{"id":13294,"date":"2020-05-10T14:18:42","date_gmt":"2020-05-10T12:18:42","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=13294"},"modified":"2020-05-15T17:01:27","modified_gmt":"2020-05-15T15:01:27","slug":"wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/","title":{"rendered":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte"},"content":{"rendered":"

Aleksander Po\u0142uja\u0144ski1<\/a><\/sup><\/h4>\n
\n

Wprowadzenie<\/h4>\n
\n

Legendarna ksi\u0105\u017cka, wydana w 1859 r., b\u0119d\u0105ca pierwszym sp\u00f3jnym i koncepcyjnie kompletnym opisem Suwalszczyzny, w wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach okre\u015blana jako dzie\u0142o naukowe, cho\u0107 naukowym bez w\u0105tpienia nie jest, nawet jak na XIX-wieczne standardy. W\u0142a\u015bciwszym by\u0142oby okre\u015blenie jej mianem dobrego przewodnika. Troch\u0119 w niej r\u00f3wnie\u017c wtr\u0105ce\u0144 publicystycznych, co nie dziwi, skoro dowiadujemy u wst\u0119pu, i\u017c u jej pocz\u0105tku le\u017ca\u0142y korespondencje z prowincji do warszawskich gazet (1856-57 \u201eListy historyczno-statystyczne o guberni augustowskiej\u201d w \u201eKronice Wiadomo\u015bci Krajowych i Zagranicznych\u201d a tak\u017ce korespondencje w \u201eGazecie Warszawskiej\u201d, \u201eGazecie Codziennej\u201d, \u201ePrzegl\u0105dzie Rolniczym i Handlowym\u201d). Czytelnikom przyzwyczajonym do wsp\u00f3\u0142czesnej politycznej poprawno\u015bci tekst Po\u0142uja\u0144skiego wyda si\u0119 wr\u0119cz szokuj\u0105cym. Gdyby tak\u0105 pozycj\u0119 wydano dzi\u015b, to kto wie, czy autor nie stan\u0105\u0142by przed s\u0105dem za pod\u017ceganie do nienawi\u015bci etnicznej. Bez \u017cenady rozpisuje si\u0119 bowiem autor o sk\u0142onno\u015bci Kurpi\u00f3w do kradzie\u017cy, pija\u0144stwa i niechlujstwa, o k\u0142usownictwie Rusin\u00f3w, chytro\u015bci, przemytnictwie, \u0142achmaniarstwie \u017byd\u00f3w. Bezpardonowe osobiste wycieczki polemiczne (jak: \u201ech\u0142opek z pow. marjampolskiego<\/i> korrespondent Kroniki\u201d) przysparza\u0142y mu przy tym osobistych wrog\u00f3w. Mimo to (a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tym smaczkom) ksi\u0105\u017ck\u0119 czyta si\u0119 \u0142atwo niczym dobr\u0105 opowie\u015b\u0107. W drugiej strony, nie wszystko w po\u0142owie XIX wieku mog\u0142o by\u0107 wydrukowanym. Pami\u0119tajmy bowiem, \u017ce rosyjska cenzura, aczkolwiek nie tak jeszcze rygorystyczna jak par\u0119 lat p\u00f3\u017aniej \u2013 po powstaniu styczniowym \u2013 to jednak i wtedy na zbyt wiele nie pozwala\u0142a. Nie dowiemy si\u0119 wi\u0119c dlaczeg\u00f3\u017cto maj\u0105tek Paca zosta\u0142 skonfiskowany, ani przeciw komu on walczy\u0142.<\/p>\n

Co si\u0119 za\u015b tyczy warstwy faktograficznej, to warto\u015b\u0107 tego dzie\u0142a jest bardzo w\u0105tpliwa. Po\u0142uja\u0144ski zawar\u0142 tu ca\u0142\u0105 mas\u0119 b\u0142\u0119d\u00f3w, przeinacze\u0144, pseudonaukowo\u2013zdroworozs\u0105dkowych docieka\u0144, kt\u00f3re brane za dobr\u0105 monet\u0119 i powtarzane na nim bez ko\u0144ca wiele umys\u0142\u00f3w zm\u0105ci\u0142y, jak cho\u0107by w sprawie pochodzenia nazwy Suwa\u0142k<\/i><\/a>. Za to niezmiernie warto\u015bciowe wydaj\u0105 mi si\u0119 miejscowe legendy, opisy stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych oraz zwyczaj\u00f3w ludowych, wesel i pogrzeb\u00f3w.<\/p>\n

Zapraszam wi\u0119c do lektury, a mieszka\u0144c\u00f3w ziemi \u0142om\u017cy\u0144skiej za niebyt pochlebny opis Kurpi\u00f3w \u2013 w imieniu autora \u2013 z g\u00f3ry przepraszam.<\/p>\n

Ortografia \u2013 jak w oryginale \u2013 z wyj\u0105tkiem drobnych liter\u00f3wek, kt\u00f3re oznaczam niebiesko. Korekta digitalizacji jeszcze niedoko\u0144czona, samog\u0142oska \u201e\u00e9\u201d \u2014 nieprzypadkowa (w j\u0119zyku literackim d\u0142ugie \u201e\u00e9\u201d utrzyma\u0142o si\u0119 do ~\u00be XIX wieku).<\/p>\n

Przyjemnego czytania !<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"\"<\/a>\n

Wst\u0119p<\/a><\/h3>\n
Nie mamy dot\u0105d opisu szczeg\u00f3\u0142owego wszystkich pami\u0105tek historycznych, w jakie zamo\u017cn\u0105 jest gubernja augustowska; nie znamy dok\u0142adnie obyczaj\u00f3w r\u00f3\u017cnoplemiennego ludu, kt\u00f3ry tu z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata zgromadziwszy si\u0119, osiad\u0142 i zbrata\u0142 si\u0119 z pierwobylcami, poddaj\u0105c si\u0119 pod ich prawa krajowe i ustawy. Dlatego t\u00e9\u017c zwiedziwszy t\u0119 pi\u0119kn\u0105 cz\u0105stk\u0119 naszego kraju, postanowili\u015bmy nasze chwilowe wra\u017cenia przela\u0107 naprz\u00f3d w jedn\u00e9m z pism czasowych w formie list\u00f3w, a nast\u0119pnie wyszykowawszy je pod\u0142ug po\u0142o\u017cenia jeograficznego i uzupe\u0142niwszy, podajemy jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 pod s\u0105d publiczno\u015bci, w ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/em><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 1<\/a><\/h3>\n
Szkic gubernji augustowski\u00e9j Pi\u0119kna to kraina, gubernja augustowska. Na mappie wygl\u0105da ona jakby szyja, czy g\u0142owa naszego kraju; je\u015bli za\u015b pod\u0142ug anatomji i fizyologji mierzy\u0107, to\u0107 g\u0142owa zgo\u0142a nie mo\u017ce by\u0107 po\u015bledniejsz\u0105 od reszty cia\u0142a. I rzeczywi\u015bcie, jakie u nas bogactwo materjalne i moralne! Mamy skarby w ziemi, w wodzie, w lasach, w pi\u0119knych krajobrazach, w zabytkach historycznych i w samym r\u00f3\u017cnoplemiennym narodzie. W ziemi posiadamy rud\u0119 \u017celazn\u0105, bursztyn, torf i inne u\u017cyteczne cia\u0142a kopalne; w jeziorach, czyli szcz\u0105tkach dawnego ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 2<\/a><\/h3>\n
Narodowo\u015b\u0107 i stany gubernji. Obyczaje narod\u00f3w daj\u0105 pozna\u0107 ich rozum i serce. Wierzchnia barwa ca\u0142ego kraju nadawa\u0107 mo\u017ce narodowi s\u0142aw\u0119 wielki\u00e9j o\u015bwiaty i szlachetno\u015bci, a jednak w szczeg\u00f3\u0142ach jego znale\u017a\u0107 mo\u017cna ciemnot\u0119 i poni\u017cenie. We wszystkich krajach taka sprzeczno\u015b\u0107 dostrzedz si\u0119 mo\u017ce; od kt\u00f3r\u00e9j nasz kraj a nawet prowincja nasza nie jest woln\u0105. Ju\u017ce\u015bmy w poprzednim rozdziale nadmienili, \u017ce gubernja augustowska nie jest to po\u015bledniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kraju naszego; ten sam polor i te same og\u00f3lne zwyczaje s\u0105 w Suwa\u0142kach i ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 3<\/a><\/h3>\n
Miasta: Zambr\u00f3w, Wizna i Jedwabne. – Czerwony b\u00f3r. – Kana\u0142 Augustowski. – Rzeki: Ha\u0144cza Czarna, Ha\u0144cza Bia\u0142a i Bobra. – Miasto Lipsk. – Wsie: Lub\u00f3w, Krasnopol i Jegl\u00f3wek. Dla was historycy, archeologowie, poeci i malarze, chc\u0119 wskaza\u0107 drogie okruchy, czy t\u00e9\u017c py\u0142ki szacownych zabytk\u00f3w i skarb\u00f3w nasz\u00e9j prowincyi; z tych py\u0142kow utworzy\u0107 pi\u0119kn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, b\u0119dzie wasz\u00e9m zadaniem. Ten, kto z mi\u0142o\u015bci\u0105 kraju swego przebie\u017cy wyci\u0105gnion\u0105 ku p\u00f3\u0142nocy cz\u0119\u015b\u0107 kr\u00f3lestwa, znajdzie tu jak wsz\u0119dzie, na ka\u017cdym prawie kroku, pokarm dla ducha, ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 4<\/a><\/h3>\n
Kurpowie. – Cz\u0119\u015b\u0107 ich Nowogrodzka. – Bartnicy. – Bory, p\u00f3\u0142bory i \u0107wier\u0107bory-Upadek bartnictwa. – Rozporz\u0105dzenie z r. 1837. – R\u00f3\u017cne zaj\u0119cia Kurpi\u00f3w. – Prorocy. – Moralno\u015b\u0107 i pobo\u017cno\u015b\u0107 Kurpi\u00f3w. – Str\u00f3j ich. – Nowogr\u00f3d i Kolno. Nasi etnografowie dot\u0105d nie zupe\u0142nie si\u0119 zgadzaj\u0105 w okre\u015bleniu pochodzenia Kurpi\u00f3w, nikt jednak nie zaprzecza, \u017ce to jest nar\u00f3d s\u0142owia\u0144ski, a nawet polski. P\u00f3\u0142dzikie ich dot\u0105d obyczaje, oraz m\u0119ztwo i wytrwa\u0142o\u015b\u0107, czyni\u0105 ich podobnemi do Hucu\u0142\u00f3w i g\u00f3rali karpackich; zt\u0105d w\u0142a\u015bnie nadane im zosta\u0142o ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 5<\/a><\/h3>\n
Puszcza zielona schronieniem wygna\u0144c\u00f3w z kraju. – Boje ze Szwedami. – Turo\u015bl. – Zr\u0119biska. – Jezioro Serafin. – Kolno. – J\u0119zyk Kurpi\u00f3w i pie\u015bni ich. – Okolice Kurpi\u00f3w z trzech stron. – Wsi szlacheckie. – Dobra Kisielnickich. – Sniadowo. – Wie\u015b Szczepankowo. – Szczuczyn. – Legenda o Grajewie i pomnik obok. – Rajgr\u00f3d. Kurpie pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem wzbudzaj\u0105 wiele ciekawo\u015bci, nie uwa\u017camy wi\u0119c za zbyteczne jeszcze o nich niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y opowiedzie\u0107. Puszcza nowogrodzka w dawnych czasach nosi\u0142a miano Puszczy zielon\u00e9j<\/i> ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 6<\/a><\/h3>\n
Studzienniczna. – Osady dawnych osocznik\u00f3w le\u015bnictwa prze\u0142omskiego. – Dawne ost\u0119py. – Wie\u015b \u015awi\u0119te-Jeziory. – Krzy\u017ce boru\u0144skie. – Miasta: Wisztyniec, Wierzbo\u0142\u00f3w, W\u0142adys\u0142aw\u00f3w i Sudargi. Szcz\u0119\u015bliwy, kto wolny od trosk \u017cycia doczesnego, zapominaj\u0105c o \u015bwiecie i ludziach, w samotno\u015bci odda\u0107 si\u0119 mo\u017ce Bogu; lecz daleko szcz\u0119\u015bliwszym jest ten, kto po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 dla dobra bli\u017anich, nie samemi tylko usty, lecz wielkiemi czynami chwa\u0142\u0119 Bogu oddaje. W dawnych wiekach, przy inn\u00e9m ni\u017c dzi\u015b poj\u0119ciu cn\u00f3t i pobo\u017cno\u015bci, za doskona\u0142o\u015b\u0107 ludzk\u0105 uwa\u017cano, je\u015bli kto zapar\u0142szy ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 7<\/a><\/h3>\n
Ruiny dawnego zamku Surpile. \u2014 Szczepy narodu litewskiego: Gogi, Staki, Dziuki, Szaki, Zanawiki i Jad\u017awingowie. \u2014 Jegl\u00f3wek wie\u015b i Egle nimfa litewska. \u2014 Wsie Jegliniec i Urdomin. Litwini z Azji, kolebki lud\u00f3w, przybywszy za kraniec p\u00f3\u0142nocny pot\u0119\u017cnego niegdy\u015b pa\u0144stwa rzymskiego do g\u0142uchych i bezludnych puszcz, rych\u0142o pokochali sw\u0105 now\u0105 ojczyzn\u0119 i okre\u015bliwszy j\u00e9j granice, ka\u017cdej pi\u0119dzi ziemi bacznie strzegli. Z pomi\u0119dzy s\u0105siad\u00f3w tego nowego kraju najnieprzyja\u017aniejszym by\u0142 Litwie zakon Krzy\u017cak\u00f3w, kt\u00f3ry pod god\u0142em Chrystusa, wbrew nauce Jego, bratni\u0105 krew przelewa\u0142 ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 8<\/a><\/h3>\n
\u0141owy kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y w puszczy Uho\u0142. – Klasztor Kamedu\u0142\u00f3w w Wigrach. – Proces Kiewlicz\u00f3w o doba Surplie. – Dyecezja wigierska i pierwszy j\u00e9j biskup Karpowicz. Dwa narody r\u00f3\u017cnoplemienne i od wiek\u00f3w nieprzyjazne po\u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105 wiecznotrwa\u0142ym w\u0119z\u0142em mi\u0142o\u015bci braterski\u00e9j, to wielka rzecz, tylko przy pomocy Boga wykona\u0107 si\u0119 mo\u017ce. Takim by\u0142 fakt religijno-polityczny w roku 1386 spe\u0142niony, kiedy nieprzyjazna Polsce Litwa, z ni\u0105 na zawsze si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c, przyj\u0119\u0142a od ni\u00e9j dobrowolnie z natchnienia bozkiego \u015bwiat\u0142o Chrystusa, i cywilizacj\u0119 europejsk\u0105… ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 9<\/a><\/h3>\n
Jad\u017awingowie i Podlasianie. – Wsie podlaskie. – Zamek krzy\u017cacki Methenburg zwany. – Ciechanowiec, Wysokie Mazowieckie i Soko\u0142y. – Krasnyb\u00f3r. – Lipsk i Sopo\u0107kinie. – Osady Jad\u017awing\u00f3w i Rusin\u00f3w. – Teolin. – Kopci\u00f3w. – Jaminy, Raczki. – Baka\u0142arzewo. – Filip\u00f3w. – Przero\u015bl. – Ubi\u00f3r, zwyczaje i pie\u015bni Podlasian i Rusin\u00f3w. Od ziemi Kurpi\u00f3w przechodz\u0105c do Litwy, w tera\u017aniejszych powiatach \u0142om\u017cy\u0144skim i augustowskim znajdujemy Mazur\u00f3w, ju\u017c na w\u0142asn\u00e9j, ju\u017c na podlaski\u00e9j i litewski\u00e9j ziemi osiad\u0142ych, tudzie\u017c Podlasian i Rusin\u00f3w, kt\u00f3rzy opanowawszy ziemi\u0119 ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 10<\/a><\/h3>\n
Ha\u0144cza. – Cisowa G\u00f3ra. – Francuzkie stanowisko. – Suwa\u0142ki. – \u0179r\u00f3d\u0142o Stanis\u0142awa Augusta. – Ksi\u0105dz Korzeniewski. – Wiejsieje, Liszk\u00f3w, Kryksztany, Sereje i \u017bylwa. Ka\u017cdy z syn\u00f3w kraju naszego kocha Litw\u0119, zar\u00f3wno jak Mazowsze, Kujawy, Krakowskie i inne cz\u0119\u015bci jedn\u00e9j wielki\u00e9j niegdy\u015b ziemi; lecz ta mi\u0142o\u015b\u0107 nie mo\u017ce si\u0119 zwa\u0107 doskona\u0142\u0105, skoro przedmiotu, dla kt\u00f3rego serce nasze jest ni\u0105 przej\u0119te, dot\u0105d dobrze nie znamy. Mni\u00e9j jeszcze obeznani jeste\u015bmy z j\u0119zykiem mieszka\u0144c\u00f3w t\u00e9j krainy, kt\u00f3ry chocia\u017c dzi\u015b jest p\u00f3\u0142-martwym, m\u00f3g\u0142by jednak wi\u0119c\u00e9j ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 11<\/a><\/h3>\n
Krasnopol. – \u0141o\u017adzieje. – Metele. – Cyganowo i Ajtwaras. – Pochodzenie obrazu Bogarodzicy trempi\u0144ski\u00e9j w Lubowie. – Miros\u0142aw i Bendry. W s\u0105siedztwie osad filipo\u0144skich, o mil\u0119 na zach\u00f3d od Sejn, w dawn\u00e9j puszczy le\u015bnictw perstu\u0144skiego i prze\u0142omskiego, w uroczysku Epidemia<\/i> zwan\u00e9m, Antoni Tyzenhauz podskarbi nadworny w. ks. lit., za\u0142o\u017cy\u0142 miasto Krasnopol<\/i>, kt\u00f3remu nada\u0142 przywileje d. 23 pa\u017adziern. 1784 r. w tych s\u0142owach w ksi\u0119gach grodzkich powiatu grodzie\u0144skiego zapisane: \u201ePrzed aktami grodu stan\u0105\u0142 Tomkiewicz , dokument przez Ejsymonta komornika pow. grodzie\u0144skiego ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 12<\/a><\/h3>\n
Sejny W dawn\u00e9j puszczy olitski\u00e9j, kt\u00f3ra znaczn\u0105 przestrze\u0144 ziemi litewski\u00e9j zalega\u0142a, na kra\u0144cu po\u0142udniowym \u00f3wczesnego le\u015bnictwa prze\u0142omskiego, nad jedn\u00e9m z licznych jezior tera\u017aniejsz\u0105 gubernj\u0119 augustowsk\u0105 oblewaj\u0105cych, strudzeni obron\u0105 kraju od napadu Krzy\u017cak\u00f3w, trzej rycerze litewscy za\u0142o\u017cyli osady, w kt\u00f3rych stare swe lata spokojnie przep\u0119dzi\u0107 zamierzyli. By\u0142o to za panowania W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y, ju\u017c po \u015bmierci Witowda przez nar\u00f3d op\u0142akiwanego, w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy Boles\u0142aw Swidrygaj\u0142o, brat kr\u00f3la, wszelkich zabieg\u00f3w u\u017cywa\u0142 do utrzymania si\u0119 na tronie wielkiego ksi\u0119cia litewskiego, chocia\u017c nar\u00f3d nie bardzo ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 13<\/a><\/h3>\n
Obelia, Oniszki i Jackowo. – Niemonajcie, Olita, Rumbowicze. – Mogi\u0142y Litwin\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich w Warupiu i w Szwajcarji. – Wsie tatarskie i tatarzy na Litwie. – Zniemcza\u0142y Litwin Nagis jest za\u0142o\u017cycielem sekty Mukr\u00f3w, kt\u00f3r\u00e9j Stronnica powodzenie podobne do sekty Braci workowych. – Simno, Ku\u0142aki, Bartniki, Pojewo\u0144, Grau\u017cyszki i \u0141ankieliszki. – S\u0142\u00f3wko o gospodarstwie Niemc\u00f3w na Litwie. Dawne puszcze litewskie w\u015br\u00f3d panuj\u0105cych sosen i \u015bwierk\u00f3w, zawiera\u0142y w sobie wiele drzew li\u015bciowych twardych i mi\u0119kkich, a w\u015br\u00f3d tych ostatnich widzie\u0107 mo\u017cna by\u0142o drzewa ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 14<\/a><\/h3>\n
Miasto Ludwin\u00f3w. – Rzeka Dewinia czyli Bozka. – Sprawa Radoszewskiego z Boufa\u0142\u0142em. – Szaniec Pliny. – Wsie: Dauksze i Skiersobole. – Miasto Preny. – Ignacy Szukszta. – \u015alady dawnego mostu na Niemnie. – Wsie: Chlebiszki i Pokieuliszki. – \u0141\u0105ka \u017bylnitines pod opiek\u0105 duch\u00f3w zostaj\u0105ca. – Jezioro Pren\u0142onkin. – Posz\u0142awanty. – Aleksota. – Zamki dawne nadnieme\u0144skie. – Miasto Poniemo\u0144 i wie\u015b Po\u017caj\u015bcie. Chc\u0105c pozna\u0107 dok\u0142adnie jak\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju, prowincj\u0119, a t\u00e9m bardzi\u00e9j ca\u0142y kraj, trzeba szczeg\u00f3lnie temu si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107; podr\u00f3\u017cuj\u0105c kolejami ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 15<\/a><\/h3>\n
Wi\u0142kowyszki, Olwita, Gi\u017ce, Szumsk, Pilwiszki i Antonowo. – W\u0142adys\u0142aw\u00f3w, Gryszkabuda, Zyple, \u0141uksze, Syntowty, Wysokaruda, g\u00f3ry czyli okopy szwedzko-litewskie. – Jezioro czyli bagno, A\u017carelis zwane, w dawn\u00e9j puszczy kowie\u0144ski\u00e9j, gdzie jest kraina podziemna, nad kt\u00f3r\u0105 panuje spokojnie Strukis. Dawna puszcza pre\u0144ska na zach\u00f3d rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 a\u017c do rzeki Wi\u0142kowyi, kt\u00f3ra znan\u0105 by\u0142a z przyleg\u0142ych obszernych kniei wilk\u00f3w, dok\u0105d zbierano si\u0119 na ich polowanie; zt\u0105d t\u00e9\u017c rzeka ta wzi\u0119\u0142a swe nazwisko od wyraz\u00f3w, litewskich wi\u0142ka-weaja<\/i>, co znaczy: wilka goni\u0105. Nad rzek\u0105 Szejmen\u0105, ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 16<\/a><\/h3>\n
Szaki, Kidule, Szy\u0142gale, S\u0142owiki. – Zamek Sudarga. – Kajmele. – Zamek ksi\u0119cia Henryka bawarskiego, strze\u017cony przez bia\u0142\u0105 dziewic\u0119. – Gie\u0142gudyszki, Pokalniszki, B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, Ponikie i I\u0142g\u00f3w, \u015awiatoszyn, Wilkija, Junigeda lub Junda twierdza litewska. – Poniemo\u0144 Fergisa, Sapie\u017cyszki, Dziewago\u0142a, Altoniszki i Rogliszki miejsca bogom po\u015bwi\u0119cone. – Puszcza Do\u0142hikut i Marwa. W dawn\u00e9m ksi\u0119stwie \u017cmudzki\u00e9m, w puszczy jurborgski\u00e9j, w pocz\u0105tkach chrze\u015bcija\u0144stwa w tym kraju, nad rzeczk\u0105 Cesark\u0105, powstaly Szaki<\/i>, osada od szakej<\/i> (ga\u0142\u0119zie) tak nazwana, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c w roku 1352 pustoszy\u0142 w. mistrz ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 17<\/a><\/h3>\n
Balwierzyszki. – Rzeki: Rawona, Wicia i Jesia w pstr\u0105gi obfituj\u0105ce. – \u0179r\u00f3d\u0142a mineralne narewskie. – Pogiermo\u0144, pomnik Karola Gustawa Henke. – Gaje i rzeki \u015bwi\u0119te. – Grunta i rzeka do djab\u0142\u00f3w nale\u017c\u0105ce. – Kara przez Szwed\u00f3w wymierzona za nierzetelny handel. – Boczkieniki i Boczkienikiele. – Sobolany, Lepo\u0142aty, Obelino i Moroszkinie. – Lasy Wangos i Druski. – \u015alady \u0142o\u017cysk nied\u017awiedzich. – Taorukiemie, Pokojnie, Budry i Bojary, Dziewogo\u0142a. W czasie wojen Krzy\u017cak\u00f3w z Litwinami dla \u0142atwiejsz\u00e9j przeprawy swych wojsk przez Niemen, krajowcy ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 18<\/a><\/h3>\n
Skraudzie, Wejwery, Godlewo i Freda. – Rolnictwo, zwyczaje i pie\u015bni ludu litewskiego. W wieku XVII, dzisiejsza cz\u0119\u015b\u0107 wschodnia le\u015bnictwa rz\u0105dowego Pilwiszki, gdzie lasy stra\u017cy Gierniki i Wilemska z przyleg\u0142emi wsiami rozpostar\u0142y si\u0119, stanowi\u0142a cz\u0119\u015bci wschodni\u0105 puszczy kowie\u0144ski\u00e9j, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do starostwa Rumszyskiego za Niemnem. Tu by\u0142y liczne budy rudnik\u00f3w, kt\u00f3rzy dla nadania ruchu fryszerkom, wznie\u015bli wod\u0119 w przep\u0142ywaj\u0105c\u00e9j przez puszcz\u0119 rzeczce i tym sposobem zalawszy przyleg\u0142e \u0142\u0105ki do rolnik\u00f3w nale\u017c\u0105ce, wyrz\u0105dzili im krzywd\u0119, po litewsku nuskraudi<\/i> zwan\u0105, od czego t\u00e9\u017c ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
\"\"<\/a>\n

Rozdzia\u0142 19<\/a><\/h3>\n
Uzupe\u0142nienie i doko\u0144czenie. Obejrzeli\u015bmy ca\u0142\u0105 gubernj\u0119 augustowsk\u0105 i odkryli\u015bmy w ni\u00e9j skarby umys\u0142owe odnosz\u0105ce si\u0119 do historji, statystyki, etnografji i belletrystyki. Jest tu mnogo\u015b\u0107 tre\u015bci, kt\u00f3re pod pi\u00f3rem poet\u00f3w i pod p\u0119dzlem malarzy rozwin\u0105\u0107 si\u0119 mog\u0105 w ogromne, szacowne i mi\u0142e naszemu sercu dzie\u0142a. Do ca\u0142o\u015bci obrazu gubernji brakuje jeszcze szczeg\u00f3\u0142\u00f3w znanych i w Staro\u017cytn\u00e9j Polsce<\/i> Bali\u0144skiego oraz w innych dzie\u0142ach historycznych ju\u017c opisanych i dlatego pomin\u0119li\u015bmy je tutaj. Jednak\u017ce widzim potrzeb\u0119 o niekt\u00f3rych wa\u017cniejszych przedmiotach kr\u00f3tk\u0105 wzmiank\u0119 tu uczyni\u0107 ...
Czytaj Dalej<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n
    \n
  1. Tekst pochodzi z niedost\u0119pnej ju\u017c strony: http:\/\/linia-polnocna.internetdsl.pl\/wedrowki\/index.html<\/span>[↩<\/a>]<\/span><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Aleksander Po\u0142uja\u0144ski1 Wprowadzenie Legendarna ksi\u0105\u017cka, wydana w 1859 r., b\u0119d\u0105ca pierwszym sp\u00f3jnym i koncepcyjnie kompletnym opisem Suwalszczyzny, w wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach okre\u015blana jako dzie\u0142o naukowe, cho\u0107 naukowym bez w\u0105tpienia nie jest, nawet jak na XIX-wieczne standardy. W\u0142a\u015bciwszym by\u0142oby okre\u015blenie jej mianem dobrego przewodnika. Troch\u0119 w niej r\u00f3wnie\u017c wtr\u0105ce\u0144 publicystycznych, co nie dziwi, skoro dowiadujemy u wst\u0119pu, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13375,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13294","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nW\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Aleksander Po\u0142uja\u0144ski Legendarna ksi\u0105\u017cka, wydana w 1859 r., b\u0119d\u0105ca pierwszym sp\u00f3jnym i koncepcyjnie kompletnym opisem Suwalszczyzny, w wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach okre\u015blana jako dzie\u0142o naukowe, cho\u0107 naukowym bez w\u0105tpienia nie jest.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-15T15:01:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"598\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\",\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-10T12:18:42+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-15T15:01:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg\",\"width\":400,\"height\":598},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","og_description":"Aleksander Po\u0142uja\u0144ski Legendarna ksi\u0105\u017cka, wydana w 1859 r., b\u0119d\u0105ca pierwszym sp\u00f3jnym i koncepcyjnie kompletnym opisem Suwalszczyzny, w wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach okre\u015blana jako dzie\u0142o naukowe, cho\u0107 naukowym bez w\u0105tpienia nie jest.","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-15T15:01:27+00:00","og_image":[{"width":400,"height":598,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/","name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg","datePublished":"2020-05-10T12:18:42+00:00","dateModified":"2020-05-15T15:01:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-e1589205938933.jpg","width":400,"height":598},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/wedrowki-po-guberni-augustowskiej-w-celu-naukowym-odbyte\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"W\u0119dr\u00f3wki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13294"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13294\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}