{"id":13337,"date":"2020-05-11T11:26:14","date_gmt":"2020-05-11T09:26:14","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13337"},"modified":"2020-05-12T11:05:11","modified_gmt":"2020-05-12T09:05:11","slug":"wedrowki-8","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/","title":{"rendered":"Rozdzia\u0142 8"},"content":{"rendered":"

\u0141owy kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y w puszczy Uho\u0142. – Klasztor Kamedu\u0142\u00f3w w Wigrach. – Proces Kiewlicz\u00f3w o doba Surplie. – Dyecezja wigierska i pierwszy j\u00e9j biskup Karpowicz.<\/h4>\n
\n

Dwa narody r\u00f3\u017cnoplemienne i od wiek\u00f3w nieprzyjazne po\u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105 wiecznotrwa\u0142ym w\u0119z\u0142em mi\u0142o\u015bci braterski\u00e9j, to wielka rzecz, tylko przy pomocy Boga wykona\u0107 si\u0119 mo\u017ce. Takim by\u0142 fakt religijno-polityczny w roku 1386 spe\u0142niony, kiedy nieprzyjazna Polsce Litwa, z ni\u0105 na zawsze si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c, przyj\u0119\u0142a od ni\u00e9j dobrowolnie z natchnienia bozkiego \u015bwiat\u0142o Chrystusa, i cywilizacj\u0119 europejsk\u0105….<\/p>\n

To t\u00e9\u017c W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o namaszczony chrztem, by\u0142 szcz\u0119\u015bliwym i dumnym z otrzymania korony kr\u00f3la chrze\u015bcja\u0144skiego; t\u0105 moc\u0105, jak\u0105 przy namaszczeniu sw\u00e9m posiad\u0142, rozlewa\u0142 \u015bwiat\u0142o w Litw\u0119. Przy tych darach bo\u017cych, nie przesta\u0142 wszak\u017ce by\u0107 pospolitym cz\u0142owiekiem; z mi\u0142o\u015bci ku narodowi umia\u0142 si\u0119 zni\u017cy\u0107 do potrzeb gminno\u015bci ludu i w\u015br\u00f3d pracy znajdowa\u0142 chwil\u0119 dla zabawy.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Po powrocie z Krakowa do Litwy, Jagie\u0142\u0142o wprowadza tam religj\u0119 chrze\u015b\u0107ja\u0144sk\u0105 i ustanawia biskupstwo wile\u0144skie, a zdawszy rz\u0105dy kraju rodzinnego namiestnikowi i bratu swemu Kazimierzowi Skirgajle, w assystencji pan\u00f3w polskich i litewskich jedzie znowu do now\u00e9j stolicy. Przeprawiwszy si\u0119 przez Niemen i min\u0105wszy puszcz\u0119 kowie\u0144sk\u0105 oraz pre\u0144sk\u0105, gdy przyby\u0142 do puszczy Uho\u0142<\/i> zwan\u00e9j, powzi\u0105\u0142 ch\u0119\u0107 odbycia \u0142ow\u00f3w. Ca\u0142y orszak z przyjemno\u015bci\u0105 wzi\u0105\u0142 si\u0119 do wykonania woli kr\u00f3lewski\u00e9j, gdy\u017c wszyscy dworzanie byli mi\u0142o\u015bnikami my\u015bliwstwa. Aby za\u015b zupe\u0142nie zadowolni\u0107 kr\u00f3la, znajduj\u0105cy si\u0119 w orszaku my\u015bliwi fachowi rozsypali si\u0119 po puszczy, celem wytropienia zwierz\u0105t i obchodz\u0105c knieje, natrafili na wysp\u0119 wodami ogromnego jeziora oblan\u0105, kt\u00f3ra w\u0105zkim tylko i wielce bagnistym przesmykiem, na kilkadziesi\u0105t krok\u00f3w d\u0142ugim, pomi\u0119dzy rzek\u0105 a bokiem jeziora \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z l\u0105dem. Trudny by\u0142 wprawdzie wst\u0119p do t\u00e9j wyspy, ale nami\u0119tno\u015b\u0107 my\u015bliwska t\u0119 trudno\u015b\u0107 przemog\u0142a i kilku my\u015bliwym uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107 to niedost\u0119pne miejsce. Wielka t\u00e9\u017c rado\u015b\u0107 wynagrodzi\u0142a ich po\u015bwi\u0119cenie si\u0119, albowiem na t\u00e9j wyspie dostrzegli niewidziane dot\u0105d mn\u00f3stwo rozmaitego zwierza, kt\u00f3ry ju\u017c to wzmiankowanym przesmykiem, ju\u017c wp\u0142aw przez jezioro z puszczy zgromadzi\u0142 si\u0119 tu dla wypoczynku, \u017ceru i rozmna\u017cania si\u0119. Nie trac\u0105c tedy czasu, my\u015bliwi powr\u00f3cili do kr\u00f3la, dla doniesienia mu o znalezionym ost\u0119pie w zwierz\u0119ta zamo\u017cnym; w skutek tych wie\u015bci uradzono, aby kr\u00f3l obra\u0142 stanowisko przy przesmyku, na kt\u00f3ry zwierz\u0119ta ob\u0142aw\u0105 z wyspy wyp\u0142oszone b\u0119d\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Z jedn\u00e9j tedy strony przesmyku na l\u0105dzie wystawiono namiot dla kr\u00f3la, z drugi\u00e9j dla dworzan; osocznicy za\u015b otoczyli wysp\u0119. Ob\u0142awa przy g\u0142o\u015bnych okrzykach, biciu w kot\u0142y i d\u017awi\u0119ku innych instrument\u00f3w, przez baka\u0142arza 1<\/a><\/sup> rych\u0142o i doskonale prowadzona, skierowa\u0142a bieg zwierz\u0105t na wspomniany przesmyk, z czego Jagie\u0142\u0142o by\u0142 wielce zadowolony, gdy\u017c chocia\u017c niejednokrotnie widywa\u0142 \u017cubry, \u0142osie, jelenie, dziki pojedy\u0144czo, nigdy jednak tak wielki\u00e9j liczby rozmaitego zwierza, razem nie widzia\u0142.<\/p>\n

Wielka zdobycz z t\u00e9j ob\u0142awy odniesiona, poda\u0142a sposobno\u015b\u0107 do uczty \u0142owiecki\u00e9j, w czasie kt\u00f3r\u00e9j my\u015bliwi opisuj\u0105c kr\u00f3lowi dogodno\u015b\u0107 t\u00e9j wyspy dla zwierz\u0105t, gdzie g\u00f3ry dla jednych, i parowy bujn\u0105 traw\u0105 poros\u0142e dla drugich, nastr\u0119czaj\u0105 stosowne pastwiska i bezpieczne schronienie; zarazem nadmienili, i\u017c widzieli w tym ost\u0119pie na najwy\u017csz\u00e9j g\u00f3rze chatk\u0119 ogr\u00f3dkiem starannie uprawionym rozmaitemi ro\u015blinami kwiecistemi i warzywnemi, w chatce za\u015b dw\u00f3ch pustelnik\u00f3w Litwin\u00f3w, z kt\u00f3rymi rozm\u00f3wi\u0107 si\u0119 nie mogli. Zdj\u0119ty ciekawo\u015bci\u0105 widzenia tych samotnych ludzi, w\u015br\u00f3d dzikich i drapie\u017cnych zwierz\u0105t w g\u0142uch\u00e9j puszczy osiad\u0142ych, Jagie\u0142\u0142o w orszaku dworzan po urz\u0105dzonym na przesmyku mostku uda\u0142 si\u0119 na wysp\u0119, i przekonawszy si\u0119 o rzeczywisto\u015bci opowiadania my\u015bliwych, powitawszy uprzejmie pustelnik\u00f3w w j\u0119zyku litewskim, rozpytywa\u0142 ich o powodach i szczeg\u00f3\u0142ach samotnego ich \u017cycia i po\u015bwi\u0119cenia si\u0119, a podziwiaj\u0105c ich powo\u0142anie i odwag\u0119, o\u015bwiadczy\u0142 im sw\u0105 opiek\u0119, je\u015bliby chcieli to miejsce odludne opu\u015bci\u0107. Lecz oni dzi\u0119kuj\u0105c kr\u00f3lowi za uczyniony zaszczyt odwiedzenia i \u0142ask\u0119; o\u015bwiadczyli, \u017ce dosy\u0107 s\u0105 szcz\u0119\u015bliwi na tym \u015bwiecie, gdy widz\u0105 przed sob\u0105 tak \u0142askawego kr\u00f3la, \u017ce teraz ju\u017c nic wznio\u015blejszego i pi\u0119kniejszego na \u015bwiecie ogl\u0105da\u0107 nie pragn\u0105 i prosz\u0105 monarch\u0119, aby dozwoli\u0142 im pozosta\u0107 w tej pustyni do \u015bmierci, bo wi\u0119c\u00e9j ju\u017c l\u0119kaj\u0105 si\u0119 ludzi ni\u017c dzikich zwierz\u0105t, kt\u00f3re z nimi tak si\u0119 oswoi\u0142y, \u017ce spokojnie ko\u0142o chatki pustelnicz\u00e9j chodz\u0105 i tu spoczywaj\u0105. W ko\u0144cu doda\u0142 jeden z nich:<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u201eKa\u017cda pi\u0119d\u017a t\u00e9j ziemi, na kt\u00f3r\u00e9j mieszkamy, jest dla nas matk\u0105 i ko\u015bcio\u0142em, bo nas \u017cywi i rozwesela w tyciu doczesn\u00e9m, a po \u015bmierci nasz\u00e9j zasila si\u0119 naszemi popio\u0142ami, \u2014 a B\u00f3g wsz\u0119dzie obecny sw\u0105 Opatrzno\u015bci\u0105 nad nami czuwa; Onto u\u015bmierza dziko\u015b\u0107 i drapie\u017cno\u015b\u0107 zwierz\u0105t, On bawi tu nas \u015bwiergotaniem rozmaitego ptastwa, On t\u00e9\u017c \u017cywi nas p\u0142odami ziemi, krwi\u0105 i popio\u0142ami przodk\u00f3w naszych zasilon\u00e9j.\u201d<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wys\u0142uchawszy taki\u00e9j m\u0105dr\u00e9j mowy, kr\u00f3l radzi\u0142 pustelnikom, aby wi\u0119c\u00e9j ludzi do swego towarzystwa przybrali i zbudowali tu ko\u015bci\u00f3\u0142 z klasztorem, do czego zapewni\u0142 sw\u0105 pomoc.<\/p>\n

Z puszczy Uho\u0142 kr\u00f3l ruszy\u0142 z ca\u0142ym dworem do Krakowa do swej lub\u00e9j Jadwigi, a panowie s\u0142ysz\u0105c w rozmowie z pustelnikami cz\u0119sto powtarzany przez kr\u00f3la wyraz wiraj<\/i>, co znaczy po polsku m\u0119\u017cowie<\/i>, nazwali t\u0119 wysp\u0119 Wiry<\/i>, nast\u0119pnie przekszta\u0142cono na Wigry<\/i>, kt\u00f3r\u0105 oblewa jezioro tego\u017c nazwiska, przyjmuj\u0105ce do swych w\u00f3d rzek\u0119 Ha\u0144cz\u0119 czarn\u0105<\/i>, dostrze\u017con\u0105 przez my\u015bliwych kr\u00f3lewskich przy przesmyku \u0142\u0105cz\u0105cym wysp\u0119 z l\u0105dem 2<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Pustelnia wigierska ma\u0142o by\u0142a znan\u0105 w kraju a\u017c do wieku XVII; zajmowali j\u0105 rozmaici pustelnicy regu\u0142y \u015b. Paw\u0142a pustelnika, kt\u00f3rzy przyk\u0142adn\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105 i opowiadaniem ludowi s\u0142owa Bo\u017cego, wzmacniali w wierze nowochrzcze\u0144c\u00f3w Litwy. Dowiedziawszy si\u0119 w Krakowie o t\u00e9j pustelni \u015bwie\u017co przybyli do kraju naszego Kameduli, zwiedzili j\u0105 i upodobawszy to miejsce, wyjednali u kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV dozwolenie zbudowania na wyspie klasztoru i ko\u015bcio\u0142a. Zdarzenie to Kameduli przekazali nam w obrazie na filarze dzi\u015b istniej\u0105cego ko\u015bcio\u0142a wigierskiego przy wej\u015bciu do zakrystji, gdzie wyobra\u017ceni s\u0105 dwaj zakonnicy, stoj\u0105cy z nachylonemi g\u0142owami przed kr\u00f3lem i prosz\u0105cy o oddanie wyspy Wigry pod klasztor; kr\u00f3l za\u015b wstaje z tronu i bior\u0105c w lew\u0105 r\u0119k\u0119 ber\u0142o, praw\u0105 za\u015b przyk\u0142adaj\u0105c do piersi, zezwala na to.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Naprz\u00f3d tedy Kameduli przy chatce pustelnicz\u00e9j zbudowali kapliczk\u0119 i za b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem Boga, przy pomocy okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w, usypali na przesmyku b\u0142otnistym szerok\u0105 grobl\u0119 od wyspy do puszczy, oraz zbudowali most na Ha\u0144czy, a to dla u\u0142atwienia zw\u00f3zki drzewa z puszczy do zamierzonych na wyspie budowl. Na Wigrach bowiem ros\u0142y tylko d\u0119by, jesiony, graby, klony, lipy i inne drzewa li\u015bciowe, sosny za\u015b i \u015bwierku by\u0142o bardzo ma\u0142o. A jaka\u017c to kosztowna grobla!?\u2014dzi\u015b jeszcze po up\u0142ywie przesz\u0142o dw\u00f3ch wiek\u00f3w ogromem pracy podziwienie wzbudza. A \u017ce do zabudowania t\u00e9j osady potrzeba by\u0142o rzemie\u015blnik\u00f3w, na trzebiskach wi\u0119c puszczy Kameduli zbudowali w widoku wyspy tu\u017c nad jeziorem dwie wioski: St\u00e9j Magdaleny<\/i> (dzi\u015b Magdalen\u00f3w) i Burdyniszki<\/i>, w kt\u00f3rych osadzili rzemie\u015blnik\u00f3w z Polski i Litwy sprowadzonych. Pierwsza z tych wsi w\u0142a\u015bciwie jest polsk\u0105, a druga litewsk\u0105. Przy pomocy tych rzemie\u015blnik\u00f3w, z fundusz\u00f3w udzielonych z innych klasztor\u00f3w, oraz ze sk\u0142adek pobo\u017cnego ludu litewskiego, Kameduli zbudowali ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor z drzewa, tudzie\u017c oficyny dla s\u0142u\u017c\u0105cych bez\u017cennych, dwa spichrze, gorzelni\u0119, browar, stajnie, wozownie, m\u0142yny i tartak. Wszystkie te zabudowania stan\u0119\u0142y na usypan\u00e9j ziemi, pod kt\u00f3r\u0105 by\u0142y przedt\u00e9m grz\u0105skie b\u0142ota. W ko\u0144cu obwarowano wysp\u0119 kana\u0142em przekopanym przez now\u0105 grobl\u0119, na kt\u00f3rym zbudowano most zwodzony.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Praca i rz\u0105dno\u015b\u0107 zakonnik\u00f3w w puszczy osiad\u0142ych, oraz ich pobo\u017cno\u015b\u0107, wkr\u00f3tce sta\u0142y si\u0119 g\u0142o\u015bnemi nietylko na Litwie ale i w Polsce; to t\u00e9\u017c ofiary dla Boga lud pobo\u017cny zewsz\u0105d znosi\u0142 do r\u0105k tych braci, przez co Kameduli wkr\u00f3tce doszli do taki\u00e9j zamo\u017cno\u015bci, \u017ce ju\u017c marzy\u0107 mogli o rozszerzeniu sw\u00e9j osady.<\/p>\n

Lecz B\u00f3g inacz\u00e9j zrz\u0105dzi\u0142, albowiem wszcz\u0119\u0142a si\u0119 na Litwie epidemja, ludzie przera\u017ceni kl\u0119sk\u0105 z choroby i g\u0142odu umierali, a w Wigrach zrz\u0105dzeniem Boski\u00e9m ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor zgorza\u0142y.<\/p>\n

To nieszcz\u0119\u015bcie doda\u0142o Kamedu\u0142om odwagi uda\u0107 si\u0119 po wsparcie do tronu kr\u00f3la Jana Kazimierza, kt\u00f3ry maj\u0105c wiadomo\u015b\u0107, \u017ce ci zakonnicy w czasie epidemji nie\u015bli pomoc ludowi w \u017cywno\u015bci, posy\u0142aj\u0105c j\u0105 na \u0142\u00f3dkach jeziorem w te strony, na kt\u00f3re wiatr od Wigier dowiewa\u0142, wiedz\u0105c przyt\u00e9m o ich rz\u0105dno\u015bci i pobo\u017cno\u015bci, przywilejem z dnia 6 stycznia 1667 roku potwierdzi\u0142 nadanie im wyspy Wigry z jeziorem j\u0105 oblewaj\u0105c\u00e9m, oraz doda\u0142 jeszcze z dawn\u00e9j puszczy Uho\u0142, do le\u015bnictw prze\u0142omskiego i perstu\u0144skiego wcielon\u00e9j, dwa zajmiska z kwaterami<\/i> do nich nale\u017c\u0105cemi, dozwoli\u0142 tak\u017ce urz\u0105dzi\u0107 w lasach kr\u00f3lewskich na doch\u00f3d klasztoru trzy budy pota\u017cowe.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tak szczodrobliwie uposa\u017ceni przez kr\u00f3la Kameduli, nie zasypiali przedsi\u0119wzi\u0119tego dzie\u0142a, i chc\u0105c najpr\u0119dz\u00e9j zdoby\u0107 si\u0119 na pieni\u0105dze do fabryk potrzebne, sprowadzili tu s\u0142awnych z umiej\u0119tno\u015bci niszczenia las\u00f3w budnik\u00f3w, czyli pota\u017cnik\u00f3w mazowieckich, kt\u00f3rzy urz\u0105dziwszy jedn\u0105 bud\u0119 w ost\u0119pie Bud\u017cegier 3<\/a><\/sup>, drug\u0105 tam, gdzie dzi\u015b wie\u015b Osi\u0144ka buda<\/i> przy trakcie warszawsko-kowie\u0144skim niedaleko od stacji Szczepki le\u017cy, trzeci\u0105 za\u015b na gruntach dawnego grodu Surpile, fabrykowali ogromn\u0105 mass\u0119 pota\u017cu i popio\u0142u 4<\/a><\/sup>. Produkt ten w wielkich fasach sp\u0142awiano Niemnem do K\u0142ajpedy, a ztamt\u0105d do Anglji, zk\u0105d znaczne pieni\u0105dze przychodzi\u0142y do Wigier.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Kiedy ju\u017c fundusze dozwala\u0142y przyst\u0105pi\u0107 do zamierzon\u00e9j budowy, Kameduli sprowadzili bieg\u0142ych cie\u015bli i innych rzemie\u015blnik\u00f3w z W\u0142och, Anglji i Prus. Ale \u017ce ci mistrze wymagali za sw\u0105 prac\u0119 sowitego wynagrodzenia, po\u0142\u0105czonego ze znaczn\u00e9m nadwer\u0119\u017ceniem fundusz\u00f3w klasztornych, chc\u0105c tedy zaradzi\u0107 t\u00e9j niedogodno\u015bci, Kameduli sk\u0142onili miejscowych ch\u0142opak\u00f3w Litwin\u00f3w i Polak\u00f3w do nauki przy ka\u017cdym rzemie\u015blniku cudzoziemcu i tym sposobem po up\u0142ywie lat kilku zdobyli si\u0119 na w\u0142asnych doskona\u0142ych budowniczych, cie\u015bli, malarzy, snycerzy, mularzy, zegarmistrz\u00f3w, kowali, stelmach\u00f3w, stolarzy, tkaczy i innego rodzaju rzemie\u015blnik\u00f3w. Z tymi kunsztmistrzami \u0142atwo ju\u017c by\u0142o dokona\u0107 zamierzone dzie\u0142o.<\/p>\n

Po usypaniu i uregulowaniu ca\u0142\u00e9j wyspy na spos\u00f3b dawnych litewskich pile<\/i>, pozostawiono dawny kszta\u0142t powierzchni z pi\u0119ciu g\u00f3r z\u0142o\u017con\u00e9j i opasano ca\u0142\u0105 t\u0119 warowni\u0119 wysokim na kilka s\u0105\u017cni i grubym murem; w podstawie za\u015b wyspy, aby wody jeziora nasypki nie podmywaly, zbudowano z ceg\u0142y d\u0142ugotrwa\u0142\u00e9j mn\u00f3stwo sklep\u00f3w czyli piwnic, z kt\u00f3rych ka\u017cda mia\u0142a swe oddzielne przeznaczenie i nazwisko, jako to: sklep winny, go\u015bcinny, miodowy, piwny, warzywny i t. p. Nad temi sklepami wzniesiono w linj\u0119 rozmaite zabudowania gospodarskie, nazwiskiem w\u0142a\u015bciw\u00e9m i numerami opatrzone, jako to: refektarz czyli izb\u0119 jadaln\u0105, kuchni\u0119, piekarni\u0119, malarni\u0119, stolarni\u0119 i t. p. Gdy ju\u017c uko\u0144czono te oficyny, zaj\u0119to si\u0119 zbudowaniem eremu czyli pustelni, kt\u00f3ra si\u0119 sk\u0142ada\u0142a z dziesi\u0119ciu domk\u00f3w, w dw\u00f3ch linjach r\u00f3wnoleg\u0142ych wystawionych; w ka\u017cdym z tych domk\u00f3w by\u0142a kapliczka gustownie urz\u0105dzona, kt\u00f3r\u0105 zdobi\u0142 pi\u0119kny o\u0142tarzyk Zbawiciela z ko\u015bci s\u0142oniow\u00e9j rze\u017abiony, oraz obrazy olejne \u015b\u015b. pustelnik\u00f3w. Przed ka\u017cd\u0105 tak\u0105 cel\u0105 by\u0142 \u015bliczny ogr\u00f3dek murem opasany, w kt\u00f3rym nie brak\u0142o drzew owocowych oraz krzew\u00f3w bzowych i ja\u015bminowych. W ko\u0144cu eremu od wschodu, tojest, od wjazdu do wyspy, wznosi\u0142a si\u0119 wysoka wie\u017ca z muru, w kt\u00f3r\u00e9j urz\u0105dzony zegar og\u0142asza\u0142 godziny, przesz\u0142o o mil\u0119 s\u0142yszane 5<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Przed frontem eremu, na najwy\u017csz\u00e9j g\u00f3rze, zosta\u0142 wzniesiony w kszta\u0142cie krzy\u017ca wspania\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem Wniebowzi\u0119cia M. B., w kt\u00f3rym ceg\u0142a, alabaster, bronz, marmur, srebro, z\u0142oto, przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w szacowne cz\u0105stki \u015bwi\u0105tyni, \u015bwiadcz\u0105c\u00e9j nam o dobrym smaku budowniczych i doskona\u0142\u00e9m poj\u0119ciu przez nich sztuki, oraz \u015bwi\u0119to\u015bci t\u00e9j budowli. Tysi\u0105ce r\u0105k\u2014rzemie\u015blnik\u00f3w artyst\u00f3w, przyk\u0142ada\u0142y si\u0119 do wzniesienia si\u0119 tego pomnika narodowo-religijnego, nie domy\u015blaj\u0105c si\u0119 \u017ce nied\u0142ugo czas zniweczy t\u0119 ich pi\u0119kn\u0105 i na poz\u00f3r wiecznotrwa\u0142\u0105 prac\u0119.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Mur \u015bcian ko\u015bcielnych przesz\u0142o na dwa \u0142okcie jest gruby, dach za\u015b i wie\u017ce pokryte by\u0142y miedzi\u0105. Wewn\u0105trz t\u00e9j \u015bwi\u0105tyni obrazy odpowiada\u0142y wspania\u0142\u00e9j ca\u0142o\u015bci gmachu; arty\u015bci W\u0142och i Litwy, zw\u0142aszcza Smuglewicz, przyk\u0142adali si\u0119 swemi arcydzie\u0142ami do ozdoby tego przybytku Pa\u0144skiego. Sprz\u0119ty ko\u015bcielne i szaty kap\u0142a\u0144skie przepychem i smakiem zastosowane by\u0142y do wspania\u0142o\u015bci domu Bo\u017cego. Wszystki\u00e9m t\u00e9m przedstawi\u0107 chciano pobo\u017cnemu ludowi wielko\u015b\u0107 Boga, pot\u0119g\u0119 jego i pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107 mamony \u015bwiata.<\/p>\n

Tak wszystko pi\u0119knie urz\u0105dziwszy, Kameduli chwalili Boga, dzi\u0119kowali Mu za Jego \u0142aski przez ludzi do\u015bwiadczone, a z zebranych ofiar ch\u0119tnie wydzielali biedniejszym od siebie \u017cywno\u015b\u0107 i odzienie.<\/p>\n

S\u0142awa przeto pobo\u017cno\u015bci i rz\u0105dno\u015bci tych pustelnik\u00f3w, oraz d\u0105\u017cno\u015bci ich do rozszerzenia mi\u0119dzy ludem zami\u0142owania do pracy, coraz g\u0142o\u015bniejsz\u0105 si\u0119 stawa\u0142a, tak, \u017ce nietylko do ka\u017cd\u00e9j wsi kmiotk\u00f3w, ale i do pa\u0142ac\u00f3w pa\u0144skich dochodzi\u0142a. Porz\u0105dek wzorowy w klasztorze, oraz spok\u00f3j podoba\u0142y si\u0119 magnatom, i niekt\u00f3rzy z nich wys\u0142u\u017cywszy si\u0119 krajowi, pragn\u0119li tu pod opiek\u0105 Kamedu\u0142\u00f3w \u017cycie doczesne sko\u0144czy\u0107, aby si\u0119 lepi\u00e9j przygotowa\u0107 do \u017cywota wiecznego. To t\u00e9\u017c dla takich, w niewielki\u00e9j odleg\u0142o\u015bci od ko\u015bcio\u0142a, Kameduli wystawili domek murowany, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z izby mieszkaln\u00e9j, alkierza sypialnego i kaplicy. Domek ten w ostatnich czasach pobytu Kamedu\u0142\u00f3w w Wigrach, nosi\u0142 miano Kaplicy kanclerskiej<\/i>, dlatego, \u017ce zajmowany by\u0142 przez jakiego\u015b kanclerza. Codziennie kap\u0142an odprawia\u0142 w kapliczce przed o\u0142tarzem \u015b. Jana msz\u0119, kt\u00f3r\u00e9j kanclerz s\u0142ucha\u0142 kl\u0119cz\u0105c przy \u0142aweczce dla\u0144 urz\u0105dzon\u00e9j w kapliczce, lub je\u015bli by\u0142 s\u0142aby, w izbie przedzielon\u00e9j \u015bcian\u0105 od kapliczki, do kt\u00f3r\u00e9j drzwi z izby by\u0142y i otwarte. Jedzenie kanclerz mia\u0142 od ksi\u0119\u017cy Kamedu\u0142\u00f3w, do pos\u0142ug przeznaczony by\u0142 starzec, lekarz za\u015b klasztorny mia\u0142 obowi\u0105zek codziennie odwiedza\u0107 tego pustelnika i o zdrowiu jego zdawa\u0107 raport prze\u0142o\u017conemu klasztoru 6<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Przy takich stosunkach z magnatami, Kamedu\u0142om nie trudno by\u0142o otrzyma\u0107 od nich rozmaite hojne zapisy i darowizny dla klasztoru. \u2014 Takim sposobem Wo\u0142\u0142owiczowie odst\u0105pili w roku 1688 cz\u0119\u015b\u0107 puszczy Uho\u0142, kt\u00f3ra przez kr\u00f3la Zygmunta Igo w dniu 24 lutego 1514 roku nadana by\u0142a prawem dziedziczn\u00e9m Sopo\u0107kom, od tych za\u015b przesz\u0142a na w\u0142asno\u015b\u0107 familji Wo\u0142\u0142owicz\u00f3w, potomk\u00f3w W\u0142adys\u0142awa hetmana polnego wielk. ks. lit. Inni magnaci w summach pieni\u0119\u017cnych ofiary klasztorowi czynili.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wigry mia\u0142y posta\u0107 zamku ksi\u0105\u017c\u0119cego, a dobra do tego zamku nale\u017c\u0105ce bardzo szeroko rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 i za rz\u0105d\u00f3w pruskich stanowi\u0142y oddzielny powiat czyli obw\u00f3d wigierski<\/i> (Wigrischer Kreis), kt\u00f3ry, jak mappa przez \u0141api\u0144skiego i Iwaszkiewicza konduktor\u00f3w kamedulskich w grudniu 1806 r. sporz\u0105dzona wskazuje, graniczy\u0142 z powiatem kalwaryjskim i przylegaj\u0105cemi do\u0144 wsiami: Werszele, Lanowizna, Meszkinie, Boczne, Sidory, Olszanka, Bewierze, Klonowo, Turowszczyzna, Witkowizna, Budzisko, Ossowa, Kossowszczyzna, Rudka, Po\u0142a\u0144ce, Kibarty, Jasion\u00f3wka, Ralle, Obelja, Kurczyniszki i Naruny; od wschodu dotyka\u0142 Niemna, od po\u0142udnia oddzielony by\u0142 od powiatu d\u0105browskiego przyleg\u0142emi wsiami: \u015awi\u0119toja\u0144skie, Czortek, Rynkowce, Kalety, Tartak, Komasz\u00f3wka i Twardyrog, od zachodu przytyka\u0142 do powiatu biebrza\u0144skiego i do dawn\u00e9j, czyli znowu tera\u017aniejsz\u00e9j granicy pruski\u00e9j.<\/p>\n

Ca\u0142\u0105 prawie t\u0105 przestrzeni\u0105, z ma\u0142ym wyj\u0105tkiem, Kameduli w ko\u0144cu wieku zesz\u0142ego w\u0142adali i klasztor wigierski s\u0142usznie uwa\u017ca\u0107 mo\u017cna by\u0142o za udzielne ksi\u0119stwo litewskie.<\/p>\n

To t\u00e9\u017c nie darmo zazdro\u015bnie patrzano na dobry byt tych pustelnik\u00f3w, jak przekonywa o t\u00e9m broszura za czas\u00f3w Stanis\u0142awa Augusta, bez wymienienia roku, wydana p. t. Cygan cnotliwy<\/i>, w kt\u00f3rej bezimienny autor, ch\u0142oszcz\u0105c zbytki duchowie\u0144stwa \u00f3wczesnego, czyni wzmiank\u0119 i o Kamedu\u0142ach wigierskich w tych s\u0142owach 7<\/a><\/sup>:<\/p>\n<\/div>\n

\n

\u201eJe\u017celi gdzie potrzeba wiele uwagi, to najwi\u0119c\u00e9j na zakon Kamedu\u0142\u00f3w i ich klasztory, kt\u00f3re takie maj\u0105 fundusze, i\u017c si\u0119 samym nazwa\u0107 mog\u0105 zbytkiem. Pi\u0119kni\u017c mi to s\u0105 pustelnicy, co po kilkana\u015bcie maj\u0105 folwark\u00f3w, a w ka\u017cdym najmni\u00e9j sto osady kmiecia i po ca\u0142\u00e9j Litwie jeziora!? Licz\u0105c tedy ju\u017c nie intrat\u0119, ale poddanych, na ka\u017cdego wigierskiego Kamedu\u0142\u0119 wypadnie wi\u0119c\u00e9j ni\u017c sto pracownika; zt\u0105d idzie, \u017ce on si\u0119 nie pustelnikiem, ale panem zwa\u0107 powinien. Do Kr\u00f3lewca corocznie trzy razy idzie z krescencj\u0105 trzysta podw\u00f3d, kt\u00f3r\u00e9j tam zapewne nie oddaj\u0105 gratis, a gdzie\u017c te, pytam, podziewaj\u0105 summy? kiedy szel\u0105ga na nic nie wydadz\u0105, maj\u0105c nawet robotnika bez pa\u0144szczyzny, bo wszystkich winowajc\u00f3w temu\u017c klasztorowi pobli\u017csi obywatele na kar\u0119 oddaj\u0105 do taczek. Na co gdy rz\u0105d krajowy zamilcza, ja wnie\u015b\u0107 nie mog\u0119 inacz\u00e9j, tylko \u017ce ci zakonnicy zebrawszy jak i zebrali wielkie pieni\u0105dze, wojn\u0119, kt\u00f3r\u00e9j potencji Polakom przeciwn\u00e9j wypowiedz\u0105; bo na c\u00f3\u017cby innego je chowali, je\u017celi nie na ten koniec. Prawda, t\u00e9m si\u0119 oni sk\u0142adaj\u0105, \u017ce zawsze muruj\u0105; ale dobrze\u017c to jest, \u017ce jeden ju\u017c sko\u0144czy za swych rz\u0105d\u00f3w prze\u0142o\u017cony, drugi przyjechawszy ka\u017ce mur \u0142ama\u0107 i na nowo rozpoczyna fabryk\u0119, maluj\u0105c t\u00e9m oczy rz\u0105dowi, \u017ce zawsze maj\u0105 z funduszu wydatki… Dajmy nakoniec (co nieprawda) \u017ceby i tak by\u0142o! Dobrze\u017c to jest, \u017ce \u017cartuj\u0105 ze wszystkich, i czyli to nie jest wad\u0105 dobrego rz\u0105du, gdy ten radz\u0105c o dobru og\u00f3ln\u00e9m mieszka\u0144c\u00f3w, powinienby odebra\u0107 wszystko, zostawuj\u0105c tyle, ile dla pustelnika mie\u0107 si\u0119 godzi. Ow\u00f3\u017c bez nowych uci\u0105\u017cliwych na obywatela nak\u0142ad\u00f3w, skarb mo\u017cna zasili\u0107.\u201d<\/p>\n<\/div>\n

\n

Nietylko autor Cygana cnotliwego<\/i> zazdro\u015bn\u00e9m okiem patrza\u0142 na Kamedu\u0142\u00f3w wigierskich, ale t\u00e9\u017c Kiewliczowie d\u0142ugi proces z nimi wiedli o swe dobra, w\u015br\u00f3d obszaru d\u00f3br wigierskich po\u0142o\u017cone. Ju\u017c wiemy, \u017ce Kiewliczowie kupili od ksi\u0105\u017c\u0105t litewskich za pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy kop groszy maj\u0119tno\u015b\u0107 gr\u00f3d Surpile<\/i> zwan\u0105, z 400 w\u0142\u00f3k gruntu i 7 jezior z\u0142o\u017con\u0105 8<\/a><\/sup>, w pow. grodzie\u0144skim le\u017c\u0105c\u0105, kt\u00f3r\u0105 w si\u00f3dmem ju\u017c pokoleniu odziedziczy\u0142 oko\u0142o roku 1515 Krzysztof Specimir Leliwita Kiewlicz kasztelan sandomierski, pan mo\u017cny, dziedzic d\u00f3br Debesiady<\/i> i Sudzi\u0142\u00f3wka<\/i> na Wo\u0142yniu, Spiach\u0142a<\/i> i Byzdniki<\/i> w powiecie Oszmia\u0144skim, Besiady<\/i> nad rzek\u0105 Horbat\u0105 w wojew\u00f3dztwie Mi\u0144ski\u00e9m. Paw\u0142owszczyzna<\/i> i<\/span> Demeniszki<\/i> w trocki\u00e9m, Pows\u0142oje<\/i> na \u017bmudzi i innych. Po \u015bmierci Krzysztofa, spadkobiercami d\u00f3br Surpile i innych stali si\u0119 wnukowie jego Andrz\u00e9j i Gabrjel Kiewliczowie, pierwszy chor\u0105\u017cy parnawski, drugi s\u0119dzia wo\u0142y\u0144ski, obaj pu\u0142kownicy wojsk litewskich, a po ich skonie dobra te przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 ma\u0142oletnich Stanis\u0142awa i Paw\u0142a Kiewlicz\u00f3w, kt\u00f3rych opiekunami byli: Jan Hornostaj wojewoda nowogrodzki, marsza\u0142ek dworny, podskarbi ziemski w. ks. lit. i Szymon Jatrzecki skarbny; i przez niebaczno\u015b\u0107 tych opiekun\u00f3w, jak proces s\u0105dowy w t\u00e9j sprawie dowodzi, w czasie wojny moskiewski\u00e9j wszystkie dokumenta maj\u0119tno\u015bci Surpile dotycz\u0105ce zagin\u0119\u0142y. Nast\u0119pni spadkobiercy Pawe\u0142 Kiewlicz z ma\u0142\u017conk\u0105 Krystyn\u0105 Sieniawsk\u0105 i Antoni Kiewlicz z Niniewsk\u0105 uzyskali w dniu 1 maja 1570 roku od kr\u00f3la Zygmunta Augusta reskrypt i dekret kommissarski, czyli list podawczy za podpisem Miko\u0142aja Radziwi\u0142\u0142a wojewody wile\u0144skiego, starosty mozyrskiego, lidzkiego i boryssowskiego, kanclerza w. ks. lit. na te dobra, lecz ju\u017c nie byli tak zamo\u017cnymi, jak ich przodkowie, i dlatego, czyli t\u00e9\u017c dla innych przyczyn nie mogli wej\u015b\u0107 w possessj\u0119 t\u00e9j maj\u0119tno\u015bci. Potomkowie tych znowu udawali si\u0119 do kr\u00f3la Zygmunta III, z pro\u015bb\u0105, kt\u00f3ry w li\u015bcie swym z dnia 1 maja 1589 r. w Warszawie do Franciszka Welina z Welina, dzier\u017cawcy Simna i Metel pisanym wyrazi\u0142, \u017ce Andrz\u00e9j Grudzi\u0144ski dzier\u017cawca le\u015bnictw prze\u0142omskiego i perstu\u0144skiego; wbrew rozkazowi kr\u00f3lewskiemu, nie odst\u0105pi\u0142 Kiewliczom w parafji serejski\u00e9j pow. trockiego osiad\u0142ym d\u00f3br horod Surpi\u0142y<\/i>, zawieraj\u0105cych w\u0142\u00f3k 400 w szachownicach z 7 jeziorami w wielki\u00e9j puszczy po\u0142o\u017conych, kt\u00f3re przez przodk\u00f3w kr\u00f3la po wojnie Krzy\u017cak\u00f3w wzi\u0119te by\u0142y na zamian\u0119 lub za op\u0142at\u0105 przodkom Kiewlicz\u00f3w 50,000 kop litewskich, kt\u00f3rych \u201e\u017ce ne zap\u0142atyli y zamienu ne dali prodki naszyje y My ne p\u0142atyli, tohdy tobie prykazujem, abych zjechawszy do Surpi\u0142 ze wsimy hranicami kopczynnymi ozierami tuju puszczu Paw\u0142u Kiewliczu powietu Trockoho koneczne poda\u0142, inacz\u00e9j toho ne czyniaczy.\u201d 9<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Jednak\u017ce i ten list kr\u00f3lewski nie wiele skutkowa\u0107 musia\u0142 dla Kiewlicz\u00f3w, gdy\u017c ju\u017c za panowania Jana Kazimierza, dnia 20 listopada 1652 roku odroczenie pisane przez Paw\u0142a Sapieh\u0119 wojewod\u0119 wile\u0144skiego, hetmana w. ks. lit. udowadnia, \u017ce do podania tych d\u00f3br Kiewliczom powietrze i wojna zjecha\u0107 na grunt nie dozwala\u0142y. Takie\u017c samo odroczenie wyda\u0142 w r. 1658 Wincenty Korwin G\u0105siewski podskarbi wielki i hetman polny w. ks. litewskiego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tymczasem Jan Kazimierz nadaj\u0105c dobra klasztorowi wigierskiemu, Surpi\u0142y, jako sto\u0142owe kr\u00f3lewskie do klasztornych wcieli\u0142.<\/p>\n

Kiewliczowie rozdrabniaj\u0105c si\u0119 zubo\u017celi i przywileje swoje na posiadanie Surpi\u0142 Jerzemu Zembockiemu staro\u015bcie augustowskiemu za sto z\u0142otych zastawili. O cz\u00e9m dowiedziawszy si\u0119 Kameduli, jak akta processu tego podaj\u0105, za po\u015brednictwem Illewicza patrona swego takowe od Zembockiego uzyskali i stosowny u\u017cytek na sw\u0105 korzy\u015b\u0107 uczynili.<\/p>\n

Jednak\u017ce bez wzgl\u0119du na to, W\u0142adys\u0142aw Kiewlicz stra\u017cnik le\u015bnictw w. ks. lit. otrzymawszy w spadku po swoim stryju Krzysztofie, towarzyszu chor\u0105gwi hussarskit\u00e9j ksi\u0119cia Janusza Radziwi\u0142\u0142a, te dobra, racz\u00e9j tylko prawo na nie, sprzeda\u0142 takowe Miko\u0142ajowi z Kozielska Ogi\u0144skiemu kasztelanowi trockiemu i jego ma\u0142\u017conce Katarzynie Kopci\u00f3wn\u00e9j za 6.000 talar\u00f3w bitych, po trzy z\u0142ote id\u0105cych, lecz jak si\u0119 wyrazi\u0142 w testamencie swym, w Moskwie, dnia 10 maja 1731 r. pisanym, summy t\u00e9j nie odebra\u0142, przeto zostaj\u0105c bezdzietnym, dobra Surpi\u0142y przekaza\u0142 Ludwikowi Kazimierzowi z Wahanowa Micucie staro\u015bcie sumiliskiemu, pu\u0142kownikowi wojew\u00f3dztwa brzeskiego.<\/p>\n

Po \u015bmierci W\u0142adys\u0142awa Kiewlicza znale\u017ali si\u0119 sukcessorowie jego, a mianowicie: W\u0142adys\u0142aw Kiewlicz, Franciszek i Regina z Pok\u0142o\u0144skich Kiewliczowie, oraz J\u00f3zef i Marjanna z Kiewlicz\u00f3w Matulewiczowie, kt\u00f3rzy usi\u0142owali w drodze s\u0105dow\u00e9j prawa spadku od Micuty odebra\u0107; lecz to im si\u0119 nie uda\u0142o, bo pretensja ich wyrokiem z dnia 19go lipca 1763 roku uznan\u0105 zosta\u0142a za nieprawn\u0105, oraz skazani zostali na 6 miesi\u0119cy wie\u017cy w zamku wile\u0144skim.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Czy Micuta poszukiwa\u0142 na Kamedu\u0142ach wigierskich d\u00f3br Surpi\u0142, niewiadomo, ale familja Kiewlicz\u00f3w, za panowania Augusta II i III, oraz za Stanis\u0142awa Augusta nie przestawa\u0142a po s\u0105dach popiera\u0107 sw\u00e9j sprawy, chocia\u017c nic nie wygra\u0142a. Wprawdzie w aktach processowych pozostawili do\u015b\u0107 wiele tre\u015bci do pami\u0119tnik\u00f3w domowych i powie\u015bci z owych epok.<\/p>\n

To, co\u015bmy dot\u0105d przytoczyli o dobrach Surpile nale\u017c\u0105cych do familji Kiewlicz\u00f3w, poczerpn\u0119li\u015bmy z akt powodu: lecz Prokuratorja Kr\u00f3lewstwa polskiego broni\u0105c praw rz\u0105du, udowodni\u0142a, \u017ce w dobrach Sereje, kt\u00f3re w wieku XVII nale\u017ca\u0142y do ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, mieszka\u0142a we wsi Demeniszkach familja litewska w\u0142o\u015bcian Kieulanisow<\/i> 10<\/a><\/sup> z kt\u00f3rych Walenty Kieulanis<\/i> czyli z polska Ki\u00e9wlan<\/i>, z powodu okazan\u00e9j sposobno\u015bci do my\u015bliwstwa, mia\u0142 sobie udzielonych od ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w sze\u015b\u0107 w\u0142\u00f3k gruntu na Poko\u0144szczy\u017anie, za kt\u00f3ry w miejsce s\u0142u\u017cby osobist\u00e9j, p\u0142aci\u0142 dworowi z\u0142otych 30. To nadanie ksi\u0105\u017c\u0105t podnosi\u0142o Walentego Kiewlana w oczach innych ziemian serejskich pa\u0144szczyzn\u0119 dworowi odbywaj\u0105cych, kt\u00f3rzy swego s\u0105siada nazywali niekiedy panem Kiewlanem<\/i>. Tytu\u0142 taki przypad\u0142 do smaku jednemu z syn\u00f3w Walentego, kt\u00f3rych mia\u0142 czterech, a mianowicie: W\u0142adys\u0142awa, Kazimierza, Jana i Alexandra. W\u0142adys\u0142aw tedy obra\u017cony na Piotra Mickiewicza r\u00f3wnego sobie ziemianina d\u00f3br Sereje, dopu\u015bci\u0142 si\u0119 przechwa\u0142ki, \u017ce go zabije na \u015bmier\u0107 i dom mu spali. Za co oskar\u017cony staro\u015bcie, wyrokiem s\u0105du jego z d. 14 pa\u017adziernika 1669 r. wydanym i przez Bogus\u0142awa ksi\u0119cia Radziwi\u0142\u0142a w dniu 22 grudnia tego\u017c roku potwierdzonym, skazany zosta\u0142 na \u0142apanie i p\u0142acenie winy. To zmusi\u0142o winnego W\u0142adys\u0142awa Kiewlana do ucieczki z kraju i udawszy si\u0119 na dw\u00f3r brandeburski, tam ju\u017c pod imieniem szlachetn\u00e9m<\/i> W\u0142adys\u0142awa Specymira Krewlicza<\/i> przyj\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 u ksi\u0119cia Ludwika brandeburskiego kurprynca. Taki by\u0142 pocz\u0105tek familji t\u00e9j, kt\u00f3r\u00e9j potomkami chc\u0105 mianowa\u0107 si\u0119 dzisiejsi Kiewliczowie poszukiwaj\u0105cy w\u0142asno\u015bci d\u00f3br Surpi\u0142y.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od Ludwika brandeburskiego W\u0142adys\u0142aw Kiewlan lub Kiewlicz przeszed\u0142 na s\u0142u\u017cb\u0119 do Kazimierza Sapiehy hetmana wiel. ks. lit., gdzie nazwa\u0142 si\u0119 ju\u017c w\u0142a\u015bcicielem ca\u0142\u00e9j wsi Demeniszki nale\u017c\u0105c\u00e9j do d\u00f3br Sereje. Gdy pod koniec panowania Jana III Sapiehowie wszcz\u0119li zatargi z Ogi\u0144skiemi, W\u0142adys\u0142aw Kiewlan przeszed\u0142 do Ogi\u0144skich, kt\u00f3rych si\u0142\u0105 wsparty pogrozi\u0142 Kamedu\u0142om, posiadaj\u0105cym dobra Surpile, najazdem na te dobra; czemu ci zapobiegaj\u0105c, zapozwali go mandatem z d. 10 marca 1699 r. przed s\u0105d sejmowy; lecz Kiewlan widz\u0105c sw\u0105 bezzasadn\u0105 pretensj\u0119, wystara\u0142 si\u0119 odroczenia sprawy a nast\u0119pnie odst\u0105pi\u0142 swe dowody pi\u015bmienne niezr\u0119cznie podrobione Ogi\u0144skim.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Sprawa ta o dobra Surpile, jak wy\u017c\u00e9j nadmieniono, wci\u0105\u017c agitowan\u0105 by\u0142a z pewnemi przerwami. Wreszcie d. 16 pa\u017adziernika 1829 r. ostatecznie podj\u0119ty zosta\u0142 przez Kiewlicz\u00f3w proces, kt\u00f3rym \u017c\u0105dali od rz\u0105du zwrotu tych d\u00f3br, zawieraj\u0105cych 51 wsi i miasto Suwa\u0142ki, tudzie\u017c wyp\u0142aty summy 2,000,000 z\u0142p.<\/p>\n

Prokuratorja Kr\u00f3lestwa \u0142atwo udowodni\u0142a bezzasadno\u015b\u0107 pretensji i podrobienie dokument\u00f3w pok\u0142adanych, opieraj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na tych faktach historycznych: 1) Giedymin 11<\/a><\/sup> w r. 1300 nie panowa\u0142 w Litwie, lecz w lat 15 p\u00f3\u017ani\u00e9j po \u015bmierci Wittenesa obj\u0105\u0142 rz\u0105dy wielkiego ksi\u0119ztwa; 2) Kiewlicza kasztelana sandomierskiego nigdy nie by\u0142o; 3) za Giedymina kopy litewskie jako pieni\u0105dze jeszcze nie istnia\u0142y; 4) W r. 1300 nikt w Litwie nie posiada\u0142 d\u00f3br prawem w\u0142asno\u015bci ziemsk\u00e9j dziedziczn\u00e9j. Po rozpoznaniu wszystkich dowod\u00f3w przez strony przedstawionych, Trybuna\u0142 cywilny w Warszawie wyrokiem z d. 18 (30) marca 1852 r. uzna\u0142 Kiewlicz\u00f3w za niewylegitymowanych do dzia\u0142ania i na op\u0142acenie koszt\u00f3w processu rs. 100 ich skaza\u0142.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Familja Kiewlicz\u00f3w, mianuj\u0105cych si\u0119 potomkami dziedzic\u00f3w Surpi\u0142, ju\u017c dzi\u015b w\u015br\u00f3d kmiotk\u00f3w we wsi Skitury parafji Simno pow. kalwaryjskiego zamieszkuje, nie jest w mo\u017cno\u015bci udowodni\u0107 swego pochodzenia ze stanu szlacheckiego i nikt z ni\u00e9j czyta\u0107 ani pisa\u0107 nie umie. Ostatnim potomkiem tej familji mianuje si\u0119 Ludwik Kiewlicz.<\/p>\n

Kameduli pilnowali si\u0119 swych praw i strzegli je. Skoro tylko kr\u00f3l Jan Kazimierz umar\u0142, w\u0142a\u015bciciele Wigier po\u015bpieszyli wyjedna\u0107 jego nast\u0119pcy Micha\u0142a Wiszniowieckiego potwierdzenie udzielonych przez jego poprzednika przywilej\u00f3w; to\u017c samo czynili po \u015bmierci ka\u017cdego z nast\u0119puj\u0105cych kr\u00f3l\u00f3w 12<\/a><\/sup>, a za panowania Augusta II wyznaczeni przez kr\u00f3la i rzplit\u0119 komisssrze, aktem w d. 17 wrze\u015bnia 1711 r. we dworze Wo\u0142kuszu spisanym, niew\u0105tpliw\u0105 possessj\u0119 puszczy wigierski\u00e9j Kamedu\u0142om przynale\u017cn\u00e9j og\u0142osili. A gdy jeszcze Kiewliczowie pokoju zakonnikom nie dawali, Kameduli wyjednali u kr\u00f3la Augusta III delegowanie komissarzy ekonomicznych, kt\u00f3rzy w roku 1745 do Wigier zjechawszy, odnowili dawne kopce d\u00f3br klasztornych i osadzili granic\u0119 naoko\u0142o wsiami kr\u00f3lewskiemi, a mianowicie naprzeciw wsi kamedulski\u00e9j Zielone<\/i> zwan\u00e9j, za\u0142o\u017cyli wie\u015b Zielone kr\u00f3lewskie<\/i>, naprzeciw wsi Dubowo<\/i> now\u0105 wie\u015b Dubowo kr\u00f3lewskie<\/i> i wiele innych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wigry, obok okaza\u0142o\u015bci, w ca\u0142\u00e9m znaczeniu by\u0142y pi\u0119kne, czynno\u015b\u0107 i skrz\u0119tno\u015b\u0107 Kamedu\u0142\u00f3w na ka\u017cdym przedmiocie t\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 sk\u0142adaj\u0105cych odznaczone by\u0142y. \u017be rolnictwo nie by\u0142o u nich w zaniedbaniu, przekonywamy si\u0119 z przytoczonego wy\u017c\u00e9j \u015bwiadectwa autora Cygana cnotliwego<\/i>, kt\u00f3ry opowiada o wywozie zbo\u017ca na handel za granic\u0119.<\/p>\n

Przemys\u0142 innemi produktami tak\u017ce nie ustawa\u0142. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o licznych warsztatach rzemie\u015blniczych, ile w tych dobrach by\u0142o hut \u017celaznych, kt\u00f3re ci\u0105gle by\u0142y w ruchu? Pozosta\u0142y dzi\u015b \u015blady tego przemys\u0142u w nazwiskach wsi, jako to: folwark i gmina Hutta<\/i> pod Wigrami, Ruda<\/i> blisko Studzienniczny, Ma\u0107kowa ruda<\/i> i Pieczysko<\/i> blisko jeziora Wigry, Ruda<\/i> pod wsi\u0105 Sajenek ku po\u0142udniowi od wsi Studzienniczny i pod wsi\u0105 Gawrych nad jeziorem Wigry, Rudka<\/i> za Szurpi\u0142ami blisko r. Szeszupy, Rudka<\/i> i Rudnik<\/i> na p\u00f3\u0142nocn\u00e9j granicy b. powiatu wigierskiego, Huta<\/i> za m. Przero\u015bl nad granic\u0105 prusk\u0105 i Starypiec<\/i> pomi\u0119dzy Serejami a Berznikami. W samych dobrach Wigry rudni by\u0142o 8, lecz wolno by\u0142o rudnikom kumedulskim kopa\u0107 rud\u0119 w najdalszych borach i lasach narodowych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Nie zapominano tak\u017ce o zaopatrzeniu klasztoru w ryby, kt\u00f3re cz\u0119sto potrzebne by\u0142y na st\u00f3\u0142 zakonnik\u00f3w. W tym celu zbudowane by\u0142y pod klasztorem na jeziorze i rzece dwie rybalnie, tojest: domki drewniane na palach wystawione i w wod\u0119 pogr\u0105\u017cone do pewn\u00e9j g\u0142\u0119boko\u015bci, dach\u00f3wkami lub gontem kryte, z oknami i drzwiami; wewn\u0105trz skrzyniami czyli zasiekami przedzielone; dok\u0105d prowadzi\u0142 mostek do l\u0105du przytykaj\u0105cy. Ka\u017cda z tych skrzy\u0144 zawiera\u0142a oddzielny gatunek ryb: i tak w rybalni na jeziorze by\u0142y ogromne ok\u00f3nie, \u0142ososie, sieje, sielawy, karpie i liny; w drugi\u00e9j na rz. Ha\u0144czy by\u0142y szczupaki, w\u0119gorze, sumy, pstr\u0105gi i leszcze.<\/p>\n

Opr\u00f3cz ogr\u00f3dk\u00f3w przy celach czyli w eremie urz\u0105dzonych, by\u0142y tak\u017ce trzy ogrody owocowe obszerniejsze, a mianowicie: jeden tu\u017c pod klasztorem, na stronie wschodni\u00e9j, dotykaj\u0105cy do kana\u0142u zawiera\u0142 przestrzeni morg\u00f3w magd. 10; w nimi by\u0142o w r. 1800 drzew owocowych 587, zagon\u00f3w inspektowych 8 i oran\u017cerja; drugi ogr\u00f3d za klasztorem, na stronie zachodni\u00e9j pomi\u0119dzy zabudowaniami gospodarczemi, zawiera\u0142 morg\u00f3w 4 pr. kwadr. 55 i drzew owocowych 353; trzeci w\u015br\u00f3d \u0142\u0105k po lew\u00e9j stronie grobli prowadz\u0105c\u00e9j z Magdalenowa do Wigier, zawiera\u0142 m\u00f3rg 1 pr\u0119t\u00f3w 71, uprawiany by\u0142 tylko warzywem. Zarz\u0105d nad temi ogrodami poruczony by\u0142 ogrodnikowi w sw\u00e9j sztuce bieg\u0142emu; ostatnim by\u0142 Adam Witkowski, kt\u00f3ry tu w Wigrach nauki pobiera\u0142.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Przy wielkim ogrodzie by\u0142 ma\u0142y zwierzyniec, zasadzony takiemi drzewami li\u015bciowemi, kt\u00f3rych li\u015bcie s\u0142u\u017cy\u0107 mog\u0142y na pokarm zwierz\u0119tom w nim chowanym. Dla tego zwierzy\u0144ca \u0142owiono w przyleg\u0142\u00e9j puszczy m\u0142ode \u0142osie, jelenie, sarny i zaj\u0105ce, kt\u00f3re naprz\u00f3d oswajano w stancyi, tak \u017ceby z r\u0105k ludzkich bez obawy bra\u0142y \u017cywno\u015b\u0107, a pot\u00e9m puszczano je do zwierzy\u0144ca, kt\u00f3ry poruczony by\u0142 dozorowi \u0142owczego, i ten przy pomocy kilku dziad\u00f3w karmi\u0142 je, od s\u0142oty za\u015b i przez ca\u0142\u0105 zim\u0119 utrzymywa\u0142 je w ciep\u0142\u00e9j szopie na ten cel zbudowan\u00e9j; a gdy te zwierz\u0119ta ju\u017c dobrze podros\u0142y, rozdarowywano je dostojnym osobom.<\/p>\n

Jeszcze przy regulowaniu powierzchni wyspy pozostawiony by\u0142 ost\u0119p b\u0142otnisty starodrzewem poros\u0142y, w kt\u00f3rym chowa\u0142y si\u0119 nied\u017awiedzie, wilki, lisy, rysie i inne drapie\u017cne zwierz\u0119ta; ten ogrodzony by\u0142 wysokim parkanem. Pomimo to jednak nied\u017awied\u017a kilkakrotnie nocn\u0105 por\u0105 wkrad\u0142szy si\u0119 do ogrodu, wielkie szkody w drzewach owocowych zrz\u0105dzi\u0142, a\u017c ubity przez strzelc\u00f3w zaczajonych, poni\u00f3s\u0142 za swe psoty zas\u0142u\u017con\u0105 kar\u0119.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Przy staraniu o zaopatrzenie potrzeb doczesnych, Kameduli s\u0142owem i przyk\u0142adem wywierali wp\u0142yw zbawienny na moralno\u015b\u0107 ludu i maj\u0105c pod sw\u0105 duchown\u0105 opiek\u0105 ca\u0142\u0105 ludno\u015bci d\u00f3br klasztornych, przy pomocy swego kapelana w Magdalenowie, kt\u00f3ry prezentowa\u0142 proboszcza, wszystkie obrz\u0105dki religijne w parafii spe\u0142niali. Parafja za\u015b ta pocz\u0105tkowo by\u0142a bardzo obszern\u0105 i liczn\u0105, gdy\u017c z ni\u00e9j w p\u00f3\u017aniejszym czasie utworzono sze\u015b\u0107 nowych, a mianowicie: w Szczebrze, Suwa\u0142kach, Jeleniewie; Krasnopolu, Kaletniku i Teolinie.<\/p>\n

Za rz\u0105du pruskiego, gdy zamierzano w t\u00e9j cz\u0119\u015bci Litwy, do dyecezji wile\u0144ski\u00e9j nale\u017c\u0105c\u00e9j, ustanowi\u0107 oddzieln\u0105 dyecezj\u0119, ksi\u0105dz Micha\u0142 Franciszek Karpowicz \u00f3wczesny biskup in partibus, zaproponowa\u0142 rz\u0105dowi, aby ko\u015bci\u00f3\u0142 w Wigrach przeznaczono na katedr\u0119 biskupi\u0105, a klasztor i dobra oddano na uposa\u017cenie kapitu\u0142y. Lecz rz\u0105d postanowi\u0142 dobra odebra\u0107 Kamedu\u0142om na skarb, klasztor za\u015b im pozostawi\u0107; co w r. 1794 dokonano.<\/p>\n

Po up\u0142ywie lat sze\u015bciu wybi\u0142a dla Kamedu\u0142\u00f3w godzina wygnania z tego ustronia, gdzie przez lat bezma\u0142a dwie\u015bcie przebyli. Rz\u0105d pruski, przychylaj\u0105c si\u0119 do przedstawienia Karpowicza biskupa, ustanowi\u0142, za porozumieniem si\u0119 z G\u0142ow\u0105 ko\u015bcio\u0142a, now\u0105 dyecezj\u0119 wigiersk\u0105 i ko\u015bci\u00f3\u0142 wigierski przeznaczy\u0142 na katedr\u0119 biskupi\u0105 a Karpowicza mianowa\u0142 biskupem dyecezalnym 13<\/a><\/sup>. Wtedy ksi\u0105dz Go\u0142aszewski pra\u0142at, kt\u00f3ry po Karpowiczu by\u0142 biskupem, otrzyma\u0142 polecenie od biskupa, aby jednego dnia Kamedu\u0142\u00f3w z Wigier wyprawi\u0142, gdy\u017c tego\u017c samego dnia biskup w sw\u0105 administracj\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor mia\u0142 obj\u0105\u0107. Go\u0142aszewski spe\u0142niaj\u0105c polecenie swego zwierzchnika, kt\u00f3ry w kapelanji wsi Magdalenowa na skutek oczekiwa\u0142, wezwa\u0142 przeora i rz\u0105dc\u0119 klasztoru do refektarza i tam objawiwszy im wol\u0119 rz\u0105du, kaza\u0142 zgromadzi\u0107 wszystkich braci klasztornych. A gdy si\u0119 zebrali i w szereg stan\u0119li, w\u00f3wczas pra\u0142at ze \u0142zami powt\u00f3rzy\u0142 przykre polecenie w\u0142adzy; \u017ca\u0142owa\u0142 bowiem tych zakonnik\u00f3w, kt\u00f3rych niejednokrotnie przedt\u00e9m odwiedzaj\u0105c, dozna\u0142 wielki\u00e9j ich go\u015bcinno\u015bci, a przyt\u00e9m wielce ceni\u0142 ich zas\u0142ugi na polu ludzko\u015bci i o\u015bwiaty w t\u00e9j cz\u0119\u015bci kraju po\u0142o\u017cone. Kameduli zdumieni i przera\u017ceni t\u0105 nie\u0142ask\u0105 rz\u0105du, wszyscy rzewnie zap\u0142akali i pad\u0142szy na kolana, opiece Boga si\u0119 oddali. Zniesiono wnet wszystkie klucze klasztorne do refektarza i oddano je ks. Go\u0142aszewskiemu, kt\u00f3ry w obecno\u015bci zakonnik\u00f3w ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor z ca\u0142\u00e9m mieniem odebra\u0142. Pocz\u00e9m wnet wszyscy zebrali si\u0119 w drog\u0119 i pod przewodnictwem krzy\u017ca Zbawiciela, processjonalnie wyszli z klasztoru. A gdy ju\u017c min\u0119li bram\u0119 klasztorn\u0105, s\u0142udzy ich i w\u0142o\u015bcianie zdj\u0119ci lito\u015bci\u0105 nad ich niedol\u0105, zaprz\u0119gli rych\u0142o swe konie w bryczki i usadowiwszy w nie zakonnik\u00f3w, odwie\u017ali ich do rz. Netty, zk\u0105d na statkach odwiezieni zostali do Bielan pod Warszaw\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wnet po ich wyj\u015bciu biskup Karpowicz zaj\u0105\u0142 posiad\u0142o\u015b\u0107 wigiersk\u0105, tradycja za\u015b urz\u0119dowa dope\u0142niona zosta\u0142a za dni kilka a mianowicie dnia 18 kwietnia tego\u017c 1800 r., przez delegowanych urz\u0119dnik\u00f3w: Jackstein komissarza ekonomicznego, Pequilher radcy wojskowego i cywilnego oraz Kellera radc\u0119 kameralnego, w assystencji Esshmunta nadle\u015bnego. Karpowicz na utrzymanie swoje oraz kapitu\u0142y otrzyma\u0142 wysp\u0119 Wigry z zabudowaniami zawieraj\u0105c\u0105 przestrzeni w\u0142\u00f3k magd. 4 morg\u00f3w 5 pr. kw. oraz pensyi 4000 talar\u00f3w rocznie; z czego nie b\u0119d\u0105c zadowolonym, t\u00e9m bardzi\u00e9j, \u017ce straci\u0142 wszelk\u0105 nadziej\u0119 otrzymania na swe uposa\u017cenie d\u00f3br wigierskich, reklamowa\u0142 w protok\u00f3le tradycyjnym, \u017ce to jest niewystarczaj\u0105c\u00e9m na wy\u017cywienie tylu kap\u0142an\u00f3w i s\u0142ug i zapisa\u0142 \u017c\u0105danie, aby mu oddano w u\u017cywalno\u015b\u0107 je\u015bli nie oba, to przynajmni\u00e9j jeden z najbli\u017cszych folwark\u00f3w Nowy<\/i> i Stary<\/i> zwanych; lecz reskryptem z dnia 4 czerwca 1800 r. z gabinetu kr\u00f3lewskiego w Berlinie, do Kamery nowowschodni\u00e9j pruski\u00e9j w Bia\u0142ymstoku, pisanym odm\u00f3wiono \u017c\u0105daniu Karpowicza.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Poprzestaj\u0105c na t\u00e9m, co udzielono, Karpowicz rozpocz\u0105\u0142 swe dzia\u0142ania w Wigrach, od przerobienia ko\u015bcio\u0142a na katedr\u0119 i celem powi\u0119kszenia presbyterium dla ustawienia w ni\u00e9m stall kanonickich, posun\u0105\u0142 wielki o\u0142tarz ku \u015bcianie zao\u0142tarzow\u00e9j i tym sposobem zni\u00f3s\u0142szy dawny ch\u00f3r zakonnik\u00f3w, wiele uj\u0105\u0142 pi\u0119kno\u015bci temu o\u0142tarzowi na spos\u00f3b a jour<\/i> gustownie zbudowanemu, a nawet nie zbudowa\u0142 zamierzonych stall i nie utrwali\u0142 tu katedry, bo po jego \u015bmierci, na mocy konkordatu z papie\u017cem Piusem VII w r. 1817 zawartego, katedra biskupia do ko\u015bcio\u0142a sejne\u0144skiego w r. 1823 przeniesion\u0105 zosta\u0142a.<\/p>\n

Po zniesieniu katedry, utworzono w Wigrach probostwo, na uposa\u017cenie kt\u00f3rego pozostawiono to, co mia\u0142 biskup wigierski, tojest wysp\u0119 Wigry i \u0142\u0105k\u0119 Karczmiskiem<\/i> zwan\u0105, oraz dodano pensyi z\u0142p. 400 rocznie, kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b pobiera\u0142 kapelan w Magdalenowie; pensja za\u015b Karpowicza przesz\u0142a do kassy kapitu\u0142y w Sejnach.<\/p>\n

Pierwszym proboszczem parafji wigierski\u00e9j by\u0142 k\u015b. Konopka ex-kamedu\u0142a, drugim ks. Naruszewicz, a trzeci dot\u0105d pozostaje ks. Olszewski.<\/p>\n

Jeszcze i dzi\u015b \u015bwi\u0105tynia tutejsza cho\u0107 nawp\u00f3\u0142 zrujnowana, podziwia\u0107 ka\u017ce sw\u0105 wspania\u0142o\u015b\u0107, kosztowno\u015b\u0107 i wyborny smak budowniczych. Z pozosta\u0142ych tu obraz\u00f3w, godne s\u0105 widzenia i upowszechnienia w kraju: w wielkim o\u0142tarzu Wniebowzi\u0119cia M. B., po lew\u00e9j stronie ko\u015bcio\u0142a \u015a. Benedykta (dzie\u0142o Smuglewicza) oraz po praw\u00e9j \u015a. Kazimierza kr\u00f3lewicza. Zt\u0105d wzi\u0119to dwa obrazy p\u0119dzla Smuglewicza do ko\u015bcio\u0142a w Suwa\u0142kach, a mianowicie: jeden przedstawia \u015a. Benedykta siedz\u0105cego po lew\u00e9j stronie sto\u0142u, po praw\u00e9j za\u015b \u015b. Scholastyk\u0119 z zachwyceniem s\u0142uchaj\u0105c\u0105 opowiadania swego brata; drugi wyobra\u017ca tak\u017ce \u015a. Benedykta wychodz\u0105cego z mur\u00f3w klasztornych, przy kt\u00f3rych jeden z zakonnik\u00f3w f\u00f3rt\u0119 zamyka; po lew\u00e9j stronie stoi osoba obr\u00f3cona ty\u0142em do widz\u00f3w, przedstawiaj\u0105ca dw\u00f3ch m\u0142odzie\u0144c\u00f3w \u015a. Benedyktowi, z kt\u00f3rych jeden ca\u0142uje r\u0119k\u0119, a drugi odbiera b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo jego. Oba te obrazy maj\u0105 wysoko\u015bci \u0142okci 4 szeroko\u015bci \u0142okci 3.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wiele innych obraz\u00f3w z Wigier wzi\u0119to do Sejn i innych \u015bwi\u0105ty\u0144 tutejsz\u00e9j dyecezji.<\/p>\n

Z pi\u0119knych i szacownych sprz\u0119t\u00f3w ko\u015bcio\u0142a wigierskiego wiele tak\u017ce zabrano do ko\u015bcio\u0142\u00f3w w innych, a nawet, jak ks. Naruszewicz twierdzi, powa\u017cono si\u0119 u\u017cy\u0107 je dla widok\u00f3w osobistych; to t\u00e9\u017c utyskuje on temi s\u0142owy:<\/p>\n

\u201eCo \u015bwi\u0119te r\u0119ce z kosztem zbiera\u0142y,<\/p>\n

To to \u0142akome gwa\u0142tem zabra\u0142y.\u201d<\/p>\n

W mieszkaniu proboszcza widzie\u0107 jeszcze mo\u017cna kilka obraz\u00f3w nie tyle g\u0142adko\u015bci\u0105 p\u0119dzla ile wierno\u015bci\u0105 rys\u00f3w, na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105cych, a mianowicie: 1) portert kr\u00f3la Jana Kazimierza z podpisem: Vera effigies Joannis Casimiri Regis Pol. Mag. Ducis Lith. etc. etc. eremitarum Camaldulensium piissimi fundatoris, qui praedictos eremitas sua praesentia in hanc insulam introduxit ac munificentissime cum liberali consensu Reipublicae fundavit dolavitque anno a partu Virginis MDCLXIII, abdormivit in Dno anno Dni 1677 8 decembris<\/i> 14<\/a><\/sup>. 2) Ludwiki Marji z podpisem: Ludovica Maria Joannis Casimiri uxor fundatrix eremi Vigrensis<\/i>. 3) Micha\u0142a Paca hetmana wiel. ks. lit. 4) Obraz \u015a. Wawrzy\u0144ca Kamedu\u0142y m\u0119czennika.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Gdyby nawet nic z tych kosztownych ruin i szacownych zabytk\u00f3w historycznych w Wigrach nie by\u0142o, to i bez nich samo to miejsce, tak licznemi wspomnieniami historycznemi u\u015bwi\u0119cone, a przyt\u00e9m w krajobraz wspania\u0142y zamo\u017cne, godne by\u0142oby og\u0105dania nietylko przez krajowc\u00f3w ale i przez obcych turyst\u00f3w. Tu bowiem poeta i malarz znajdzie bogat\u0105 tre\u015b\u0107 do pi\u0119knych obraz\u00f3w i wysnu\u0107 mo\u017ce arcydzie\u0142o wywo\u0142a\u0107 mog\u0105ce podziw i uwielbienie.<\/p>\n<\/div>\n

    \n
  1. Nauczyciel \u0142ow\u00f3w, stary my\u015bliwy takie mia\u0142 miano.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  2. Podanie to, jak r\u00f3wnie\u017c i dalsze niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y o za\u0142o\u017ceniu Wigier, poczerpni\u0119te s\u0105 z r\u0119kopisu ksi\u0119dza Naruszewicza proboszcza parafji wigierski\u00e9j, ju\u017c nie\u017cyj\u0105cego, kt\u00f3ry zna\u0142 Kamedu\u0142\u00f3w wigierskich i od nich przej\u0105\u0142 to podanie.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  3. Ten ost\u0119p opisany jest w III naszym rozdziale.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  4. Z czasem, kiedy zamo\u017cno\u015b\u0107 Kamedu\u0142\u00f3w wzmaga\u0107 si\u0119 zacz\u0119\u0142a, urz\u0105dzono jeszcze pi\u0119\u0107 bud, a mianowicie: pod Wigrami blisko wsi Ma\u0107kowa ruda, za m. Przero\u015bl nad prusk\u0105 granic\u0105, pomi\u0119dzy miastami Sejn i \u0141ozdzieje w po\u0142owie drogi i pod \u0141ozdzejami ku zachodowi, tak\u017ce pod wsi\u0105 Kukow, gdzie dzi\u015b wie\u015b Potasznia.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  5. Ten zegar obecnie znajduje si\u0119 w Suwa\u0142kach.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  6. Domek ten, przy restauracji klasztoru wigierskiego na lazaret, rozebrany zosta\u0142.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  7. Patrz str. 59 i nast\u0119p.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  8. Jeziora te nazywa\u0142y si\u0119 Surpi\u0142o (dzi\u015b Szurpi\u0142y), Gulbine (teraz Gulbin); Jaczne (obecnie do dobr Stara Ha\u0144cza nale\u017cy), Jeglin (dzi\u015b Jegl\u00f3wek), Owdziuk i Owdziejuk (teraz Udziejek i Udziejeczek), oraz U\u017cwo (teraz U\u017cewo, o mil\u0119 od Jegl\u00f3wka, pomi\u0119dzy wsiami Tur\u00f3wek i Kuk\u00f3w, pod wsi\u0105 Taczewo).[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  9. Dawniejsze dokumenta \u015bwiadcz\u0105, \u017ce Kiewliczowie nabyli od ksi\u0105\u017c\u0105t litewskich dobra Surpile, ten za\u015b podaje, \u017ce przodkowie kr\u00f3la od nich nabyli; zt\u0105d przekona\u0107 si\u0119 mo\u017cna jak wiele zawik\u0142ania w tym processie.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  10. Kieulanis<\/i> pochodzi od kieu\u0142a<\/i> \u2014 \u015bwinia, azat\u00e9m litewskie nazwisko Kieulanis<\/i> spolszcza si\u0119 \u015awiniarski<\/i>.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  11. Kiewliczowie pok\u0142adali dokument, \u017ce dobra te od Giedymina nabyli za 50,000 kop litewskich.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  12. Ostatni kr\u00f3l Stan. August zatwierdzi\u0142 przywileje Wigier w roku 1761.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  13. Ksi\u0105dz Micha\u0142 Franciszek Karpowicz, pra\u0142at archidjakon smole\u0144ski, proboszcz pre\u0144ski, pot\u00e9m biskup wigierski, by\u0142 jednym z najs\u0142awniejszych kaznodziej\u00f3w swojego czasu.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  14. Mylnie podan\u0105 jest tu data \u015bmierci Jana Kazimierza, bo umar\u0142 w opactwie swoj\u00e9m \u015a. Marcina d. 16 grudnia 1672 r., gdy z cieplic burbo\u0144skich powraca\u0142, dok\u0105d si\u0119 by\u0142 uda\u0142 dla poratowania zdrowia. Zw\u0142oki jego przeniesiono do Krakowa w 1676.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u0141owy kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y w puszczy Uho\u0142. – Klasztor Kamedu\u0142\u00f3w w Wigrach. – Proces Kiewlicz\u00f3w o doba Surplie. – Dyecezja wigierska i pierwszy j\u00e9j biskup Karpowicz. Dwa narody r\u00f3\u017cnoplemienne i od wiek\u00f3w nieprzyjazne po\u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105 wiecznotrwa\u0142ym w\u0119z\u0142em mi\u0142o\u015bci braterski\u00e9j, to wielka rzecz, tylko przy pomocy Boga wykona\u0107 si\u0119 mo\u017ce. Takim by\u0142 fakt religijno-polityczny w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13430,"parent":13294,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13337","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nRozdzia\u0142 8 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozdzia\u0142 8 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0141owy kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y w puszczy Uho\u0142. – Klasztor Kamedu\u0142\u00f3w w Wigrach. – Proces Kiewlicz\u00f3w o doba Surplie. – Dyecezja wigierska i pierwszy j\u00e9j biskup Karpowicz. Dwa narody r\u00f3\u017cnoplemienne i od wiek\u00f3w nieprzyjazne po\u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105 wiecznotrwa\u0142ym w\u0119z\u0142em mi\u0142o\u015bci braterski\u00e9j, to wielka rzecz, tylko przy pomocy Boga wykona\u0107 si\u0119 mo\u017ce. Takim by\u0142 fakt religijno-polityczny w […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-12T09:05:11+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"793\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1045\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"35 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/\",\"name\":\"Rozdzia\u0142 8 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-11T09:26:14+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-12T09:05:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg\",\"width\":793,\"height\":1045},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-8\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Rozdzia\u0142 8\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozdzia\u0142 8 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rozdzia\u0142 8 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"\u0141owy kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y w puszczy Uho\u0142. – Klasztor Kamedu\u0142\u00f3w w Wigrach. – Proces Kiewlicz\u00f3w o doba Surplie. – Dyecezja wigierska i pierwszy j\u00e9j biskup Karpowicz. Dwa narody r\u00f3\u017cnoplemienne i od wiek\u00f3w nieprzyjazne po\u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105 wiecznotrwa\u0142ym w\u0119z\u0142em mi\u0142o\u015bci braterski\u00e9j, to wielka rzecz, tylko przy pomocy Boga wykona\u0107 si\u0119 mo\u017ce. Takim by\u0142 fakt religijno-polityczny w […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-12T09:05:11+00:00","og_image":[{"width":793,"height":1045,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"35 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/","name":"Rozdzia\u0142 8 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg","datePublished":"2020-05-11T09:26:14+00:00","dateModified":"2020-05-12T09:05:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/klasztor-kamedulow-w-wigrach-wedrowiec-1883.jpg","width":793,"height":1045},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-8\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Rozdzia\u0142 8"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13337"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13337\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}