{"id":13299,"date":"2020-05-10T14:23:42","date_gmt":"2020-05-10T12:23:42","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13299"},"modified":"2020-05-11T16:20:54","modified_gmt":"2020-05-11T14:20:54","slug":"wedrowki-1","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/","title":{"rendered":"Rozdzia\u0142 1"},"content":{"rendered":"
\n

Szkic gubernji augustowski\u00e9j<\/h4>\n

Pi\u0119kna to kraina, gubernja augustowska. Na mappie wygl\u0105da ona jakby szyja, czy g\u0142owa naszego kraju; je\u015bli za\u015b pod\u0142ug anatomji i fizyologji mierzy\u0107, to\u0107 g\u0142owa zgo\u0142a nie mo\u017ce by\u0107 po\u015bledniejsz\u0105 od reszty cia\u0142a. I rzeczywi\u015bcie, jakie u nas bogactwo materjalne i moralne! Mamy skarby w ziemi, w wodzie, w lasach, w pi\u0119knych krajobrazach, w zabytkach historycznych i w samym r\u00f3\u017cnoplemiennym narodzie.<\/p>\n

W ziemi posiadamy rud\u0119 \u017celazn\u0105, bursztyn, torf i inne u\u017cyteczne cia\u0142a kopalne; w jeziorach, czyli szcz\u0105tkach dawnego morza i rzekach, mamy ryby rzadkie, morzu w\u0142a\u015bciwe; w lasach znajduj\u0105, si\u0119 opr\u00f3cz sosny, \u015bwierku i innych pospolitych gatunk\u00f3w drzew, szacowne jesiony i cisy: a o krajobrazach c\u00f3\u017c powiedzie\u0107? Zbierz Szwajcarj\u0119 i okolice Renu, a i tak zaledwie u\u0142o\u017cysz podobny obraz naszym nadbrze\u017com Niemna i Ha\u0144czy, a nawet Pisny i Szeszupy, tudzie\u017c malowniczym nadbrze\u017com kana\u0142u augustowskiego i okolicom Suwa\u0142k, kt\u00f3re zdobi\u0105 od p\u00f3\u0142nocy Lipniak z tak zwan\u0105 Szwajcarj\u0105, od wschodu Hutta z przyleg\u0142o\u015bciami, od zachodu Kukowo i Dowspuda, a od po\u0142udnia P\u0142ociczno i Olszanka. Chcesz zabytk\u00f3w historycznych: znajdziesz je we wszystkich naszych miastach wi\u0119kszych i mniejszych, nawet we wsiach, jak np. w Wigrach, Dowspudzie, Krasnopolu, Wiznie i wielu innych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Zwr\u00f3cim teraz uwag\u0119 na t\u0119 krain\u0119 pod wzgl\u0119dem etnograficznym. Jad\u0105c od Warszawy czyli od Ostro\u0142\u0119ki ku \u0141om\u017cy, na lewo w okolicach miasta Nowogrodu, tojest na zachodnio-po\u0142udniowym kra\u0144cu gubernji, widzim siedliska Kurpi\u00f3w, narodu przedstawiaj\u0105cego prac\u0119 z bezczynno\u015bci\u0105 i bogactwo z n\u0119dz\u0105. Tu w\u0142a\u015bnie widzie\u0107 mo\u017cna skutki pracy cz\u0142owiekowi przez Stw\u00f3rc\u0119 nakazan\u00e9j: jeden bowiem jest porz\u0105dnie w przyzwoit\u0105 sukman\u0119 ubrany i chowa tysi\u0105ce rubli w swych skrytkach, bo go praca do t\u00e9j zamo\u017cno\u015bci doprowadza; inny nagi prawie, w \u0142achmanach, na najlichsz\u00e9j strawie poprzestaje i ub\u00f3stwo z ch\u0142odem i g\u0142odem znosi, byleby nie pracowa\u0107. Lud ten jeszcze nie zupe\u0142nie si\u0119 otrz\u0105s\u0142 z sw\u00e9j dawn\u00e9j dziko\u015bci le\u015bn\u00e9j i zarazem z posto\u0142ami czyli kurpiami, utrzymywa\u0142 sw\u00f3j pierwotny duch najezdniczy, czyli wojowniczo-pr\u00f3\u017cniaczy.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Odmienny widzim rodzaj \u017cycia w stronie po\u0142udniow\u00e9j i wschodnio-po\u0142udniow\u00e9j tego kraju, a nawet dal\u00e9j ku p\u00f3\u0142nocy za \u0141om\u017c\u0105 i Szczuczynem a\u017c do Augustowa; tu widzim czyste plemi\u0119 mazowieckie, nar\u00f3d skrz\u0119tny, lubi\u0105cy przemys\u0142, cho\u0107 niekiedy mni\u00e9j godziwy, byleby korzystny. Kilka fabryk tkanin we\u0142nianych i jedwabnych, oraz zak\u0142ad\u00f3w napojowych, na t\u00e9j przestrzeni istnieje; jednak\u017ce, obok tego, blizko\u015b\u0107 dw\u00f3ch granic: pruski\u00e9j i cesarstwa, kusi niejednokrotnie mieszka\u0144c\u00f3w do \u0142atwego cho\u0107 niebezpiecznego zarobku w przemycaniu towar\u00f3w. Ten w\u0142a\u015bnie niepewny przemys\u0142 niema\u0142o wp\u0142ywa na skrzywienie moralno\u015bci, zaniedbanie pracy u\u017cyteczn\u00e9j, lekcewa\u017cenie gospodarstwa wiejskiego i cz\u0119st\u0105 strat\u0119 ca\u0142ego mienia, d\u0142ugiemi latami nagromadzonego.<\/p>\n

Na po\u0142udniu, za \u015aniadowem i Srebrn\u0105, przytykaj\u0105 kolonje niemieckie w gubernji p\u0142ocki\u00e9j rozprzestrzenione, kt\u00f3re odznaczaj\u0105 si\u0119 wysokim stopniem doskona\u0142o\u015bci gospodarstwa wiejskiego, oraz zami\u0142owaniem do pracy, rolnictwa, dobrego chowu byd\u0142a, sadownictwa i wyrob\u00f3w lnianych niema\u0142\u00e9j warto\u015bci, a t\u00e9m sam\u00e9m posiadaj\u0105 ju\u017c bogactwo z nasz\u00e9j ziemi wydobyte. Dziwna rzecz, \u017ce tak pi\u0119kny przyk\u0142ad przybysz\u00f3w, niewielki wp\u0142yw wywiera na tubylc\u00f3w Mazur\u00f3w, kt\u00f3rzy, zdaje si\u0119; jakby nie wierzyli tym cudom przyrody, bo nie chc\u0105 wierzy\u0107 w konieczn\u0105 potrzeb\u0119 pracy.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Od Augustowa na wsch\u00f3d widzim Lipsk nad rzek\u0105 Bobr\u0105 lub Biebrz\u0105 zbudowany, kt\u00f3ry, jak plan przez kr\u00f3la Batorego sporz\u0105dzony przekonywa, mia\u0142 by\u0107 drugim Lipskiem handlowym europejskim; lecz dzi\u015b sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch tylko ko\u015bcio\u0142k\u00f3w i par\u0119set lichych domk\u00f3w: zaledwie odwa\u017cysz si\u0119 nazwa\u0107 go miastem, bo jarmark\u00f3w ani handlu \u017cadnego nie ma, chocia\u017c przywil\u00e9j istnieje na pi\u0119\u0107 jarmark\u00f3w do roku, nie maj\u0105 one jednak w\u0142a\u015bciw\u00e9j sobie barwy. Tu\u017c za Lipskiem, dal\u00e9j na wsch\u00f3d ku miasteczku Sopockiniom a\u017c do Niemna rozci\u0105ga si\u0119 ziemia Jad\u017awing\u00f3w, dzi\u015b Podlasian i Rusin\u00f3w, gdzie narodu pierwobytnego \u015blady zosta\u0142y w nazwiskach wsi: Jatwie\u017a, Zilma\u0144ce, Ma\u0144kowce, Pchatery, Hruskie, Durgan, Wo\u0142kusz, Pchanica, Czortek, Mikasz\u00f3wek, Kadysz, i innych, tudzie\u017c w wielu uroczyskach. W blizko\u015bci t\u00e9\u017c Augustowa rozsiad\u0142 si\u0119 fabryczny Sztabin, niegdy\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 hr. Brzostowskiego; ten zak\u0142ad. wielk\u0105 oddaje przys\u0142ug\u0119 okolicznym mieszka\u0144com dostarczaniem swych wyrob\u00f3w na potrzeby miejscowe.<\/p>\n

Od rz. Ha\u0144czy Czarn\u00e9j, oblewaj\u0105c\u00e9j m. Suwa\u0142ki, zaczyna si\u0119 Litwa, kraik s\u0142yn\u0105cy z zami\u0142owania do pracy i przemys\u0142u, tudzie\u017c z pobo\u017cno\u015bci. Na kra\u0144cu po\u0142udniowym Litwy wznios\u0142y si\u0119 Sejny, wa\u017cne niegdy\u015b siedlisko Dominikan\u00f3w, dzi\u015b stolica dyecezji augustowski\u00e9j i miasto powiatowe.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tu le\u017cy wie\u015b i uroczysko Pomorze, \u015bwiadek by\u0142ego tu niegdy\u015b morza, kt\u00f3rego szcz\u0105tki w okolicznych jeziorach: Wigry, Du\u015b, Metele, Sajno i w wielu innych pozosta\u0142y. Nieopodal w\u015br\u00f3d jeziora na wyspie le\u017c\u0105 Wigry, w roku 1667 przez kr\u00f3la Jana Kazimierza i jego \u017con\u0119 Mary\u0105 Ludwik\u0119 za\u0142o\u017cone, gdzie niegdy\u015b by\u0142 zamo\u017cny klasztor Kamedu\u0142\u00f3w; lecz gdy ci, na \u017c\u0105danie biskupa Karpowicza, za rz\u0105d\u00f3w pruskich w roku 1799 to schronienie opu\u015bcili, wspania\u0142a \u015bwi\u0105tynia z klasztorem w ruiny zamienia\u0107 si\u0119 pocz\u0119\u0142y i dzi\u015b widok tego miejsca bole\u015b\u0107 wzbudza. W t\u00e9j\u017ce okolicy, obfit\u00e9j w lasy, ryby, grzyby i dobre grunta, pomi\u0119dzy Suwa\u0142kami a Sejnami, osiedli filiponi i jednowiercy; nie wyr\u00f3wnali jednak\u017ce w sw\u00e9m now\u00e9m przedsi\u0119bierstwie kolonistom Niemcom: owszem, pomi\u0119dzy ca\u0142\u0105 r\u00f3\u017cnoplemienn\u0105 ludno\u015bci\u0105 t\u00e9j gubernji, zajmuj\u0105 najni\u017cszy stopie\u0144 zami\u0142owania do pracy i rolnictwa.<\/p>\n

Dal\u00e9j, posuwaj\u0105c si\u0119 traktem kowie\u0144skim ku p\u00f3\u0142nocy, widzim Kalwarj\u0119 fundowan\u0105 przez Tyszkiewicza, g\u0142\u00f3wne siedlisko \u017cyd\u00f3w i zt\u0105d \u017cydowsk\u0105<\/i> nazywa si\u0119, chocia\u017c i w Suwa\u0142kach oni s\u0105 tak\u017ce panami miasta. Kalwarja ma odraz\u0119 dla tutejszego ludu przez to, \u017ce mie\u015bci w sobie s\u0105d policyi poprawcz\u00e9j i wi\u0119zienie, i dlatego gdy o kim chc\u0105 da\u0107 z\u0142\u0105 opinj\u0119, m\u00f3wi\u0105: \u201esiedzia\u0142 w Kalwarji\u201c co znaczy, \u017ce mia\u0142 spraw\u0119 kryminaln\u0105 i by\u0142 uwi\u0119ziony.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Ostatni\u00e9m po drodze bit\u00e9j miastem jest Marjampol, przez Litwin\u00f3w zwany Staropole<\/i>: stolica powiatu, do\u015b\u0107 schludna i handlowa. Wi\u0119c\u00e9j jednak ruchu handlowego widzie\u0107 mo\u017cna w Wy\u0142kowyszkach, miasteczku na zachodni\u00e9j stronie Litwy nieopodal od granicy pruski\u00e9j, w powiecie kalwaryjskim po\u0142o\u017con\u00e9m. Chocia\u017c Litwini wi\u0119c\u00e9j s\u0105 przemys\u0142owi i bardzi\u00e9j obeznani z handlem produkt\u00f3w wiejskich ni\u017c S\u0142owianie, jednakie nie posiadaj\u0105, tego sprytu i nie znaj\u0105 t\u00e9j chytro\u015bci w handlu, w jakie uposa\u017ceni s\u0105 \u017cydzi; to t\u00e9\u017c g\u0142\u00f3wny handel nie tylko towarami \u0142okciowemi i kolonialnemi, ale drzewem i produktami wiejskiemi prowadz\u0105 tu \u017cydzi. Bohaterstwo w przemycaniu towar\u00f3w zagranicznych i sztuka w \u0142atw\u00e9m i tani\u00e9m nabyciu wielkich zapas\u00f3w produkt\u00f3w i wyrob\u00f3w krajowych, zawsze nieodst\u0119pnemi ich s\u0105 przymiotami. Narodu tego klimat ani grunt nie odmienia, sama tylko nauka i przyzwoite wychowanie przekszta\u0142caj\u0105 ich w krajowc\u00f3w duchem i cia\u0142em.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d puszcz litewskich, a racz\u00e9j szcz\u0105tk\u00f3w ich, dzi\u015b le\u015bnictwa rz\u0105dowe Gryszkabuda i Pilwiszki stanowi\u0105cych, znajdujemy wychod\u017ac\u00f3w polskich, owych s\u0142ynnych niegdy\u015b budnik\u00f3w-mazur\u00f3w, kt\u00f3rzy tu zaw\u0119drowawszy, do\u015b\u0107 liczne budy za\u0142o\u017cyli i swym zwyczajem trudnili si\u0119 dobywaniem rudy \u017celazn\u00e9j, oraz paleniem las\u00f3w na smo\u0142\u0119, w\u0119giel i popi\u00f3\u0142. A gdy ten przemys\u0142 z lepsz\u00e9m poj\u0119ciem gospodarstwa le\u015bnego usta\u0142, budnicy, zapatruj\u0105c si\u0119 na krajowc\u00f3w, zaj\u0119li si\u0119 rolnictwem i chocia\u017c przez d\u0142ugie lata otoczeni obc\u00e9m plemieniem, przechowali dot\u0105d mow\u0119 i obyczaje swych przodk\u00f3w. Osady ich istniej\u0105 we wsiach: D\u0119bowa-buda, Gryszka-buda, Ziplabudzie, Maskabudzie, Wysoka-ruda, Karczowa-ruda, Judrza\u0144ska-ruda, Koz\u0142owa-ruda, Zygmonty, \u015amia\u0142oszyn i kilku innych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 i prawie najliczniejsz\u0105, bo przesz\u0142o \u2153 cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci t\u00e9j gubernii stanowi\u0105 Litwini, nar\u00f3d pracowity, wytrwa\u0142y i pobo\u017cny. Kurne izby bez komin\u00f3w, chodaki ze sk\u00f3ry \u015bwini\u00e9j i \u0142apcie \u0142yczane, oraz celne strzelanie, by\u0142y od wiek\u00f3w cech\u0105 ich narodow\u0105; lecz dzi\u015b powszechna o\u015bwiata i post\u0119p og\u00f3lny przenikn\u0119\u0142y ju\u017c w puszcze litewskie niegdy\u015b g\u0119ste, g\u0142uche i prawie bezkonieczne, obecnie znacznie przerzedzone i na ma\u0142e przestrzenie le\u015bne podzielone. Dzi\u015b ju\u017c na Litwie wiele obaczysz dom\u00f3w z kominami, bo oczy Litwin\u00f3w, zar\u00f3wno jak S\u0142owian, ju\u017c dym gryzie i uszkadza; z wyt\u0119pieniem lipy trudno o \u0142apcie, a zbli\u017cenie si\u0119 i cz\u0119ste stosunki z miastami, przekona\u0142y, \u017ce b\u00f3ty s\u0105 wygodniejsze od \u0142apci i chodak\u00f3w: za to k\u0142umpie<\/i> drewniane czyli posto\u0142y u Kurpi\u00f3w, a\u017c tu do\u015bcig\u0142y, chocia\u017c nie s\u0105 tyle, ile tam, upowszechnione. Nawet ulubiona szupiena<\/i> narodowa z p\u0119caku, grochu i ogonk\u00f3w \u015bwinich, ust\u0105pi\u0142a herbacie chi\u0144ski\u00e9j i winom zagranicznym; sam tylko krupnik pozosta\u0142 jako spu\u015bcizna po przodkach, bo mi\u00f3d lipiec dot\u0105d niezmienny przetrwa\u0142, a on to w\u0142a\u015bnie jest podstaw\u0105 dobrego krupniku. Krzy\u017ce zdobne, promieniste, przy wsiach na drogach stawiane, tak\u017ce pozosta\u0142y dobitna oznak\u0105 tradycyjn\u00e9j pobo\u017cno\u015bci Litwin\u00f3w. Musztyni\u00f3w<\/i> (talar\u00f3w bitych) ju\u017c Litwin nie zna, bo si\u0119 czasy i stosunki handlowe zmieni\u0142y; ale w miejsce tych, ruble srebrne, nie papierowe, osiad\u0142y w dawnych zakl\u0119tych garnkach i kryj\u0105 si\u0119 w do\u0142ach pod drzewem lub innych skrytkach domowych. Litwin pracuje szczerze oko\u0142o roli, kt\u00f3ra mu nie jest niewdzi\u0119czn\u0105; a gdy nape\u0142ni gumna i spichrze z\u0142ot\u00e9m ziarnem, nie spieszy si\u0119 ze sprzeda\u017c\u0105 lecz wyczekuje najwy\u017csz\u00e9j ceny i wtedy w\u0142a\u015bnie zbiera ruble do garnk\u00f3w. W uprawie lnu i chowie owiec najwi\u0119kszy udzia\u0142 przyjmuj\u0105 kobiety, kt\u00f3re z zebranego lnu i we\u0142ny wyrabiaj\u0105 dobre p\u0142\u00f3tno i bielizn\u0119 sto\u0142ow\u0105, oraz kilimki czyli dywaniki i inne do\u015b\u0107 gustowne tkaniny. Tym sposobem wsp\u00f3lna praca p\u0142ci oboj\u00e9j r\u0119czy za dobry skutek takow\u00e9j i b\u0142ogi byt ca\u0142ego domu. Nie sama jednak domowa nauka tradycyjna i naturalny rozum kieruj\u0105 taki\u00e9m gospodarstwem wiejski\u00e9m; owszem ch\u0142opcy garn\u0105 si\u0119 ch\u0119tnie do wy\u017csz\u00e9j nauki i po uko\u0144czeniu siedmiu klass w gimnazjum lub czterech w szkole powiatow\u00e9j, bez \u017calu z munduru szkolnego powracaj\u0105 do sw\u00e9j siermi\u0119gi czyli sukmany szar\u00e9j tasiemk\u0105 zielon\u0105 oblamowan\u00e9j i ulubion\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 zamieniaj\u0105 ch\u0119tnie na soch\u0119 i siekier\u0119, je\u015bli tylko fanatyczne uprzedzenie nie zaprowadzi i kt\u00f3rego z nich do seminarjum duchownego, zk\u0105d pospolicie, z ma\u0142ym wyj\u0105tkiem, wychodzi mierny lewita, lecz wielki w wyobra\u017ceniu swych domownik\u00f3w i s\u0105siad\u00f3w, a nawet ca\u0142ego ludu. Bo jak religja w najwi\u0119ksz\u00e9m jest poszanowaniu u Litwin\u00f3w, tak i str\u00f3\u017ce j\u00e9j cze\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 odbieraj\u0105. Kunigas<\/i> w j\u0119zyku litewskim oznacza ksi\u0119cia i ksi\u0119dza; to t\u00e9\u017c oba za r\u00f3wnych dygnitarzy kraju s\u0105 uwa\u017cani. Kunigielis gieradiejas<\/i> (ksi\u0119\u017culek dobrodzi\u00e9j) jest po\u017c\u0105danym i wa\u017cnym go\u015bciem w domu Litwina. Lecz biada, je\u015bli kap\u0142an o\u015bmieli si\u0119 przekroczy\u0107 granice swych \u015blub\u00f3w; w\u00f3wczas szacunek i zaufanie, jakie u ludu posiada\u0142, ust\u0119puj\u0105 powszechn\u00e9j pogardzie i tajemn\u00e9j obmowie; Litwin bowiem nie dopuszcza, aby \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 religji mog\u0142a by\u0107 kiedy skalan\u0105: co jest \u015bwi\u0119te, to w jego wyobra\u017ceniu nigdy inacz\u00e9j przedstawia\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Jeszcze jeden przymiot odznacza Litwina: tym jest mi\u0142o\u015b\u0107 kraju swego, kt\u00f3ra do takiego stopnia jest posuni\u0119ta, \u017ce je\u015bliby konieczne potrzeby go nie znagla\u0142y, od kolebki do grobu, sw\u00e9j strzechy nigdyby nie opu\u015bci\u0142. Jego \u015bwiat stanowi dom w\u0142asny oraz rola, \u0142\u0105ka, rzeka i las co go otaczaj\u0105: nawet po \u015bmierci nierad od sw\u00e9j kolebki oddala\u0107 si\u0119 i dlatego ka\u017cda prawie wie\u015b posiada w\u0142asny cmentarz, na kt\u00f3rym nie wolno nikomu z obcych grze\u015b\u0107 zw\u0142\u00f3k zmar\u0142ych. Czy ma by\u0107 rolnikiem, czyli t\u00e9\u017c ksi\u0119dzem, lub niekiedy urz\u0119dnikiem, Litwin nigdzieindzi\u00e9j jak tylko na w\u0142asn\u00e9j ziemi sw\u0105 karjer\u0119 chce rozwija\u0107. Ciekawo\u015b\u0107 poznania dalszego \u015bwiata i w\u0142a\u015bciwa S\u0142owianom ch\u0119tka bawienia si\u0119 po miastach, dla niego s\u0105 obce. Niemca, dlatego \u017ce jest innego wyznania, a mo\u017ce t\u00e9\u017c przez tradycyjn\u0105 pami\u0119\u0107 na najazdy niegdy\u015b Krzy\u017cak\u00f3w na ziemie litewskie, przodk\u00f3w uczni\u00f3w Lutra, Litwin nie cierpi. Wokietis<\/i> (Niemiec), wyraz dla ka\u017cdego Litwina przykry do wymawiania; \u0141ankas<\/i> (Polak) mil\u00e9j brzmi dla ucha litewskiego: jednak\u017ce chocia\u017c kto z Litwin\u00f3w posiada j\u0119zyk polski, woli nawet z Polakiem m\u00f3wi\u0107 po litewsku i tylko ostateczno\u015b\u0107 czyli konieczno\u015b\u0107 zmusza go do m\u00f3wienia niekiedy po polsku, z temi osobami, kt\u00f3re j\u0119zyka jego nie rozumiej\u0105. W\u0142adz\u0119 sw\u0105 szanuje i w og\u00f3lno\u015bci dla starszych jest uleg\u0142ym i pokornym, lecz gdy moc spirytusowa opanuje mu g\u0142ow\u0119, w\u00f3wczas Litwin przybiera dziko\u015b\u0107 swych przodk\u00f3w i nie widz\u0105c nikogo, opr\u00f3cz samego siebie, jest dumnym panem ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3remu wszyscy z drogi ust\u0119powa\u0107 winni.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Tu\u017c pomi\u0119dzy Litwinami osiedli Tatarzy, kt\u00f3rych liczba nie dochodzi do 200 os\u00f3b; nar\u00f3d ten opr\u00f3cz sw\u00e9j religji, w zupe\u0142no\u015bci przyj\u0105\u0142 barw\u0119 s\u0142owia\u0144sk\u0105 i powszechnie s\u0142ynie z poczciwo\u015bci i rzetelno\u015bci.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szkic gubernji augustowski\u00e9j Pi\u0119kna to kraina, gubernja augustowska. Na mappie wygl\u0105da ona jakby szyja, czy g\u0142owa naszego kraju; je\u015bli za\u015b pod\u0142ug anatomji i fizyologji mierzy\u0107, to\u0107 g\u0142owa zgo\u0142a nie mo\u017ce by\u0107 po\u015bledniejsz\u0105 od reszty cia\u0142a. I rzeczywi\u015bcie, jakie u nas bogactwo materjalne i moralne! Mamy skarby w ziemi, w wodzie, w lasach, w pi\u0119knych krajobrazach, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13380,"parent":13294,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13299","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nRozdzia\u0142 1 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozdzia\u0142 1 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Szkic gubernji augustowski\u00e9j Pi\u0119kna to kraina, gubernja augustowska. Na mappie wygl\u0105da ona jakby szyja, czy g\u0142owa naszego kraju; je\u015bli za\u015b pod\u0142ug anatomji i fizyologji mierzy\u0107, to\u0107 g\u0142owa zgo\u0142a nie mo\u017ce by\u0107 po\u015bledniejsz\u0105 od reszty cia\u0142a. I rzeczywi\u015bcie, jakie u nas bogactwo materjalne i moralne! Mamy skarby w ziemi, w wodzie, w lasach, w pi\u0119knych krajobrazach, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-11T14:20:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"838\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1125\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/\",\"name\":\"Rozdzia\u0142 1 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-10T12:23:42+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-11T14:20:54+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg\",\"width\":838,\"height\":1125},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/wedrowki-1\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Rozdzia\u0142 1\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozdzia\u0142 1 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Rozdzia\u0142 1 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Szkic gubernji augustowski\u00e9j Pi\u0119kna to kraina, gubernja augustowska. Na mappie wygl\u0105da ona jakby szyja, czy g\u0142owa naszego kraju; je\u015bli za\u015b pod\u0142ug anatomji i fizyologji mierzy\u0107, to\u0107 g\u0142owa zgo\u0142a nie mo\u017ce by\u0107 po\u015bledniejsz\u0105 od reszty cia\u0142a. I rzeczywi\u015bcie, jakie u nas bogactwo materjalne i moralne! Mamy skarby w ziemi, w wodzie, w lasach, w pi\u0119knych krajobrazach, […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-11T14:20:54+00:00","og_image":[{"width":838,"height":1125,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/","name":"Rozdzia\u0142 1 - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg","datePublished":"2020-05-10T12:23:42+00:00","dateModified":"2020-05-11T14:20:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/augustow-gubernia-1826-j-colberg.jpg","width":838,"height":1125},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/wedrowki-1\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Rozdzia\u0142 1"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13299"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13299\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}