{"id":13321,"date":"2020-05-11T07:35:07","date_gmt":"2020-05-11T05:35:07","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13321"},"modified":"2020-05-11T18:34:15","modified_gmt":"2020-05-11T16:34:15","slug":"wedrowki-5","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/","title":{"rendered":"Rozdzia\u0142 5"},"content":{"rendered":"
\n

Puszcza zielona schronieniem wygna\u0144c\u00f3w z kraju. – Boje ze Szwedami. – Turo\u015bl. – Zr\u0119biska. – Jezioro Serafin. – Kolno. – J\u0119zyk Kurpi\u00f3w i pie\u015bni ich. – Okolice Kurpi\u00f3w z trzech stron. – Wsi szlacheckie. – Dobra Kisielnickich. – Sniadowo. – Wie\u015b Szczepankowo. – Szczuczyn. – Legenda o Grajewie i pomnik obok. – Rajgr\u00f3d.<\/h4>\n

Kurpie pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem wzbudzaj\u0105 wiele ciekawo\u015bci, nie uwa\u017camy wi\u0119c za zbyteczne jeszcze o nich niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y opowiedzie\u0107.<\/p>\n

Puszcza nowogrodzka w dawnych czasach nosi\u0142a miano Puszczy zielon\u00e9j<\/i> i przeznaczon\u0105 by\u0142a przez ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich, oraz kr\u00f3l\u00f3w polskich na miejsce wygnania z kraju. Z wielki\u00e9j liczby wygna\u0144c\u00f3w pochodz\u0105 \u017cyj\u0105ce w puszczy do dzi\u015b dnia niekt\u00f3re familje, kt\u00f3re si\u0119 szczyc\u0105 pochodzeniem swoj\u00e9m od pierwszych magnat\u00f3w Rzplit\u00e9j; takimi s\u0105: Ma\u0142achowscy, Pacowie, Poniatowscy, tudzie\u017c Butlerowie, Ruszczycowie i kilka innych. W tych familjach, pod zatartym blaskiem powierzchownym ich rodu, d\u00f3jrzysz wznios\u0142e szlachetne uczucia, i cho\u0107 cia\u0142o pokryte jest odzie\u017c\u0105 biednego w\u0142o\u015bcianina-wygna\u0144ca, w sercu jednak p\u0142ynie dot\u0105d krew wiernych syn\u00f3w t\u00e9j ziemi.<\/p>\n<\/div>\n

\n

W gminie, kt\u00f3ra si\u0119 nazywa Czerwone, od komory celn\u00e9j Wincenty o mil\u0119 ku po\u0142udniowi, nad rzek\u0105 Pisn\u0105, le\u017cy wie\u015b Kozio\u0142, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z siedmiu osad m\u0142ynarskich<\/i>. Mieszka\u0144cy t\u00e9j wsi byli dawni\u00e9j m\u0142ynarzami, lecz z powodu regulowania rzeki Pisny dla sp\u0142awu, m\u0142yny nad ni\u0105 zbudowane potrzeba by\u0142o znie\u015b\u0107, za co grunta przez m\u0142ynarzy od rz\u0105du za czynsz posiadane, oddano im na w\u0142asno\u015b\u0107.<\/p>\n

W t\u00e9m miejscu oddawna na Pi\u015bnie istnia\u0142 most, kt\u00f3ry i dot\u0105d si\u0119 utrzymuje. W czasie wojen szwedzkich, za Zygmunta III kr\u00f3la polskiego, oko\u0142o r. 1605, gdy Szwedzi wojuj\u0105c Inflanty, przebrali si\u0119 przez Prusy polskie a\u017c do puszczy Zielon\u00e9j i przez rzeczony most na Pisnie przeprawiali si\u0119, Kurp\u2019 m\u0142ynarczyk zaczaiwszy si\u0119 w m\u0142ynie o 2000 krok\u00f3w od mostu odleg\u0142ym, kt\u00f3rego \u015blady po dzi\u015b dzie\u0144 ludzie wskazuj\u0105, celnym strza\u0142em powali\u0142 na miejscu dow\u00f3dc\u0119 Szwed\u00f3w, za co mszcz\u0105c si\u0119 wojsko pozosta\u0142e, ob\u0142o\u017cy\u0142o s\u0142om\u0105 m\u0142yn, z kt\u00f3rego strza\u0142 by\u0142 skierowany, i zapaliwszy w perzyn\u0119 go obr\u00f3ci\u0142o. Po\u017car ten da\u0142 has\u0142o wszystkim Kurpiom do broni i wszcz\u0119\u0142a si\u0119 krwawa rozprawa ze Szwedami przy mo\u015bcie: Kurpie strzelali ze swych rusznic-my\u015bliwek celnie, lecz ma\u0142a ich by\u0142a garstka w stosunku Szwed\u00f3w, i dlatego zwyci\u0119ztwo do\u015b\u0107 d\u0142ugo waha\u0142o si\u0119 na obie strony; lecz pospieszaj\u0105cy na wyp\u0119dzanie najezdnik\u00f3w z Inflant Jan Karol Chodkiewicz hetman w. lit. przyni\u00f3s\u0142 potrzebn\u0105 Kurpiom pomoc: wi\u0119c za jego wsparciem, pod dow\u00f3dztwem niejakiego Korneckiego, Kurpie zupe\u0142ne zwyci\u0119ztwo odnie\u015bli i Szwed\u00f3w rozproszyli.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od wsi Koz\u0142a na poludnio-wschodzie, pomi\u0119dzy wsiami K\u0105tami a Malymp\u0142ockiem, ci\u0105gn\u0105 si\u0119 okopy przez Kurpi\u00f3w w r. 1702 usypane, gdzie by\u0142a rozprawa z wojskiem Karola XII, skutkiem kt\u00f3r\u00e9j wielu nieprzyjaci\u00f3\u0142 tu poleg\u0142o. Jeszcze i teraz lud widzi przy blasku ksi\u0119\u017cyca, rycerza na bia\u0142ym koniu obje\u017cd\u017caj\u0105cego te okopy i \u015bwi\u0119cie broni\u0105cego t\u00e9j pewn\u00e9j pozycji.<\/p>\n

Ku granicy pruski\u00e9j, cz\u0119\u015b\u0107 zachodnio-p\u00f3\u0142nocna le\u015bnictwa Nowogr\u00f3d i zarazem krainy kurpiowski\u00e9j, stanowi stra\u017c Nowarud\u0105<\/i> zwan\u0105, kt\u00f3r\u00e9j jeden obr\u0119b wschodnio-po\u0142udniowy zowie si\u0119 Turo\u015bl<\/i> od osady ko\u015bcieln\u00e9j i rzeczki tego\u017c nazwiska. Miano to w\u0142a\u015bciwie ma s\u0142u\u017cy\u0107 ko\u015bcio\u0142owi parafjalnemu oko\u0142o roku 1805 przez Micha\u0142a Szaniawskiego, \u00f3wczesnego le\u015bniczego rz\u0105dowego i w\u00f3jta gminy wystawionemu; Szaniawski u\u017cywszy drzewa sosnowego do \u015bwi\u0105tyni z tego\u017c miejsca, na kt\u00f3r\u00e9m dzisiaj stoi, nazwa\u0142 osad\u0119 ko\u015bcieln\u0105 Turo\u015bl<\/i>. Jednak\u017ce w lustracji 1616 roku ju\u017c znajdujemy wzmiank\u0119 o rzece Turosz<\/i>, kt\u00f3ra p\u00f3\u017ani\u00e9j przezwana Turo\u015bl\u0105, udzieli\u0142a swojego nazwiska osadzie ko\u015bcieln\u00e9j<\/i>. Fundator wielkie mia\u0142 poszanowanie i zupe\u0142ne zaufanie u Kurpi\u00f3w, kt\u00f3rzy nietylko urz\u0105d jego lecz i cnotliwe \u017cycie, oraz popularno\u015b\u0107 wielce czcili. Nieszcz\u0119\u015bcie wszak\u017ce przyprawi\u0142o go o smutny los: pozbawiony urz\u0119d\u00f3w, ten zacny cz\u0142owiek zmuszony by\u0142 tu\u0142a\u0107 si\u0119 po cudzych k\u0105tach i \u017cebra\u0107 kawa\u0142ka chleba u tych, kt\u00f3rych sam przedt\u00e9m wspiera\u0142; a\u017c wreszcie sko\u0142atany n\u0119dz\u0105, wiekiem i chorobami, nagle zako\u0144czy\u0142 \u017cycie w mie\u015bcie Kolnie roku 1830, gdzie na ulicy pomi\u0119dzy z\u0142o\u017con\u00e9m drzewem znaleziony zosta\u0142. P\u00f3\u017ani\u00e9j syn jego Antoni, odziedziczywszy po ojcu mi\u0142o\u015b\u0107 i szacunek Kurpi\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c upodoba\u0142 sobie s\u0142u\u017cb\u0119 le\u015bn\u0105, i w t\u00e9j, jako podle\u015bny dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 ju\u017c pensji emerytaln\u00e9j.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Skromny i ubogi ko\u015bcio\u0142ek w Turo\u015bli, w\u015br\u00f3d boru na wysoki\u00e9j g\u00f3rze piasczyst\u00e9j wzniesiony, ma jednak powag\u0119 \u015bwi\u0105tyni w\u0142a\u015bciw\u0105 i przedstawia prawdziwy przybytek Boga, opiekuna maluczkich prostaczk\u00f3w i mieszka\u0144c\u00f3w puszczy. Kto tylko poczu\u0107 mo\u017ce pi\u0119kno\u015b\u0107 przyrody, ten koniecznie przyzna\u0107 musi, \u017ce Turo\u015bl warto przenie\u015b\u0107 na p\u0142\u00f3tno lub papier, jako mi\u0142y dla oka krajobraz.<\/p>\n

Do podtrzymania ko\u015bcio\u0142a pierwotnego w Turo\u015bli, wiele si\u0119 przy\u0142o\u017cyli Kurpie w\u0142o\u015bcianie Ma\u0142egoplocka, kt\u00f3rzy uzyskawszy w r. 1817 od ksi\u0119dza biskupa Pra\u017cmowskiego pozwolenie na filj\u0119 parafji Kolno, w r. 1819 obowi\u0105zali si\u0119 dawa\u0107 na utrzymanie w ni\u00e9j kapelana ksi\u0119dza Jurskiego i jego nast\u0119pc\u00f3w corocznie z ka\u017cdego dymu po z\u0142. 1, czyli razem z\u0142. 195, tudzie\u017c zsypk\u0119 zbo\u017ca wynosz\u0105c\u0105 korcy 43 i \u0107wier\u0107 jedn\u0119, oraz siana cetnar\u00f3w 39. Dodali przyt\u00e9m z w\u0142asnych grunt\u00f3w dwa ogr\u00f3dki na sadzenie ziemniak\u00f3w i zbudowali w\u0142asnym kosztem plebanj\u0119.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Rzeczka Turo\u015bl przyp\u0142ywa z Prus, i oblawszy osad\u0119 ko\u015bcieln\u0105, oraz cz\u0119\u015b\u0107 obr\u0119bu le\u015bnego tego\u017c nazwiska, Zr\u0119bisko<\/i> zwan\u0105, wpada ku po\u0142udnio-wschodowi do rzeki Pisny. Zr\u0119bisko wzi\u0119\u0142o swoj\u0119 nazw\u0119 od historycznego zr\u0119bu<\/i>, czyli fortecy drewnian\u00e9j, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0142a jedyna ogromna dupnowata sosna, maj\u0105ca wewn\u0105trz dziupl\u0119 obszern\u0105, czyli pr\u00f3\u017cni\u0119 ze zgnilizny rdzeni i drewna utworzon\u0105. W czasie bowiem naj\u015bcia Szwed\u00f3w na ziemi\u0119 Kurpi\u00f3w, za Karola XII, jak podanie niesie, jeden \u015bmia\u0142y krajowiec obra\u0142 sobie w tym zr\u0119bie stanowisko i schronienie, zk\u0105d robi\u0142 wycieczki na Szwed\u00f3w za Turo\u015bl\u0105 obozem roz\u0142o\u017conych. Raz tedy wybrawszy si\u0119 na tak\u0105 wycieczk\u0119 z flint\u0105, przeby\u0142 po k\u0142adce rzeczk\u0119 i zaczaiwszy si\u0119 za krzakiem, po\u0142o\u017cy\u0142 trupem dw\u00f3ch Szwed\u00f3w jednego po drugim. Trwoga wszcz\u0119\u0142a si\u0119 w obozie, wszyscy obejrzeli si\u0119 wko\u0142o; lecz nieprzyjaciela zgo\u0142a nie wida\u0107 by\u0142o, bo m\u0105dry Kurp\u2019 chy\u0142kiem umkn\u0105\u0142 szybko do swego zr\u0119bu. Kilku jednak\u017ce Szwed\u00f3w mocno rozgniewanych, wzi\u0105wszy z sob\u0105 dw\u00f3ch ps\u00f3w, uda\u0142o si\u0119 w pogo\u0144 w kierunku odebranego strza\u0142u; lecz przybieg\u0142szy do rzeczki, nie mogli j\u00e9j rych\u0142o przeby\u0107, bo Kurp\u2019 k\u0142adk\u0119 za sob\u0105 poci\u0105gn\u0105\u0142. Nie trudno jednak\u017ce by\u0142o w lesie urz\u0105dzi\u0107 now\u0105 k\u0142adk\u0119, po kt\u00f3r\u00e9j przeprawiwszy si\u0119 za rzeczk\u0119 z psami, ich tropem \u015bcigali swego przeciwnika; lecz gdy psy doszed\u0142szy do zr\u0119bu, straci\u0142y dalszy \u015blad szukanego Kurpia i poczuwszy go w drzewie, jeden biega\u0142 naoko\u0142o zr\u0119bu, a drugi wspina\u0142 si\u0119 na sosn\u0119 i szczeka\u0142, w\u00f3wczas Szwedzi nie pojmuj\u0105c zmy\u015blno\u015bci ps\u00f3w i uwa\u017caj\u0105c ich za niepos\u0142usznych danemu rozkazowi, zastrzelili obu. Tym sposobem Kurp\u2019 w zr\u0119bie ocala\u0142.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Poch\u00f3d Szwed\u00f3w przez puszcz\u0119 Zielon\u0105 trudniejszy by\u0142 ni\u017c k\u0119dy indzi\u00e9j; Kurpie bowiem wszystkie drogi barykadowali stosami kamieni i drzewa; a nim te barykady wojsko potrafi\u0142o uprz\u0105tn\u0105\u0107, ukryci za drzewami krajowcy z przodu i z bok\u00f3w razili wrog\u00f3w \u015bmiertelnemi strza\u0142ami. To t\u00e9\u017c Szwed zemst\u0105 pa\u0142a\u0142 ku ch\u0142opom bez but\u00f3w<\/i>, i gdy kt\u00f3rego schwyta\u0142, nasyci\u0142 si\u0119 wprz\u00f3dy okrutnemi m\u0119kami jego, a\u017c nim cios \u015bmiertelny mu zada\u0142. Kurp\u2019 zna\u0142 wszystkie kryj\u00f3wki puszczy jak k\u0105ty w\u0142asn\u00e9j budy, i \u0142atwo mu by\u0142o niepostrze\u017cenie zdyba\u0107 djab\u0142\u00f3w czerwonych<\/i> po puszczy rozsypanych, kt\u00f3rych wnet posy\u0142a\u0142 do \u0142ba \u017celaznego<\/i> i do lucypera z nowin\u0105 o pora\u017cce. Kurpie zwali albowiem Szwed\u00f3w djab\u0142ami czerwonymi, Karola za\u015b XII \u0142bem \u017celaznym lub g\u0142ow\u0105 \u017celazn\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Na po\u0142udnie od Zr\u0119biska, pomi\u0119dzy stra\u017cami le\u015bnemi Wejdo i Cieciory, rozlewa swe wody jezioro Serafin<\/i>, w staro\u017cytno\u015bci Krusko<\/i> zwane; to ostatnie nazwisko wzi\u0119te od rzeczki Krusza<\/i>: jest tak\u017ce wie\u015b Krusza.<\/p>\n

W jeziorze t\u00e9m wszyscy Kurpie nietylko wiejscy, ale w miastach Kolnie i Nowogrodzie zamieszkali, mieli niegdy\u015b prawo \u0142owienia ryb. Nie ma tu wprawdzie litewskich sielaw ani siej, lecz za to obficie znajduj\u0105 si\u0119 ogromne i smakowite karasie, liny, szczupaki, ok\u00f3nie i p\u0142ocie.<\/p>\n

Pi\u0119kny t\u00e9\u017c widok jeziora od wschodu, gdzie lasy stra\u017cy Cieciory przylegaj\u0105, oraz od po\u0142udnia ze wsi Serafin i dlatego na wzg\u00f3rzu koli\u0144ski\u00e9m by\u0142 tu niegdy\u015b zbudowany dw\u00f3r my\u015bliwski, w poprzednim li\u015bcie opisany, po kt\u00f3rym wydobywaj\u0105 si\u0119 dot\u0105d z gruz\u00f3w ziemi\u0105 pokrytych, skorupy porcelany dawn\u00e9j i szk\u0142a pi\u0119knego, tudzie\u017c monety z owych czas\u00f3w.<\/p>\n

Pominiem pi\u0119kny ko\u015bcio\u0142ek murowany filjalny w Lipnikach, przy granicy gubernji P\u0142ocki\u00e9j w latach 1837 do 1843 zbudowany i przejdziemy na p\u00f3\u0142noco-wsch\u00f3d, gdzie pomi\u0119dzy wsiami Gorszczyzn\u0105 a Wa\u015bkami, nad rzek\u0105 Pisn\u0105 dojrzym g\u00f3r\u0119 piasczyst\u0105, Stare-Kolno<\/i> zwan\u0105. Rzeczywi\u015bcie, pierwotna osada miasta Kolna tu by\u0142a; dowodem tego s\u0105 szcz\u0105tki dawnych budowl murowanych tu znajdywane, tudzie\u017c \u017celaztwa, toporki, oskardy i inne przedmioty do sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w nale\u017c\u0105ce. Czy jaka powszechna kl\u0119ska znios\u0142a t\u0119 osad\u0119, czyli t\u00e9\u017c szczup\u0142o\u015b\u0107 miejsca pod zamierzone miasto handlowe nie dozwala\u0142a j\u00e9j dogodnie usadowi\u0107 si\u0119, do\u015b\u0107 \u017ce Kolno przenios\u0142o si\u0119 zt\u0105d o mil\u0119 ku p\u00f3\u0142nocy nad rzek\u0119 \u0141abn\u0119, gdzie chocia\u017c kilkakrotnie zgorza\u0142o, jednak\u017ce potrafi\u0142o odbudowa\u0107 si\u0119 i dot\u0105d stale si\u0119 utrzyma\u0107, a nawet nie posiadaj\u0105c przez lat 34 ko\u015bcio\u0142a, takowym z muru wzniesionym w roku 1800 sw\u0105 siedzib\u0119 upi\u0119kszy\u0142o. \u017bal jednak by\u0142o mieszczanom opu\u015bci\u0107 dawne grunta i bujne \u0142\u0105ki nad Pisn\u0105, z powodu kt\u00f3rych cz\u0119ste mieli zatargi z okolicznemi wsiami, gdy zabierali im byd\u0142o i wybijali dr\u00f3b\u2019 za szkody na \u0142\u0105kach czynione. Takie nies\u0105siedzkie post\u0119powanie mieszczan rozdra\u017cnia\u0142o umys\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w puszczy, t\u00e9m bardzi\u00e9j, \u017ce za byd\u0142o zaj\u0119te okupem op\u0142aca\u0107 trzeba by\u0142o, dr\u00f3b\u2019 za\u015b ubity przechodzi\u0142 cz\u0119stokro\u0107 na kuchni\u0119 smakosz\u00f3w koli\u0144skich 1<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Dla dok\u0142adniejszego wy\u015bwietlenia pochodzenia Kurpi\u00f3w, przytoczym tu pr\u00f3by ich mowy. J\u0119zyk tego narodu jest polski; przebija si\u0119 w nim narzecze mazowieckie, nad kt\u00f3r\u00e9m g\u00f3ruje odcie\u0144 miejscowy z rozmaitych mieszanin krajowych z\u0142o\u017cony. Ju\u017cto opr\u00f3cz a<\/i>, cz\u0119stokro\u0107 wymawianego przez o<\/i> lub u<\/i>, np. dom<\/i> lub dum<\/i> zamiast dam<\/i>, zoba<\/i> zamiast \u017caba<\/i>, korp\u2019<\/i> lub kurp\u2019<\/i> zamiast karp\u2019<\/i> i t. p., s\u0105 wyrazy w\u0142a\u015bciwe miejscowo\u015bci, jak np. zkiela<\/i> oznacza zk\u0105d<\/i>, kiziak<\/i>\u2014\u017arzebak, bzia\u0142ka<\/i>\u2014\u017cona, \u0142oni<\/i>\u2014roku zesz\u0142ego, bamben<\/i>\u2014b\u0119ben, sneska<\/i>\u2014synowa, ru\u015bnica<\/i>\u2014flinta i wiele innych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Dobrze maluj\u0105 duch poetyczny i obyczaje Kurpi\u00f3w, ich piosnki weselne, mianowicie mieszka\u0144c\u00f3w nad rzek\u0105 Pisn\u0105 osiad\u0142ych, nadrzeczanami<\/i> tu zwanych, kt\u00f3re tutaj zamieszczamy:<\/p>\n

I.<\/p>\n

Cyrane\u0144ka nie ptak, dziewczyna nie ludzie,<\/p>\n

Odprowadzi\u0142bym j\u0105, bo sama nie p\u00f3dzie;<\/p>\n

Odprowadzi\u0142bym j\u0105 przez pole do domu,<\/p>\n

Oj! zebym to wiedzia\u0142, ze sobie nie komu:<\/p>\n

Odprowadzi\u0142bym j\u0105, ale zilcy (wilcy) wyj\u0105,<\/p>\n

Moja synkarenko przechowajze mi j\u0105.<\/p>\n

II.<\/p>\n

Za stodo\u0142\u0105 bylica, za bylic\u0105 psenica,<\/p>\n

Za psenic\u0105 Kasienka wygl\u0105da\u0142a Jasienka.<\/p>\n

Wygl\u0105da\u0142a od boru, cy nie jedzie do domu?<\/p>\n

Jedzie, jedzie z Torunia, z\u0142ota na nim kor\u00f3na;<\/p>\n

I przyjecha\u0142 w podw\u00f3rko i zastuka\u0142 w okienko,<\/p>\n

Wyjdzij, wyjdzij Kasienko, pociesz moje serde\u0144ko!<\/p>\n

Oj! gadali ojciec, ma\u0107, ze mnie za ci\u0119 nie chc\u0105 da\u0107;<\/p>\n

A teraz rozmawiali, ze mnie za ci\u0119 nie dali.<\/p>\n

Wyrzekali ojciec, ma\u0107, snurowenka nie chce sta\u0107;<\/p>\n

Jest tam krawcyk na puscy, snurowenki popu\u015bci;<\/p>\n

Popu\u015bci j\u0105 wst\u0105zeczk\u0105, b\u0119dzies chodzi\u0107 dzieweck\u0105,<\/p>\n

Popu\u015bci j\u0105 wst\u0105zkami, b\u0119dzies chodzi\u0107 jak pani.<\/p>\n

III.<\/p>\n

Nie zamykaj matko wr\u00f3t,<\/p>\n

Pusc\u0119 konia na ogr\u00f3d;<\/p>\n

Niech-ze mi si\u0119 napasie,<\/p>\n

Bo pojad\u0119 po Kasi\u0119.<\/p>\n

Nast\u0119puj\u0105ce piosnki w\u0142a\u015bciwe s\u0105 Puszczykom<\/i>, tojest Kurpiom w g\u0142\u0119bi puszczy mieszkaj\u0105cym i s\u0105 rozpowszechnione po ca\u0142ej t\u00e9j krainie.<\/p>\n<\/div>\n

\n

IV.<\/p>\n

Zoby kroka\u0142y, wrony lecio\u0142y,<\/p>\n

Zoleca\u0142em si\u0119 swoj\u00e9j dziewcynie oj! cas niema\u0142y;<\/p>\n

Zoleca\u0142em si\u0119 swoj\u00e9j dziewcynie w silnym k\u0142opocie,<\/p>\n

Nie zostawi\u0142em swoj\u00e9j dziewcyny zadn\u00e9j sromocie.<\/p>\n

V.<\/p>\n

Gdzie ja pojad\u0119, to ja pojad\u0119, to moja mi\u0142a b\u0119dzie,<\/p>\n

A ty b\u0119dzies siedzia\u0142a i wygl\u0105dala jak sowe\u0144ka na grz\u0119dzie.<\/p>\n

VI.<\/p>\n

Za stodo\u0142\u0105 stecka, chowaj matko pieska,<\/p>\n

Mas c\u00f3rusi\u0119 \u0142adn\u0105, ch\u0142opcy ci wykradn\u0105.<\/p>\n

Z tamt\u00e9j strony m\u0142yna scerna 2<\/a><\/sup>jarz\u0119bina,<\/p>\n

Daj mi Bo\u017ce dosta\u0107 dobr\u00e9j matki syna,<\/p>\n

Coby mi nie pija\u0142, coby mnie nie bija\u0142,<\/p>\n

Do karcmy nie chodzi\u0142, mnie za \u0142eb nie wodzi\u0142.<\/p>\n

VII.<\/p>\n

Jedzie dziewcyna w ci\u0119zk\u0105 niewol\u0119,<\/p>\n

Prosi Jezusa o dobr\u0105 dol\u0119,<\/p>\n

O dobr\u0105 dol\u0119, o dobre sc\u0119\u015bcie,<\/p>\n

Juze\u015b ja id\u0119 pod jego pi\u0119\u015bcie;<\/p>\n

Pod jego pi\u0119\u015bcie, w jego pazurki,<\/p>\n

Juz odst\u0119puj\u0119 moje kompanki.<\/p>\n

VIII.<\/p>\n

Motulenku, totulenku, o co ja was tez pros\u0119,<\/p>\n

Wyprawciez mi weselisko cho\u0107 jedn\u00e9j kokosie.<\/p>\n

Zr\u00f3bciez kasy po p\u00f3\u0142kworty, a kolac\u00f3w po kworcie,<\/p>\n

Wyprawciez bol (bal) przyjacielom, a wesele sierocie.<\/p>\n

Cho\u0107by\u015bcie mnie codzie\u0144 bili, je\u015b\u0107 nie dali, tobym duza uros\u0142a,<\/p>\n

Aby\u015bcie mnie za m\u0105z dali, tobym ja zaraz pos\u0142a.<\/p>\n

IX.<\/p>\n

Dziewecko, dziewecko, pija\u0142a\u015b piwecko,<\/p>\n

A teraz pij wod\u0119, straci\u0142a\u015b urod\u0119.<\/p>\n

Pija\u0142am, pija\u0142am i jesce pi\u0107 b\u0119d\u0119,<\/p>\n

A ciebie Jasienku, jesce kocha\u0107 b\u0119d\u0119.<\/p>\n

X.<\/p>\n

Dziewcyno nadobno,<\/p>\n

C\u00f3z to ci\u0119 uwiod\u0142o?<\/p>\n

Ko\u0144 wrony, cerwony,<\/p>\n

Malowane siod\u0142o?<\/p>\n

Nie tak koniuniek, ani siode\u0142e\u0144ko,<\/p>\n

Tylko mnie uwiod\u0142o Jasiowe s\u0142owe\u0144ko.<\/p>\n

XI.<\/p>\n

S\u0142a dziewcyna od swawoli,<\/p>\n

P\u0142ace, ze j\u0105 g\u0142owa boli.<\/p>\n

Oj! boliz mnie Jasiu g\u0142owa.<\/p>\n

Kup gorza\u0142ki b\u0119dzie zdrowa.<\/p>\n

XII.<\/p>\n

Jedna baba osala\u0142a, a druga si\u0119 w\u015bciek\u0142a,<\/p>\n

Trzeci\u0105 djabo\u0142 okulbacy\u0142, polecia\u0142 do piek\u0142a.<\/p>\n

Obejrzyjmy teraz przylegaj\u0105ce do t\u00e9j krainy okolice od p\u00f3\u0142noco-wschodu, wschodu i po\u0142udnia, bo od p\u00f3\u0142noco-zachodu za rzek\u0105 Skw\u0105, ju\u017c si\u0119 zaczyna gubernja p\u0142ocka.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Na p\u00f3\u0142nocy, ju\u017c w powiecie augustowskim, widzim rozsypan\u0105 po wsiach drobn\u0105 szlacht\u0119 mazowiecko-podlask\u0105, jako to: Wykowo<\/i> mie\u015bci w sobie Wykowskich, G\u00f3rskie<\/i> \u2014 G\u00f3rskich, Danowo\u2014Danowskich, Lachowo<\/i> jest gniazdem Lachowskich, Gromadzyn<\/i> \u2014 Gromadzkich, Kie\u0142cze<\/i> \u2014 Kie\u0142czewskich i t. p. 3<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Dobra Lachowo<\/i> z lasem, nale\u017ca\u0142y niegdy\u015b do Jezuit\u00f3w, dzi\u015b s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105 Narzymskich; dzier\u017cawi je p. Mrozowski patron.<\/p>\n

Na stronie wschodni\u00e9j na trakcie warszawsko-kowie\u0144skim, przedstawia si\u0119 miasto Stawiski<\/i> na wzg\u00f3rzach nad strug\u0105 Dzierzbi\u0105 zbudowane, kt\u00f3re po kilkakrotnie, a najbardzi\u00e9j w r. 1813 po\u017carem zniszczone, staraniem w\u0142asn\u00e9m i pomoc\u0105 swych dziedzic\u00f3w znowu si\u0119 odbudowa\u0142o. Wprawdzie upad\u0142y dawne tutejsze fabryki sukna i kapeluszy, tudzie\u017c znakomite farbiarnie i garbarnie, a natomiast rolnictwo g\u0142\u00f3wnym przemys\u0142em mieszka\u0144c\u00f3w si\u0119 sta\u0142o; jednak\u017ce maj\u0105c pi\u0119kny staro\u017cytny ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor Franciszkan\u00f3w, osada ta nic straci\u0142a na barwie miastu w\u0142a\u015bciw\u00e9j, a w murach dawnych przechowuje dot\u0105d szacowne pami\u0105tki krajowe. W Stawiskach jest dom\u00f3w 195, w t\u00e9j liczbie murowanych 13; ludno\u015b\u0107 wynosi 2,570 g\u0142\u00f3w, w t\u00e9j liczbie \u017cyd\u00f3w 2,234.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Dal\u00e9j ku po\u0142udniowi a\u017c do wsi Kisielnicy, na zach\u00f3d do wsi Poryte i Korzeniste, a na wsch\u00f3d jeszcze szerz\u00e9j i skr\u0119caj\u0105c si\u0119 ku po\u0142udniowi d\u0142u\u017c\u00e9j, ci\u0105gn\u0105 si\u0119 lasy przesz\u0142o 2500 morg\u00f3w przestrzeni zajmuj\u0105ce; wszystko to w\u0142asno\u015b\u0107 Kisielnickich dziedzic\u00f3w wspomnionego miasta i tych wsi: najzamo\u017cniejsi to mo\u017ce obywatele powiatu \u0142om\u017cy\u0144skiego.<\/p>\n

Jeszcze dal\u00e9j po granicy dawn\u00e9j ziemi wizki\u00e9j, trafim do urocz\u00e9j Pi\u0105tnicy i \u0142\u0105cz\u0105cej si\u0119 z ni\u0105 mostem na Narwi zbudowanym, a wielokrotnie przez naszych historyk\u00f3w opisan\u00e9j \u0141om\u017cy znanego niegdy\u015b siedliska uczonych Jezuit\u00f3w i Pijar\u00f3w; do zgromadzenia tych ostatnich nale\u017c\u0105cy Franciszek Dm\u00f3chowski, t\u0142umacz Iliady, by\u0142 w tutejsz\u00e9m kollegjum professorem grammatyki oraz j\u0119zyka francuzkiego i przez dwa lata 1784 i 1785 g\u0142osi\u0142 z ambony ko\u015bcieln\u00e9j s\u0142owo Bo\u017ce ludowi.<\/p>\n

Opu\u015bcim trakt warszawski z \u0141om\u017cy na zach\u00f3d ku Ostro\u0142\u0119ce za\u0142amany i udamy si\u0119 zt\u0105d w prostym kierunku na po\u0142udnie do najbli\u017cszego miasta Sniadowa. Niezbyt stare to miasto, ale stara pierwotna jego osada, bo si\u0119ga czas\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y i pocz\u0105tkowo zwan\u0105 by\u0142a Smo\u0142odowo<\/i>, gdy by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 Piotra Smo\u0142odowskiego, kt\u00f3ry tu w r. 1405 zbudowa\u0142 z drzewa ko\u015bci\u00f3\u0142 w kszta\u0142cie krzy\u017ca. \u015awi\u0105tynia ta przez ksi\u0119dza Jak\u00f3ba biskupa p\u0142ockiego po\u015bwi\u0119cona i na parafjaln\u0105 przeznaczon\u0105 by\u0142a. Za panowania Jana Kazimierza, oko\u0142o po\u0142owy wieku XVII, w czasie zamieszek krajowych ko\u015bci\u00f3\u0142 ten zgorza\u0142. Wie\u015b jednak coraz bardzi\u00e9j si\u0119 rozprzestrzenia\u0142a i b\u0119d\u0105c wa\u017cn\u0105 stacj\u0105 na \u00f3wczesnym trakcie warszawsko-\u0142om\u017cy\u0144skim, nastr\u0119cza\u0142a my\u015bl handlu. A\u017ce zabiegi handlowe ju\u017c od czas\u00f3w Kazimierza Wielkiego by\u0142y u nas zatrudnieniem Izraelit\u00f3w, to t\u00e9\u017c oni rych\u0142o poznali si\u0119 na korzystn\u00e9m dla handlu po\u0142o\u017ceniu Smo\u0142odowa i ci\u0105gn\u0105c ze wszech kra\u0144c\u00f3w kraju, jak osy do miodu, szybko utworzyli tu swoj\u0105 gmin\u0119. Aby za\u015b to nowe siedlisko uczyni\u0107 sta\u0142em, \u017cydzi postarali si\u0119 o miejscow\u0105 synagog\u0119, kt\u00f3r\u0105 jeszcze w po\u0142owie wieku XVI pi\u0119knie w stylu gotyckim zbudowano i kt\u00f3ra dot\u0105d trwa.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Smutno by\u0142o krajowcom patrz\u00e9\u0107 po po\u017carze ko\u015bcio\u0142a na synagog\u0119 panuj\u0105c\u0105 nad wsi\u0105: kt\u00f3ra dla sw\u00e9j obszerno\u015bci ju\u017c nosi\u0142a miano miasteczka; zdawa\u0142o si\u0119, \u017ce plemie izraelskie nietylko handel, lecz i ca\u0142e mienie chrze\u015bcjan pod sw\u0105 w\u0142adz\u0119 zagarn\u0119\u0142o. Chc\u0105c zaradzi\u0107 taki\u00e9j konieczn\u00e9j potrzebie, gorliwy o zbawienie dusz chrze\u015bcja\u0144skich ksi\u0105dz Kazimierz W\u0105do\u0142kowski, ufny w mocy Boga, uda\u0142 si\u0119 do parafjan i do\u0142\u0105czywszy zebrane od nich ofiary do posiadanego w swym r\u0119ku szczup\u0142ego funduszu ko\u015bcielnego, przyst\u0105pi\u0142 do wystawienia zamierzon\u00e9j \u015bwi\u0105tyni. Przyleg\u0142a do t\u00e9j wsi puszcza Czerwonym borem<\/i> zwana, obfitowa\u0142a pod\u00f3wczas w olbrzymie modrzewy i z tych w\u0142a\u015bnie stan\u0105\u0142 w roku 1699 pi\u0119kny ko\u015bci\u00f3\u0142 dot\u0105d istniej\u0105cy, kt\u00f3ry w dniu 1 czerwca 1710 r. Ludwik Za\u0142uski biskup p\u0142ocki, pod wezwaniem Wniebowzi\u0119cia M. B. po\u015bwi\u0119ci\u0142.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Kiedy Smo\u0142odowo odzyska\u0142o tym sposobem sw\u0105 dawn\u0105 \u015bwietno\u015b\u0107, ju\u017c w\u00f3wczas by\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 nowych dziedzic\u00f3w, a mianowicie Stanis\u0142awa Ugniewskiego i ma\u0142\u017conki jego Anny z Lubi\u0144skich, kt\u00f3rzy usi\u0142uj\u0105c przez handel wzbogaci\u0107 swe sio\u0142o, wyjednali u kr\u00f3la Augusta II przywil\u00e9j dnia 27go pa\u017adziernika 1703 roku w Bia\u0142ymdworze pisany, dozwalaj\u0105cy zaprowadzenia w Smo\u0142odowie 4ch jarmark\u00f3w. W t\u00e9j sam\u00e9j epoce dobra te wkr\u00f3tce przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 Jezuit\u00f3w, kt\u00f3rzy po sobie pozostawili pi\u0119kne i d\u017awi\u0119czne dzwony przy ko\u015bciele, tudzie\u017c pami\u0105tk\u0119 podniesienia Smo\u0142odowa do rz\u0119du miast i nazwania go Sniadowem. Wszelkie jednak\u017ce dowody pi\u015bmienne, kt\u00f3reby wskaza\u0107 mog\u0142y dat\u0119 wej\u015bcia Jezuit\u00f3w w posessj\u0119 tych d\u00f3br, jako t\u00e9\u017c nadania miastu prawa magdeburskiego z nazwiskiem Sniad\u00f3w, zupe\u0142nie zagin\u0119\u0142y; pomnik za\u015b murowany, o par\u0119set krok\u00f3w od miasta przez Jezuit\u00f3w postawiony, dawno\u015bci\u0105 czasu i zaniedbaniem mieszka\u0144c\u00f3w takiemu uleg\u0142 zniszczeniu, \u017ce trudno ju\u017c domy\u015ble\u0107 si\u0119 nawet znaczenia jego w\u0142a\u015bciwego.<\/p>\n

Po wyj\u015bciu Jezuit\u00f3w, Sniad\u00f3w nadany by\u0142 staro\u015bcie Drewnowskiemu, dzi\u015b za\u015b nale\u017cy do pana Franciszka Doberskiego, dziedzica wsi Chomontowo. Miasto to le\u017cy o mil dwie od \u0141om\u017cy i Zambrowa; liczy mieszka\u0144c\u00f3w do 1200, w t\u00e9j liczbie sz\u00f3st\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 chrze\u015bcjan, a reszt\u0119 \u017cyd\u00f3w. Chrze\u015bcjanie trudni\u0105 si\u0119 szewctwem, \u017cydzi za\u015b ma\u0142oznacz\u0105cym handlem. Dom\u00f3w jest 89.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Blizko wsi Chomontowo, ku zachodowi od Sniadowa, le\u017cy wie\u015b szlachecka cz\u0105stkowych w\u0142a\u015bcicieli Wierzbowo wielkie<\/i> i nieco dal\u00e9j ku p\u00f3\u0142nocy druga Wierzbowo ma\u0142e<\/i>. Pomi\u0119dzy temi dwiema wsiami ci\u0105gn\u0105 si\u0119 w zygzak okopy, z potr\u00f3jnych wa\u0142\u00f3w kamieniami mocowanych sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119. Okopy te, jak podanie niesie, usypane zosta\u0142y w r. 1655 przez Szwed\u00f3w. Musia\u0142o tu poledz wiele tych najezdnik\u00f3w, gdy\u017c jeszcze dot\u0105d lud widzi nietylko w nocy, lecz i w\u015br\u00f3d bia\u0142ego dnia ca\u0142e p\u00f3\u0142ki wojsk, oko\u0142o tych okop\u00f3w maszeruj\u0105cych i walk\u0119 z cieniami krajowc\u00f3w staczaj\u0105cych. Je\u015bli kto z tych widz\u00f3w jest artyst\u0105 malarzem, warto, \u017ceby przedstawi\u0142 nam dotykalni\u00e9j ubiory \u00f3wczesne i manewry tych wojsk; by\u0142by to przedmiot bardzo ciekawy dla nas potomk\u00f3w, przesz\u0142o o dwa wieki czasu oddalonych od tych rycerzy 4<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Po drugi\u00e9j stronie Sniadowa, ku po\u0142udniowi, nad granic\u0105 gubernji p\u0142ocki\u00e9j, pomi\u0119dzy wsiami Brulin, Duchny ma\u0142e i Duchny stare, s\u0105 tak\u017ce okopy w kszta\u0142cie p\u00f3\u0142kola, z sam\u00e9j ziemi bez kamieni, jednocze\u015bnie z tamtemi przez Polak\u00f3w usypane. W tych i tamtych przy oraniu ziemi, znajdywane bywaj\u0105 rozmaite zabytki historyczne, kt\u00f3re dostaj\u0105c si\u0119 w r\u0119ce profan\u00f3w, z uszczerbkiem dla nauki marnie rozpraszaj\u0105 si\u0119 i gin\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ku p\u00f3\u0142noco-wschodowi, w wi\u0119ksz\u00e9j po\u0142owie drogi ku \u0141om\u017cy, le\u017cy wie\u015b ko\u015bcielna Szczepank\u00f3w<\/i>, kt\u00f3ra wraz z przyleg\u0142o\u015bciami U\u015bnikiem, Wrzeszcem dwoistym, Wol\u0105 d\u0119bow\u0105 i Kraskami r. 1169 nadan\u0105 by\u0142a przez ksi\u0119dza Wernera, biskupa p\u0142ock., zgromadzeniu ksi\u0119\u017cy Benedyktyn\u00f3w w P\u0142ocku pod\u00f3wczas istniej\u0105cych. Pierwotny ko\u015bci\u00f3\u0142 z drzewa wystawiony by\u0142 w r. 1242 przez Woja\u0144skiego kanclerza ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich i istnia\u0142 bez ma\u0142a trzy wieki; a gdy uleg\u0142 zniszczeniu, na miejsce onego wzniesion\u0105 zosta\u0142a wspania\u0142a \u015bwi\u0105tynia murowana dot\u0105d istniej\u0105ca, kt\u00f3r\u00e9j budow\u0119 rozpocz\u0105\u0142 \u0141ukasz opat komendataryjny zgromadzenia Benedyktyn\u00f3w, doko\u0144czy\u0142 za\u015b w lat dziesi\u0119\u0107 p\u00f3\u017cni\u00e9j Jan Dziedzicki tak\u017ce opat tego\u017c zgromadzenia, a po\u015bwi\u0119ci\u0142 t\u0119 \u015bwi\u0105tyni\u0119 r. 1609 ksi\u0105dz Marcin Szyszkowski biskup dyecezji p\u0142ocki\u00e9j, pod wezwaniem \u015b. Wojciecha aposto\u0142a polskiego i m\u0119czennika, oraz \u015bwi\u0119t\u00e9j Ma\u0142gorzaty panny i m\u0119czenniczki.<\/p>\n

Upi\u0119kszony murami pi\u0119knego ko\u015bcio\u0142a i klasztoru, Szczepank\u00f3w przybra\u0142 posta\u0107 \u00f3wczesnych miasteczek i z nadania fundatora Benedyktyni tutejsi u\u017cywali herbu familji Werner\u00f3w, wyobra\u017caj\u0105cego r\u00f3\u017c\u0119 Porait\u00f3w<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tomasz Ujejski opat p\u0142ocki biskup kijowski, a pot\u00e9m Jezuita, r. 1677 wprowadzi\u0142 do ko\u015bcio\u0142a szczepankowskiego bractwo Ro\u017ca\u0144ca \u015b. i nada\u0142 mu fundusz wynosz\u0105cy 10 pct. od summy z\u0142otych pols. 2000 na kahale synagogi tykoci\u0144ski\u00e9j umieszczony.<\/p>\n

Aby za\u015b pr\u0119dz\u00e9j to miasteczko wzros\u0142o w zamo\u017cno\u015b\u0107, Ignacy Kulpi\u0144ski opat p\u0142ocki wyjedna\u0142 roku 1775 u kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta przywil\u00e9j na zaprowadzenie w Szczepankowie 12 jarmark\u00f3w do roku, czyli jednego co miesi\u0105c.<\/p>\n

Za rz\u0105du pruskiego dobra Szczepank\u00f3w roku 1796 zabrane zosta\u0142y Benedyktynom i natomiast przeznaczono im szczup\u0142\u0105 kompetencj\u0119 w gotowiznie, z kt\u00f3r\u00e9j znajduj\u0105c trudne utrzymanie si\u0119, gdy po odnowieniu Kr\u00f3lestwa Polskiego upad\u0142a nadzieja odzyskania d\u00f3br, Benedyktyni za zezwoleniem stolicy apostolski\u00e9j w r. 1822 zrezygnowali probostwo szczepankowskie biskupowi dyecezalnemu, sami za\u015b przenie\u015bli si\u0119 do miasta Pu\u0142tuska, pozostawiwszy na czas pewny rz\u0105dy ko\u015bcio\u0142a jednemu ze swych braci.<\/p>\n

Ta tymczasowo\u015b\u0107 nied\u0142ugo trwa\u0142a i wakuj\u0105ce probostwo przyczynia\u0142o si\u0119 do upadku pi\u0119kn\u00e9j \u015bwi\u0105tyni, oraz nieporz\u0105dku sprawowania obowi\u0105zk\u00f3w religijnych; czemu chc\u0105c zaradzi\u0107 ksi\u0105dz Straszy\u0144ski, ostatni biskup djecezji augustowski\u00e9j, w r. 1842 \u017c\u0105da\u0142 od prze\u0142o\u017conego klasztoru Benedyktyn\u00f3w w Pu\u0142tusku, aby moc\u0105 dawnych opat\u00f3w p\u0142ockich przeznaczy\u0142 zakonnika na proboszcza w Szczepankowie, lub zaprezentowa\u0142 kogo z ksi\u0119\u017cy duchowie\u0144stwa \u015bwieckiego. W skutek czego, gdy otrzyma\u0142 powt\u00f3rne zrzeczenie si\u0119 Benedyktyn\u00f3w, postara\u0142 si\u0119 u w\u0142a\u015bciciela d\u00f3br Szczepankowa, jenera\u0142a wojsk polskich Milberga o prezent\u0119 dla jednego z ksi\u0119\u017cy \u015bwieckich.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Takie przeszed\u0142szy koleje Szczepank\u00f3w, dzi\u015b ju\u017c nie posiada barwy miasteczka: \u015bwi\u0105tynia jednak\u017ce tutejsza nie wiele straciwszy kolej\u0105 czasu na sw\u00e9j okaza\u0142o\u015bci, nale\u017cy do najokazalszych i najpi\u0119kniejszych w djecezji augustowski\u00e9j, a przeniesiona na p\u0142\u00f3tno lub papier, stanowi\u0107 mo\u017ce pi\u0119kny obraz.<\/p>\n

Z Szczepankowa znowu udamy si\u0119 na p\u00f3\u0142noc przez \u0141om\u017c\u0119 i Stawiski traktem bitym do Szczuczyna<\/i> mazowieckiego (jest bowiem inny Szczuczyn litewski<\/i> za Niemnem). Miasto to le\u017cy w dawnym powiecie w\u0105soskim, ziemi wizki\u00e9j, dzi\u015b w okr\u0119gu biebrza\u0144skim powiatu augustowskiego nad rzeczk\u0105 Wyss\u0105, bior\u0105c\u0105 sw\u00f3j pocz\u0105tek od granicy pruski\u00e9j o kilkana\u015bcie wiorst od Szczuczyna, przep\u0142ywaj\u0105c\u0105 przez staw b\u0142otnisty sitowiem zaros\u0142y.\u2014Z siedmiu wsi przez W\u0142adys\u0142awa ksi\u0119cia mazowieckiego Marcinowi Szczuce dworzaninowi w nagrod\u0119 zas\u0142ug nadanych, cztery, a mianowicie: Szczuki Pawe\u0142ki, Szczuki Jambrzy, Szczuki Barany i Szczuki Skaje dot\u0105d istniej\u0105; z trzech za\u015b innych Stanis\u0142aw Szczuka referendarz koronny, a pot\u00e9m podkanclerz W. Ks. Lit. na mocy przywileju kr\u00f3la Jana III z dnia 9 pa\u017adziernika 1690 roku utworzy\u0142 miasto Szczuki<\/i> lub Szczuczyn<\/i> zwane. Pod\u0142ug tego przywileju mieszczanie op\u0142acaj\u0105 podatki do skarbu kr\u00f3l., czynsz za\u015b i placowe dziedzicowi, kt\u00f3ry nie ma prawa ich rugowa\u0107, oraz jakieb\u0105d\u017a powinno\u015bci na nich nak\u0142ada\u0107.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy zbudowany zosta\u0142 na pami\u0105tk\u0119 zwyci\u0119ztwa nad Turkami pod Wiedniem odniesionego; Jan III bowiem wychodz\u0105c na t\u0119 wypraw\u0119, \u015blubowa\u0142 da\u0107 summ\u0119 200,000 z\u0142p. na wystawienie ko\u015bcio\u0142a, a gdy B\u00f3g w przedsi\u0119wzi\u0119ciu jego dopom\u00f3g\u0142, powr\u00f3ciwszy do kraju udzieli\u0142 powy\u017cszy fundusz Szczuce na fundacj\u0119 ko\u015bcio\u0142a w Szczuczynie, kt\u00f3ry jest dot\u0105d filj\u0105 ko\u015bcio\u0142a parafjalnego w\u0105soskiego. Szczuka dobudowa\u0142 swym kosztem kollegjum Pijar\u00f3w i sprowadziwszy ich tu, dwie wioski zakupione: Swidry-Awissa i Mi\u0119tuszewo w uposa\u017cenie im odda\u0142, oraz procenta od summ lokowanych na innych dobrach na fundacj\u0119 szk\u00f3\u0142 zapisa\u0142. Jan III doda\u0142 do tego fundusz pochodz\u0105cy z zapisu Katarzyny Jagiellonki matki Zygmunta III na wychowanie dw\u00f3ch m\u0142odzie\u0144c\u00f3w szwedzkich, a gdy zwi\u0105zek ze Szwecj\u0105 przerwany zosta\u0142, fundusz ten przez kr\u00f3la przeznaczony by\u0142 na wychowanie m\u0142odzie\u017cy z familji Szczuk\u00f3w, herbu Grabie; dzi\u015b stanowi stypendjum familji Szczuk\u00f3w i Rostkowskich przy gimnazjum gubernjaln\u00e9m w Suwa\u0142kach. Szczuczyn<\/i> przeszed\u0142 w spadku po k\u0105dzieli do Potockich, nast\u0119pnie do \u0141\u0105czy\u0144skich; ci za\u015b sprzedali te dobra Kisielnickim dzisiejszym w\u0142a\u015bcicielom.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Szczuczyn pod wzgl\u0119dem handlowym w pocz\u0105tkach ma\u0142o mia\u0142 znaczenia, gdy\u017c \u017cadna jurysdykcja tu si\u0119 nie mie\u015bci\u0142a, a ustanowione 2 targi tygodniowe i cztery jarmarki do roku, nie wiele wp\u0142ywu na wzrost miasta wywiera\u0142y, z powodu, \u017ce istniej\u0105ce o wiorst trzy ku po\u0142udnio-zachodowi miasto powiatowe W\u0105sosz g\u00f3r\u0119 nad nim bra\u0142o. Dopiero za rz\u0105du pruskiego Szczuczyn stawszy si\u0119 punktem \u015brodkowym kommunikacji tak rz\u0105dowych jak i handlowych pomi\u0119dzy Kr\u00f3lewcem a Bia\u0142ymstokiem, \u00f3wczesnym kra\u0144cem pa\u0144stwa pruskiego, znacznie o\u017cywi\u0142 si\u0119 i przez handel do zamo\u017cno\u015bci doszed\u0142. Za ksi\u0119ztwa Warszawskiego dobrze jeszcze sta\u0142 Szczuczyn; mie\u015bci\u0142y si\u0119 tu bowiem rozmaite jurysdykcje, jako to: podprefektura, komora celna i s\u0105d pokoju. Szko\u0142a tutejsza przez Pijar\u00f3w utrzymywana, wyda\u0142a wielu \u015bwiat\u0142ych m\u0119\u017c\u00f3w krajowi, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi liczy\u0142 si\u0119 ksi\u0105dz Jak\u00f3b Falkowski b. rektor instytutu g\u0142uchoniemych w Warszawie.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Po wskrzeszeniu Kr\u00f3lestwa Polskiego miasto podupada\u0107 zacz\u0119\u0142o; zamo\u017cniejsi mieszczanie wyprowadzili si\u0119, a w miejsce ich wcisn\u0119li si\u0119 do \u015brodka miasta \u017cydzi, kt\u00f3rym dot\u0105d tylko w cz\u0119\u015bci Nowem miastem zwan\u00e9j mieszka\u0107 wolno by\u0142o. Podprefektura zniesiona, a natomiast bi\u00f3ro komissarza okr\u0119g. w Augustowie urz\u0105dzone zosta\u0142o. Zosta\u0142 jeszcze s\u0105d pokoju z wi\u0119zieniem dla rych\u0142ego wymierzania sprawiedliwo\u015bci ludziom z praw\u00e9j drogi zbaczaj\u0105cym 5<\/a><\/sup>.<\/p>\n

W blizko\u015bci tutejsz\u00e9j stacji pocztow\u00e9j stoi ju\u017c blizko p\u00f3\u0142tora wieku pomnik murowany w kszta\u0142cie s\u0142upa czworograniastego z napisem: \u201eSamuelowi bratu Gabryel m\u0142odszemu, Szpielowski ten gr\u00f3b stawi\u0142 powietrzem zmar\u0142emu dnia 20 maja 1710 r. Kt\u00f3ry mijasz a czytasz, pobo\u017cn\u00e9m westchnieniem pro\u015b Boga, aby obdarzy\u0142 wieczn\u00e9m odpocznieniem.\u201d<\/p>\n

Ze Szczuczyna mil dwie ku p\u00f3\u0142nocy przejechawszy, widzim miasto Grajewo<\/i>. Pod\u0142ug podania miejscowego, bardzo staro\u017cytn\u0105 jest ta osada, bo jeszcze pami\u0119ta pierwszych naszych rodzic\u00f3w.\u2014\u201ePo pope\u0142nieniu grzechu pierworodnego, gdy B\u00f3g wyp\u0119dzi\u0142 winowajc\u00f3w z raju, poszli w \u015bwiat szeroki szuka\u0107 chleba w pocie czo\u0142a i przeszed\u0142szy znaczny obszar ziemi, trafili na to miejsce, gdzie dzi\u015b miasto jest zbudowane; a\u017ce po\u0142o\u017cenie by\u0142o urocze, tedy oboje wygna\u0144cy strudzeni w\u0119dr\u00f3wk\u0105, postanowili tu odpocz\u0105\u0107. Aby za\u015b uprzyjemni\u0107 chwile swego odpoczynku, Adam rzek\u0142 do Ewy trzymaj\u0105c\u00e9j w r\u0119ku lir\u0119: \u201egraj Ewo!\u201d Niewiasta pos\u0142uszna swemu m\u0119\u017cowi, chc\u0105c mu wynagrodzi\u0107 te cierpienia, kt\u00f3re podan\u00e9m jab\u0142kiem mu sprawi\u0142a, zagra\u0142a tak pi\u0119knie, \u017ce drzewa w lesie i ryby w niedaleki\u00e9j rzece ze zdumieniem s\u0142ucha\u0142y; Adam za\u015b zapomniawszy o troskach, pomy\u015bla\u0142 sobie, \u017ce i na ziemi z dobr\u0105 \u017con\u0105 mo\u017cna znale\u017a\u0107 szcz\u0119\u015bcie.\u201d<\/p>\n<\/div>\n

\n

Czy rzeczywi\u015bcie pierwsi nasi rodzice m\u00f3wili po polsku i tym sposobem nasz j\u0119zyk jest najdawniejszym, pozostawiamy to uznaniu j\u0119zykoznawc\u00f3w; do\u015b\u0107 \u017ce Grajewo wzi\u0119\u0142o swe miano od jaki\u00e9j\u015b graj\u0105c\u00e9j Ewy<\/i>.<\/p>\n

Miasto to le\u017cy od rzeki \u0141ek o jedn\u0119 wiorst\u0119, od granicy za\u015b pruski\u00e9j o p\u00f3\u0142 mili, rozci\u0105ga swe grunta na p\u00f3\u0142noc do wsi Bogusze, na zach\u00f3d do wsi Mirucie, na po\u0142udnie do wsi Popowo i na wsch\u00f3d a\u017c za rzek\u0119 pomienion\u0105 \u0141ek. Kr\u00f3l Zygmunt I nada\u0142 mu roku 1540 prawo magdeburskie. Jan III r. 1695 dozwoli\u0142 w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 targi odbywa\u0107, August II za\u015b ustanowi\u0142 r. 1698 cztery jarmarki. Miasto to korzystaj\u0105c z blizko\u015bci granicy pruski\u00e9j, chocia\u017c jest roln\u00e9m, trudni si\u0119 jednak\u017ce wi\u0119c\u00e9j przemycaniem towar\u00f3w, a przyt\u00e9m le\u017c\u0105c na trakcie warszawsko-kowie\u0144skim, korzysta z handlu i wzrasta. Jest tu obecnie dom\u00f3w murowanych 5, drewnianych 90, ludno\u015b\u0107 wynosi 1917 g\u0142\u00f3w, w liczbie t\u00e9j \u017cyd\u00f3w 1457.<\/p>\n<\/div>\n

\n

W zesz\u0142ych wiekach, kiedy berlinki i inne statki rzeczne z Narwi przechodzi\u0142y do Biebrzy, a z t\u00e9j \u0141ekiem pod Grajewo, miasto to s\u0142yn\u0119\u0142o z handlu uczciwego. Grajewo nale\u017cy dzi\u015b do sukcessor\u00f3w Wilczewskich.<\/p>\n

W pomienion\u00e9j wsi Boguszach pod lasem przy rzece \u0141ek, niedaleko od wsi Ma\u0142ych Prostek, stoi pomnik murowany za Zygmunta I w r. 1514 na znak umowy z Albrechtem ostatnim mistrzem wielkim Krzy\u017cak\u00f3w zawart\u00e9j o rozgraniczenie dw\u00f3ch s\u0105siednich kraj\u00f3w wystawiony. Na nim jest napis w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim ju\u017c niezupe\u0142nie wyra\u017any, kt\u00f3ry tu zamieszczamy: \u201e….Sigismundus…. Augustus in orbi primus & Albertus Marchio jura dabant: Ille Jagellonis veteresque binominis urbes, hicque Borussorum pace regebat opes. Haec erecta fuit molesque limitatas fines signat et amborum separat arma ducum, Anno MDXIV mensis Augusti….\u201d<\/p>\n

Z Grajewa na po\u0142udnio-wsch\u00f3d i na wsch\u00f3d ci\u0105gn\u0105 si\u0119 lasy, naprz\u00f3d niewielkie prywatne d\u00f3br Grajewo, a pot\u00e9m rz\u0105dowe stanowi\u0105ce le\u015bnictwo Rajgr\u00f3d, za kt\u00f3r\u00e9m p\u0142ynie po granicy cesarstwa Biebrza czyli Bobra. Powy\u017c\u00e9j Goni\u0105dza na stronie kr\u00f3lestwa, le\u017cy wie\u015b So\u015bnia, przy kt\u00f3r\u00e9j na Biebrzy istnia\u0142 kiedy\u015b most przez Szwed\u00f3w zbudowany, kt\u00f3rego szcz\u0105tki, to jest pale, dot\u0105d istniej\u0105. Most ten w czasie rejterady Szwed\u00f3w w r. 1656 mia\u0142 by\u0107 spalony. Miejsce to odleg\u0142e jest od Goni\u0105dza o mil\u0119 jedn\u0119 i p\u00f3\u0142, od wsi Bia\u0142ogrz\u0119dy o wiorst trzy. Znajdywano tu jeszcze przed niedawnemi czasy pieni\u0105dze staro\u017cytne i inne zabytki archeologiczne, kt\u00f3re dostawszy si\u0119 do r\u0105k ludzi nieznaj\u0105cych rzeczywist\u00e9j warto\u015bci tych przedmiot\u00f3w, pogin\u0119\u0142y.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Zt\u0105d prosto ku p\u00f3\u0142nocy post\u0119puj\u0105c na trakt opuszczony, trafim do miasta Rajgrodu. Nazwisko tego miasta z dw\u00f3ch wyraz\u00f3w raj<\/i> i gr\u00f3d<\/i> utworzone; usprawiedliwia pi\u0119kne po\u0142o\u017cenie osady maj\u0105c\u00e9j kszta\u0142t p\u00f3\u0142wyspu, od po\u0142udnia i zachodu jeziorem \u0141ek lub \u0141ecko, od wschodu rzek\u0105 Jegrzni\u0105 oblanego. W tak warown\u00e9m przez sam\u0105 przyrod\u0119 miejscu, ku po\u0142udniowi od dzisiejszego miasta na wzg\u00f3rzu, Trojden ksi\u0105\u017c\u0119 litewski zbudowa\u0142 zamek i zowi\u0105c si\u0119 ksi\u0119ciem podlaskim, jatwiezskim i dajnowskim, ustanowi\u0142 tu stolic\u0119 swego ksi\u0119ztwa. Gr\u00f3d ten by\u0142 w\u00f3wczas na pograniczu Podlasia i Jatwiezi, gdy Jad\u017awingowie swe osady posuwali do jeziora i rzeki \u0141ek.<\/p>\n

Gdy to miasto dosta\u0142o si\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119tom mazowieckim, w\u00f3wczas stoj\u0105c na pograniczu od Litwy, wa\u017cn\u00e9m by\u0142o miejscem handlu pomi\u0119dzy temi dwoma narodami; wszystkie bowiem produkta litewskie a g\u0142\u00f3wnie futra do Rajgrodu sprowadzane by\u0142y i zt\u0105d rozchodzi\u0142y si\u0119 po ca\u0142\u00e9m \u00f3wczesn\u00e9m Mazowszu.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Zamek Trojdena trwa\u0142 a\u017c do wojen szwedzkich 6<\/a><\/sup>. Mo\u017cna familja litewska G\u0119d\u017awi\u0142\u0142\u00f3w za fundatora miasta tu osiedlona, dot\u0105d w linji \u017ce\u0144ski\u00e9j istnieje. Z t\u00e9j bowiem familji pochodzi\u0142 Wojciech Rydzewski starosta i w\u00f3jt Rajgrodu w wieku zesz\u0142ym, kt\u00f3ry k\u0142\u00f3ci\u0142 si\u0119 z mieszczanami i processowa\u0142 o rozszerzenie swych posiad\u0142o\u015bci i w\u0142a\u015bnie grunta mieszczan rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 a\u017c do granic ksi\u0119ztwa pruskiego, za staraniem Rydzewskich wyrokiem s\u0105du zjazdowego r. 1776 zmniejszono po wie\u015b Rumejki, przez Litwin\u00f3w za\u0142o\u017con\u0105. Bez wzgl\u0119du na wyrok s\u0105dowy, obie strony a\u017c do upadku Polski k\u0142\u00f3ci\u0142y si\u0119. Rydzewskich familja mieszka teraz we wsi Rajgrodzikach.<\/p>\n

Mieszczanie tutejsi od wiek\u00f3w trudnili si\u0119 rolnictwem i wa\u017cny handel zbo\u017cem prowadzili; dzi\u015b rolnictwo jest podrz\u0119dn\u00e9m, szwarcowanie za\u015b towar\u00f3w zagranicznych gl\u00f3wnym przemys\u0142em.<\/p>\n

Rajgr\u00f3d jest miastem rz\u0105dow\u00e9m, le\u017cy w nizinie od Augustowa i Grajewa o mil trzy, ma dom\u00f3w murowanych 10 i drewnianych 268, w t\u00e9j liczbie pi\u0119kny i dogodny hotel murowany blizko stacji pocztow\u00e9j; ludno\u015bci liczy 1907 g\u0142\u00f3w, w t\u00e9j liczbie m\u0119\u017cczyzn 1025, p\u0142ci \u017ce\u0144ski\u00e9j 882, \u017cyd\u00f3w za\u015b 1059 g\u0142\u00f3w 7<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Pozosta\u0142o jeszcze do opisania kilka miast, kt\u00f3re by\u0142y ju\u017c to litewskiemi, ju\u017c podlaskiemi, ju\u017c wreszcie mazowieckiemi, a w ko\u0144cu sta\u0142y si\u0119 dzie\u0107mi jedn\u00e9j wszystkich tych narod\u00f3w matki\u2014o tych pom\u00f3wimy w rozdzia\u0142ach nast\u0119puj\u0105cych.<\/p>\n<\/div>\n

    \n
  1. To t\u00e9\u017c wszcz\u0119\u0142a si\u0119 raz z tego powodu pomi\u0119dzy w\u0142o\u015bcianami a mieszczanami b\u00f3jka, kt\u00f3ra dla oboj\u0119tnego widza dostarczy\u0107 mog\u0142a obszerny przedmiot do satyry.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  2. Scerna<\/i>\u2014sama tylko.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  3. Czy nie zt\u0105d pochodzi Miko\u0142aj Kie\u0142czewski, za panowania Zygmunta I znany dziejopis.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  4. Wierzy\u0107 wypada w to zjawisko, gdy\u017c o ni\u00e9m zapewnia\u0142 nas ksi\u0105dz proboszcz W., uwa\u017cany za do\u015b\u0107 ukszta\u0142conego kap\u0142ana, kt\u00f3ry sam mia\u0142 by\u0107 naocznym \u015bwiadkiem kampamentu duch\u00f3w.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  5. Dnia 4 maja 1858 r. po\u017car poch\u0142on\u0105\u0142 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasta, spali\u0142o si\u0119 bowiem dom\u00f3w 186; pozosta\u0142o tylko 59, oraz ko\u015bci\u00f3\u0142 z dawnym klasztorem i b\u00f3\u017cnica.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  6. Mieszka\u0144cy miasta dot\u0105d jeszcze s\u0142ysz\u0105 niekiedy wrzaw\u0119 na g\u00f3rze zamkow\u00e9j i huczne biesiady z muzyk\u0105 przez Litwin\u00f3w wyprawiane.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n
  7. Rajgr\u00f3d s\u0142ynie z zamo\u017cno\u015bci w ryby, zw\u0142aszcza w w\u0119gorze, kt\u00f3re najwi\u0119c\u00e9j w pocz\u0105tku lata po\u0142awiaj\u0105 si\u0119.[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Puszcza zielona schronieniem wygna\u0144c\u00f3w z kraju. – Boje ze Szwedami. – Turo\u015bl. – Zr\u0119biska. – Jezioro Serafin. – Kolno. – J\u0119zyk Kurpi\u00f3w i pie\u015bni ich. – Okolice Kurpi\u00f3w z trzech stron. – Wsi szlacheckie. – Dobra Kisielnickich. – Sniadowo. – Wie\u015b Szczepankowo. – Szczuczyn. – Legenda o Grajewie i pomnik obok. – Rajgr\u00f3d. Kurpie pod […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13398,"parent":13294,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13321","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nRozdzia\u0142 5 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozdzia\u0142 5 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Puszcza zielona schronieniem wygna\u0144c\u00f3w z kraju. – Boje ze Szwedami. – Turo\u015bl. – Zr\u0119biska. – Jezioro Serafin. – Kolno. – J\u0119zyk Kurpi\u00f3w i pie\u015bni ich. – Okolice Kurpi\u00f3w z trzech stron. – Wsi szlacheckie. – Dobra Kisielnickich. – Sniadowo. – Wie\u015b Szczepankowo. – Szczuczyn. – Legenda o Grajewie i pomnik obok. – Rajgr\u00f3d. Kurpie pod […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-11T16:34:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"892\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1155\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"31 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/\",\"name\":\"Rozdzia\u0142 5 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg\",\"datePublished\":\"2020-05-11T05:35:07+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-11T16:34:15+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg\",\"width\":892,\"height\":1155},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-5\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Rozdzia\u0142 5\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozdzia\u0142 5 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rozdzia\u0142 5 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Puszcza zielona schronieniem wygna\u0144c\u00f3w z kraju. – Boje ze Szwedami. – Turo\u015bl. – Zr\u0119biska. – Jezioro Serafin. – Kolno. – J\u0119zyk Kurpi\u00f3w i pie\u015bni ich. – Okolice Kurpi\u00f3w z trzech stron. – Wsi szlacheckie. – Dobra Kisielnickich. – Sniadowo. – Wie\u015b Szczepankowo. – Szczuczyn. – Legenda o Grajewie i pomnik obok. – Rajgr\u00f3d. Kurpie pod […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-11T16:34:15+00:00","og_image":[{"width":892,"height":1155,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"31 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/","name":"Rozdzia\u0142 5 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg","datePublished":"2020-05-11T05:35:07+00:00","dateModified":"2020-05-11T16:34:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szczepankowo-ok-1912-gospoda-fritza-treske.jpeg","width":892,"height":1155},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-5\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Rozdzia\u0142 5"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13321","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13321"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13321\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13398"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13321"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}