00f3w<\/i>, kt\u00f3r\u00e9j adeptowie mianowali si\u0119 bra\u0107mi morawczykami<\/i> (Herrnhuter) 2<\/a><\/sup>. Sekta ta zwolna i potajemnie rozwija\u0142a sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107; jednak\u017ce rych\u0142o, bo w roku 1824 j\u00e9j skutki dostrze\u017cono. Obwiniano Mukr\u00f3w o schadzki nocne do jednego domu, gdzie przebywali do znaczn\u00e8j cz\u0119\u015bci dnia nast\u0119pnego, lecz co tam robili? nie by\u0142o jeszcze zbyt jawn\u00e8m, bo nienale\u017c\u0105cym do sekty osobom wst\u0119pu tam wzbraniano. M\u00f3wiono wszak\u017ce do\u015b\u0107 g\u0142o\u015bno, \u017ce Mukr\u00f3w jest oko\u0142o 30 p\u0142ci obi\u00e8j, kt\u00f3rzy mieszkali we wsiach Auksztokalnie, Laskowskie, Kowniszki, Tupiki i w m. Wi\u017cajnach pow. sejne\u0144skiego; ci w czwartki i soboty wieczorem zebrani w domu na to obranym, przez ca\u0142\u0105 noc modlili si\u0119 przy \u015bwiecach, czytali ksi\u0105\u017cki i p\u0142akali, a pot\u00e8m zgasiwszy \u015bwiat\u0142a wszyscy razem, bez r\u00f3\u017cnicy p\u0142ci i bez wzgl\u0119du na pokrewie\u0144stwo, zasypiali. Przewodniczyli tym obrz\u0119dom Micha\u0142 Baczkunas z Krejwian i Krzysztof Kubylin z Auksztokal\u0144.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ma\u0142a liczba zwolennik\u00f3w sekty niewiele uwagi obcych na siebie zwraca\u0142a; jedni wierzyli, \u017ce tworzy si\u0119 jaka\u015b sekta, inni, i tych wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107, poczytywali to za ba\u015b\u0144 i igraszk\u0119, Taki stan rzeczy trwa\u0142 do r. 1847, w kt\u00f3rym zniemcza\u0142y Litwin Nagis<\/i> z przydomkiem Altsizer<\/i>, gospodarz rolny z wsi Zejlen pod miastem Ragnet\u0105, znan\u00e8m w historji nasz\u00e8j z pobytu w ni\u00e8m komtura Krzy\u017cak\u00f3w Markwarda Salzbacha, najezdnika \u017bmujdzi w r. 1400 niedaleko Tyl\u017cy, por\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 ze swym pastorem z powodu odmowy dziesi\u0119ciny ko\u015bcieln\u00e8j i chc\u0105c sw\u00f3j czyn usprawiedliwi\u0107, udawa\u0142 siebie pomi\u0119dzy ludem za m\u0119drka, a gdy pozyska\u0142 troch\u0119 wiary i powa\u017cania, w\u00f3wczas bezczelnie twierdzi\u0142, \u017ce by\u0142 w niebie i \u017ce zes\u0142anym zosta\u0142 na ziemi\u0119 dla zbawienia niekt\u00f3rych duszyczek. Na t\u00e9j podstawie zacz\u0105\u0142 zwo\u0142ywa\u0107 sumnkinies<\/i>, tojest zbory.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Te fa\u0142szywe zasady sekty Mukr\u00f3w, u\u015bpione w kraju naszym, za po\u015brednictwem Micha\u0142a Kuna ewangielika, \u017conatego z krewn\u0105 Nagisa, przenios\u0142y sw\u0105 zaraz\u0119 na nasz\u0105 litewsk\u0105 ziemi\u0119 i znowu poruszy\u0142y zwolennik\u00f3w do dawnych dzia\u0142a\u0144 z wi\u0119ksz\u0105 gorliwo\u015bci\u0105, tak, \u017ce nietylko ewangielik\u00f3w, lecz i katolik\u00f3w ju\u017c usi\u0142owano wci\u0105gn\u0105\u0107 do t\u00e9j matni szata\u0144ski\u00e9j. Sam Nagis, jak \u015bledztwo przez rz\u0105d tutejszy prowadzone udowodni\u0142o, nigdy nie by\u0142 w kraju naszym, a jednak znalaz\u0142 \u0142atwowiernych zwolennik\u00f3w, kt\u00f3rzy wprawdzie l\u0119kaj\u0105c si\u0119 odpowiedzialno\u015bci za swe b\u0142\u0119dy, wszystkie trzy wspomniane sakramenta: chrzest, ma\u0142\u017ce\u0144stwo i komunj\u0119 \u015bw. w ko\u015bcio\u0142ach w\u0142a\u015bciwych dla pozoru dope\u0142niali. Sekta ta, jak widzimy, chcia\u0142a przela\u0107 Stary do Nowego testamentu i utworzy\u0107 rodzaj koranu Mahometa; lecz Nagis zama\u0142o posiada\u0142 nauki do tego wymys\u0142u, a zwolennicy jego jeszcze mni\u00e9j o\u015bwiaty mieli. Rz\u0105d pruski, przez dozwolenie Mukrom zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw w s\u0105dzie, toleruje niejako to wyznanie; lecz u nas lud pobo\u017cny i przywi\u0105zany do wiary przodk\u00f3w, chcia\u0142 Mukr\u00f3w podda\u0107 losowi braci workowych<\/i> czyli bratczyk\u00f3w<\/i>, po litewsku brolej mauszuoti<\/i> zwanych, kt\u00f3rzy, jak wiadomo z historji, gdy w roku 1507 przybyli z Prus na \u017bmud\u017a, w worek ubrani, powrozem przepasani i z krucyfixem w r\u0119ku, g\u0142osili ludowi, \u017ce id\u0105 krajem \u017cmudzkim do Palestyny odebra\u0107 j\u0105 od brzydkich Turk\u00f3w i namawiali do sw\u00e9j wiary zwolennik\u00f3w: w\u00f3wczas krajowcy poznawszy w nich aposto\u0142\u00f3w fa\u0142szywych niemieckich, dziewi\u0119ciu utopili pod twierdz\u0105 Twery<\/i>, reszta za\u015b unikaj\u0105c podobnego losu umkn\u0119\u0142a napowr\u00f3t do Prus 3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Nie doznali jednak u nas Mukrowie takiego losu, lecz tylko w r. 1855 ich schadzki ostatecznie rozproszono i t\u00e9m sam\u00e9m sekta zniweczon\u0105 zosta\u0142a; wprawdzie dwa dogmata dodatkowe: w\u00f3dki nie pi\u0107 i fajki nie pali\u0107, dot\u0105d ka\u017cdemu wykonywa\u0107 wolno.<\/p>\n

Oddamy zapomnieniu sza\u0142 garstki Mukr\u00f3w po zachodni\u00e9j granicy powiat\u00f3w sejne\u0144skiego i kalwaryjskiego rozproszonych i udamy si\u0119 do wschodni\u00e9j po\u0142aci powiatu kalwaryjskiego, gdzie o mil 3 od Kalwarji le\u017cy przesz\u0142o trzywiekowe miasto Simno<\/i>. Miasto to w pierwsz\u00e9j po\u0142owie wieku XVI za\u0142o\u017cone, nale\u017ca\u0142o do wspomnionego wy\u017c\u00e9j Jana Zabrzezi\u0144skiego wojewody nowogrodzkiego i trockiego, marsza\u0142ka w. ks. lit., kt\u00f3ry za przyzwoleniem kr\u00f3la Zygmunta Igo fundowa\u0142 tu roku 1520 ko\u015bci\u00f3\u0142 z muru i urz\u0105dzi\u0142 obszern\u0105 now\u0105 parafj\u0119, do kt\u00f3r\u00e9j mieszka\u0144cy starostw Metele i Olita nale\u017celi. Prawo magdeburskie temu miastu nadane zosta\u0142o przez Zygmunta III dnia 2 stycznia r. 1626 i w\u00f3wczas wprowadzone tu by\u0142y s\u0105dy, kt\u00f3re do czas\u00f3w Stanis\u0142awa Augusta przetrwa\u0142y, p\u00f3ki do Trok przeniesione nie by\u0142y. Zabrzezi\u0144ski hojnie uposa\u017cy\u0142 probostwo simne\u0144skie, nadaj\u0105c mu obszerne grunta w mie\u015bcie, las zwany Czarnoszyszka<\/i> i dziesi\u0105t\u0105 to\u0144 z rybo\u0142\u00f3wstwa na jeziorach simne\u0144skich, tudzie\u017c dziesi\u0119cin\u0119 wytyczn\u0105 na dobrach Metele ze wszelkiego zbo\u017ca i ogrodowizny, opr\u00f3cz owsa, przyt\u00e9m dwa wiadra miodu prza\u015bnego i kamie\u0144 wosku. Dziesi\u0119cina ta, jak poprzednio wspomnieli\u015bmy, po zbudowaniu w Metelach nowego ko\u015bcio\u0142a roku 1619, odj\u0119ta proboszczowi simne\u0144skiemu, przeznaczon\u0105 zosta\u0142a dla proboszcza metelskiego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Po Zabrzezi\u0144skich, starostwem Simnem i Metelami w\u0142adali w wieku XVII Sapiehowie, po nich ksi\u0105\u017c\u0119ta Wi\u015bniowieccy, a w roku 1799, jak ju\u017c wiadomo, kr\u00f3l pruski darowa\u0142 te dobra Karolowi ksi\u0119ciu Beck-holszty\u0144skiemu, z wy\u0142\u0105czeniem wszak\u017ce miasta Simna, kt\u00f3re pozostawi\u0142 przy dawnych prawach.<\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Simnie r. 1844 uleg\u0142 po\u017carowi i na nowo odrestaurowany zosta\u0142 kosztem rz\u0105du.<\/p>\n

Miasto le\u017cy w pi\u0119kn\u00e9m po\u0142o\u017ceniu i w \u017cyznych gruntach nad jeziorem, sk\u0142ada si\u0119 z dom\u00f3w drewnianych 143, ludno\u015bci za\u015b liczy 1505 g\u0142\u00f3w, w t\u00e9j liczbie \u017cyd\u00f3w 745. Chrze\u015bcijanie, trudni\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie rolnictwem, \u017cydzi za\u015b handlem drobiazgowym.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Z Simna ku zachodowi idzie trakt do folwarku rz\u0105dowego Rudawek, pot\u00e9m do wsi Warty, za kt\u00f3r\u0105 drog\u0105 idzie przez las rz\u0105dowy do urz\u0119du le\u015bnego Buchta, inacz\u00e9j Rudawk\u0105 zwanego. Tu w okr\u0119gu II obr\u0119bu Warty, po lew\u00e9j stronie drogi jest uroczysko G\u00f3r\u0105 moskiewsk\u0105<\/i> zwane; nazw\u0119 t\u0119 przypisuj\u0105 obozowaniu tu wojska rossyjskiego w roku 1706. Dal\u00e9j trakt skr\u0119ca si\u0119 ku p\u00f3\u0142nocy i mimo jeziora \u017baltis<\/i> (w\u0105\u017c), inacz\u00e9j Nowina<\/i> zwanego, idzie do miasta Ludwinowa, gdzie \u0142\u0105czy si\u0119 z traktem pre\u0144skim. Tu jad\u0105c ku Prenom, po lew\u00e9j stronie traktu pod wsi\u0105 Ku\u0142akami<\/i> jest zamczysko litewskie, kt\u00f3rego nazwa chyba zapasami r\u0119cznemi krajowc\u00f3w z Krzy\u017cakami, tojest bitw\u0105 na ku\u0142aki, usprawiedliwion\u0105 by\u0107 mo\u017ce.<\/p>\n

Za Ludwinowem ku zachodowi, dawna puszcza pu\u0144ska styka\u0142a si\u0119 z puszcz\u0105 jurborgsk\u0105 i ca\u0142a ta po\u0142a\u0107 kraju pomi\u0119dzy miastami Wiszty\u0144cem, Wierzbo\u0142em i Wilkowyszkami, gdzie dzi\u015b pi\u0119knie zieleni\u0105 si\u0119 \u017cyzne pola, gdzieniegdzie przerzni\u0119te lasami i zaro\u015blami, w wieku XVI pokryta by\u0142a lasem nale\u017c\u0105cym do puszczy jurborgski\u00e9j, do kt\u00f3rego ju\u017c ogromne kilkasetletnie d\u0119by, ju\u017c masztowe sosny i inne gatunki drzew sosnowych, rzeczkami i \u0142\u0105czkami poprzerzynane, n\u0119ci\u0142y dzik\u00f3w, \u017cubr\u00f3w i inn\u0105 grub\u0105 zwierzyn\u0119. Musia\u0142y te lasy by\u0107 pon\u0119tne do \u0142ow\u00f3w i zabawy wiejski\u00e9j, skoro wybredna w gu\u015bcie kr\u00f3lowa Bona lubi\u0142a je cz\u0119sto zwiedza\u0107 i w przeje\u017adzie z ulubionego Wierzbo\u0142owa, gdzie d. 10 maja 1555 roku fundowa\u0142a pierwotny ko\u015bci\u00f3\u0142 w d\u0105browie na r\u00f3wninie, na podan\u00e9m sobie krze\u015ble spoczywa\u0142a, od czego folwark Kr\u00f3lowe-krzes\u0142o<\/i> swe nazwisko przybra\u0142. Tu, pomi\u0119dzy Kr\u00f3lowem-krzes\u0142em a Winksznupiami nad rzek\u0105 Szyrwint\u0105 w urocz\u00e9m miejscu za\u0142o\u017cyli sw\u0105 osad\u0119 bartnicy, kt\u00f3rzy prac\u0105 i przemys\u0142em przyszed\u0142szy do dobrego bytu, zn\u0119cili do siebie innych przybysz\u00f3w krajowc\u00f3w i wykarczowawszy z lasu znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 gruntu, utworzyli wie\u015b Bartnikami<\/i> zwan\u0105. Wkr\u00f3tce zbudowany tu zosta\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 z drzewa, kt\u00f3ry by\u0142 filj\u0105 parafji olitski\u00e9j, a gdy ten zgorza\u0142, JPan Dombrowski dzier\u017cawca ekonomji olitski\u00e9j, oko\u0142o r. 1640 zbudowa\u0142 inny i nada\u0142 komendarzowi w\u0142\u00f3k\u0119 gruntu; babka za\u015b jego wystawi\u0142a szpital przy ko\u015bciele dla siebie i dla ubogich. Po up\u0142ywie lat 80, podstarza\u0142a ta filja, staraniem ksi\u0119dza Micha\u0142a Zienkowicza biskupa arjopolita\u0144skiego, sufragana wile\u0144skiego, proboszcza olitskiego, w latach 1720 do 1721 wyrestaurowan\u0105 by\u0142a. W\u00f3wczas dom w Bartnikach dla kommissarzy delegowanych od kr\u00f3la do t\u00e9j ekonomji wystawiony, oddany zosta\u0142 na plebanj\u0119. Na mocy indultu papie\u017ca Benedykta XIV z dnia 20 czerwca 1710 roku ustanowiono przy ko\u015bciele bractwo Niepokalanego Pocz\u0119cia N. M. P. i dla dogodno\u015bci parafjan, filj\u0119 bartnick\u0105 przeniesiono do parafji Pojewo\u0144.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Pi\u0119kne i dogodne dla fabryk po\u0142o\u017cenie Bartnik zwr\u00f3ci\u0142o uwag\u0119 uczonego i przedsi\u0119bierczego Antoniego Tyzenhauza podskarbiego nadw. w. ks. lit., kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 tu dw\u00f3r, fabryk\u0119 sukna i rudni\u0119, a nast\u0119pnie dla wi\u0119ksz\u00e9j czci Boga. Postanowi\u0142 wystawi\u0107 nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 z kamienia i ceg\u0142y, w miejsce dotychczasowego starego drewnianego i wynie\u015b\u0107 go na parafj\u0119. Jako\u017c przyzwawszy w pomoc ku temu przedsi\u0119wzi\u0119ciu ksi\u0119dza Szymona Waraks\u0119 dziekana olwitskiego, proboszcza bartnickiego i pojewo\u0144skiego, zebra\u0142 sk\u0142adk\u0119 u parafjan i wyjednawszy reszt\u0119 potrzebnego funduszu ze skarbu, przyst\u0105pi\u0142 do wykonania dzie\u0142a; jednocze\u015bnie nada\u0142 proboszczowi gruntu w\u0142\u00f3k 3, oraz ogrody i \u0142\u0105ki. Upadek wszak\u017ce tego m\u0119\u017ca nie dozwoli\u0142 mu zupe\u0142nie uko\u0144czy\u0107 rozpocz\u0119t\u00e9j \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3ra przez lat przesz\u0142o 10 pozostawa\u0142a bez stolowania i dachu, a\u017c go ksi\u0105\u017c\u0119 Wincenty Puzyna, nast\u0119pca starosty Brzostowskiego z tytu\u0142em administratora d\u00f3br Kr\u00f3lowego krzes\u0142a, Bartnik\u00f3w i wielu innych, takow\u0105 roku 1790 doko\u0144czy\u0142. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten jest d\u0142ugi \u0142okci 42, szeroki 20 z jedn\u0105 wie\u017cyczk\u0105 drewnian\u0105, blach\u0105 obit\u0105; w o\u0142tarzu wielkim mie\u015bci obrazy \u015b\u015b. Tr\u00f3jcy, Wniebowzi\u0119cia M. B. i \u015bw. Piotra: tytu\u0142 ma \u015b\u015b. Piotra i Paw\u0142a apost.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Je\u015bliby z tak\u0105 staranno\u015bci\u0105 i z tak dobrym gustem uko\u0144czono budow\u0119 tego ko\u015bcio\u0142a, jak j\u0105 rozpocz\u0119to, mo\u017cnaby go policzy\u0107 do rz\u0119du pi\u0119kniejszych w kraju \u015bwi\u0105ty\u0144. By\u0142 jednak w pocz\u0105tku swego istnienia zamo\u017cniejszym ni\u017c dzisiaj, lecz marudery francuzcy t\u00e9j \u015bwi\u0105tyni oraz ksi\u0119dzu Rzepnickiemu proboszczowi w r. 1807 przyczynili strat na z\u0142p. 4500, w roku 1812 na z\u0142p. 24,000, roku za\u015b 1814 w nocy z dnia 20 na 21 pa\u017adziernika niewiadomi z\u0142oczy\u0144cy pokradli naczynia i apparaty ko\u015bcielne, pocz\u00e9m ten\u017ce ksi\u0105dz Rzepnicki przy\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 do sprawienia nowych apparat\u00f3w. Od roku 1838 jest proboszczem ko\u015bcio\u0142a Bartnickiego ks. Jan Burdulewicz dziekan olwitski, kt\u00f3ry posiada gruntu morg\u00f3w 182 pr. kw. 103.<\/p>\n

Z upadkiem Tyzenbauza, wszystkie fabryki bartnickie sukna i \u017celaza usta\u0142y i za rz\u0105du pruskiego folwark ten wydzier\u017cawiony by\u0142 Skibickiemu z drugiej r\u0119ki, gdy\u017c jak wy\u017c\u00e9j nadmieniono, ksi\u0105\u017c\u0119 Wincenty Puzyna zadzier\u017cawiwszy d. 10 czerwca 1786 roku ekonomj\u0119 Kr\u00f3lowe-krzes\u0142o, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w Kr\u00f3lowego-krzes\u0142a, Sta\u0142awki i Szy\u0142osad\u00f3w, administrowa\u0142 inne okoliczne folwarki, a chocia\u017c pierwotny kontrakt zawarty by\u0142 na lat 3, rz\u0105d jednak pruski przed\u0142u\u017cy\u0142 go do dnia 1 czerwca 1808 r.; nast\u0119pnie deputacja prefektury \u0142om\u017cy\u0144ski\u00e9j do wydzier\u017cawienia d\u00f3br narodowych delegowana, przed\u0142u\u017cy\u0142a go znowu do r. 1811, a gdy ta ekonomja przeznaczon\u0105 zosta\u0142a na uposa\u017cenie Korony, Fryderyk de Borek intendent ekonomiczny d\u00f3br koronnych, z mocy upowa\u017cnienia Izby administracyjn\u00e9j d\u00f3br koronnych, na nowo wydzier\u017cawi\u0142 j\u0105 ksi\u0119ciu Puzynie do dnia 1 czerwca 1823 roku za summ\u0119 z\u0142p. 11,289 rocznie. Jednocze\u015bnie za oddzielnemi kontraktami Puzyna dzier\u017cawi\u0142 folwarki: Pojewo\u0144 i U\u017cupie, Skordupiany, \u0141ankupiany i \u0141ankup\u0119, Podborek, oraz Rostkowszczyzn\u0119.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Dzier\u017cawi\u0105c tak obszerne dobra, Puzyna s\u0142usznie nazywa\u0142 si\u0119 starost\u0105 4<\/a><\/sup> i ksi\u0119ciem; dw\u00f3r t\u00e9\u017c jego odpowiada\u0142 tym tytu\u0142om i otworem sta\u0142 dla ci\u0105g\u0142ych i licznych go\u015bci, kt\u00f3rzy zawsze tu znajdywali go\u015bcinno\u015b\u0107 staropolsk\u0105, przepych, muzyk\u0119 i rozmaite zabawy. Do szcz\u0119\u015bcia Puzyny i jego ma\u0142\u017conki brak\u0142o tylko po\u017c\u0105danego potomstwa, kt\u00f3re wprawdzie B\u00f3g im da\u0142, lecz po nied\u0142ugi\u00e9j rado\u015bci jedno po drugi\u00e9m wszystkie dzieci wzi\u0105\u0142 do sw\u00e9j chwa\u0142y. Smuci\u0142 si\u0119 Puzyna z t\u00e9j niedoli i gdy ostatnia c\u00f3rka, ju\u017c lat 12 maj\u0105ca umar\u0142a, pochowa\u0142 j\u0105 w grobie familijnym przy ko\u015bciele pojewo\u0144skim pod kapliczk\u0105 zbudowanym i podd\u0105jc si\u0119 woli Boga, fundowa\u0142 tu tak zwany erem<\/i>, czyli pustelni\u0119 dla ksi\u0119dza, kt\u00f3remu przeznaczywszy fundusz na utrzymanie w ilo\u015bci z\u0142p. 600 rocznie, zobowi\u0105za\u0142 go do odprawiania codziennie mszy \u015b. za dusze swych dzieci.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Smutek i \u017ca\u0142oba sparali\u017cowa\u0142y zabiegi Puzyny w gospodarstwie wiejski\u00e9m, a \u0142zy kobiece jego ma\u0142\u017conki pr\u0119dko wysch\u0142y przed dum\u0105 \u015bwiatow\u0105 i zami\u0142owaniem do pr\u00f3\u017cno\u015bci. Skutkiem tego, wydatki domowe by\u0142y zawsze jednostajne, wielkie; przych\u00f3d za\u015b z rozpr\u0119\u017ceniem si\u0119 gospodarza w porz\u0105dku i w zami\u0142owaniu do pracy, stopniowo zmniejsza\u0142 si\u0119 do takiego stopnia, \u017ce ju\u017c podatki i raty dzier\u017cawne zalega\u0107 pocz\u0119\u0142y. A gdy egzekucje i sekwestracje nie naprowadzi\u0142y Puzyny na drog\u0119 porz\u0105dku i nale\u017cyt\u00e9j rachunkowo\u015bci, wyexmitowany zosta\u0142 z dzier\u017cawy d\u00f3br, z pozostawieniem d\u0142ugu skarbowi z\u0142p. 222,828. Na rzecz tego skarb zaj\u0105\u0142 w r. 1820 pod sw\u0105 administracj\u0119 dobra dziedziczne Puzyny Motule<\/i> zwane, kt\u00f3re od dnia 1 czerwca 1830 r. wydzier\u017cawi\u0142 naprz\u00f3d Benedyktowi Narbuttowi, pot\u00e9m B\u00fcchlerowi; dzi\u015b ju\u017c s\u0105 prywatn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Ciemno\u0142o\u0144skiego.<\/p>\n

Od roku 1823 wydzier\u017cawiono ekonomj\u0119 Kr\u00f3lowe-krzes\u0142o na lat 3 Szeligowskiemu. Inne folwarki oddane zosta\u0142y cz\u0105stkowo w dzier\u017caw\u0119, a mianowicie: Bernard Siwicki przed rokiem 1808 dzier\u017cawca folwarku Grabowskiego, odt\u0105d zadzier\u017cawi\u0142 Bartniki, Pogierniewo, Pogierni\u00f3wek i Grab\u00f3wk\u0119, po kt\u00f3rym wszed\u0142 w dzier\u017caw\u0119 Felicjan Godlewski.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Po Szeligowskim od roku 1835 dzier\u017cawi\u0142 Kr\u00f3lowe-krzes\u0142o Jan Leopold Hasford, rodem z Prus, dzi\u015b w\u0142a\u015bciciel d\u00f3br Taboryszek w powiecie kalwaryjskim, kt\u00f3ry odst\u0105pi\u0142 je Janowi Balloghowi, by\u0142emu nadle\u015bniczemu le\u015bnictwa August\u00f3w.<\/p>\n

Ukazem z grudnia 1837 r. dobra Kr\u00f3lowe-krzes\u0142o darowane zosta\u0142y jenera\u0142owi Gerstenzweigowi, Bartniki dosta\u0142y si\u0119 jenera\u0142owi hr. Nostitzowi, Pojewo\u0144 jenera\u0142owi Mandersternowi, \u0141ankupiany za\u015b pu\u0142kownikowi Adlerbergowi 2.<\/p>\n

Puzyna, pierwszy pan za nowego rz\u0105du w tutejsz\u00e9j Litwie, jak stary d\u0105b litewski run\u0105wszy ze sw\u00e9j wielko\u015bci, ju\u017c wi\u0119c\u00e9j powsta\u0107 nie m\u00f3g\u0142, bo ci kt\u00f3rzy go znali bogatym, zapomnieli o nim w nieszcz\u0119\u015bciu i na gruzach wielko\u015bci jego; jak grzyby kr\u00f3tkotrwa\u0142e porasta\u0107 pocz\u0119li dorobkowicze, nowi pankowie, biedny za\u015b Puzyna w n\u0119dzy \u017cycie swe zako\u0144czy\u0142 r. 1838 i przywiezione jego zw\u0142oki do ko\u015bcio\u0142a pojewo\u0144skiego na prostym ch\u0142opskim wozie, zosta\u0142y opuszczone; nawet proboszcz miejscowy nie wa\u017cy\u0142 si\u0119 bezp\u0142atnie pochowa\u0107, a\u017c dzier\u017cawca folwarku Pojewo\u0144, kt\u00f3ry zna\u0142 za \u017cycia nieboszczyka, ulitowawszy si\u0119 nad tak\u0105 niewdzi\u0119czno\u015bci\u0105 jego dawnych przyjaci\u00f3\u0142 i znajomych, bez wzgl\u0119du \u017ce sam by\u0142 ewangielikiem; poni\u00f3s\u0142 koszta pogrzebu, ofiaruj\u0105c na ten cel Rs. 40 i z ca\u0142ym swym dworem uda\u0142 si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a katolickiego, dla oddania nale\u017cn\u00e9j czci zmar\u0142emu.<\/p>\n<\/div>\n

\n

O mil\u0119 od Bartnik ku zachodowi le\u017cy Kr\u00f3lowe-krzes\u0142o, za kt\u00f3r\u00e9m o ma\u0142\u0105 milk\u0119 widzimy Pojewo\u0144<\/i> wie\u015b ko\u015bcieln\u0105. Nazwisko t\u00e9j wsi jedni wyprowadzaj\u0105 od wyrazu litewskiego jewa<\/i> \u2014 czeremcha, pod kt\u00f3r\u0105 w dawnych czasach lud tu zgromadzony stawa\u0142; inni znajduj\u0105 w nazwisku t\u00e9m przekr\u0119cone wyrazy po-wojnie<\/i>, tojest miejsce, na kt\u00f3r\u00e9m odby\u0142a si\u0119 wojna. Tu bowiem nad rzeczk\u0105 Poni\u0105, od kt\u00f3r\u00e9j tak\u017ce niekt\u00f3rzy etymologowie wywodz\u0105 miano t\u00e9j wsi, jest staro\u017cytny kopiec litewski, r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 nieco kszta\u0142tem od wielu innych, kamieniami naoko\u0142o opasany, na kt\u00f3rym by\u0142 kiedy\u015b zamek zbudowany i mia\u0142y tu zaj\u015b\u0107 wielkie bitwy z nieprzyjacio\u0142mi kraju. Kiedy to wszystko dzia\u0142o si\u0119? niewiadomo; dosy\u0107, \u017ce bardzo dawno, bo tu w okolicach tego zamczyska znaleziono monety rzymskie Tyberjusza i Kaliguli, kt\u00f3re popieraj\u0105 podanie o dawno\u015bci krwawych tu rozpraw. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy, za przywilejem kr\u00f3la Stefana Batorego, zbudowany zosta\u0142 z drzewa oko\u0142o roku 1586 przez Teodora Skumina, potomka Jad\u017awing\u00f3w, wielkiego wodza litewskiego<\/i> (sic), wojewod\u0119 nowogrodzkiego i podskarbiego wroc\u0142awskiego (??), oraz starost\u0119 olitskiego, jurborgskiego i grodzie\u0144skiego; kr\u00f3lowa za\u015b Anna d. 27 wrze\u015bnia 1589 r. nada\u0142a proboszczowi tutejszemu gruntu w\u0142\u00f3k 9 miary che\u0142mi\u0144ski\u00e9j. Zygmunt III doda\u0142 do tego uposa\u017cenia dnia 11 marca 1600 roku we wsi Zelo\u017cycy w\u0142\u00f3k che\u0142mi\u0144skich 12 i na tym gruncie proboszcz urz\u0105dzi\u0142 folwark Solciniki<\/i> zwany, kt\u00f3ry nast\u0119pnie w roku 1797 zabrano na skarb, w miejsce za\u015b tego i za propinacj\u0119 wyznaczono proboszczowi kompetencj\u0119 w ilo\u015bci rs. 269 kop. 65.<\/p>\n<\/div>\n

\n

W miejsce drewnianego podstarza\u0142ego ko\u015bcio\u0142a, kosztem skarbu i parafjan zbudowano w latach 1841 i 1842 ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany, z kszta\u0142tu podobny do bartnickiego, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 d. 30 lipca 1843 r. przez ks. Straszy\u0144skiego, ostatniego biskupa dyecezji augustowski\u00e9j.<\/p>\n

Malownicze po\u0142o\u017cenie ko\u015bcio\u0142a tego na wysoki\u00e9j g\u00f3rze, starodrzewem sosnowym poros\u0142\u00e9j, wraz z borkiem u podn\u00f3\u017ca g\u00f3ry rozci\u0105gaj\u0105cym si\u0119, s\u0142u\u017cy\u0107 mo\u017ce za przedmiot do powi\u0119kszenia pi\u0119knych widok\u00f3w albumu augustowskiego.<\/p>\n

Z Pojewonia i z Bartnik, w r\u00f3wn\u00e9j prawie odleg\u0142o\u015bci ku po\u0142udniowi, wida\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142; jest to wie\u015b ko\u015bcielna Gra\u017cyszki<\/i>, od wyrazu gra\u017cas<\/i>\u2014pi\u0119kny tak nazwana. \u015awi\u0105tynia tutejsza pod wezwaniem \u015b. Micha\u0142a archanio\u0142a oko\u0142o roku 1600 przez Wojciecha Gintowta z drzewa sosnowego na podmurowaniu kamienn\u00e9m zbudowana, przez ks. Tomasza Zienkowicza biskupa adrjanopolskiego, sufragana dyecezji wile\u0144ski\u00e9j roku 1777 po\u015bwi\u0119con\u0105 zosta\u0142a.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Je\u015bli stan\u0105\u0107 na wysoki\u00e9j g\u00f3rze pod ko\u015bcio\u0142em tutejszym i rzuci\u0107 naoko\u0142o okiem, zw\u0142aszcza na go\u015bciniec wiod\u0105cy ku m. Wiszty\u0144cowi, gdzie cudna alea w perspektywie przedstawia si\u0119, wszystko zda si\u0119 tak pi\u0119kn\u00e9m i tak lub\u00e9m, \u017ce ka\u017cdy usprawiedliwi nazwisko wsi od pi\u0119kno\u015bci wzi\u0119te.<\/p>\n

Od Pojewonia ku wschodowi i od Kr\u00f3lowego-krzes\u0142a ku p\u00f3\u0142nocy, le\u017cy wie\u015b ko\u015bcielna \u0141ankieliszki<\/i>, od \u0141ankielis<\/i>\u2014Polaczek, Polak tak zwana. Osada ta si\u0119ga sw\u0105 bytno\u015bci\u0105 wieku XIV, tojest pierwotnych czas\u00f3w chrystyanizmu na Litwie. Tu na trzebiskach puszczy, z kt\u00f3r\u00e9j szcz\u0105tk\u00f3w w t\u00e9j po\u0142aci Litwy w wieku XVII utworzono le\u015bnictwo rz\u0105dowe Lubowsko-Boksza\u0144skie, r\u00f3wno z pierwszym promieniem \u015bwiat\u0142a Chrystusa, stan\u0119\u0142a na cze\u015b\u0107 Jego skromna kaplica z drzewa, przy kt\u00f3r\u00e9j mieszkaj\u0105c kap\u0142an z Polski przyby\u0142y 5<\/a><\/sup>, po zakre\u015bleniu sobie obszern\u00e9j parafji, gdy\u017c za miasto Ludwin\u00f3w si\u0119gaj\u0105c\u00e9j, wzmacnia\u0142 s\u0142owem Bo\u017c\u00e9m w nowochrzcze\u0144cach zasady wiary \u015bwi\u0119t\u00e9j i moc\u0105 namaszczenia swego, oraz przyk\u0142adami zbawiennemi przekonywa\u0142 b\u0142\u0119dnych, otwiera\u0142 oczy za\u015blepionym w fa\u0142szywych zasadach wiary i garn\u0105\u0142 tysi\u0105ce zwolennik\u00f3w pod krzy\u017c s., jako god\u0142o prawdziw\u00e9j religji cz\u0142owieka.<\/p>\n

Gdy pierwotny ko\u015bcio\u0142ek chyli\u0142 si\u0119 ku upadkowi, Jan Scipio de Campo, do\u017cywotni posiadacz wsi Skierpiejewa i Bart\u0142omi\u00e9j Berdowski, taki\u017c posiadacz wsi \u0141ankieliszek, r. 1608 zbudowali z drzewa nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem \u015bw. Tr\u00f3jcy i nadali proboszczowi gruntu w\u0142\u00f3k 18 miary magdeburski\u00e9j, kt\u00f3re to nadanie kr\u00f3l Zygmunt III dnia dnia 18 lipca 1609 r. zatwierdzi\u0142. A gdy i ta \u015bwi\u0105tynia dawno\u015bci\u0105 swego istnienia upada\u0142a, r. 1817 ze sk\u0142adek parafjan wystawiony zosta\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany i dnia 13 pa\u017adziernika 1844 roku przez ks. Paw\u0142a Straszy\u0144skiego biskupa po\u015bwi\u0119cony.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u0141ankieliszki maj\u0105c w swym obr\u0119bie ko\u015bci\u00f3\u0142 na g\u00f3rze wystawiony, przy trakcie wi\u0142kowyskim, dom proboszcza z sadem, chatki wiejskie, rzek\u0119 Szyrwint\u0119, oraz pola i \u0142\u0105ki, posiadaj\u0105 wszystkie warunki pi\u0119knego krajobrazu, przyrod\u0105 przy pomocy sztuki utworzonego.<\/p>\n

A kt\u00f3r\u00e9j-\u017ce u nas okolicy brakuje pi\u0119knych krajobraz\u00f3w, byleby patrzano na nie z poczuciem swojsko\u015bci, z poj\u0119ciem pi\u0119kna i z mi\u0142o\u015bci\u0105 dla matki sw\u00e9j ziemi?! Oto przejrzyjmy cho\u0107by ten kawa\u0142ek b\u0142ogos\u0142awion\u00e9j ziemi, po kt\u00f3rym teraz ko\u015bcio\u0142y i wsie przegl\u0105dali\u015bmy. Bartniki zachwyc\u0105 ka\u017cdego, gdy stan\u0105wszy u dworu, spojrzy na ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry prosto przez gaj i pola przeziera; dal\u00e9j troch\u0119 po drodze przedstawia si\u0119 w ogromnym w\u0105wozie romantyczny park, przerzni\u0119ty w g\u0142\u0119bi rzek\u0105 Szyrwint\u0105, kt\u00f3r\u00e9j szmer zlewa si\u0119 latem z pieniem melodyjn\u00e9m kilkudziesi\u0105t s\u0142owik\u00f3w. Tyle\u017c prawie pi\u0119kna znajdziem w Pojewoniu, \u0141ankupianach i Podborku; jak\u017ce tu wsz\u0119dzie w polach i ogrodach, wida\u0107 \u015blad pracy ludzki\u00e9j! jakie tu pi\u0119kne urodzaje !<\/p>\n<\/div>\n

    \n
  1. Tatarzy polscy pochodz\u0105 z bra\u0144c\u00f3w wojennych, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b ich dobrowolnie przyby\u0142a tutaj, sprzykrzywszy sobie niezgody w ojczy\u017anie. Ci ostatni pochodz\u0105 od Seld\u017cuk\u00f3w, kt\u00f3rzy w ko\u0144cu wieku X zaludniali okolice Bocharji, gdzie panowa\u0142 Bogra-chan. Dynastja turecka Osmanid\u00f3w tak\u017ce z plemienia Seld\u017cuk\u00f3w powsta\u0142a. Tatarzy z Litwy przenie\u015bli si\u0119 do Rusi, na Wo\u0142y\u0144 i Ukrain\u0119. Ci, co mieli nadane sobie posiad\u0142o\u015bci ziemskie, zr\u00f3wnani byli w prawach ze szlacht\u0105 krajow\u0105; nieposiadaj\u0105cy ziemi, je\u015bli za \u017co\u0142d w p\u00f3\u0142kach krajowych nie s\u0142u\u017cyli, do czego zawsze byli ochoczymi, zostawali pod zwierzchnictwem sw\u00e9j starszyzny, lecz za\u017cywali tylko praw gminu wolnego pospolitego.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  2. \u201eMukier\u201d nazwisko przez obcych sektarzom jest nadane; sami siebie za\u015b nazywaj\u0105: \u201ePrusu Letuwiszkas Szwentukas\u201d, co znaczy: prusko litewski \u015bwi\u0119toszek.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  3. Leo Joannes histor. Prussine lib. VIII.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  4. Ojciec jego za Stanis\u0142awa Augusta by\u0142 starost\u0105 wisztynieckim.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  5. Mo\u017ce to od niego osada wzi\u0119\u0142a nazwisko \u0141ankieliszki<\/i>, tj. osada do Polaka nale\u017c\u0105ca.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Obelia, Oniszki i Jackowo. – Niemonajcie, Olita, Rumbowicze. – Mogi\u0142y Litwin\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich w Warupiu i w Szwajcarji. – Wsie tatarskie i tatarzy na Litwie. – Zniemcza\u0142y Litwin Nagis jest za\u0142o\u017cycielem sekty Mukr\u00f3w, kt\u00f3r\u00e9j Stronnica powodzenie podobne do sekty Braci workowych. – Simno, Ku\u0142aki, Bartniki, Pojewo\u0144, Grau\u017cyszki i \u0141ankieliszki. – S\u0142\u00f3wko o gospodarstwie Niemc\u00f3w na Litwie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13446,"parent":13294,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13348","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nRozdzia\u0142 13 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozdzia\u0142 13 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Obelia, Oniszki i Jackowo. – Niemonajcie, Olita, Rumbowicze. – Mogi\u0142y Litwin\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich w Warupiu i w Szwajcarji. – Wsie tatarskie i tatarzy na Litwie. – Zniemcza\u0142y Litwin Nagis jest za\u0142o\u017cycielem sekty Mukr\u00f3w, kt\u00f3r\u00e9j Stronnica powodzenie podobne do sekty Braci workowych. – Simno, Ku\u0142aki, Bartniki, Pojewo\u0144, Grau\u017cyszki i \u0141ankieliszki. – S\u0142\u00f3wko o gospodarstwie Niemc\u00f3w na Litwie. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-12T11:07:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/olita.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"788\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"938\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"31 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/\",\"name\":\"Rozdzia\u0142 13 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/olita.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-11T11:20:10+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-12T11:07:13+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/olita.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/olita.jpg\",\"width\":788,\"height\":938},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-13\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Rozdzia\u0142 13\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozdzia\u0142 13 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rozdzia\u0142 13 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Obelia, Oniszki i Jackowo. – Niemonajcie, Olita, Rumbowicze. – Mogi\u0142y Litwin\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich w Warupiu i w Szwajcarji. – Wsie tatarskie i tatarzy na Litwie. – Zniemcza\u0142y Litwin Nagis jest za\u0142o\u017cycielem sekty Mukr\u00f3w, kt\u00f3r\u00e9j Stronnica powodzenie podobne do sekty Braci workowych. – Simno, Ku\u0142aki, Bartniki, Pojewo\u0144, Grau\u017cyszki i \u0141ankieliszki. – S\u0142\u00f3wko o gospodarstwie Niemc\u00f3w na Litwie. […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-12T11:07:13+00:00","og_image":[{"width":788,"height":938,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/olita.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"31 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/","name":"Rozdzia\u0142 13 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/olita.jpg","datePublished":"2020-05-11T11:20:10+00:00","dateModified":"2020-05-12T11:07:13+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/olita.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/olita.jpg","width":788,"height":938},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-13\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Rozdzia\u0142 13"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13348","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13348"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13348\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13348"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}