{"id":13329,"date":"2020-05-11T08:59:31","date_gmt":"2020-05-11T06:59:31","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13329"},"modified":"2020-05-12T10:43:59","modified_gmt":"2020-05-12T08:43:59","slug":"wedrowki-6","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/","title":{"rendered":"Rozdzia\u0142 6"},"content":{"rendered":"

Studzienniczna. – Osady dawnych osocznik\u00f3w le\u015bnictwa prze\u0142omskiego. – Dawne ost\u0119py. – Wie\u015b \u015awi\u0119te-Jeziory. – Krzy\u017ce boru\u0144skie. – Miasta: Wisztyniec, Wierzbo\u0142\u00f3w, W\u0142adys\u0142aw\u00f3w i Sudargi.<\/h4>\n
\n

Szcz\u0119\u015bliwy, kto wolny od trosk \u017cycia doczesnego, zapominaj\u0105c o \u015bwiecie i ludziach, w samotno\u015bci odda\u0107 si\u0119 mo\u017ce Bogu; lecz daleko szcz\u0119\u015bliwszym jest ten, kto po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 dla dobra bli\u017anich, nie samemi tylko usty, lecz wielkiemi czynami chwa\u0142\u0119 Bogu oddaje. W dawnych wiekach, przy inn\u00e9m ni\u017c dzi\u015b poj\u0119ciu cn\u00f3t i pobo\u017cno\u015bci, za doskona\u0142o\u015b\u0107 ludzk\u0105 uwa\u017cano, je\u015bli kto zapar\u0142szy si\u0119 swych braci i \u015bwiata, po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 samotn\u00e9j modlitwie na pustyni lub w klasztorze, a zw\u0105tlone cia\u0142o zasila\u0142 sk\u0105p\u0105 ja\u0142mu\u017cn\u0105 od braci otrzyman\u0105, lub korzonkami ro\u015blinnemi i owocami, w jakie przyroda okolic\u0119 pustyni wzbogaci\u0142a; dzi\u015b za wi\u0119ksz\u0105 cnot\u0119 uwa\u017camy \u017cycie czynne; w\u015br\u00f3d zgie\u0142ku \u015bwiata, po\u015bwi\u0119cenie si\u0119 dla og\u00f3\u0142u i zami\u0142owanie pracy, kt\u00f3ra sama, bez obc\u00e9j ja\u0142mu\u017cny wy\u017cywi\u0107 mo\u017ce cz\u0142owieka.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Dawni\u00e9j w ca\u0142ym \u015bwiecie chrze\u015bcja\u0144skim by\u0142o wielu pustelnik\u00f3w i pustel\u0144, od kt\u00f3rych i nasz kraj nie by\u0142 wolnym; lecz dzi\u015b tylko podania o nich pozosta\u0142y.<\/p>\n

O jedn\u00e9j pustelni nadmieni\u0107 tu chcemy.<\/p>\n

W dawn\u00e9j ziemi bielski\u00e9j, o mil\u0119 od m. Augustowa, blizko kra\u0144ca dawn\u00e9j puszczy perstu\u0144ski\u00e9j, a w \u015brodku tera\u017aniejszego le\u015bnictwa rz\u0105dowego August\u00f3w, niedaleko od szluzy kana\u0142u Augustowskiego, przy zlaniu si\u0119 jezi\u00f3r Bia\u0142e ze Studzienniczn\u00e9m urz\u0105dzon\u00e9j, Przewi\u0119\u017a zwan\u00e9j, brzeg po\u0142udniowy tego ostatniego jeziora, rozlewem tworzy wysp\u0119 niewielk\u0105 i troch\u0119 wi\u0119kszy p\u00f3\u0142wysep; tu w drugi\u00e9j po\u0142owie wieku zesz\u0142ego, w g\u0142uch\u00e9j puszczy, obra\u0142 sobie siedlisko Morawski Wincenty, niegdy\u015b dzielny wojownik i major \u00f3wczesnych wojsk polskich, kt\u00f3ry wys\u0142u\u017cywszy si\u0119 krajowi na polach bitwy, zamieni\u0142 or\u0119\u017c na r\u00f3\u017caniec, i usun\u0105wszy si\u0119 od blasku wojskowego do pustyni, po\u015bwi\u0119ci\u0142 tu reszt\u0119 \u017cycia swego modlitwie. Pobo\u017cno\u015b\u0107 tego pustelnika, bez wzgl\u0119du na oddalenie si\u0119 jego od oczu \u015bwiata, rych\u0142o sta\u0142a si\u0119 g\u0142o\u015bn\u0105 pomi\u0119dzy osiad\u0142ym na trzebiskach t\u00e9j puszczy ludem, kt\u00f3ry cz\u0119sto odwiedzaj\u0105c m\u0119\u017ca \u015bwi\u0105tobliwego, znosi\u0142 rozmaite ofiary na r\u0119ce jego dla Boga. Widz\u0105c sw\u00e9 schronienie jawn\u00e9m dla ludu pobo\u017cnego, pustelnik zamierzy\u0142 uczyni\u0107 to miejsce wi\u0119c\u00e9j godn\u00e9m poszanowania; jako\u017c zbudowa\u0142 na p\u00f3\u0142wyspie skromny z drzewa ko\u015bcio\u0142ek i przyozdobi\u0142 go dwoma obrazami z Rzymu przez si\u0119 przyniesionemi, wyobra\u017caj\u0105cemi \u015bw. Tekl\u0119 m\u0119czennic\u0119 i \u015bw. Jana Nepomucena.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wkr\u00f3tce pot\u00e9m, a mianowicie w r. 1786, Karwowski, b. dziedzic d\u00f3br Solist\u00f3wek, wystawi\u0142 w gaiku na pomienion\u00e9j wyspie, drewnian\u0105 kaplic\u0119 na cze\u015b\u0107 Matki Boski\u00e9j Cz\u0119stochowski\u00e9j, gdzie w o\u0142tarzu wizerunek J\u00e9j pomie\u015bci\u0142.<\/p>\n

Gdy ju\u017c dwie ma\u0142e \u015bwi\u0105tynie w Studzienniczn\u00e9j stan\u0119\u0142y, lud zgromadza\u0142 si\u0119 w dni uroczyste na modlitw\u0119, a Matka Boska, kr\u00f3lowa niebios i kraju naszego, nie szcz\u0119dzi\u0142a \u0142ask dla zgromadzonych w celu oddania J\u00e9j czci pobo\u017cnych, i zt\u0105d miejsce to zacz\u0119to uwa\u017ca\u0107 za \u015bwi\u0119te, a obraz w kaplicy umieszczony, za cudowny. Aby za\u015b w\u0142a\u015bciwy takiemu miejscu porz\u0105dek by\u0142 zachowany, duchowie\u0144stwo miejscowe wzi\u0119\u0142o ko\u015bci\u00f3\u0142 i kaplic\u0119 pod sw\u00f3j zarz\u0105d i mianowa\u0142o Studzienniczn\u0119 filj\u0105 parafji Szczebra, poprzednio do dyecezji wile\u0144ski\u00e9j, a teraz do augustowski\u00e9j nale\u017c\u0105c\u00e9j.<\/p>\n

Gdy Morawski, fundator ko\u015bcio\u0142a, \u015bwi\u0119tobliwe \u017cycie zako\u0144czy\u0142, a \u015bwi\u0105tynia od staro\u015bci ku upadkowi si\u0119 chyli\u0142a, znalaz\u0142 si\u0119 godny kolator w osobie Andruszkiewicza Szymona, w\u0142o\u015bcianina wsi Paw\u0142\u00f3wki parafji Krasnopol w pow. Sejne\u0144skim, kt\u00f3ry w r. 1847 wyrestaurowa\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142, u\u017cywszy na to funduszu w\u0142asnego rub. sr. 3000. W\u00f3wczas umieszczone zosta\u0142y w wielkim o\u0142tarzu dwa obrazy: Matki B. Cz\u0119stochowski\u00e9j i \u015b. Anny, oraz na \u015bcianach ko\u015bcio\u0142a 24 stacje, wyobra\u017caj\u0105ce m\u0119k\u0119 Zbawiciela.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wyj\u0105wszy te \u015bwie\u017ce obrazy, dzie\u0142a jakiego\u015b bardzo pospolitego malarza m. Augustowa, zreszt\u0105 \u015bwi\u0105tynia ta jest przyzwoicie przyozdobiona i schludnie utrzymywana.<\/p>\n

Za plebanj\u0105, ko\u015bcio\u0142em, ogrodami i laskiem, przez most wchodzi si\u0119 na wysp\u0119, na kt\u00f3r\u00e9j wzniesiona jest kaplica, niegdy\u015b na oko\u0142o, dzi\u015b tylko z jedn\u00e9j strony kilkunastu drzewami umajona, pomi\u0119dzy kt\u00f3remi jako osobliwo\u015b\u0107, pozosta\u0142 staro\u017cytny d\u0105b, przesz\u0142o 12 st\u00f3p obwodu maj\u0105cy. O kilka krok\u00f3w od kaplicy wykopana jest studnia, z kt\u00f3r\u00e9j woda ma leczy\u0107 rozmaite choroby pobo\u017cnego i wierz\u0105cego ludu. Kapliczka ta, stoj\u0105c przez p\u00f3\u0142 wieku w\u015br\u00f3d jeziora, znacznie podstarza\u0142a i dlatego z ofiar zgromadzaj\u0105cego si\u0119 tu kilkokrotnie do roku w liczbie kilkutysi\u0119cy ludu na odpusty, a najbardzi\u00e9j wsparciem \u015bwi\u0119tobliwego pra\u0142ata z Wo\u0142ynia, postanowiono wystawi\u0107 now\u0105 murowan\u0105 kaplic\u0119 1<\/a><\/sup>. Jednocze\u015bnie z ko\u015bcio\u0142em Studzienniczny wzniesiony zosta\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 parafjalny w now\u00e9m miescie Krasnopolu 2<\/a><\/sup>, w lasach pustych w le\u015bnictwie prze\u0142omski\u00e9m ekonomji olitski\u00e9j zalo\u017con\u00e9m, kt\u00f3rego proboszczem, przez kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta w dniu 21 kwietnia 1781 r. mianowany by\u0142 ksi\u0105dz Bogus\u0142aw Wr\u00f3blewski pleban lipski, z nadaniem mu 9 w\u0142\u00f3k lasu w uroczysku \u017bubronajcie, stra\u017cy boksza\u0144ski\u00e9j, na zasiedlenie wioski ko\u015bcieln\u00e9j i za\u0142o\u017cenie gospodarstwa folwarcznego, oraz morg\u00f3w 10 \u0142\u0105k b\u0142otnych w uroczysku Szczepkach stra\u017cy kura\u0144ski\u00e9j.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Le\u015bnictwo prze\u0142omskie, tak jak i wszystkie lasy litewskie, zamo\u017cne by\u0142o w grub\u0105 zwierzyn\u0119: \u017cubr i nied\u017awied\u017a, \u0142o\u015b i jele\u0144, w licznych ost\u0119pach w wieku XVII jeszcze si\u0119 znajdowa\u0142y. Z przywileju kr\u00f3la Jana III, w dniu 26 stycznia 1679 roku osocznikom tego le\u015bnictwa wydanego, dowiadujemy si\u0119 3<\/a><\/sup>, \u017ce w terrytorjum dzisiejszego le\u015bnictwa rz\u0105dowego Pomorze, ku zachodowi od m. Sejn, mieli swe osady osocznicy, a mianowicie: wie\u015b Boksy<\/i> (dzi\u015b stare i nowe Boksze) na siedmiu w\u0142\u00f3kach osadzone; Romanowce<\/i> na w\u0142\u00f3kach czterech z za\u015bciankiem Kier\u015bcieniszki<\/i> zwanym; Michniowce <\/i>na w\u0142\u00f3kach sze\u015bciu z za\u015bciankami Bia\u0142e-jezioro<\/i> i Borszczyzna<\/i>; \u0141opuchowo<\/i> na w\u0142\u00f3kach pi\u0119ciu i sz\u00f3st\u00e9j morgow\u00e9j. Ci osocznicy obok pe\u0142nienia swych obowi\u0105zk\u00f3w w puszczy, p\u0142acili czynszu od ka\u017cd\u00e9j w\u0142\u00f3ki po groszy litews. 30, a za za\u015bcianki oddzielnie: za Kier\u015bcieniszki kop. 2, za inne z\u0142. 8. Co si\u0119 tyczy \u0142\u0105k, ka\u017cdemu osocznikowi wolno by\u0142o na konia sprz\u0105tn\u0105\u0107 br\u00f3g zupe\u0142ny siana, nie oddaj\u0105c z tego \u017cadn\u00e9j powinno\u015bci. Pszczo\u0142y kt\u00f3re w puszczy mieli, t. j. barcie, op\u0142aca\u0107 byli powinni pod\u0142ug zwyczaju do dworu; domowe za\u015b \u017cadnym nie podlega\u0142y powinno\u015bciom i wolne by\u0142y od wszelkich danin. Ost\u0119p\u00f3w oddanych pod nadz\u00f3r tym osocznikom, by\u0142o 7, a mianowicie: Wielki las<\/i>, Bocznie<\/i>, Budegier<\/i>, Gejdziegier<\/i>, Meszkiegier<\/i> 4<\/a><\/sup>, Kra\u015bny<\/i> i \u017bubr\u00f3wka<\/i>, od uroczysk tak nazwane 5<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

W ost\u0119pie nied\u017awiedzi, Meszkegier zwanym, usadowi\u0142a si\u0119 dzi\u015b wie\u015b \u017b\u0142obin<\/i>, do gminy Sejwy nale\u017c\u0105ca; w ost\u0119pach za\u015b Kra\u015bny i \u017bubr\u00f3wka, stan\u0119\u0142y dwie wsie tych\u017ce nazwisk, o 2 mile od wsi Boksz po\u0142o\u017cone, do gminy Hutta nale\u017c\u0105ce. Boksza przed rokiem 1830; by\u0142a nazwiskiem le\u015bnictwa rz\u0105dowego. Trzy obr\u0119by le\u015bne stra\u017cy Wilkokuk, tera\u017aniejszego le\u015bnictwa Pomorze, zowi\u0105 si\u0119 dot\u0105d: Wielki b\u00f3r<\/i>, Ost\u0119p<\/i> i<\/span> Stanowiska<\/i>, kt\u00f3re prawdopodobnie, przynajmni\u00e9j dwa pierwsze, s\u0105 szcz\u0105tkami dawnych ost\u0119p\u00f3w Wielki las i Bocznie zwanych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Kto chce powzi\u0105\u015b\u0107 wyobra\u017cenie o dawnych tu lasach, niech przejdzie ich szcz\u0105tki, sk\u0142adaj\u0105ce 4 dzisiejsze le\u015bnictwa rz\u0105dowe: August\u00f3w, Balinka, Ha\u0144cza i Pomorze, z sob\u0105 stykaj\u0105ce si\u0119, a dojrzy jeszcze obraz g\u0142uch\u00e9j puszczy i kniei dzikich zwierz\u0105t, chocia\u017c starodrzew w wi\u0119ksz\u00e9j cz\u0119\u015bci ust\u0105pi\u0142 miejsca m\u0142odzie\u017cy, i promienie s\u0142o\u0144ca, razem z promieniami o\u015bwiaty, coraz lepi\u00e9j i g\u0142\u0119bi\u00e9j w serca las\u00f3w i okolicznych ludzi przenikaj\u0105.<\/p>\n

Te ci\u0105g\u0142e lasy i g\u0142uche bory, nie s\u0105 wszak\u017ce pozbawione w\u0142a\u015bciwego pi\u0119kna: tu dr\u00f3\u017cka, tam rzeczka, dal\u00e9j jezioro lub bagno sitowiem poros\u0142e, a wszystko to umajone zieleni\u0105 wysmuk\u0142ych jesion\u00f3w i osik, lub napuszonych sosen i smutno porastaj\u0105cych \u015bwierk\u00f3w; cudnie pi\u0119kn\u0105 przyrod\u0119 przedstawiaj\u0105. Jeszcze gdy do takiego krajobrazu przy\u0142\u0105czy si\u0119 podanie o dawnych \u015bwietnych \u0142owach, lub o jakim wypadku historycznym, o! w\u00f3wczas si\u0119 pokocha ten b\u00f3r i te b\u0142ota, bo one mieszcz\u0105 w sobie pami\u0105tk\u0119 dro\u017csz\u0105 nad pyszne pa\u0142ace lichwiarza i milsz\u0105 od z\u0142ota krzywd\u0105 ludzk\u0105 nabytego.<\/p>\n

Na kra\u0144cu dawnego, wzmiankowanego le\u015bnictwa prze\u0142omskiego, i tera\u017aniejszego pow. sejne\u0144skiego, pomi\u0119dzy miastami \u0141ozdzieje i Sereje, le\u017cy wie\u015b ko\u015bcielna prywatna, \u015awi\u0119te-Jeziory<\/i> zwana 6<\/a><\/sup>, gdzie ko\u015bci\u00f3\u0142 przez ksi\u0119cia Karola Radziwi\u0142\u0142a, czyli t\u00e9\u017c innego z t\u00e9j familji oko\u0142o r. 1746, za panowania Augusta III wzniesiony zosta\u0142. O nazwisku t\u00e9j wsi s\u0105 dwa podania: pierwsze w\u0105tpliwe i wi\u0119c\u00e9j upowszechnione, \u017ce ksi\u0105dz wezwany do chorego, przeje\u017cd\u017caj\u0105c zimow\u0105 por\u0105 przez jezioro w\u015br\u00f3d t\u00e9j wsi znajduj\u0105ce si\u0119, opu\u015bci\u0142 w przer\u0105b \u015a. Sakrament, od czego jezioro \u015bwi\u0119t\u00e9m nazwane zosta\u0142o; drugie podanie prawdopodobniejsze twierdzi, \u017ce za czas\u00f3w poga\u0144skich, kiedy Litwa na wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 przechodzi\u0142a, lud zgromadzony nad brzegami tego jeziora by\u0142 chrzczony.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tu\u017c za wsi\u0105 \u015awi\u0119te-jeziory, ku p\u00f3\u0142nocy, na wst\u0119pie powiatu kalwaryjskiego, rozlewa swe wody, wielkie jezioro Du\u015b<\/i>, przesz\u0142o na mil\u0119 wzd\u0142u\u017c rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 7<\/a><\/sup>, obok kt\u00f3rego, w niewielki\u00e9j odleg\u0142o\u015bci na wsch\u00f3d, le\u017cy drugie jezioro Metele<\/i>, troch\u0119 mniejsze od tamtego. Oba te jeziora, w cz\u0119\u015bci lasami, tudzie\u017c wsiami i \u0142\u0105kami otoczone, maj\u0105 w sobie urok wzbudzaj\u0105cy dumanie i poczucia pi\u0119kna, a przyt\u00e9m oba obfituj\u0105 w sielawy i inne niepospolite i smakowite ryby; jezioro za\u015b Du\u015b wyrzuca z \u0142ona swego piasek \u015bwiec\u0105cy, z miki, kwarcu i krzemionki z\u0142o\u017cony. W pocz\u0105tku jeszcze wieku zesz\u0142ego, jeziora te znajdowa\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d puszczy olitski\u00e9j i na pobrze\u017cach ich wielkie obszary zajmowa\u0142y bagna, a tylko na po\u0142udniow\u00e9j stronie, pomi\u0119dzy dzisiejszemi wsiami Sutra i Zebrzyszki, by\u0142o suche wzg\u00f3rze. To w\u0142a\u015bnie wzg\u00f3rze by\u0142o w r. 1702 miejscem schronienia i odpoczynku wodza wojsk przeciw Szwedom walcz\u0105cych, ksi\u0119cia Micha\u0142a Wi\u015bniowieckiego hetmana W. ks. lit. kt\u00f3ry w r. 1700 otrzymawszy od konfederacji olkienicki\u00e9j, na dwa lata naczeln\u0105 w\u0142adz\u0119 nad wojskiem, piastowa\u0142 j\u0105 z godno\u015bci\u0105 a\u017c do roku 1707. Ten gdy by\u0142 w Borunach, w powiecie oszmia\u0144skim, chc\u0105c zapewni\u0107 sobie opiek\u0119 N. P. Maryi w losach wojny, kaza\u0142 tameczny obraz w ko\u015bciele Bazyljan\u00f3w istniej\u0105cy i oddawna cudami s\u0142yn\u0105cy, na blasze dla siebie przemalowa\u0107, przed kt\u00f3rym w pochodach sam z wojskiem zawsze si\u0119 modli\u0142. Przyci\u0105gn\u0105wszy na pomienione wzg\u00f3rze nad jeziorem Du\u015b w r. 1702, kaza\u0142 tam wystawi\u0107 trzy krzy\u017ce i na jednym z nich zawiesi\u0142 obraz Matki B. Boru\u0144ski\u00e9j. Po up\u0142ywie dni kilku na odpoczynku, w czasie mszy \u015bw. przez kapellana wojskowego odprawian\u00e9j, pikiety rozstawione zna\u0107 da\u0142y, \u017ce oddzia\u0142 Szwed\u00f3w zbli\u017ca\u0142 si\u0119 w t\u0119 stron\u0119. Powstaje trwoga, hetman natychmiast uszykowa\u0142 wojsko do boju, lecz naci\u015bni\u0119ty przewy\u017cszaj\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 Szwed\u00f3w, zmuszony by\u0142 do opuszczenia zajmowanego nad jeziorem stanowiska i cofaj\u0105c si\u0119 w zamieszaniu przed nieprzyjacielem, zapomnia\u0142 o obrazie zawieszonym na krzy\u017cu; wkr\u00f3tce przypomnia\u0142 sw\u0105 zgub\u0119, lecz odzyskanie j\u00e9j ju\u017c by\u0142o niepodobn\u00e9m, gdy\u017c nieprzyjaciel ca\u0142\u0105 okolic\u0119 jeziora obleg\u0142.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Oba wojska posun\u0119\u0142y si\u0119 dal\u00e9j w g\u0142\u0105b kraju, a krzy\u017ce nad jeziorem pozostawa\u0142y przez d\u0142ugie lata nikomu nieznane, a\u017c wreszcie pasterze b\u0142\u0105kaj\u0105c si\u0119 nad jeziorem, takowe dostrzegli i o sw\u00e9m odkryciu ludzi w wiosce zawiadomili. Tedy kilku wie\u015bniak\u00f3w ciekawo\u015bci\u0105 powodowanych uda\u0142o si\u0119 na wskazane przez pasterzy miejsce i ujrzawszy trzy krzy\u017ce i na jednym z nich obraz Matki B., nie mogli sobie przypomnie\u0107, ktoby je m\u00f3g\u0142 postawi\u0107; zabrawszy wi\u0119c z sob\u0105 obraz, wr\u00f3cili do wsi, a krzy\u017ce w niepami\u0119\u0107 pu\u015bcili.<\/p>\n

Tak up\u0142yn\u0119\u0142o lat kilka, gdy stary wojak z chor\u0105gwi hetmana Wi\u015bniowieckiego, przechodz\u0105c przez wie\u015b, w kt\u00f3r\u00e9j obraz si\u0119 znajdowa\u0142, tam\u017ce zas\u0142ab\u0142 i choruj\u0105c przez pewien czas, wzrok postrada\u0142. W tak smutnym znajduj\u0105c si\u0119 stanie, przypomnia\u0142 sobie, i\u017c niedaleko ma krewnego, kt\u00f3rego za\u017c\u0105da\u0142 odwiedzi\u0107. Dano mu wi\u0119c przewodnika, kt\u00f3ry w drodze opowiada\u0142 o szczeg\u00f3ln\u00e9m odkryciu trzech krzy\u017c\u00f3w, a \u017co\u0142nierz wys\u0142uchawszy go, wyt\u0142umaczy\u0142 mu w spos\u00f3b powy\u017c\u00e9j opisany, pochodzenie tych krzy\u017c\u00f3w i obrazu, a zarazem ubolewa\u0142 nad utrat\u0105 swego wzroku i niemo\u017cno\u015bci\u0105 ogl\u0105dania tego miejsca po\u015bwi\u0119conego mod\u0142ami i krwi\u0105 rodak\u00f3w. Tak rozmawiaj\u0105c \u017co\u0142nierz i przewodnik jego przybli\u017cyli si\u0119 do miejsca, gdzie by\u0142y trzy krzy\u017ce, gdy\u017c droga tamt\u0119dy do jego krewnego wiod\u0142a i z wielki\u00e9m zdziwieniem przewodnika, ociemnia\u0142y \u017co\u0142nierz zawo\u0142a\u0142: \u201eMatka Naj\u015bwi\u0119tsza Boru\u0144ska! poznaj\u0119 miejsce, w kt\u00f3r\u00e9m obozowali\u015bmy i te krzy\u017ce, kt\u00f3re hetman wystawi\u0107 rozkaza\u0142.\u201c Pad\u0142 wi\u0119c na kolana przed krzy\u017cami i oddawszy im cze\u015b\u0107, ca\u0142owa\u0142 ziemi\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 i ze \u0142zami rado\u015bci dzi\u0119kowa\u0142 Bogu i Matce Jego Naj\u015bwi\u0119tsz\u00e9j, za cudowne przywr\u00f3cenie mu wzroku. Nast\u0119pnie, \u017co\u0142nierz na potwierdzenie swego \u015bwiadectwa, twierdzi\u0142, \u017ce na odwrotn\u00e9j stronie obrazu wyr\u017cni\u0119ty jest rok 1702, co si\u0119 sprawdzi\u0142o; nikt bowiem przy odkryciu tego obrazu t\u00e9j daty nie dostrzeg\u0142, bo oraz dawno\u015bci\u0105 czasu i pozostawaniem na woln\u00e9m powietrzu tak poczernia\u0142, \u017ce trudno by\u0142o zauwa\u017ca\u0107 ten napis.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Po t\u00e9m osobliw\u00e9m zdarzeniu obraz wywo\u0142any z zapomnienia, z uszanowaniem i czci\u0105 odniesiono na dawne miejsce i zawieszono na krzy\u017cu, gdzie od r. 1799 odbiera\u0142 cze\u015b\u0107 publiczn\u0105 od okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy wiele \u0142ask do\u015bwiadczyli. A gdy s\u0142awa tego obrazu i krzy\u017c\u00f3w coraz dal\u00e9j si\u0119 szerzy\u0142a i, lud pobo\u017cny z dalszych okolic dla oddania czci zgromadza\u0107 si\u0119 pocz\u0105\u0142, w roku 1804 z polecenia rz\u0105du, przeniesiono krzy\u017c i obraz pod ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny w Metelach; pomimo to, gdy lud zgromadza\u0142 si\u0119 dawnym zwyczajem na poprzednie miejsce, bytno\u015bci\u0105 krzy\u017ca u\u015bwi\u0119cone, postanowiono przenie\u015b\u0107 je znowu do dawnego miejsca. W roku 1815 d. 21 pa\u017adziernika, proboszcz pomienionego ko\u015bcio\u0142a, z w\u0142asnych fundusz\u00f3w i z dobrowolnych ofiar, rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 kaplicy, kt\u00f3r\u0105 w nast\u0119pnym roku doko\u0144czy\u0142, W r. 1821, staraniem tego\u017c proboszcza, zbudowano w miejscu t\u00e9j drug\u0105 obszerniejsz\u0105 kaplic\u0119 z ozdobnym o\u0142tarzem i zakrystj\u0105, oraz domem dla str\u00f3\u017ca; przyt\u00e9m, osuszono to miejsce dot\u0105d wilgotne, a ca\u0142\u0105 osad\u0119 lud nazwa\u0142 \u015awi\u0119te-Krzy\u017ce<\/i>, w\u0142a\u015bciwie za\u015b zowie si\u0119 Krzy\u017ce Boru\u0144skie<\/i>. W tym\u017ce roku nadane zosta\u0142y przez Ojca \u015bw. odpusty, dla pobo\u017cnych to miejsce odwiedzaj\u0105cych, a ksi\u0105dz Marciejewski biskup sufragan dyecezji augustowski\u00e9j, odprawi\u0142 w kaplicy pierwsz\u0105 msz\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105. W roku nast\u0119pnym w dniu 25 maja i w dalszych latach, ten biskup dope\u0142nia\u0142 bierzmowania w t\u00e9j kaplicy nad ludem pobo\u017cnym o kilka mil tu zgromadzonym 8<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od wschodu nasz\u00e9j Litwy, pomin\u0105wszy osady, tatarskie: Skiersobole, Kiewlic\u0119, Dolnic\u0119, Makowszczyzn\u0119, Suwa\u0142eczki, Szwa\u0144ca i Podturupie, kt\u00f3re wszystkie nale\u017c\u0105 do jedyn\u00e9j parafji Winksznupie, udamy si\u0119 na zach\u00f3d do miasteczka Wiszty\u0144ca, nad jeziorem tego\u017c nazwiska i granic\u0105 prusk\u0105 po\u0142o\u017conego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wisztyniec po litewsku zowie si\u0119 Wisztilis<\/i>, tj. kurzy, od wiszta<\/i> \u2014 kura czyli kokoszka. Nazwisko miasta wzi\u0119te jest od jeziora, o kt\u00f3rego utworzeniu si\u0119, podanie jest nieco podobne do podania o jeziorze Du\u015b.<\/p>\n

W t\u00e8m bowiem miejscu, gdzie dzi\u015b wielkie jezioro wisztynieckie, w po\u0142owie na ziemi kr\u00f3lestwa polskiego, a w drugi\u00e9j w Prusiech swe wody rozlewa, by\u0142o niegdy\u015b bagno lasami le\u015bnictwa Niemonajckiego otoczone, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rego zdr\u00f3j s\u0105czy\u0142 wody kryszta\u0142owe, a opodal by\u0142a osada jakiego\u015b bartnika. Gdy pewnego razu z t\u00e9j osady Litwinka przysz\u0142a do zdroju po wod\u0119, zdr\u00f3j tak zawrza\u0142 raptownie i g\u0142o\u015bno, \u017ce szmer wody podobnym by\u0142 do kwokania kury. Co gdy Litwinka opowiedzia\u0142a swym domownikom, dla kt\u00f3rych po wod\u0119 chodzi\u0142a, woda wnet buchn\u0119\u0142a ze zdroju na ca\u0142\u0105 przestrze\u0144 bagienn\u0105 i utworzy\u0142a jezioro, kt\u00f3re kurzem czyli wisztilis<\/i> nazwano 9<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Wisztyniec w wieku XV by\u0142 ju\u017c miastem zwan\u00e9m Tur<\/i>. W dniu 9 wrze\u015bnia 1570 roku otrzyma\u0142 od kr\u00f3la Zygmunta Augusta prawo magdeburskie i piecz\u0119\u0107 wyobra\u017caj\u0105c\u0105 jednoro\u017cca, oraz zatwierdzenie tera\u017aniejsz\u00e9j nazwy. Pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 tu fundowany by\u0142 przez tego\u017c kr\u00f3la oko\u0142o roku 1560, lecz w r. 1658 zrabowany przez Prusak\u00f3w, nast\u0119pnie zgorza\u0142. Drugi ko\u015bci\u00f3\u0142 z drzewa zbudowany w r. 1723 pod tytu\u0142em \u015bw. Tr\u00f3jcy przez Krzysztofa z Kozielska Puzyn\u0119, wojewod\u0119 m\u015bcis\u0142awskiego, starost\u0119 wisztynieckiego, wesp\u00f3\u0142 z w\u0142o\u015bci\u0105 i mieszka\u0144cami miasta, przetrwa\u0142 do wieku bie\u017c\u0105cego, lecz proboszcza nie by\u0142o a\u017c do r. 1736, w kt\u00f3rym z dozwolenia biskupa wile\u0144skiego, missja ks. Jezuit\u00f3w sprowadzona tu zosta\u0142a. Za uzyskanym indultem Benedykta XIV papie\u017ca z dnia 19 maja 1741 r., Jezuici ustanowili w tym ko\u015bciele bractwo Serca Jezusowego. W r. 1829 wymurowany zosta\u0142 z cegie\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 tera\u017aniejszy. W nim, jako osobliwo\u015b\u0107 widzie\u0107 mo\u017cna ornat bia\u0142y z dawnych pas\u00f3w polskich, sprawiony przez familj\u0119 Micha\u0142a \u017berebkiewicza, niegdy\u015b dzier\u017cawcy folwarku rz\u0105dowego Luki. Ludno\u015b\u0107 miasta wynosi do 4,000 mieszka\u0144c\u00f3w, mi\u0119dzy tymi jest znaczna liczba \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rzy tu od wieku XVI osiedli i lubi\u0105 si\u0119 trudni\u0107 faktorstwem w pogranicznych wsiach polskich. Ewangielicy maj\u0105 tu ko\u015bci\u00f3\u0142; a \u017cydzi synagog\u0119. Z punktu obranego za miastem od wschodu, z jedn\u00e9j strony las, z drugi\u00e9j domy miejskie, z trzeci\u00e9j jezioro, a za ni\u00e9m wsie pruskie pi\u0119kny krajobraz tworz\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

O trzy mile ku p\u00f3\u0142nocy, w dawnym trakcie zapuszcza\u0144skim i powiecie wprz\u00f3dy kowie\u0144skim; teraz kalwaryjskim, le\u017cy nieopodal od granicy pruski\u00e9j miasto Wierzbo\u0142\u00f3w, pocz\u0105tkowo zwane Nowawola, kt\u00f3remu kr\u00f3l Zygmunt III w d. 15 czerwca 1593 roku nada\u0142 prawo magdeburskie i herb wyobra\u017caj\u0105cy anio\u0142a z mieczem i wagami. W Wierzbo\u0142owie dawni\u00e9j by\u0142o ko\u015bcio\u0142\u00f3w dwa, dzi\u015b tylko jeden: pierwszy fundowany by\u0142 w r. 1554 przez kr\u00f3low\u0119 Bon\u0119, a proboszczem onego by\u0142 pod\u00f3wczas ks. Miko\u0142aj z Oszmiany; lecz zbudowana \u015bwi\u0105tynia z drzewa uleg\u0142a zniszczeniu i w r. 1855 rozebran\u0105 zosta\u0142a, wraz z pi\u0119kn\u0105 wie\u017c\u0105 murowan\u0105 i budowlami probostwa. Probostwo wierzbo\u0142owskie w roku 1555 mia\u0142o nadanego gruntu w\u0142\u00f3k 6, \u0142\u0105k\u0119 Wojszwi\u0142ajcie zwan\u0105 i przywil\u00e9j na karczm\u0119; roku 1609 Zygmunt III doda\u0142 w\u0142\u00f3k 4 z wsi Kibarty, a w r. 1629 jeszcze 6 w\u0142\u00f3k z t\u00e9j\u017ce wsi. Drugi ko\u015bci\u00f3\u0142, wraz z klasztorem Dominikan\u00f3w w dniu 8 maja 1643 roku przebudowany zosta\u0142 przez Jana i Marjann\u0119 z Teba\u0144skich W\u015bcieklic\u00f3w, z ich pa\u0142acu, czyli zamku.<\/p>\n

Pi\u0119kne to miasto nale\u017ca\u0142o dawni\u00e9j do starostwa Jurborskiego, kiedy\u015b wi\u0119c\u00e9j ni\u017c dzi\u015b by\u0142o o\u017cywione; bo posiada\u0142o szko\u0142\u0119 o 6 klassach przez k\u015b. Dominikan\u00f3w utrzymywan\u0105, w kt\u00f3r\u00e9j nauki pobierali synowie obywateli miejskich i wiejskich, oraz magnat\u00f3w, jakimi byli ksi\u0105\u017c\u0119ta Czartoryscy i Lubeccy, oraz inni. Dominikanie ust\u0105pili zt\u0105d w dniu 29 wrze\u015bnia 1819 roku i ko\u015bci\u00f3\u0142 ich bardzo pi\u0119kn\u00e9j budowy, jeszcze niezupe\u0142nie uko\u0144czony, bo tylko o jedn\u00e9j wie\u017cy z prawego boku, przeznaczony zosta\u0142 na parafjalny; lecz r\u0119ka czasu ju\u017c na\u0142o\u017cy\u0142a na\u0144 swe pi\u0119tno, tak, i\u017c wymaga rych\u0142\u00e9j restauracji, na kt\u00f3r\u0105 rz\u0105d ju\u017c przeznaczy\u0142 stosown\u0105, do\u015b\u0107 znaczn\u0105 summ\u0119. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten policzy\u0107 mo\u017cna do najwi\u0119kszych i najokazalszych w gub. augustowski\u00e9j, konsekrowany d. 22 kwietnia 1783 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Wierzbo\u0142\u00f3w najkorzystni\u00e9j przedstawia si\u0119 od po\u0142udnia, a mianowicie z lasku miejskiego od drogi wojszwi\u0142owski\u00e9j czyli wisztyniecki\u00e9j.<\/p>\n

O mil trzy ku po\u0142udnio-wschodowi od miasta, dosi\u0119ga\u0142a tu dawna puszcza Pu\u0144ska, nale\u017c\u0105ca do ksi\u0119\u017cn\u00e9j Anny z Kurlandu, z kt\u00f3r\u00e9j cz\u0119\u015b\u0107, a mianowicie w\u0142\u00f3k 26 morg\u00f3w 4 i pr\u0119t\u00f3w 20, pod nazwiskiem Budowanie, ksi\u0119\u017cna odst\u0105pi\u0142a miastu Wierzbo\u0142\u00f3w, a kr\u00f3l Zygmunt III w dniu 17 lipca 1598 r. nadanie to potwierdzi\u0142; do skutku za\u015b doprowadzi\u0142, tojest las ten wydziela\u0142, Wac\u0142aw Giejstor, le\u015bniczy pu\u0144ski 10<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 tego lasu, zamo\u017cnego niegdy\u015b w ogromne d\u0119by i inne gatunki drzew twardych li\u015bciowych, dzi\u015b obr\u00f3con\u0105 zosta\u0142a na folwark wieczysto-dzier\u017cawny, a na pozosta\u0142\u00e9j przestrzeni, w kt\u00f3r\u00e9j ukrywa\u0142y si\u0119 niegdy\u015b dziki i inny gruby zwierz, dzi\u015b w skar\u0142owacia\u0142ych krzakach swobodnie pasie si\u0119 trzoda domowa.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Posun\u0105wszy si\u0119 w prost\u00e9j linji od m. Wierzbo\u0142owa ku p\u00f3\u0142nocy na mil dwie poni\u017c\u00e9j zbiegu rzek Lepony z Szyrwint\u0105, nad t\u0105 ostatni\u0105, przy uj\u015bciu Szeszupy, widzim miasto W\u0142adys\u0142aw\u00f3w, dawni\u00e9j Nowem miastem zwane, kt\u00f3remu Cecylja Renata, ma\u0142\u017conka kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV w dniu 26 marca 1643 r. nada\u0142a prawo magdeburskie. Z miasteczka prusko-litewskiego, rzek\u0105 Szyrwint\u0105 tylko od W\u0142adys\u0142awowa oddzielonego, kt\u00f3re niedawno, ju\u017c za naszych czas\u00f3w, uwa\u017cane by\u0142o tylko za przedmie\u015bcie naszego miasta, dzi\u015b utworzy\u0142o si\u0119 miasto handlowe, Szyrwintyszki zwane, kt\u00f3re w r. 1856 \u015bwie\u017co przyozdobione zosta\u0142o wspania\u0142\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105 ewangielick\u0105.<\/p>\n

Stan\u0105wszy nad laskiem Kidule zwanym, za m. W\u0142adys\u0142awowem ku po\u0142udniowi nad rz. Szyrwint\u0105 rozprzestrzeniaj\u0105c\u00e9m si\u0119, pi\u0119knie si\u0119 przedstawiaj\u0105 W\u0142adys\u0142aw\u00f3w i Szyrwintyszki od p\u00f3\u0142nocy, lasek z rzek\u0105 Szyrwint\u0105 i wsiami pruskiemi od zachodu, pola i wsie nasze od wschodu i po\u0142udnia. Niemni\u00e9j pi\u0119knie przedstawia si\u0119 W\u0142adys\u0142aw\u00f3w ze strony przeciwleg\u0142\u00e9j, od d\u00f3br prywatnych Le\u015bnictwo zwanych. Miasto W\u0142adys\u0142aw\u00f3w licz\u0105ce do 5000 mieszka\u0144c\u00f3w, jest do\u015b\u0107 schludne, ma domy w cz\u0119\u015bci murowane i pi\u0119kny ko\u015bci\u00f3\u0142 parafjalny, niegdy\u015b Karmelit\u00f3w trzewiczkowych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

W samym k\u0105cie p\u00f3\u0142nocno-wschodnim gubernji, przy zbiegu granic pruski\u00e9j i cesarstwa, le\u017cy na wysoki\u00e9j g\u00f3rze miasto Sudargi, przez kr\u00f3la Augusta II ze wsi do rz\u0119du miast w dniu 2 grudnia 1724 roku wyniesione, i na cze\u015b\u0107 ksi\u0119cia Jana Radziwi\u0142\u0142a, wojewody nowogrodzkiego, starosty jurborskiego, Jansborg<\/i> namianowane; lecz to nowe nazwisko obecnie nie jest w u\u017cyciu. Stanis\u0142aw August, potwierdzaj\u0105c w dniu 12 maja 1792 r. przywileje tego miasta, nada\u0142 mu herb, wyobra\u017caj\u0105cy miecz z pa\u0142aszem z\u0142o\u017cone nakrzy\u017c i wie\u0144cem wawrzynowym przepasane. Miasto to le\u017ca\u0142o dawni\u00e9j w ksi\u0119stwie \u017cmudzki\u00e9m w\u015br\u00f3d puszczy jurborski\u00e9j, kt\u00f3ra na po\u0142udnie ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 a\u017c do miasta W\u0142adys\u0142awowa; dzi\u015b tylko szcz\u0105tki j\u00e9j pozosta\u0142y w podle\u015bnictwie rz\u0105dow\u00e9m Sudargi, w lasach donacyjnych Kidule i w rozdrobnionych lasach prywatnych ponad Niemnem, kt\u00f3re si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105 na wschodzie z lasami emfiteutycznemi Dobrowola oraz le\u015bnictwami rz\u0105dowemi Gryszkabuda i Pilwiszki.<\/p>\n

Kto chce posiada\u0107 cudny krajobraz i pomarzy\u0107 nad falami Niemna, unosz\u0105cemi przesz\u0142o\u015b\u0107 w zapomnienie, niech wst\u0105pi na g\u00f3r\u0119 w p\u00f3\u0142nocn\u00e9j stronie tego miasta nad Niemnem panuj\u0105c\u0105; tam obaczy za sob\u0105 pi\u0119knie przedstawiaj\u0105ce si\u0119 Sudargi, a przed sob\u0105 poetyczny Niemen, kt\u00f3rego brzegi zdobi\u0105 ku zachodowi miasteczko Smolniki, ku wschodowi miasto, niegdy\u015b warowne, Jurborg, a wprost, ku p\u00f3\u0142nocy, ziele\u0144 las\u00f3w i \u0142\u0105k zanieme\u0144skich, chatkami pojedy\u0144czemi, tu i owdzie rozrzuconemi ubarwionych. Krajobraz ten oddawna oczekuje przeniesienia na papier lub p\u0142\u00f3tno.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ale czy tylko ten jeden krajobraz w gubernji tutejsz\u00e9j wart ogl\u0105dania i zrysowania? \u2014 jest ich tak wiele, \u017ce mo\u017cna je liczy\u0107 na sta, a nawet na tysi\u0105ce; jednak\u017ce przyozdabiamy \u015bciany mieszka\u0144 naszych krajobrazami obcemi dlatego, \u017ce nasi malarze nie wiele jeszcze dojrzeli pi\u0119kna na sw\u00e9j ziemi, bo nie szczerze chcieli.<\/p>\n

W nast\u0119pnych rozdzia\u0142ach wymienim jeszcze niejedn\u0119 pi\u0119kn\u0105 okolic\u0119, i postaramy si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 naszych artyst\u00f3w na bogactwo materya\u0142\u00f3w do utworzenia swojskich obraz\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n

    \n
  1. Podobna do t\u00e9j kapliczka, istnieje w m. Augustowie, gdzie w o\u0142tarzu pomieszczony jest z rze\u017aby Pan Jezus pod ci\u0119\u017carem krzy\u017ca upadaj\u0105cy; miejsce to zostaje w wielki\u00e9j czci ludu.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  2. Dzi\u015b wie\u015b ko\u015bcielna.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  3. Przywil\u00e9j ten, dzi\u015b u w\u0142o\u015bcian znajduj\u0105cy si\u0119, zagin\u0105\u0142 by\u0142 i za rz\u0105du pruskiego znaleziony zosta\u0142 w lesie w barci; za to t\u00e9\u017c obecnie wielce jest strze\u017cony.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  4. Budegier<\/i> wyraz litewski, z dw\u00f3ch bude<\/i> i girie<\/i> z\u0142o\u017cony, znaczy las budnik\u00f3w; Gejdziegier<\/i>, z wyraz\u00f3w geidis<\/i> i girie<\/i>, oznacza las kogut\u00f3w, tojest g\u0142uszc\u00f3w lub cietrzewi; Meszkegier<\/i>, t. j. meszka<\/i> i girie<\/i>, las nied\u017awiedzi.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  5. Ci osocznicy p\u0142acili czynsz jedn\u0105 rat\u0105 do dworu Szczeberskiego, t. j. do Szczebry; dzi\u015b wie\u015b ko\u015bcielna z folwarkiem rz\u0105dowym.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  6. Wiele tu w okolicach kr\u0105\u017cy ciekawych anegdot o oryginaln\u00e9m \u017cyciu i jeszcze oryginalniejszym smaku gastronomicznym dziedzica.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  7. Podanie niesie, \u017ce w miejscu, w kt\u00f3r\u00e9m jezioro Du\u015b znajduje si\u0119, poprzednio by\u0142a \u0142\u0105ka, i gdy na ni\u00e9j pasterze pewn\u00e9j nocy pa\u015bli konie, pokaza\u0142 si\u0119 im ani\u00f3\u0142 i ostrzeg\u0142, aby z miejsca tego ust\u0105pili; co gdy uczynili, woda natychmiast wytrys\u0142a z ziemi i w jedn\u00e9j chwili ca\u0142\u0105 r\u00f3wnin\u0119 zatopi\u0142a.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  8. Wiadomo\u015b\u0107 t\u0119 o Krzy\u017cach Boru\u0144skich poczerpn\u0119li\u015bmy z akt ko\u015bcio\u0142a paraf. Metele.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  9. Jezioro wisztynieckie, jak Du\u015b, wyrzuca piasek \u015bwiec\u0105cy.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  10. Akt tego nadania spisa\u0142 Micha\u0142 Sumorok pisarz ziemski kowie\u0144ski.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Studzienniczna. – Osady dawnych osocznik\u00f3w le\u015bnictwa prze\u0142omskiego. – Dawne ost\u0119py. – Wie\u015b \u015awi\u0119te-Jeziory. – Krzy\u017ce boru\u0144skie. – Miasta: Wisztyniec, Wierzbo\u0142\u00f3w, W\u0142adys\u0142aw\u00f3w i Sudargi. Szcz\u0119\u015bliwy, kto wolny od trosk \u017cycia doczesnego, zapominaj\u0105c o \u015bwiecie i ludziach, w samotno\u015bci odda\u0107 si\u0119 mo\u017ce Bogu; lecz daleko szcz\u0119\u015bliwszym jest ten, kto po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 dla dobra bli\u017anich, nie samemi tylko […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13427,"parent":13294,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13329","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nRozdzia\u0142 6 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozdzia\u0142 6 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Studzienniczna. – Osady dawnych osocznik\u00f3w le\u015bnictwa prze\u0142omskiego. – Dawne ost\u0119py. – Wie\u015b \u015awi\u0119te-Jeziory. – Krzy\u017ce boru\u0144skie. – Miasta: Wisztyniec, Wierzbo\u0142\u00f3w, W\u0142adys\u0142aw\u00f3w i Sudargi. Szcz\u0119\u015bliwy, kto wolny od trosk \u017cycia doczesnego, zapominaj\u0105c o \u015bwiecie i ludziach, w samotno\u015bci odda\u0107 si\u0119 mo\u017ce Bogu; lecz daleko szcz\u0119\u015bliwszym jest ten, kto po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 dla dobra bli\u017anich, nie samemi tylko […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-12T08:43:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wisztyniec-wiatrak.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"523\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"653\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/\",\"name\":\"Rozdzia\u0142 6 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wisztyniec-wiatrak.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-11T06:59:31+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-12T08:43:59+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wisztyniec-wiatrak.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wisztyniec-wiatrak.jpg\",\"width\":523,\"height\":653},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-6\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Rozdzia\u0142 6\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozdzia\u0142 6 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rozdzia\u0142 6 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Studzienniczna. – Osady dawnych osocznik\u00f3w le\u015bnictwa prze\u0142omskiego. – Dawne ost\u0119py. – Wie\u015b \u015awi\u0119te-Jeziory. – Krzy\u017ce boru\u0144skie. – Miasta: Wisztyniec, Wierzbo\u0142\u00f3w, W\u0142adys\u0142aw\u00f3w i Sudargi. Szcz\u0119\u015bliwy, kto wolny od trosk \u017cycia doczesnego, zapominaj\u0105c o \u015bwiecie i ludziach, w samotno\u015bci odda\u0107 si\u0119 mo\u017ce Bogu; lecz daleko szcz\u0119\u015bliwszym jest ten, kto po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 dla dobra bli\u017anich, nie samemi tylko […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-12T08:43:59+00:00","og_image":[{"width":523,"height":653,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wisztyniec-wiatrak.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/","name":"Rozdzia\u0142 6 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wisztyniec-wiatrak.jpg","datePublished":"2020-05-11T06:59:31+00:00","dateModified":"2020-05-12T08:43:59+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wisztyniec-wiatrak.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wisztyniec-wiatrak.jpg","width":523,"height":653},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-6\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Rozdzia\u0142 6"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13329","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13329"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13329\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}