{"id":12698,"date":"2020-04-25T17:49:38","date_gmt":"2020-04-25T15:49:38","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=12698"},"modified":"2020-04-27T01:11:16","modified_gmt":"2020-04-26T23:11:16","slug":"m","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/","title":{"rendered":"Litera M"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku<\/h3>\n

Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, VI, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym)<\/p>\n

Macharce<\/a>, Maciejowizna<\/a>, Ma\u0107kance<\/a>, Ma\u0107kowa-ruda<\/a>, Ma\u0107kowo<\/a>, Ma\u0107k\u00f3w<\/a>, Madejki<\/a>, Magdalenenhof<\/a>, Magdalenowo<\/a>, Majdan<\/a>, Makaryszki<\/a>, Makosieje<\/a>, Malin\u00f3wka<\/a>, Malisowizna<\/a>, Ma\u0142a hutta<\/a>, Ma\u0142czynie<\/a>, Ma\u0142e<\/a>, Ma\u0142eraczki<\/a>, Ma\u0142gorzaty<\/a>, Ma\u0142ki\u0144<\/a>, Ma\u0142owiste<\/a>, Mamarta<\/a>, Mani\u00f3wka<\/a>, Mankunele<\/a>, Mankuny<\/a>, Ma\u0144kowce<\/a>, Marcinka\u0144ce<\/a>, Marcinkowizna<\/a>, Marcinowo<\/a>, Margrabowo (Olecko)<\/a>, Marienhof<\/a>, Markawen<\/a>, Markiszki<\/a>, Markowce<\/a>, Markowo<\/a>, Markowskie<\/a>, Marlinowo<\/a>, Maryanka<\/a>, Marycha<\/a>, Maryna<\/a>, Marynowo<\/a>, Mas\u0142owszczyzna<\/a>, Maszutkina<\/a>, Mat\u0142ak<\/a>, Matznorkehmen<\/a>, Mauda<\/a>, Mazowsze Pruskie (Mazury)<\/a>, Mazurki<\/a>, Mazury<\/a>, Mazutkehmen<\/a>, Ma\u017ce<\/a>, Meldynis<\/a>, Meszkinie<\/a>, Meszkruppien<\/a>, Metele<\/a>, Metelica<\/a>, M\u0119ciszki<\/a>, Mia\u0142kie<\/a>, Micewicze<\/a>, Michalin<\/a>, Michaliszki<\/a>, Micha\u0142owo<\/a>, Michnowce<\/a>, Mickiewicze<\/a>, Mieciuny<\/a>, Mierkinie<\/a>, Mieruniszki<\/a>, Mi\u0119ciszki<\/a>, Mi\u0119ciuny<\/a>, Mikaszewo<\/a>, Mikasz\u00f3wka<\/a>, Mikicie<\/a>, Miklaszewo<\/a>, Miklasz\u00f3wka<\/a>, Mikobole<\/a>, Miko\u0142ajewka<\/a>, Miko\u0142ajewsk<\/a>, Miko\u0142ajki<\/a>, Miko\u0142aj\u00f3wek<\/a>, Miko\u0142aj\u00f3wka<\/a>, Milanowszczyzna<\/a>, Mile\u0144ska<\/a>, Milewo<\/a>, Milewskie<\/a>, Milowe<\/a>, Milucken<\/a>, Mi\u0142aszewszczyzna<\/a>, Mi\u0142ostany<\/a>, Mi\u0142uki<\/a>, Misiszki<\/a>, Miszkinie<\/a>, Mittel-Joduppe<\/a>, Mizery<\/a>, Mi\u017ca\u0144ce<\/a>, M\u0142ynek<\/a>, M\u0142ynik<\/a>, M\u0142yniki<\/a>, M\u0142yniska<\/a>, M\u0142ynisko<\/a>, Mocewicze<\/a>, Moczyd\u0142y<\/a>, Modyszki<\/a>, Mogilnica<\/a>, Mojwidy<\/a>, Monkinie<\/a>, Morgi<\/a>, Morgotroki<\/a>, Moskiewszczyzna<\/a>, Mostowo<\/a>, Most\u00f3wek<\/a>, Motule<\/a>, Motu\u0142ka<\/a>, Mowszabole<\/a>, Mozoliszki<\/a>, Mo\u017cne<\/a>, Mu\u0142y<\/a>, Murowany most<\/a>, Muryniszki<\/a>.<\/p>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

Mace,<\/b> w\u015b i dobra, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Murawiewska, 40 w. od Pru\u017cany. W\u015b ma 343 dz.; dobra Ma\u0142achowskich, z fol. Glinianka i urocz. Temnica 414 dz. Pod wsi\u0105 kurhan.<\/span><\/p>\n

Macharce<\/b> al. Makarce<\/i>, w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Sejny, odl. 21 w. od Sejn, ma 34 dm., 200 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 7 dm., 31 mk.<\/p>\n

Machicuc<\/b> al. Malchikul<\/i> (dok.), stare pole pruskie na Warmii, wzmiankowane w przywileju wsi Lajsy r. 1304. (Cod. dipl. Warm. I, 225). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Maciejewicze<\/b> 1.) okolica szlach., pow. grodzie\u0144ski, gm. Bohorodycka (Masalany), 75 dz. 2.) M.,<\/b> pow. pru\u017ca\u0144ski, ob. Matwiejewicze<\/i>.<\/span><\/p>\n

Maciejkowa G\u00f3ra,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Tarnopol, 75 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Maciejowizna,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Ber\u017cniki; odl. 3<\/span> w. od Sejn, ma 3 dm., 31 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Krasnogruda<\/a> (ob.).<\/p>\n

Maciesze,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adcki, gm. Ja\u015bwi\u0142y, 824 dz.<\/span><\/p>\n

Mackielewszczyzna,<\/b> dobra, pow. wo\u0142kowyski, gm. Biskupice, w\u0142asno\u015b\u0107 B\u0105d\u017c\u00adkie\u00adwi\u00adcz\u00f3w, 366 dz.<\/span><\/p>\n

Maczuliszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka, odl. 19 w. od Maryampola, 10 dm., 101 mk. 2.) M.<\/b> Michaliskie<\/i> i M. Tarpupskie<\/i>, w\u015b i os. w\u0142o\u015bc., pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki i Preny, odl. 19 w. od Maryampola. M. Michaliskie 5 dm., 34 mk.; M. Tarpupskie 4 dm., 38 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ma\u0107kance,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Metele; odl. 49 w. od Sejn, ma 26 dm., 220 mieszk.<\/p>\n

<\/a>Ma\u0107ki<\/b> 1.) os., pow. ol\u00adku\u00ads\u00adki, gm. i par. S\u0142a\u00adw\u00adk\u00f3w. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki; odl. 35 w. od Maryampola, ma 24 dm., 203 mk.; w 1827 r. 12 dm., 112 mk. Por. <\/i>Komora<\/a><\/i>.<\/p>\n

Ma\u0107kobudzie,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Karkliny, par. Kieturw\u0142oki. Odl. 11 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 36 dm., 372 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 40 dm., 343 mk.<\/p>\n

Ma\u0107kowa-ruda,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnopol, par. Wigry, odl. 11 w. od Sejn, ma 44 dm., 397 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 31 dm., 187 mk.<\/p>\n

Ma\u0107kowce,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, przy trakcie W. Brzostowica – Wo\u0142pa.<\/p>\n

Ma\u0107kowicze<\/b> 1.) w\u015b w\u0142ok, pow. biel\u00adski gub. grodz., w dawnej ziemi miel\u00adni\u00adc\u00adkiej, gm. Aleksandr\u00f3wka. Ludno\u015b\u0107 polska. Na polach wsi mogi\u0142y kamienne, 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. nowoaleksandrowski, gm. Bras\u0142aw (8 w.).<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ma\u0107kowo,<\/b> w\u015b i folw., pow. suwalski, gm. Ma\u0107kowo, par. Pu\u0144sk, odl. 36 w. od Suwa\u0142k, ma 36 dm., 638 mk., w 1827 r. by\u0142o tu 32 dm., 320 mk. Gmina ma 3109 mk., rozleg\u0142o\u015bci 12129 mr., s\u0105d gm. okr. III Pu\u0144sk o 8 w., st. poczt. Szypliszki. Szko\u0142a pocz\u0105t. i gorzelnia. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Cyrale, Gozdy, Kosowszczyzna, Ma\u0107k\u00f3w, Margotroki, Miklaszewo, Miklasz\u00f3wka, Nowiniki, Olk\u015bniany-Nowe, Olk\u015bniany Stare, Palnica, Radziszki, Rudniki, Rudka, San-Gruda, \u015awidziszki i U\u017cukalnie. Dobra M. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: M. i Sangruda, wsi: M., Cyrale, Nowiniki, Gozdy, Kosowszczyzna, Palnica, Rudki, \u015awidziszki i Rudniki. Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1854 dobra powy\u017csze nadane zosta\u0142y r. 1845 na prawach majoratu general-adjutantowi ks. italijskiemu hr. Rymnickiemu Suworow; rozleg\u0142o\u015b\u0107 dominialna w folwarkach wynosi mr. 1522; folw. Ma\u0107k\u00f3w w gruntach, \u0142\u0105kach i pastwiskach mr. 1074; fol w. Sangruda mr. 448. Wsie: Ma\u0107k\u00f3w os. 29, z grun. mr. 1126; Cyrale os. 23, z grun. mr. 964; Nowiniki os. 25, z grun. mr. 1073; Gozdy os. 6, z grun. mr. 491; Kosowszczyzna os. 2, z grun. mr. 262; Palnica os. 9, z grun. mr. 280; Rudka os. 7, z grun. mr. 465; \u015awidziszki os. 52, z grun. mr. 89; Rudniki os. 18, z grun. mr. 644. Niegdy\u015b ststwo niegrodowe Ma\u0107kowskie. W r. 1773 nadane Andrzejowi Ogi\u0144skiemu.<\/span> Por. <\/i>Kocio\u0142<\/a><\/i> i Krasnowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ma\u0107k\u00f3w,<\/b> ob. <\/i>Ma\u0107kowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Madejki,<\/b> niem. Madeiken<\/i> al. Madeyken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k. 1857 r. 23 mk. Jerzy Ramung v. Ramek, komtur ry\u0144ski, nadaje r. 1483 Maciejowi Madejce 5 w\u0142\u00f3k na prawie magdeb.; granice: Czarny Miko\u0142aj, Mo\u0142dzie i Lepaki. Obowi\u0105zkiem Madejki jest nosi\u0107 listy z E\u0142ku nad granic\u0119 litewsk\u0105 do Rajgrodu, gdy za\u015b z zakonem wyrusza ku Litwie, ten\u017ce zaopatrzy jego i konia jego w \u017cywno\u015b\u0107. Dan w E\u0142ku r. 1483. (Ob. K\u0119trz. O ludn. pols., str. 454). [W miejscu gdzie le\u017c\u0105 dzi\u015b Lepaki Ma\u0142e<\/i>.]<\/span> K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Madejowa Wola,<\/b> niem. Matzwolla<\/i> al. Matzwallen<\/i>, w\u015b, pow. darkiejmski w Prus. wschod., st. poczt. \u017babin (Szabienen), 1857 r. 185 mk., 5 gospodarzy. Osada ta zawdzi\u0119cza powstanie swoje kolonizatorskiej czynno\u015bci Polak\u00f3w (K\u0119trz.: O ludn. pol., str. 571). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Madziuki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. nadnieme\u0144ska, par. Rumbowicze, odl. 58 w. od Kalwaryi, 3 dm., 9 mk.<\/p>\n

Magdalenenhof<\/b> (niem.), folw. tu\u017c nad granic\u0105 pow. oleckiego, pow. go\u0142dapski, st. p. Kowale. [Na zach. od wsi Dorsze, obecnie nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Magdalenowo,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Hutta, par. Wigry; odl. 13 w. od Suwa\u0142k. Posiada szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105, 26 dm., 215 mk.;\u2014w 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 21 dm., 127 mk. Pierwotnie tu by\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf., nie w Wigrach.<\/p>\n

Magnusy,<\/b> w\u015b i okolica; pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Przy\u00adtu\u00adlan\u00adka.<\/span><\/p>\n

Magnusze,<\/b> w\u015b, gub. grodzie\u0144skiej, w b. ziemi biel\u00adskiej.<\/p>\n

Mag\u00f3ra,<\/b> Mag\u00f3rka<\/i>, nazwa wielu wzg\u00f3rzy, g\u00f3r, nawet pasm g\u00f3rskich, polan, osad, nawet potok\u00f3w, w ca\u0142em pasmie Karpat, tak po stronie p\u00f3\u0142nocnej, jak po\u0142udniowej, na obszarze kraj\u00f3w Szl\u0105ska, Galicyi, Bukowiny, W\u0119gier i Siedmiogrodu. Wyraz ten ma prawdopodobnie zwi\u0105zek z wyrazem \u201emagiera, magierka\u201c. W Polsce w XVI w. nazywano W\u0119gr\u00f3w (Madyar, Magyar) \u201eMagierami\u201c. Tak ich nazywa mi\u0119dzy innymi Zbylitowski i Miaskowski. St\u0105d posz\u0142o, \u017ce czapki w\u0119gierskie przezwano magierami lub magierkami. Ob. Lindego S\u0142ownik pod wyrazem Magier<\/i>. Wyraz Magier musia\u0142 brzmie\u0107 po rusku Magor (Mahor), a magiera, magierka – magora, magorka. Pod wp\u0142ywem wyrazu \u201eg\u00f3ra\u201c z \u201emagora\u201c, \u201emagorka\u201c powsta\u0142o w j\u0119z. polskim mag\u00f3ra, mag\u00f3rka, co znaczy \u201eczapka\u201c, a wi\u0119c \u201eszczyt\u201c. Br. G.<\/i><\/p>\n

<\/a>Mahlborg<\/b> (niem.), ob. <\/i>Malbork<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mahlburg<\/b> (niem.), ob. Malbork<\/a><\/i>.<\/p>\n

Majborg,<\/b> Majborek<\/i>, Majburg<\/i>, dawna w ruskich kronikach nazwa Malborga<\/a>.<\/p>\n

Majdan,<\/b> wyraz turecki, oznaczaj\u0105cy zamkni\u0119ty, czworoboczny obszar, s\u0142u\u017c\u0105cy za rynek targowy, plac \u0107wicze\u0144 wojennych, miejsce zgromadze\u0144. W obozach polskich nazywano M. wolny obszar \u015brodkowy, na kt\u00f3rym gromadzi\u0142o si\u0119 rycerstwo dla r\u00f3wnego podzia\u0142u \u0142up\u00f3w. St\u0105d przesz\u0142a ta nazwa na obozowiska robotnik\u00f3w le\u015bnych, kt\u00f3rzy ustawiali swe budy w czworobok zamkni\u0119ty. Obozowiska te stawa\u0142y si\u0119 cz\u0119sto zawi\u0105zkami wsi, zak\u0142adanych na wyci\u0119tych obszarach le\u015bnych. Nazwa pierwotna M. przechodzi\u0142a i na wie\u015b. Majdany tem si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 od Bud, \u017ce stanowi\u0142y zbiorowisko znacznej liczby robotnik\u00f3w, co poci\u0105ga\u0142o konieczno\u015b\u0107 urz\u0105dzenia w nich w\u0142adzy administracyjnej i s\u0105dowej, podczas, gdy budy by\u0142y to pojedy\u0144cze przewa\u017cnie osady le\u015bne. M. zak\u0142adano w celu wyzyskiwania zawartych w lesie bogactw przez wytapianie smo\u0142y, wypalanie w\u0119gla, i t. p. Zwykle przybiera\u0142y one nazw\u0119 od d\u00f3br, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 lasy. M. odgrywa t\u0119\u017c sam\u0105 rol\u0119 w obszarach le\u015bnych na prawym brzegu Wis\u0142y a\u017c do Bugu i Narwi, co Huta na obszarach le\u015bnych lew. brzegu. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Majdan<\/b> [\u2026]<\/span> 115.) M. Wielki, w\u015b i os., pow. suwalski, gm. Andrzeje<\/span>wo, par. Lubowo, odl. 23 w. od Suwa\u0142k, ma 22 dm., 176 mk. 116.) M.,<\/b> por. Krasnosielc<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Majdan<\/b> 1.) urocz., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gmina Doj\u00adli\u00addy. 2.) M.,<\/b> os., tam\u017ce, gm. Kry\u00adpno. 3.) M.<\/b> Wierch Sokole<\/i>, urocz., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gmina Gr\u00f3dek, 159 dz.; terpentyniarnia.<\/span><\/p>\n

Majewo<\/b> 1.) urocz. przy wsi Nowinka, pow. sok\u00f3lski. 2,) M.,<\/b> chutor, pow. wo\u0142kowyski, gm. Krzemienica, Moniuszk\u00f3w 62 dz.<\/span><\/p>\n

Majneg\u00f3ry,<\/b> niem. Irrberge<\/i>, wzg\u00f3rza przy Niborku, pow. niborski. O nich powiadaj\u0105 sobie na Mazurach nast\u0119puj\u0105c\u0105 powiastk\u0119: Podczas zaburze\u0144 wojennych r. 1807 schronili si\u0119 mieszka\u0144cy okolicznych wiosek na pobliskie g\u00f3ry, wsz\u0119dzie by\u0142 wielki g\u0142\u00f3d. Przypadkiem znalaz\u0142o pewne dziewcz\u0119 u st\u00f3p tych g\u00f3r jaki\u015b po\u017cywny korzonek, nakszta\u0142t marchwi, tym zaspokoiwszy sw\u00f3j g\u0142\u00f3d; wnet zacz\u0119li j\u0105 w tem i drudzy na\u015bladowa\u0107; im wi\u0119cej kto szuka\u0142, tem wi\u0119cej korzonk\u00f3w znalaz\u0142. Kto za\u015b nimi si\u0119 nasyci\u0142, zapomnia\u0142 o wszelkich troskach i mozo\u0142ach, ale nie m\u00f3g\u0142 te\u017c znale\u017a\u0107 wyj\u015bcia z tych g\u00f3r. Kt\u00f3rzy si\u0119 wydostali z boru, widzieli wprawdzie domy swoje i pola, ale przy ka\u017cdem usi\u0142owaniu dostac si\u0119 do nich b\u0142\u0105dzili. Tak b\u0142\u0105kali si\u0119 po g\u00f3rach przez dni ca\u0142e, a\u017c nareszcie przyszli do pobliskich wsi a z tych dopiero manowcami do domu. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Majoryszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki, odl. 3 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 16 dm., 160 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 15 dm., 113 mk.<\/p>\n

Majszele,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki, odl. 12 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 8 dm., 67 mk.<\/p>\n

Maka\u0142y,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Maryampol, odl. 2 w. od Maryampola. Ma 35 dm., 326 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 43 dm., 215 mk.<\/p>\n

Makarki,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. i par. praw. Grodzisk, par. kat. Po\u00adbi\u00adk\u00adry, 426 dz. Pod wsi grupa kurhan\u00f3w. Ludno\u015b\u0107 w cz\u0119\u015bci polska.<\/span><\/p>\n

Makarowce,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski; gmina Krynki, 255 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Makar\u00f3wka,<\/b> rz., dop\u0142yw Zacis\u00f3wki<\/a>, wpadaj\u0105cej z prawej strony do Narwi<\/a>.<\/p>\n

Makaryszki,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Sereje; odl. 48 w. od Sejn, ma 3 dm., 28 mk.<\/p>\n

Makosieje<\/b> al. Ma\u0142ki\u0144<\/i>, niem. Makoscheyen<\/i>, Makosieyen<\/i>, Melkin<\/i>, Melckenen<\/i>, w\u015b nad du\u017cem jez. Selm\u0119tno zwanem, pow. \u0142ecki, st. p. Karolina (Carolinenthal). R. 1483 nadaje Jerzy Ramung v. Ramek, komtur ry\u0144ski, Wojciechowi, Ma\u0107kowi, Jakubowi Paco\u0142tom, Janowi Gronostajowi i Janowi Brodowskiemu na prawie magdeb. 15 w\u0142\u00f3k wolnych od t\u0142oki, po\u0142o\u017conych po obu brzegach strumyka Ma\u0142ki\u0144 a\u017c pod jezioro Selm\u0119tno, oraz ni\u017csze s\u0105downictwo. (Ob. K\u0119trz., O ludn. pol. 455). Okr\u0105g urz\u0119du stanu cywiln. Pisanica. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Makowlany,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Nowa-wola,<\/span><\/span> gm. Makowlany (nie Nowa Wola),<\/span> o 10 w.<\/span><\/span> 14 w.<\/span> od Sok\u00f3\u0142ki, ma pi\u0119kny dw\u00f3r i ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Dobra z folw. Mo\u015bciska, w po\u0142o\u017ceniu g\u00f3rzysto-lesistem, niegdy\u015b kr\u00f3lewskie, potem Potockich, dzi\u015b Ottona Bachra, 857 dzies. rozl. W\u015b ma 651 dz.; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Baeh\u00adr\u00f3w, 664 Gmina obejmuje 68 miejscowo\u015bci, 930 dm. w\u0142o\u015bc. (148 innych), 5538 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 8456 dz. Zarz\u0105d gminny we wsi Sidra.<\/span> [Por. <\/i><\/span>Mo\u015bcicha<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Makowskie,<\/b> dawniej Makowo Bure<\/i>, pierwotnie Kamianki<\/i>, w\u015b nad rzk\u0105 Kamiank\u0105, pow. kolne\u0144ski. W r. 1424 Jan i Boles\u0142aw ks. mazow. nadali 20 \u0142an\u00f3w w tej wsi Piotrowi z Makowa. W dok. z r. 1465 wyst\u0119puje \u201eJoannes Bury advocatus de Kamianki\u201c (Kapica, Her\u00adbarz, 258). W r. 1577 Makowo Bure obejmuje w drobnych dzia\u0142ach 8 w\u0142\u00f3k.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Makowszczyzna<\/b> 1.) os., pow. wie\u00adlu\u00ad\u0144\u00adski, gm. Dziet\u00adrzko\u00adwi\u00adce, par. W\u00f3j\u00adcin, odl. od Wie\u00adlu\u00adnia w. 24; dm. 1, mk. 16. 2.) M.,<\/b> w\u015b i folw. nad rz. Kiewlic\u0105, pow. kalwaryjski, gm. Kirsna Wielka, par. Urdomin, odl. 18 w. od Kalwaryi. W 1827 r. os. rz\u0105d., 1 dm., 28 mk.; w\u015b pryw. 13 dm., 75 mk.; obecnie w\u015b 8 dm., 42 mk.; folw. 5 dm., 31 mk. Wed\u0142ug Towarz. Kred. Ziems. folw. M. rozl. mr. 289: grunta orne i ogr. mr. 232, \u0142\u0105k mr. 23, past. mr. 25, nieu\u017c. i place mr. 9, bud. z drzewa 12, pok\u0142ady torfu. 3.) M.,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Lubowo, odl. 12 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm.. 87 mk.; obecnie w\u015b. ma 28 dm., 240 mk.; folw. 7 dm., 73 mk. [Por. <\/i><\/span>Pilokalnie<\/a><\/i>. Wie\u015b na Litwie; dzisiejsza Makowszczyzna w gm. Wi\u017cajny zwan\u0105 by\u0142a Olszanka-Makowszczyzna. Por. Olszanka<\/a> (15)]<\/p>\n

Makunischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Tollmingkehmen, urz. stanu cywil. Iszlaudszen; 640 mr. ziemi, 85 mk. (1857).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a><\/b>Malbork<\/a>.<\/b> (du\u017ca notka, w osobnym pliku.)<\/span><\/i><\/p>\n

Malden<\/b> (dok.), ob. Melno<\/i>, Mielno<\/i>. [Me\u0142no<\/a>.]<\/span><\/p>\n

Malecz,<\/b> mstko i dobra, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Malecz, 20 w. od Pru\u017cany. Matko ma 71 dm., 1545 mk, 2 cerkwie, kaplica, dom modl. \u017cyd., szko\u0142a, folusz, 2 deptaki, 12 jarmark\u00f3w, 889 dz. w\u0142o\u015bc, 63 cerk., 62 pryw. Sadowskich); dobra Zawadzkich, z fol. Jamnik i Samar\u00f3wka 740 dz., gorzelnia, piec wapienny. Gmina obejmuje 32 miejscowo\u015bci, 335 dm. w\u0142o\u015bc. (183 innych), 4535 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 5992 dz. Nadto w gm. jest 63 dz. ziemi cerk. i 5702 dz. wi\u0119kszej posiad\u0142o\u015bci. Na wsch\u00f3d od mstka, w pobli\u017cu cmentarza, znajduje si\u0119 kurhan, zwany przez lud \u201eKapitanka\u201c. W r. 1563 M. nale\u017cy do w\u00f3jtowstwa maleckiego, w\u0142o\u015bci dworu b\u0142ude\u0144skiego, w ekonomii kobry\u0144skiej. We wsi by\u0142o 39 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego, z tego wolna 1 w\u0142\u00f3ka na w\u00f3jtowstwo i 2 na cerkiew. Suma dochod\u00f3w czyni\u0142a 58 k\u00f3p 27 gr. Do w\u00f3jtowstwa nale\u017ca\u0142y wsi: M. Paw\u0142owicze, Podogorodce, Za\u0142u\u017ce, Podkrajce, Rycewicze, Posto\u0142owo, Podolszaniec Woszczanica i Stryjewicze.<\/span><\/p>\n

Maleniec,<\/b> w\u0142a\u015bciwie Maliniec, nazwa zwyk\u0142a miejscowo\u015bci; najcz\u0119\u015bciej b\u0142ota le\u015bne, obfituj\u0105ce w maliny.<\/p>\n

Malenuppen,<\/b> Mallenuppen<\/i> albo P\u00f6tscheln<\/i> (niem.), w\u015b, pow. darkiejmski, le\u017cy nad szos\u0105 z Darkiejm do Wystrucia prowadz\u0105c\u0105; st. p. Darkiejmy. 1857 r. by\u0142o tu 106 mk., mi\u0119dzy tymi 8 gospodarzy. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Malicewicze,<\/b> okol. szlach., pow. grodzie\u0144ski, gm. \u0141asza, z okol. Stecki 142 dz.<\/span><\/p>\n

Malien<\/b> (dok.). Wed\u0142ug Toeppena, Geschichte Masurens, str. 1, tak si\u0119 zwa\u0142a w XIV W. rz. Omulew.<\/p>\n

Malienshof<\/b> al. Ellerfeld<\/i> (niem.), ob. Lniskie pole<\/i>.<\/p>\n

Malin,<\/b> Malina<\/i>, wed\u0142ug K\u0119trzy\u0144skiego dawne imi\u0119 w\u0142asne, od kt\u00f3rego pochodz\u0105 nazwy wie1u miejscowo\u015b\u0107i na ziemiach polskich.<\/p>\n

Malina<\/b> 1.) pustka, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gmina Gr\u00f3dek, Ska\u00adl\u00adskich, z urocz. Ruda 256 dz. 2.) M.,<\/b> za\u015bc., pow. no\u00adwo\u00adalek\u00adsan\u00addro\u00adw\u00adski, gm. Wi\u00addze.<\/span><\/p>\n

Malinka,<\/b> niem. Malinken<\/i> al. Mallinken<\/i>, dobra ryc., pow. lecki, st. p. Mi\u0142ki. Area\u0142u jest tu 314.02 ha.<\/span><\/s>, mianowicie 91.89 ha.<\/span><\/s> roli orn. i ogr., 82.77 \u0142\u0105k, 5.11 pastw., 122.20 boru, 6.41 nieu\u017c. i dr\u00f3g, 5.64 wody; najbli\u017csza st. kol. \u017cel. w Wydminach o 6 kil., cegielnia; 1857 r. 95 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Malinniki,<\/b> w\u015b i dobra, pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. Du\u00adbia\u00ad\u017cyn, 13 w. od Biel\u00adska. w\u015b ma 350 dz.; dobra w cz\u0119\u015bci Lipnickich 75 dz., Malczewskich 155, Rozwadowskich 104 dz. W lesie horodyszcze, maj\u0105ce do 400 sa\u017c. kw., otoczone dwoma wa\u0142ami i rowami. Ob. art. Jaroszewicza \u201eJad\u017awingi\u201c (Bibl. Warsz., 1853 r.<\/span><\/p>\n

Malinowo<\/b> 1.) Nowe<\/i> i M. Stare<\/i>, wsie, pow. os\u00adtro\u00ad\u0142\u0119\u00adc\u00adki, gm. Czer\u00adwin, par. Je\u00adlo\u00adn\u00adki. W 1827 r. 12 dm., 96 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. dobra M. (z wsi\u0105 M. i No\u00adwy Ry\u00adnek) rozleg\u0142e 1866 r. mr. 1507. Dobra powy\u017csze nale\u017ca\u0142y do W\u0142adys\u0142awa hr. \u0141u\u00adbie\u0144\u00adskie\u00adgo, nast\u0119pnie naby\u0142 je Henryk ks. W oroniecki, kt\u00f3ry w r. 1872 rozprzeda\u0142 68 cz\u0119\u015bciowym nabywcom. W\u015b M. os. 34, z grun. mr. 163; w\u015b Nowy Rynek os. 4, z grun. mr. 64. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. ma\u00adzo\u00adwie\u00adc\u00adki, gm. Klu\u00adko\u00adwo, par. Ku\u00adczyn (ob.). W 1827 r. 12 dm., 118 mk. 3.) M.,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Pokojnie, lezy w stronie p\u0142n. wsch. o 53 w. od Maryampola, o 9\u00bd od Pren; ma 2 dm., 43 mk., gruntu 498 mr. Nale\u017cy do d\u00f3br Jakimiszki (ob.). 4.) M.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Ig\u0142\u00f3wka. W 1827 r. os. rz\u0105d. 1 dm., 3 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Malin\u00f3wka<\/b> 1.) w\u015b, pow. j\u0119d\u00adrze\u00adjo\u00adw\u00adski, gm. i par. Brze\u00adgi. 2.) M.,<\/b> attyn. d\u00f3br Mni\u00adch\u00f3w, pow. kielecki. 3.) M.,<\/b> kol., pow. che\u0142m\u00ads\u00adki, gm. Brze\u00adzi\u00adny, par. Pu\u00adchacz\u00f3w. 4.) M.,<\/b> kol. w\u0142o\u015bc., pow. che\u0142\u00adm\u00adski, gm. Bu\u00adko\u00adwa, par. Sa\u00adwin. W 1827 r. 1 dm., 7 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. M., od rz. Bu\u00adgu w. 4, rozl. mr. 600: grunta or. i ogr. mr. 288, \u0142\u0105k mr. 76, wody mr. 1, lasu mr. 164, zaro\u015bli mr. 66, nieu\u017cytki i place mr. 5, bud. z drzewa 13. Folw. ten w r. 1869 oddzielony od d\u00f3br \u0141\u00f3wcza. 5.) M.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew, odl. 16 w. od Suwa\u0142k. Ma 32 dm., 270 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 13 dm., 77 mk. 6.) M.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Pojewo\u0144, odl. 25 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 4 dm., 28 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Malin\u00f3wka<\/b> 1.) Ma\u0142a<\/i>, niem. Kl. Mallinowken<\/i>, folw. pryw., pow. \u0142ecki, o 10 kil. na p\u0142n. od E\u0142ka, gdzie jest st. p.; le\u017cy nad jez. La\u015bmiady<\/a>, na Mazurach. Obejmuje 78\u202274 ha.<\/span><\/s> roli or. i ogr., 29\u202203 \u0142\u0105k, 7\u202285 past. 3\u202210 nieu\u017c., razem 118\u202272 ha. W\u0142a\u015bc. Fryderyk v. Pilchowski; 1857 r. 26 mk. 2.) M.<\/b> W.<\/i>, niem. Gr. Mallinowken<\/i> al. Malinoffken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k; le\u017cy na p\u0142d. stronie du\u017cego jeziora zwanego \u0141<\/span>a\u015bmiady; 1857 r. 107 mk. R. 1557 nadaje ks. Olbracht Rafa\u0142owi Nickowskiemu (Nitzkovius), plebanowi stradu\u0144skiemu, 4 w\u0142\u00f3ki boru pod Sikorami na prawie che\u0142mi\u0144skiem. Malin\u00f3wka posiada r. 1600 tylko polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 (Ob. K\u0119trz., O ludn. pols. str. 513).<\/p>\n

Malin\u00f3wka<\/b> 1.) chutor w dobrach Szyrki, pow. wo\u0142kowyski. Stoi tu kurhan maj\u0105cy 14 sa\u017c. obwodu. 2.) M.,<\/b> dw\u00f3r, pow. kowie\u0144ski, gm. Bobty. 3.) M.,<\/b> dw\u00f3r, tam\u017ce, gm. Jaswojnie. 4.) M.,<\/b> fol. tam\u017ce, gm. Kroki. 5.) M.,<\/b> dw\u00f3r, pow. szawelski, gm. Radziwiliszki (5 w.), 6.) M.,<\/b> dw\u00f3r, tam\u017ce, gm. Skiemie (7 w.). 7.) M.,<\/b> za\u015bc., pow. wi\u0142komierski, gmina Traszkuny (19 w.). 8.) M.,<\/b> dobra, pow. czerykowski, od r. 1880 Podobiedowej i Sakowiczowej, 6191 dz. (5138 lasu), 3 m\u0142yny. 9.) M.,<\/b> fol. d\u00f3br Ko\u015bciukowicze, pow. klimowicki. 10.) M.,<\/b> w\u015b i dobra skarb. nad Lik\u015bniank\u0105, pow. d\u017awi\u0144ski, gm. Malin\u00f3wka, 27 w. od D\u017awi\u0144ska, 33 dm., 264 mk., cerkiew, st. dr. \u017cel. Dobra skarb. obejmuj\u0105 94 wsi i 2 za\u015bc., maj\u0105 21,037 dz. Gmina obejmuje 99 miejscowo\u015bci, 1572 dm. w\u0142o\u015bc. (7 innych), 9123 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 17,733 dz. Zarz\u0105d gminny we wsi Mielnica Panteliska.<\/span><\/p>\n

Malisowizna,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Paw\u0142\u00f3wka, par. Jeleniewo, odl. 15 w. od Suwa\u0142k, ma 21 dm., 210 mk. W 1827 r. wie\u015b rz\u0105d., 21 dm., 127 mk. [Dzi\u015b Malesowizna<\/i>, na mapie 1826: Maliszwiszczyna<\/i>, 1839: Malisowizna<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Malkehn-Flus<\/b> i Malkiehnen-See<\/i> (niem.), ob. Ma\u0142ki\u0144<\/i>.<\/p>\n

Malkiehnen<\/b> (niem.), ob. Ma\u0142kiny<\/i>.<\/p>\n

Malleiken<\/b> al. Maleyken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Gawaiten, le\u017cy nad granic\u0105 pow. darkiejmskiego i obejmuje 38 w\u0142\u00f3k; 1857 r. 81 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mallenuppen<\/b> (niem.), ob. Malenuppen<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Malteinen<\/b> (niem.), zamek krzyzacki na Sambii<\/a> [Raczej w Bartonii<\/a>.]<\/span>. Zachodzi r. 1384 (Ob. Script. rer. Pruss. I, 188. Przypisek); dzi\u015b Molthenen, al. Molthainen, na p\u0142d. zach. od Nordenborka w pow. gierdawskim; r. 1856 247 mk. Okr\u0105g urz\u0119du stanu cywilnego: Arklitten, st. poczt. Gierdawy. Gdy r. 1384 nadmarsza\u0142ek Conrad v. Wallenrod obje\u017cd\u017ca\u0142 w Sambii zamki, uzbroi\u0142 tutejszy gr\u00f3d w nast\u0119p. spos\u00f3b: III rukarmbrost, IIII stegereif armbrost, des hadt der sniczmeister dargegeben: III stegereif armbrost, 1 ruckarmbrost. Item XXIV schok pfile, der hadt der sniczmeister IX dargegeben (tam\u017ce, str. 709). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Malwiszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gryszka-buda, par. Wysoka-ruda, odl. 25 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma 6 dm., 53 mk.; w 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 5 dm., 42 mk. Por. Le\u015bnictwo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Ma\u0142a hutta,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Huta, par. Suwa\u0142ki, odl. 3 w. od Suwa\u0142k, ma 23 dm., 146 mk.<\/p>\n

Ma\u0142a korzy\u015b\u0107,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. Rauda\u0144, par. Kalwarya, odl. 12 w. od Kalwaryi. Ma 1 dm., 7 mk.<\/p>\n

Ma\u0142achowicze,<\/b> w\u015b. pow. grodzie\u0144ski, gmina G\u00f3rnica, 4 w. od Grodna, Ma\u00ad\u0142a\u00adcho\u00adw\u00adskich 730 dz. W r. 1561 w\u015b nale\u017cy do m. Grodna. By\u0142o 16 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego. Z ka\u017cdej po 40 gr., co czyni 10 k\u00f3p 40 gr. Pod koniec XVII w. mieli tu jezuici 4 w\u0142\u00f3ki.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142czynie,<\/b> jez. na zach\u00f3d od wsi S\u0142upie, w pow. suwalskim, stanowi w\u0142a\u015bciwie cz\u0119\u015b\u0107 jez. Wigry, od kt\u00f3rego dzieli je w\u0105zki pas niskiego l\u0105du, ods\u0142oni\u0119ty przez obni\u017cenie poziomu w\u00f3d. [Tak nazywano jezioro Muliczne<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Ma\u0142dupis,<\/b> rz., dop\u0142yw Okmiany z prawej strony.<\/p>\n

Ma\u0142e<\/b> 1.) w\u015b, folw. i os., nad rz. Ner, pow. \u0142\u0119czycki, gm. Podd\u0119bice, par. Tur (\u0141aski, Lib. ben. II, 366), odl. od \u0141\u0119czycy w. 20; w\u015b dm. 8, mk. 103; folw. dm. 2, mk.17; os. dm. 1, mk. 11. W 1827 r. 14 dm., 98 mk. Folw. M. nale\u017cy do d\u00f3br Golice. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Ber\u017cniki, odl. 11 w. od Sejn, ma 4 dm., 22 mk. [Ma\u0142e Leszkowo ?]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ma\u0142e<\/b> 1.) jezioro przy wsi Jeziorki, w pow. sejne\u0144skim, jedno z grupy drobnych jezi\u00f3r jak\u0105 sk\u0142adaj\u0105: M. [(1839), dzi\u015b P\u0142askie<\/i>]<\/span>, Jurkowo i Piaskowo [1915 i dzi\u015b Mia\u0142kie<\/i>]<\/span>. Wody ich sp\u0142ywaj\u0105 do Czarnej Ha\u0144czy [rzek\u0105 Brzoz\u00f3wka<\/i> al. Brzoziska<\/i> al. Brzeziska<\/i> (1839)]<\/span>, odl. o 2 w. w kierunku zachodnim. 2.) M.,<\/b> jezioro \u015br\u00f3d las\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od wsi Strzelcowizna, w pobli\u017cu Czarnej Ha\u0144czy. [Ma\u0142e Hilinki<\/i> (1839), s\u0105siaduj\u0105ce z jez. Wielkie Hilinki<\/i>]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ma\u0142e,<\/b> morze, ob. Pucka zatoka<\/i>.<\/p>\n

Ma\u0142eczewo<\/b> al. Maleczewo<\/i>, niem. Malleczewen<\/i> al. Malecewen<\/i> i Mallesczewen, maj\u0105tek che\u0142mi\u0144ski, pow. \u0142ecki, st. p. Bajtkowo 6 kil. odl., okr\u0105g urz\u0119du stanu cywilnego E\u0142k; obejmuje 73.11 ha. roli orn. i ogr., 25.50 \u0142\u0105k, 7.62 pastw., 51.70 boru, 4.33 nieu\u017c., razem 162.26 ha.<\/span><\/s>; cegielnia. M. zak\u0142ada r. 1566 Hieronim Maletius, pleban \u0142ecki. Ze szla\u00adche\u00adc\u00adkich fa\u00admi\u00adlij polskich mieszka\u0142y w M. oko\u0142o r. 1600: Krajewscy i Ma\u00ad\u0142ec\u00adcy, od kt\u00f3rych ta osada mo\u017ce przybra\u0142a swe miano. (Ob. K\u0119trz.: O ludno\u015bci pols. w Prusiech, str. 464 i 466).<\/p>\n

Ma\u0142eraczki,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Koniecb\u00f3r (ob.), par. Raczki, odl. 15 w. od Suwa\u0142k, maj\u0105 33 dm., 261 mk.<\/p>\n

Ma\u0142gorzaty,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Sereje, odl. 44 w. od Sejn, ma 15 dm., 127 mk.<\/p>\n

Ma\u0142kiny,<\/b> niem. Malkiehnen<\/i> (dok. Melkinsken<\/i>, Malkinsken<\/i>), w\u015b nad jeziorem tej\u017ce nazwy [jez. Woszczelskie<\/i>]<\/span>, pow. \u0142ecki, st. p. Grabnik, 1857 r. 105 mk., w miejscu jest m\u0142yn konny. R. 1473 nadaje Walter Kiekierzyc, w\u00f3jt \u0142ecki, Andrzejowi na prawie magdeburskiem 8 w\u0142\u00f3k wolnych od czynszu i t\u0142oki nad jeziorem ma\u0142ki\u0144skiem z obowi\u0105zkiem \u00bd s\u0142u\u017cby (Ob. K\u0119trz.: O ludn. pols. w Prusiech, str. 451). [Dzi\u015b Ma\u0142kinie<\/i>]<\/span> K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a>Ma\u0142ki\u0144<\/b> 1.) ob. Makosieje<\/i>. 2.) M.<\/b>–Nowy<\/i>, ob. <\/i>Woszczele<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ma\u0142ki\u0144,<\/b> niem. Malkiehn-Fluss<\/i>, strumyk w pow. \u0142eckim, w dok. cz\u0119sto wzmiankowany; nad nim le\u017c\u0105 wsie Ma\u0142ki\u0144 al. Makosieje, Sypitki, Kucze i Stacze; wyp\u0142ywa z jez. Selm\u0119tno i uchodzi do jez. Stacze, odnogi znaczniejszego jez. rajgrodzkiego, le\u017c\u0105cego po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci ju\u017c w Polsce [B\u0142\u0105d, jez. Stackie le\u017ca\u0142o wy\u0142\u0105cznie po stronie Pruskiej, ca\u0142e za\u015b jez. Rajgrodzki mia\u0142o mniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w Polsce.]<\/span>. Por. <\/i>E\u0142k<\/a><\/i>, rz. K\u015b. Fr.<\/i> [\u015arodkowy bieg rzeki Legi mi\u0119dzy jez. Selment i jez. Stackim (Rajgrodzkim); por. Lega<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Ma\u0142ki\u0144,<\/b> niem. Malkiehnen-See<\/i>, ma\u0142e jezioro w pow. \u0142eckim, nad kt\u00f3rem le\u017c\u0105 wsie Ma\u0142kiny i Woszczele al. Nowy M. [Dzi\u015b jez. Woszczelskie<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Ma\u0142owista,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Bagny, 43 W. od Sok\u00f3\u0142ki, 576 dz.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142owiste,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Studzienniczna, odl. 24 w. od Sejn; ma 16 dm., 80 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., par. Krasnopol, 2 dm, 43 mk.<\/p>\n

Ma\u0142y Park,<\/b> niem. Mally Park<\/i>, os. z domem le\u015bnym, pow. gierdawski, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Ma\u0142yszczyzno,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gmina Wiercieliszki, 3 w. od Grodna, 215 dz. w\u0142o\u015bc. i 34 ko\u015bc. farnego w Grodnie.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142yszewo<\/b> al. Ma\u0142yszewka<\/i>, w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Kamienna, 33 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 736 dz.<\/span><\/p>\n

Mamarta,<\/b> os., pow. augustowski, gm. i par. Barg\u0142\u00f3w, odl. 12 w. od Augustowa, ma 3 dm., 18 mk.<\/p>\n

Mammel<\/b> (niem.), ob. Niemu\u0144<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mamry<\/b> al. Niebolin<\/i>, (dok. Mabrow<\/i> i Swokisken<\/i>), niem. Mauer-See<\/i>, du\u017ce jezioro w Prusach wsch. w pow. w\u0119goborskim, le\u017cy na grzbiecie wy\u017cyny Baltyckiej, kt\u00f3ra od licznych na niej roz\u0142o\u017conych jezi\u00f3r otrzyma\u0142a nazw\u0119 Pojezierza Pruskiego Obszar jeziora przedstawia cztery odnogi maj\u0105ce kszta\u0142t krzy\u017ca i nazywaj\u0105 si\u0119: Mamry z wysp\u0105 Upa\u0142ty, Dargejmy, Kisajno<\/a> i jez. Dobskie z wysp\u0105 Dob\u0105. Le\u017cy 425 st\u00f3p npm., obejmuje 0\u202252 mili kwadr. i jest 3 mile d\u0142ugie i 1\u00be 4 mili szerokie. Zasila si\u0119 od strony wsch. wodami z jeziora Go\u0142dapskiego<\/a> i Krukli\u0144skiego<\/a>, z kt\u00f3remi po\u0142\u0105czone jest kana\u0142em. Na stronie p\u0142d. za\u015b stoi w zwi\u0105zku z Lewientynem<\/a> [Niegocin]<\/span> za pomoc\u0105 kana\u0142u zbudowanego r. 1765, dalej z Ta\u0142tami, Jagodnem i \u015aniardwami (Spirding-See), a sp\u0142awny K<\/span>ana\u0142 J<\/span>a\u0144sborski<\/a> (ob.) \u0142\u0105czy je z jez. ja\u0144sborskiem, tak \u017ce obecnie nie tylko tratwy, lecz i statki parowe id\u0105 od Ja\u0144sborka na Ryn i Leca\u017c do W\u0119goborka. Pierwszy parowiec \u201eMasovia\u201c przyby\u0142 z Ja\u0144sborka do W\u0119goborka 3 wrze\u015b. 1856 r. Z p\u0142n. odnogi, Mazurami zwanej, wyp\u0142ywa bystra rz. W\u0119gorap<\/a> (Angerapp), uchodz\u0105ca do Prego\u0142y<\/a>. Nad Mamrami i wymienionemi ju\u017c wyzej odnogami le\u017c\u0105 nast\u0119puj\u0105ce osady: W\u0119gobork, Kal, Zdorkowo, Ogonki, Pierkunowo, Pi\u0119kna G\u00f3ra, Fuleda, Kinort, Doba, Steinhof, Pilwa, Labab, Sztynort, Amalienruh, Kietlice, Pniew, Przystaw i Trygort. (Ob. Weiss: Preussisch Littauen und Masuren I, 142 i II, 37 i 59). Co do etymologii nazwy, to Toppen s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w tego wyrazu pochodzi z staropruskiego narzecza, a nie z niemieckiego \u201eMauer\u201c, t. j. mur, jak twierdzi Heneberger. Stan wody w tem jeziorze dawniej by\u0142 daleko ni\u017cszy jak obecnie, powiadaj\u0105 bowiem, \u017ce z Kala do W\u0119gielsztyna, gdzie jest ko\u015bci\u00f3\u0142, prowadzi\u0142a dawniej prosta droga, kt\u00f3r\u0105 jeszcze dzi\u015b widzie\u0107 mo\u017cna pod wod\u0105, i \u017ce z Sztynorta such\u0105 nog\u0105 mo\u017cna by\u0142o doj\u015b\u0107 do \u0142\u0105k i k\u0119p, dzi\u015b \u015br\u00f3d jeziora si\u0119 znajduj\u0105cych. Przez wzniesienie grobli, maj\u0105cych zapobiedz wylewom, podni\u00f3s\u0142 si\u0119 poziom jeziora o kilkana\u015bcie st\u00f3p. P\u00f3\u017aniej kiedy Mamry kana\u0142em z\u0142\u0105czono z pobliskiemi jeziorami, zni\u017cy\u0142 si\u0119 nieco stan wody i tedy to wynurzy\u0142a si\u0119 owa wyspa Upa\u0142ty, z jakie 1500 krok\u00f3w od brzegu oddalona; naj g\u0142\u0119bsze miejsca w jeziorze dochodz\u0105 wed\u0142ug T\u00f6ppena 70\u201485 st\u00f3p. Nad Mamrami ci\u0105gn\u0105 si\u0119 obszerne lasy d\u0119bowe, w kt\u00f3rych jeszcze w zesz\u0142ym wieku trzyma\u0142y si\u0119 \u0142osie i nied\u017awiedzie, ratuj\u0105ce si\u0119 nieraz przed my\u015bliwymi ucieczk\u0105 na k\u0119py \u015br\u00f3d jeziora si\u0119 znajduj\u0105ce. W og\u00f3le ca\u0142a ta okolica nale\u017cy do najpi\u0119kniejszych na Mazurach, mianowicie zwierzyniec w Sztynorcie, w\u0142asno\u015b\u0107 hr. Lehndorffa, z swoimi stuletnimi d\u0119bami tak silne robi wra\u017cenie, \u017ce cz\u0142owiek stoi tam z pocz\u0105tku jak wryty, a potem poznawszy swoj\u0105 u\u0142omno\u015b\u0107, korzy si\u0119 przed majestatem Boskim. Czyt. T\u00f6ppen: Geschichte Masurens str. 279 i XVIII, XXVI etc. (Wed\u0142ug powy\u017cszego opisu sprostowa\u0107 nale\u017cy co powiedziano pod Kisajnem (t. IV, str. 106, 6) jakoby to jezioro, tak\u017ce i Leckiem (L\u00f6tzener-Kissain-See) zwane, nie sta\u0142o w zwi\u0105zku z jez. Mamry, kt\u00f3rego przecie\u017c tylko jest odnog\u0105. Zachodzi tu oczywi\u015bcie omy\u0142ka z jeziorem Lewientynem, kt\u00f3re le\u017cy nieco dalej na po\u0142udnie i tak\u017ce Leckiem si\u0119 zowie). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Manczuny,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Balkuny, par. Miros\u0142aw; odl. 47 w. od Kalwaryi, ma 27 dm., 242 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 13 dm., 88 mk.<\/p>\n

Mandangni<\/b> (dok.), stara nazwa pruska strugi na Warmii, niedaleko miasta Melzak, pod Kirschienen i Palten. Czyt. Cod. dipl. Warm. I, 112 i Sieniawski, Biskupstwo warm. 182.<\/p>\n

Mandzin,<\/b> dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. Bohorodycka (Masalany), 31 w. od Grodna, Zaleskich, z fol. Kra\u015bnik 879 dz.<\/span><\/p>\n

Mangarben<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Norkitten, le\u017cy przy dr. \u017cel. kr\u00f3lewiecko-wystruckiej.<\/p>\n

Maniek<\/b> albo Ma\u0144ko<\/i>, dawne imi\u0119 w\u0142asne.<\/p>\n

Mani\u00f3wka,<\/b> os., pow. suwalski, gm. Hutta, par. Kaletnik, odl. 13 w. od Suwa\u0142k, ma 13 dm., 13 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mani\u00f3wka,<\/b> rzeczka w pow. suwalskim, poczyna si\u0119 pod Bilwinowem, o 8 w. na p\u0142n.-wsch. Suwa\u0142k, p\u0142ynie w stron\u0119 wsch.-p\u0142d. przez wsie Potule [Polule]<\/span>, Lipniaki [Lipniak]<\/span> i wpada z praw. brzegu do Wiatro\u0142u\u017cy<\/a>. D\u0142uga w. 4. J. Bl.<\/i><\/p>\n

Mankunele,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Miros\u0142aw, par. Sereje, odl. 47 w. od Sejn, ma 10 dm., 97 mk.<\/p>\n

Mankuny<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski gm. Miros\u0142aw, w\u015b par. Sereje (folw. par. Miros\u0142aw), odl. 41 w. od Sejn. Ma 56 dm., 558 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 30 dm., 268 mk. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski. gm. Szy\u0142gale par. S\u0142owiki, odl. 21 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 8 dm., 81 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ma\u0144kowce,<\/b> w\u015b nad Niemnem, pow. augustowski, gm. Balla Wielka, par. Ho\u017ca-Sylwanowce, odl. 65 w. od Augustowa. Ma 13 dm., 100 mk. Dobra ziemskie M. dawniej Czech\u00f3w zwane, po obu stronach rz. \u0141ososny po\u0142o\u017cone, stanowi\u0105ce w zesz\u0142ym wieku w\u0142asno\u015b\u0107 Ja\u00adna Chreb\u00adnic\u00adkie\u00adgo, marsza\u0142ka pow. wychowskiego i jego ma\u0142\u017conki Kon\u00adstan\u00adcyi z Bia\u00ad\u0142o\u00adzo\u00adr\u00f3w. W r. 1780 nabyte zosta\u0142y przez Jana Dankiewiecza, skarbnika i s\u0119dziego grodzkiego pow. grodzie\u0144skiego, kt\u00f3ry w r. 1802 cz\u0119\u015b\u0107 tych d\u00f3br pod panowaniem Prus b\u0119d\u0105c\u0105, sprzeda\u0142 Janowi Soko\u0142owskiemu, dworzaninowi skarbu w. ks. litewskiego. Od tego ostatniego dobra Czechow naby\u0142 Wojcieeh Sobolewski b. prezes Dyrekcyi Szczeg. Tow. Kr. wojew. augustowskiego. Obecnie nazwa tych d\u00f3br zmieniona zosta\u0142a na M. Rozl. folw. M. mr. 493: grunta or. i ogr. mr. 247, \u0142\u0105k mr. 32, wody mr.36, lasu mr. 100, zaro\u015bli mr. 75, nieu\u017c.<\/span> i place mr. 3, bud. z drzewa 4, pok\u0142ady torfu i 3 jeziora.<\/p>\n

<\/a>Marborg,<\/b> ob. <\/i>Malbork<\/a><\/i>.<\/p>\n

Marchia,<\/b> z niemieckiego: die Mark<\/i> by\u0142y to niejako rycerskie kolonie, kt\u00f3re Niemcy zak\u0142adali po krajach s\u0142owia\u0144skich. Ka\u017cda marchia mia\u0142a najmniej jedno miasto silnie obwarowane. Z niego marchion albo markgraf lub w\u00f3dz (dux) rz\u0105dzi\u0142 okolicznym krajem, wspiera\u0142 misyonarzy, zaprowadzaj\u0105cych chrze\u015bcia\u0144stwo i cesarzowi zast\u0119py zbrojne dostawia\u0142. W p\u00f3\u017aniejszych czasach, a mianowicie W XII wieku, kiedy S\u0142owianie ju\u017c gro\u017any odp\u00f3r stawiali, napady na Niemc\u00f3w robili, przyj\u0105wszy chrze\u015bcia\u0144sk\u0105 wiar\u0119, marchi\u0105 uwa\u017cano za okr\u0105g pograniczny, maj\u0105cy obowi\u0105zek tylko broni\u0107 pa\u0144stwa od wszelkich napad\u00f3w, kt\u00f3ry wreszcie op\u0142aca\u0142 danin\u0119, by\u0142 lennikiem zrazu do\u017cywotnim, jako uprzywilejowany od cesarza, a p\u00f3\u017aniej i dziedzicznym. Marchie te stanowi\u0105 pierwotny zawi\u0105zek panowania niemieckiego i p\u00f3\u017aniejszego pa\u0144stwa pruskiego. Najdawniejsza z nich Stara-Marchia (Alt-Mark), za\u0142o\u017cona zosta\u0142a na zach\u00f3d od Elby przez Henryka I, pod nazw\u0105 Marchii p\u00f3\u0142nocnej (Nord-Mark). Cesarz Lotar nada\u0142 to margrabstwo Albrechtowi Nied\u017awiedziowi w r. 1135. Ten zagarn\u0105\u0142 ziemie s\u0142owia\u0144skie mi\u0119dzy Elb\u0105 i Odr\u0105 i tu powsta\u0142a Marchia \u015arodkowa (Uckermark). Od s\u0142owia\u0144skiego grodu Branibora, obszar ten otrzyma\u0142 nazw\u0119 margrabstwa brandenburskiego. Potomkowie Albrechta rozszerzyli granice przez w\u0142\u0105czenie Nowej Marchii (Neumark).<\/p>\n

Marciniszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Szumsk; odl. 9 w. od Maryampola. Ma 8 dm., 70 mk.; w 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 4 dm., 27 mk.<\/p>\n

Marcinka\u0144ce,<\/b> os. i fol w. nad rz. Marycha, pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. Sejny; odl. 3 w. od Sejn, 2 dm., 25 mk. W 1827 r. 5 dm., 38 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. Marcinka\u0144ce ma rozl. mr. 238, a mianowicie: grunta orne i ogr. mr. 111, \u0142\u0105k mr. 119, past. mr.63, nieu\u017c. i place mr. 5, bud. mur. 1, z drzewa 6, s\u0105 pok\u0142ady torfu; folw. ten w r. 1881 oddzielony od d\u00f3br Ochotniki.<\/p>\n

Marcinkowizna,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. \u015awi\u0119tojeziory, odl. 29 W. od Sejn, ma 11 dm., 56 mk.<\/p>\n

Marcinopol,<\/b> dobra, pow. grodzie\u0144ski, gmina Krynki, Kundzicz\u00f3w 95 dz.<\/span><\/p>\n

Marcinowa Wola<\/b> al. Marcinowola<\/i>. niem. Marzinowolla<\/i> al. Martyinowolla<\/i>, w\u015b na pols.-pruskich Mazurach, pow. lecki, st. p. Mi\u0142ki. R. 1553 sprzedaje Jerzy Krosta, ssta lecki, so\u0142tysowi Marcinowi z Buwe\u0142na ostr\u00f3w w jez. Buwe\u0142nie. Ks. Olbracht Fryderyk podaje r. 1571 do wiadomo\u015bci, \u017ce Jerzy Krosta niegdy\u015b za\u0142o\u017cy\u0142 w\u015b dannick\u0105 Marcin\u00f3wk\u0119, wyznaczaj\u0105c dla dannik\u00f3w w\u0142\u00f3k 50, a dla so\u0142tysa 5 na prawie che\u0142mi\u0144. W M. znajdujemy r. 1625 sam\u0105 tylko ludno\u015b\u0107 polsk\u0105. 1857 r. by\u0142o tu 398 mk., obejmuje ta w\u015b 4348 mr. (Ob. K\u0119trz.: Ludn. pol. i t. d. str. 493). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Marcinowo<\/b> 1.) niem. Martyinowen<\/i>, pow. margrabowski; istnia\u0142o ju\u017c r. 1539 (K\u0119trz.: O ludn. pol. str. 507). W niemieckich spisach urz\u0119d. nie ma tej osady. 2.) M.,<\/b> niem. Marczinowen<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Grabowo, obejmuje 68 w\u0142\u00f3k; 1857 r. 241 mk. 3.) M.,<\/b> jez., pow. margrabowski (dok. r .1560). Ob. K\u0119trz.: O ludn. pol. w Prus.; nad niem le\u017cy Sto\u017cne. 4.) M.,<\/b> niem. Marczinowen<\/i> al. Marzinowen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Kalinowo, ma szko\u0142\u0119, 235 mk. (1857). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Marcinowola<\/b> al. Marcinowa Wola<\/i>, w\u015b, pow. lecki, st. poczt. Milken.<\/p>\n

Marcyan\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Hudziewicze, 255 dz.<\/span><\/p>\n

Marczina wolla<\/b> (niem.), ob. Marcinowa Wola<\/i>.<\/p>\n

Marczinowen<\/b> (niem.), ob. Marcinowo<\/i>.<\/p>\n

Marczukinie,<\/b> pow. maryampolski, gmina Kwieciszki, par. Maryampol, odl. 7 w. od Maryampola. Ma 10 dm., 115 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 10 dm., 81 mk.<\/p>\n

Mare recens<\/b> (\u0142ac.), zatoka fryska albo \u015bwie\u017ca.<\/p>\n

Mare salsum<\/b> (\u0142ac.), Baltyk, niem. Ostsee.<\/p>\n

Mares.<\/b> Litewska nazwa hafu kuryjskiego.<\/p>\n

Marga\u0142\u00f3wka<\/b> al. Margo\u0142\u00f3wka<\/i>, w\u015b i folw. pow. kalwaryjski, gm. i par. Simno, odl. 33 w. od Kalwaryi a 11 w. od Niemna; w\u015b ma 7 dm., 26 mk.; folw. 7 dm., 21 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. Marga\u0142\u00f3wka ma mr. 418: grunta or. i ogr. mr. 254, \u0142\u0105k mr, 95, lasu mr. 64, nieu\u017c. i place mr. 5, bud.<\/span> mur. 1, z drzewa 8, p\u0142odozmian 4 polowy, s\u0105 pok\u0142ady torfu; folw. ten w r. 1874 oddzielony od d\u00f3br Simno.<\/p>\n

<\/a>Margawszczyzna,<\/b> ob. <\/i>Le\u015bnictwo<\/a><\/i>, tom V, 160\u20142.<\/p>\n

Marggrabowa<\/b> (niem.), ob. Margrabowo<\/i><\/a>.<\/p>\n

Margierowo,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Nadnieme\u0144ska, par. Rumbowicze, odl. 57 w. od Kalwaryi, ma 3 dm., 16 mk.<\/p>\n

Margiszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Sudargi, odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 45 mk.<\/p>\n

Margo\u0142\u00f3wka,<\/b> ob. Marga\u0142\u00f3wka<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Margrabowo<\/b> al. Magrabowa<\/i> (K\u0119trz.), niem. Marggrabowa<\/i> al. Olecko<\/i>, niem. Oletzko<\/i>, m. pow. w obwodzie regencyi g\u0105bi\u0144skiej, na pol.-prus. Mazurach, le\u017cy miedzy rz. Leg\u0105 a wielkiem jez. Oleckowskiem, niedaleko granicy polskiej, 9 mil od G\u0105bina, pod 54\u00b0 2′; p\u0142n. sz., a 40\u00b0 10′; wsch. d\u0142g., 170 m. npm., w pi\u0119knej g\u00f3rzystej okolicy. 1877 r. 4346 mk, 1879 r. 4412 mk. po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci ewang., kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 po niem. Tylko ni\u017csze warstwy, zw\u0142aszcza lud roboczy, wynosz\u0105cy tu 10%, m\u00f3wi po polsku. Gleba sk\u0142ada si\u0119 z \u017cwiru, gliny i piasku i wydaje r\u00f3\u017cne zbo\u017ca i kartofle, kt\u00f3re skupuj\u0105 gorzelnie w mie\u015bcie i w okolicy si\u0119 znajduj\u0105ce. To te\u017c miasto tutejsze prowadzi znaczny handel spirytusem i zbo\u017cem z Kr\u00f3lewcem, kt\u00f3ry u\u0142at<\/span>wia kolej st\u0105d do Wystrucia i dalej do Kr\u00f3lewca prowadz\u0105ca. W miejscu jest fabryka machin \u017celaznych i browar, dalej m\u0142yn parowy do mielenia ko\u015bci, drukarnia po\u0142\u0105czona z ksi\u0119garni\u0105, bank kredytowy i po\u017cyczkowa sp\u00f3\u0142ka, dworzec kolei \u017cel., stacya telegr., s\u0105d okr\u0119g., landratura, kasa powiatowa, urz\u0119dnik katastrowy, urz\u0105d poborowy (Steuer Amt); jarmark\u00f3w odbywa si\u0119 rocznie 8 i to 4 kramne i 4 na byd\u0142o i konie (r. 1856), najnowszy kalendarz wylicza tylko 4 jarm., kt\u00f3re jednak trwaj\u0105 zawsze 2 dni. Do miasta nale\u017ca\u0142o 1858 r. 106 w\u0142\u00f3k roli or., 7 w\u0142. \u0142\u0105k i 563 mr. prus. boru. Bite trakty kt\u00f3remi idzie poczta prowadz\u0105 z G\u0105bina przez M. do E\u0142ku, i z M. do Widmin przez Dunajki, nadto z M. do Wieliczek; omnibus prywatny dochodzi z M. do Czymoch. M. jest bardzo rozwlekle budowane, sam rynek niema\u0142\u0105 ozdob\u0119 miasta stanowi\u0105cy obejmuje blisko 2 ha.<\/span><\/s> obszaru. Na \u015brodku rynku stoi \u015br\u00f3d zagaje\u0144 ewang. ko\u015bci\u00f3\u0142 zbudowany pewnie kr\u00f3tko po r. 1560, dalej magistrat, szko\u0142a miejska. Mk. liczy\u0142o miasto 1782 r. 1620, 1818 r. 1908, 1837 r. 1629, 1856 r. 3472, 1861 r. 3776, 1864 r. 4081: dm. liczono 1856 r. 248. Tutejszy okr\u0105g urz\u0119du stanu cywilnego liczy\u0142 1880 r. 4347 dusz; 1882 r. urodzi\u0142o si\u0119 140 dz., zawarto 26 \u015blub\u00f3w, umar\u0142o 125 os\u00f3b. Tutejsza poczta 2 klasy wysy\u0142a 6 poczt, tyle\u017c przyjmuje dziennie dot\u0105d; list\u00f3w, kart korespond. itd.<\/span> nades\u0142ano 1878 r. 146200, wys\u0142ano 139300, paczek bez deklar. warto\u015bc. nadesz\u0142o 18100, wys\u0142ano 8200, list\u00f3w i paczek z dekl. wart. nadesz\u0142o 1700, reprezentuj\u0105cych 2,112,900 marek.; wys\u0142ano 2300 reprez. 2,99800 [2,998,000 ???]<\/span> mrk. Zaliczek pocztow. nadesz\u0142o 1100 z 10,700 mrk.; mandat\u00f3w poczt. nadesz\u0142o 505 na 55,402 mrk.; przekaz\u00f3w poczt. nadesz\u0142o 5203 z 187,348 mrk., wys\u0142ano 11360 z 710,533 mrk. Podr\u00f3\u017cuj\u0105cych poczt\u0105 by\u0142o 2215; za portorya wp\u0142yn\u0119\u0142o 30,161 mrk.; telegram\u00f3w nadesz\u0142o 1658, wys\u0142ano 1803; za telegramy zap\u0142acono 1496 mrk. \u2014 Historya miasta<\/i>. W miejscu gdzie dzi\u015b jest miasto, sta\u0142 ju\u017c za czas\u00f3w krzy\u017cackich nad jez. Oleckowskiem dw\u00f3r my\u015bliwski (Jagdbude). (ob. T\u00f6ppen: \u201eGesch. Masur.\u201c str. 212). R. 1560 zjechali si\u0119 tu kr\u00f3l Zygmunt August i ks. Albrecht, kt\u00f3ry na pami\u0105tk\u0119 tej rozmowy za\u0142o\u017cy\u0142 tu miasto i Margrabowem je nazwa\u0142. Wiadomo, \u017ce Zygmunt w\u00f3wczas r. 1561 tak\u017ce o 8 mil od M. w Polsce wystawi\u0142 miasto August\u00f3w zwane. M. by\u0142o przy zak\u0142adaniu obliczone tylko na 300 mieszczan; w her\u00adbie ma po\u0142ow\u0119 czerwonego or\u0142a i bia\u0142e i czarne pole. Tutejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. zosta\u0142 fundowany r. 1853 d. 27 sierp. in honorem victoriosissimae Crucis et s. Adalberti przez ks. sufragana Frenzla konsekrowany, jest patronatu biskupiego; r. 1878 liczy\u0142a par. margrab. nale\u017c\u0105ca do dek. sambijskiego, 597 komunikant\u00f3w. Ze starszych wypadk\u00f3w historycznych zapisujemy jeszcze, \u017ce podczas drugiej wojny szwedzkiej zasz\u0142a 22 pa\u017adz. 1656 r. mi\u0119dzy Szwedami i Brandenczykami z jednej, a Polakami i Tatarami z drugiej strony pod M. pomy\u015blna dla or\u0119\u017ca naszego potyczka. Przy tej okazyi uleg\u0142o miasto, kt\u00f3re niedawno przedtem po\u017car do\u015b\u0107 znaczny nawiedzi\u0142, ca\u0142kiem zniszczeniu wraz z ko\u015bcio\u0142em i ratuszem. Podczas wojny 7-letniej (1756\u20141763) obsadzili Rossyanie 2 sier. 1757 r. miasto tutejsze, dowodzili nimi Sybilski i Liewen. Ju\u017c dzie\u0144 przedtem o\u015bwiadczyli byli mieszka\u0144cy, \u017ce si\u0119 poddaj\u0105 carowej i wykonali te\u017c niebawem na rozkaz g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cego feldmarsza\u0142ka Apraxina ho\u0142d podda\u0144czy, za to te\u017c miasto ma\u0142o co ucierpia\u0142o, dosta\u0142o nawet stra\u017c, by je strzeg\u0142a. przed wybrykami \u017co\u0142dactwa, ale wsie okoliczne tem wi\u0119ksze ponios\u0142y straty. Ju\u017c 5 sierp. opu\u015bcili Rossyanie miasto i ruszyli do Go\u0142dapii, gdzie si\u0119 roz\u0142o\u017cyli obozem. \u2014 Powiat<\/i>. Za czas\u00f3w krzy\u017cackich nale\u017ca\u0142 dzisiejszy pow. margrabowski do g\u0142\u00f3wnego w\u00f3jtostwa leckiego. Na pocz\u0105tku XVI w. oddzielono od niego wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 i utworzono z niej i z przyleg\u0142ej puszczy nad granic\u0105 litewsk\u0105, pow. stradu\u0144ski, kt\u00f3ry, gdy rezydency\u0105 starost\u00f3w przeniesiono do Olecka, zwano potem oleckowskim. Oleckiem za\u015b zowi\u0105, Polacy zw\u0142aszcza, Margrabowo od zamku Olecka, kt\u00f3rego ruiny podobno jeszcze do dzi\u015b dnia stercz\u0105 nad Margrabowskiem jeziorem. O zamku tym nie mogli\u015bmy jednakowo\u017c znik\u0105d zasi\u0119gn\u0105\u0107 bli\u017cszej historycznej wiadomo\u015bci, a Adlerhold (1704 str. 729) powiada, \u017ce Olecko le\u017cy nad rz. i jez. tej\u017ce samej nazwy; st\u0105d mo\u017ce posz\u0142o, \u017ce Polacy i miasto tam za\u0142o\u017cone Oleckiem zwali. Starostami oleckowskiemi, kt\u00f3rych pocz\u0105tkowo stradu\u0144skimi zwano, byli wed\u0142ug T\u00f6ppena: 1) Antoni v. Lehwald 1530; 2) Kasper v. Aulack 1532; 3) Sebastyan v. Lehndorff 1540; 4) Kasper v. Aulack 1542\u20141544. 5) Micha\u0142 v. Eysack w Stradunach 1544; 6) Krysztof v. Glaubitz 1548\u20141560; Reinhold v. Eysack, rz\u0105dca 1557; 8) Krysztof v. Eysack 1557, tak\u017ce rz\u0105dca; 9) Wawrzyniec v. Halle 1561\u20141568 (al. 1569); 10) Henryk v. Kracht 1570\u20141581; 11) Piotr v. Podewils 1587 \u2020 1601; 12) Rufus v. Glaubitz 1599\u201496; 13) Sebastyan v. Lehndorff 1601\u20141603; 14) Baltazar v. Fuchs, radca ziemia\u0144ski 1613\u20141624; 15) Jan Albrecht v. Perbandt 1625 \u2020 1628; 16) Krysztof Joachim v. Packmohr, szambelan 1632\u201436 \u2020 1645; 17) Zygmunt v. Wallenrodt 1645; 18) Wolf v. Creytzen 1645\u201463; 18) Krysztof Albrecht v. Sch\u00f6naich, porucznik 1653\u201454; 19) Krystyan Ludwik v. Kalckstein, porucznik 1654\u201456; 20) Henryk v. Wallenrodt, porucznik 1658\u201459; 21) N. N. v. Proeck (1665 rz\u0105dca?)<\/span> 22) Henryk v. Wallenrodt, porucznik 1666; Jan Albrecht v. K\u00f6nigsegg 1670\u201477; 24) Jerzy Henryk v. Perbandt 1684\u201488; 25) Fryderyk Wilhelm v. Lesgewang 1688\u201495; 26) Fryderyk v. Tettau 1701\u201411; 27) Krysztof burgrabia i hr. Dohna-Schlodien 1713; 28) Ernst W\u0142adys\u0142aw hr. v. D\u00f6nhoff, podporucznik a\u017c do 1727; 29) Jan Krysztof v. Hirsch, rz\u0105dca 1723. 30) Fryderyk v. Egel 1727\u201434 \u2020 1736; 31) Dyteryk Albrecht v. Lesgesang 1730\u201433 rz\u0105dca; 32) Karol Ehrentreich v. Rappen do 1736, tak\u017ce rz\u0105dca; 33) Karol Fryderyk hr. v. Posadowski 1737\u201447; 34) Tymoteusz v. Brauchitz 1741, rz\u0105dca; 35) August Reimar Juliusz v. Schwerin 1747 \u2020 1754; 36) Ewald Jerzy v. Kleist 1754\u201468; 37) Jan Wac\u0142aw v. Zastrow 1768\u201473 i 38) Krysztof Karol v. Buelow 1773\u201488. K\u0119trz. za\u015b wymienia jako pierwszych 5-ciu, innych, s\u0105 nimi: 1) Tomasz Kantzler, burgrabia stradu\u0144ski 1526; 2) Piotr Schwarz, burgr. i ssta stradu\u0144ski 1526\u201431; 3) Kasper v. Aulak, ssta stradu\u0144ski 1537\u201444; 4) Micha\u0142 v. Eysak, ssta stradu\u0144ski 1544\u201450; mr. 5) Krysztof v. Glaubitz, ssta stradu\u0144ski 1554\u201460; 6) Wawrzyniec v. Halle, ssta oleckowski 1561\u201467. (Ob. O ludn. pol. w Prusiech, str. 637\u2014638). Dzisiejszy pow. oleckowski zawiera 15\u20225 mil kwadr. czyli 85\u2022302 ha.<\/span><\/s> i le\u017cy mi\u0119dzy 39\u00b0 45’<\/span> i 40\u00b0 24’<\/span> wsch. dl. a 53\u00b0 54’<\/span> i 54\u00b0 14’<\/span> p\u0142n. szer.; graniczy na wsch. z Kr\u00f3l. Pols., na p\u0142n. z pow. go\u0142dapskim na zach. z pow. w\u0119goborskim i \u0142eckim, a na p\u0142d. z \u0142eckim. Najwi\u0119ksza rozci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 z wsch. na zach. wynosi 4\u00bd 2 mili, z p\u0142n. na p\u0142d. 5 mil. Pod wzgl\u0119dem orograficznym le\u017cy pow. margrabowski prawie ca\u0142y na wy\u017cynach, mo\u017cna nawet powiedzie\u0107, \u017ce jest najwy\u017cej po\u0142o\u017cony ze wszystkich powiat\u00f3w Prus wsch., cho\u0107 niekt\u00f3re okolice dawnych powiat\u00f3w le\u017c\u0105 mo\u017ce wy\u017cej. Najwy\u017cszym punktem ca\u0142ego pow. s\u0105 g\u00f3ry Szeskie<\/a> (Seeskerberg) tu\u017c nad granic\u0105 pow. go\u0142dapskiego, do kt\u00f3rego cz\u0119\u015bciowo przechodz\u0105, wznosz\u0105 si\u0119 922 st\u00f3p npm., nawet najni\u017cej po\u0142o\u017cone okolice (Hasny) [\u0141a\u017ano<\/a>]<\/span> wzbijaj\u0105 si\u0119 jeszcze 350\u2014406 st\u00f3p nad Ba\u0142tyk, tak \u017ce przeci\u0119ciowa wynios\u0142o\u015b\u0107 przesz\u0142o 700 st\u00f3p. Od g\u00f3r Szeskich rozchodz\u0105 si\u0119 wy\u017cyny na wsch. i zach., potem opadaj\u0105 powoli ku p\u0142d., gdzie jest pow. \u0142ecki; w og\u00f3le wi\u0119c ca\u0142y nieomal pow. margrabowski jest g\u00f3rzysty, tylko na p\u0142d. zach\u00f3d i p\u0142d. wsch. granicy s\u0105 r\u00f3wniny, chocia\u017c i tu nie brak pag\u00f3rk\u00f3w. Granica mi\u0119dzy wy\u017cej a ni\u017cej po\u0142o\u017con\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 powiatu ci\u0105gnie si\u0119 od Mieruniszek na Monety, Olszewo, Gordejki i \u015awi\u0119tajno do rzeki Hasny, ku wiosce Szczecinowie. Klimat powiatu jest w og\u00f3le ch\u0142odny, spostrze\u017cenia 9-letnie pokaza\u0142y, \u017ce \u015brednia ciep\u0142ota roczna wynosi tylko + 5.3\u00b0 R. Najwy\u017csza temperatura pokazywa\u0142a + 27\u00b0 R. w cieniu, najni\u017csza \u2013 26\u00b0 R. Powietrze jest wilgotne, niebo cz\u0119\u015bciej zachmurzone jak wypogodzone. Ca\u0142kiem pogodne dni nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci, bardzo cz\u0119sto nast\u0119puje nag\u0142a zmiana temperatury. L\u00f3d i \u015bnieg pokrywaj\u0105 ziemi\u0119 na stop\u0119 nieraz 5\u20146 miesi\u0119cy, od listopada do kwietnia. Wiatr wieje najcz\u0119\u015bciej z zachodu, wiatr p\u0142n.-zach. sprowadza ozi\u0119bienie powietrza, co tem wi\u0119cej czu\u0107 si\u0119 daje, \u017ce nie ma tu bor\u00f3w, kt\u00f3re wyci\u0119te zosta\u0142y. Burze i grady nawiedzaj\u0105 powiat dosy\u0107 cz\u0119sto, zw\u0142aszcza okolice w pobli\u017cu g\u00f3r Szeskich po\u0142o\u017cone. Pod wzgl\u0119dem gleby zawiera powiat 0\u2022357 mil kwadr. czyli 2\u20223% gleby gliniastej, 11\u2022530 mil kw. czyli 74% gleby mieszanej, 2\u2022614 mil kw. czyli 16\u20229% piaszczystej, 0\u2022233 mil kw. czyli 1\u20225% torfowej, wody obejmuj\u0105 0\u2022758 mil kw. czyli 4\u20229% obszaru. Pola kamieniami jakby zasiane trafiaj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto, uprawia\u0107 ich prawie niepodobna; tak\u0105 gleb\u0119 maj\u0105 np. \u0141\u0119gowo i Stassen. Jezi\u00f3r licz\u0105 w powiecie 37, z obszarem wynosz\u0105cym 13,807 mr. Najwi\u0119ksze s\u0105: Hasny, obejmuj\u0105ce 2367\u202248 mr. i W. Oleckowskie (1087\u202287 mr.); ostatnie jako i jez. Sedranki (301\u202208 mr.) pokryte s\u0105 na dnie pniami i k\u0142odami, utrudniaj\u0105cemi bardzo rybo\u0142\u00f3stwo. Gdy r. 1864 Sedranki nagle opad\u0142y, wynurzy\u0142a si\u0119 w \u015brodku jeziora wyspa, pniami drzew starych pokryta. Z innych znaczniejszych jezi\u00f3r wymieniamy jeszcze: Litygajno, Pillwanz (niem.), Krzywe, Gr. Schwalg (niem.) czyli Szwa\u0142k; Dobskie, Krzywi\u0142, M. Oleckowskie, Mieruniskie (Mierunsker-See), G\u0105skie (Gonskener-S.) i Kukowskie. Rola orna zawiera 162506 mr. czyli 48\u20227%, ogr. 346 czyli 0\u20221%; razem 7\u20226 mil kwadr., \u0142\u0105ki obejmuj\u0105 59,789 mr. czyli 17\u20229%, pastw. 35,757 czyli 10\u20227%, razem 4\u20225 mil kwadr., lasy 50,189 mr. czyli 15\u20220%; torfowe pok\u0142ady 0,233 mili kwadr. czyli 1\u20225%, wody 15,750 mr. czyli 4\u20227% od tych p\u0142ac\u0105 podatek; bez po\u017cytku jest 607 mr. czyli 0\u20222% ca\u0142ego obszaru, nieu\u017c. itd.<\/span> wynosz\u0105 123 mr. Zbo\u017ce jare mo\u017cna dopiero pod koniec kwietnia sia\u0107. Zbi\u00f3r \u017cyta zaczyna si\u0119 zazwyczaj 25 lipca, potem zaraz j\u0119czmie\u0144, owies, pszenic\u0119 i groch, tak \u017ce pod koniec sierpnia g\u0142\u00f3wne \u017cniwa s\u0105 uko\u0144czone. Pierwsze siano\u017c\u0119cie rozpoczyna si\u0119 w ko\u0144cu czerwca, drugie na pocz\u0105tku sierpnia. Ozimin\u0119 siej\u0105 w po\u0142owie sierpnia i wrze\u015bnia. Na wiosn\u0119 uprawiaj\u0105 w p\u0142dn. cz\u0119\u015bci pow. ju\u017c rol\u0119, podczas gdy w p\u00f3\u0142nocnej wy\u017cej po\u0142o\u017conej cz\u0119\u015bci jeszcze jest sanna. Na dobrach jest p\u0142odozmian 5 do 7-polowy, na gburstwach 3-polowy. Obszar wsi jest bardzo r\u00f3\u017cny, mamy tu bowiem osady 300 do 5,700 mr. zawieraj\u0105ce. Pr\u00f3cz zwyczajnej mierzwy u\u017cywaj\u0105 do koniczyny gipsu i popio\u0142u torfowego albo nawozu z trz\u0119sawisk i moczar; na niekt\u00f3rych dobrach u\u017cy\u017a<\/span>niaj\u0105 gleb\u0119 zmielonemi ko\u015bciami. \u017bytem zasiewaj\u0105 oko\u0142o 40000 mr., kartoflami 20000, owsem 15000, pszenic\u0105, 10000, grochem 6000, j\u0119czm. 5000, lnem 1000. Bukwity uprawiaj\u0105 bardzo ma\u0142o. Przeci\u0119ciowo przynosi mr. \u017cyta 5 korcy i 1200 funt. s\u0142omy, pszenicy 7 korcy i 1200 funt. s\u0142omy; owsa kor. i 800 f. s\u0142omy, j\u0119cz. 9 kor. i 800 f. s\u0142., grochu 5 kor. i 800 f. s\u0142omy. Z jarzyn sadz\u0105: marchew, cebul\u0119, brukiew, r\u0105kiel i kapust\u0119, kt\u00f3ra u ni\u017cszych warstw opr\u00f3cz kartofli stanowi g\u0142\u00f3wn\u0105 potraw\u0119. Drzewa owocowe piel\u0119gnuj\u0105 z wielk\u0105 staranno\u015bci\u0105, ale przewa\u017cnie tylko na dobrach. Bory na gruntach prywatnych z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami zmniejszaj\u0105 si\u0119 od roku do roku, nie tak fiskalne, kt\u00f3re zajmuj\u0105 21,095 mr. Najcz\u0119\u015bciej trafiaj\u0105 si\u0119 sosny, buki, brzozy, osiny, rzadko kiedy olsze i d\u0119by. 1867 r. liczono 7652 koni, r. 1873 za\u015b 7437, a wi\u0119c 215 mniej, co si\u0119 t\u0142umaczy ostatni\u0105 wojn\u0105 francusk\u0105. Byd\u0142a liczono 14731 sztuk 1867 r.; a 1873 r. 18539; owiec 1867 r. 36381; 1873 r. 41447; \u015bwi\u0144: 1867 r. 8002; 1873 r. 8522; k\u00f3z 1867 r. 27; 1873 r. 21; ul\u00f3w 1867 r. 1096; 1873 r. 1501. Konie mazurskie s\u0105 wytrwa\u0142e, cho\u0107 przy lichej paszy; za konia p\u0142ac\u0105, 50\u201480 tal., za najlepsze 150 tal.; za krow\u0119 18\u201440 tal.; za g\u0119\u015b 20 sbr. (1870 r.); ps\u00f3w liczono 1867 r. 1860. Ryb dostarczaj\u0105 liczne jeziora wielk\u0105 obfito\u015b\u0107. Najcz\u0119\u015bciej znachodz\u0105 si\u0119: szczupaki, leszcze, sztynki, okonki, p\u0142ocie, liny, morenki i raki. Fiskalne jez. s\u0105 wydzier\u017cawione i to po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci pol. \u017cydom, kt\u00f3rzy ryby wysy\u0142aj\u0105 do Polski, ju\u017c to \u0142odziami, ju\u017c to w beczkach. Osad liczy tutejszy pow. 192 (1877 r.), mianowicie 1 miasto, 3 kr\u00f3lewskie domeny, 26 d\u00f3br ryc. i 13 wi\u0119kszych d\u00f3br, 19 folw., 5 m\u0142yn\u00f3w i 5 osobno stoj\u0105cych dom\u00f3w, 109 wsi, 16 prywatnych i 17 kr\u00f3lew. le\u015bnictw. Po separacyi wynios\u0142o si\u0119 wiele gospodarzy ze wsi na wybudowania, ich miejsce zaj\u0119li zagrodnicy. D\u00f3br i gburskich posiad\u0142o\u015bci, obejmuj\u0105cych 600\u20143000 mr. jest 28, 300\u2014600 mr. 32; 30\u2014300 morg\u00f3w 1509; 5\u201430 morg\u00f3w 563; mniej jak 5 morg\u00f3w 824. Budynk\u00f3w by\u0142o 12917; mi\u0119dzy temi 4435 dm. a 7703 dym\u00f3w (1871 r.), gmach\u00f3w publ. by\u0142o 118 i to dla w\u0142adz pa\u0144stwowych 4, powiatowych 1, dla szk\u00f3\u0142 83, dla kultu 10, w\u0142\u0105cznie z 1 synagog\u0105, 8 dla duchownych, 5 szpitali, 1 lazaret powiatowy, 1 dom dla sierot i wi\u0119zienie, przeci\u0119ciowo mieszka w 1 domu na wsi 8, w mie\u015bcie 13 mk. Domy w mie\u015bcie s\u0105 murowane i dach\u00f3wk\u0105, kryte, na przedmie\u015bciach s\u0105 jeszcze stodo\u0142y ze s\u0142omianym dachem. Domy po wsiach s\u0105 z drzewa pod s\u0142om. dachem. Za lepsze pomieszkania p\u0142ac\u0105 w mie\u015bcie 100\u2014150 tal., za \u015brednie 60\u201480 talar\u00f3w, za mniejsze dla rzemie\u015blnik\u00f3w 20\u201430 tal.; dla robotnik\u00f3w 12 tal.; na wsiach p\u0142ac\u0105 robotnicy 6\u20148 tal. W nowszych czasach dzier\u017cawy wsz\u0119dzie posz\u0142y w g\u00f3r\u0119. Za mr. roli p\u0142ac\u0105 18\u201430 tal. Bite trakty przerzynaj\u0105 pow. w r\u00f3\u017cnych kierunkach i to I. pa\u0144stwowe: 1) z M. na Kowale i dalej w kierunku do Go\u0142dapi na 18,281 metrowej przestrzeni; 2) z M. do G\u0105sk, gdzie jest granica pow. \u0142eckiego, (14,033 metr .); 3) z M. na Czymochy w pow. \u0142eckim (13,833 metr\u00f3w); 4) kowalsko-mieru\u0144ski do granicy pol. (12,579 metr.). II. powiatowe: \u0142\u0105cz\u0105 1) Kowale z Dunajkiem (19,765 metr.) 2) M. z Weso\u0142owem w kierunku na Wydminy. (19,766 metr\u00f3w); 3) Wieliczki z Gutami (11,197 metr.), razem 111,916 metr. Dr\u00f3g zwyczajnych licz\u0105 12. Kolej z Wystrucia na Darkejmy, Go\u0142dap, M., E\u0142k i Prostki, przerzyna \u015brodek powiatu z p\u0142n. na p\u0142d; stacye maj\u0105 Kowale, M. i Ki\u00f6wen. Co si\u0119 tyczy melioracyi osuszono ju\u017c Markowskie<\/a> \u0142\u0105ki, od jez. \u0142\u0119gowskiego 68 mr. i jez. przy Judzikach ca\u0142kiem osuszono; obejmowa\u0142o za\u015b 261 mr. Ludno\u015bci liczono 1880 r. 40,781; 1879 r. 39,276 mk., 1873 r. za\u015b 38,512, i to 15,593 niem. i 22,919 pol. Miasto jest niemal wy\u0142\u0105cznie niemieckie, na wsiach przewa\u017ca polska mowa (71 proc.). Dawniej by\u0142o inaczej, roku 1600 mieszkali wed\u0142ug K\u0119trz. w M. nieomal sami P<\/span>olacy; jeszcze 1839 r. by\u0142o mi\u0119dzy 28347 mk. 22074 P<\/span>olak\u00f3w, kt\u00f3rzy tedy tworzyli 78 proc. ludno\u015bci, dzi\u015b tylko 58 proc. Niemcy wi\u0119c pomno\u017cyli si\u0119 w ci\u0105gu 34 lat o 20 proc. do germanizacyi przyczynia si\u0119 mianowicie ta okoliczno\u015b\u0107, \u017ce M<\/span>azurzy s\u0105 ewangelikami, mieni\u0105 si\u0119 by\u0107 P<\/span>rusakami. Co do wyznania liczono 1873 r. 37,756 ew., kat. 562, \u017cyd\u00f3w 184 i 10 baptyst\u00f3w. Te liczby podaje niemieckie \u017ar\u00f3d\u0142o: (Ob. Weiss R. B. Gumbinnen i str. 221) ale co do kat. szematysmus dyecezalny warmi\u0144ski z r. 1879 podaje, \u017ce par. margrabowska, liczy\u0142a samych komunikant\u00f3w 597. R. 1839 by\u0142o w pow. wed\u0142ug Weissa 604 kat, t. j. 2\u00bd proc. ca\u0142ej ludno\u015bci, dzi\u015b tylko 1\u00bd proc.; \u017cyd\u00f3w by\u0142o 1838 r. 67 czyli \u00bc proc., dzi\u015b nieomal \u00bd proc. Ludno\u015b\u0107 kat. zamieszkuje przewa\u017cnie pogranicze, gdzie si\u0119 styka z Polsk\u0105. Ew. licz\u0105 7 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i 9 predykant\u00f3w, kat. I ko\u015bci\u00f3\u0142 z 1 ksi\u0119dzem, \u017cydzi 1 synagog\u0119, zbudowan\u0105 r. 1834. Od r. 1869\u201470 przesz\u0142o z wiary kat. na ew. 29 os\u00f3b, a wskutek mieszanych ma\u0142\u017ce\u0144stw 86; z wiary ew. na kat. 4; 2 \u017cyd\u00f3w przesz\u0142o na wiar\u0119 lut. U prostego ew. ludu zachowa\u0142a si\u0119 jeszcze wiara, \u017ce wymijanki w ko\u015bciele kat. s\u0105 skuteczniejsze od tych, kt\u00f3re w ew. ko\u015bciele si\u0119 odmawiaj\u0105, dla tego spieszy gromadami w \u015bwi\u0119ta, zw\u0142aszcza na Przemienienie pa\u0144skie do Olecka, do kat. ko\u015bc. Aby temu zapobiedz, odprawiaj\u0105 ew. w dzie\u0144 ten rodzaj misyi, w kt\u00f3rej bior\u0105 udzia\u0142 wszyscy predykanci powiatu. Ew. grunta ko\u015bcielne wynosz\u0105 1553.37 morgo Patronem wszystkich ko\u015bc. ewang. jest fiskus, doch\u00f3d 8 ew. predykant\u00f3w, mo\u017cna obliczy\u0107 za 10000 tal. Kat. ko\u015bci\u00f3\u0142 i proboszcza utrzymuje stolica bisk. warm. Szk\u00f3\u0142 publicznych liczono 83; pr\u00f3cz tego s\u0105 jeszcze 2 szko\u0142y prywatne w mie\u015bcie z 103 dz. (23 ch\u0142. i 80 dziew.). Nauczycieli by\u0142o 103, dzieci szkolnych 6907, mi\u0119dzy tymi 48 kat.; przypada\u0142o wi\u0119c na 1 naucz. 66 d. W pow. jest pow. kasa oszcz\u0119dno\u015bci r. 1855 za\u0142o\u017cona, dalej sp\u00f3\u0142ka kredytowa (1866) i tow. kredytowe (1867). Ubogich by\u0142o w mie\u015bcie 1873 r. 53, na wsiach 560, na pierwszych wydano 1135 tal., na ostatnich 1686 tal., nadto znalaz\u0142o w 5 szpitalach 16 szpitalnik\u00f3w utrzymanie. Od r. 1867\u20141873 zmniejszy\u0142a si\u0119 ludno\u015b\u0107 o 1168 dusz (2,95 proc.), na mil\u0119 kwadr. przypada 2534 mieszk. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci trudni si\u0119 rolnictwem; samych gospodarzy i w\u0142a\u015bcicieli grunt\u00f3w jest 3211, ze s\u0142u\u017cb\u0105 razem 10685; rzemie\u015blnik\u00f3w by\u0142o w mie\u015bcie 164, na wsiach 820, handlem zw\u0142aszcza zbo\u017cowym, zajmowa\u0142o si\u0119 w mie\u015bcie 137, na wsiach 224 os\u00f3b. Ca\u0142y handel koncentruje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w M. i w Mieruniszkach, ostatnie le\u017c\u0105 ju\u017c nad granic\u0105 polsk\u0105; tam jest tak\u017ce komora celna I klasy. Wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 towar\u00f3w wysy\u0142aj\u0105 jednak na Czymochy w pow. \u0142eckim, gdzie tak\u017ce jest poboczna komora celna. Import z Rossyi wynosi\u0142 186970 r. 1000\u20141200 ctr. lnu, 2000 ct. szmat, 8000 korcy siemienia lnianego i 2000 korcy owsa i j\u0119czm. Pr\u00f3cz 2 targ\u00f3w odbywa si\u0119 w M. 8 jarm., a w \u015awi\u0119tajnie 4. Na jarm. w M. przyganiaj\u0105 wiele koni i byd\u0142a z Polski. Ober\u017cy i karczem by\u0142o w mie\u015bcie 26, na wsiach 122, zbyt wiele; stacyi poczt. by\u0142o 6, tel. 1 w M. Przemys\u0142 ma\u0142o rozwini\u0119ty: na wzmiank\u0119 zas\u0142uguje drukarnia w M. i hamernia w Nowym m\u0142ynie, gdzie kuj\u0105 sztaby \u017celazne i robi\u0105, machiny gospodarskie. Gorzelni jest 24; mi\u0119dzy temi 7 w mie\u015bcie; browar\u00f3w licz\u0105 4, wi\u0119kszych cegielni 3. Ludno\u015b\u0107 robocza na wsiach dzieli si\u0119 na 3 klasy; do pierwszej nale\u017c\u0105 parobcy i s\u0142u\u017c\u0105ce; parobcy pobieraj\u0105 na dobrach 20\u201426 tal. myta, buty i sukman\u0119 oko\u0142o 8 tal. warte u gbura 3\u20144 tal. myta, ubi\u00f3r i 2 korce kartofli. S\u0142u\u017c\u0105ce dostaj\u0105, a dobrach 12\u201414 tal. i ubi\u00f3r w wart. 3 tal., u gbura 3\u20144 tal., ubi\u00f3r i nieco kartofli. Do 2-ej klasy licz\u0105 si\u0119 deputatnicy; ci pobieraj\u0105 na wi\u0119kszych posiad\u0142o\u015bciach i dobrach, opr\u00f3cz wolnego mieszkania i drzewa na opa\u0142 12\u00bd tal. myta, 12 korcy \u017cyta, 3 korce j\u0119czmienia, 4 korce owsa, 2 korce grochu, \u00bc morgi ogrodu, 125 pr\u0119t\u00f3w kwadr. dla kartofli, 60\u201480 dla lnu, zorane i zbronowane, siana dla 1 krowy, pastwisko do 2\u20143 \u015bwi\u0144 z pod\u015bci\u00f3\u0142k\u0105, przy m\u0142\u00f3ceniu cepami 1\/11, machin\u0105 1\/16 kor., rocznie oko\u0142o 50 kor. Za to jest w lecie od 15 kw.\u201415 pa\u017adz. ch\u0142op i s\u0142u\u017c\u0105ca zobowi\u0105zany do roboty od wsch. s\u0142o\u0144ca do zachodu bez wynagrodzenia; zim\u0105 od 15 pa\u017a. do 15 kwiet. 2 sbr., s\u0142u\u017c\u0105ca 1 sbr., je\u017celi \u017c\u0105daj\u0105, musi i kobieta przyj\u015b\u0107 przynajmniej na poobiedzie, za co dostaje 2 sbr. Ta klasa jest wi\u0119c dobrze uposa\u017cona. Do 3 klasy rachuj\u0105 zwyczajnych robotnik\u00f3w; ci pobieraj\u0105 w \u017cniwa 8\u201410 sbr. kobiety tylko 5\u20146 sbr.; w innym czasie latem ch\u0142op 8 sbr., kobieta 5 sbr.; zim\u0105 ch\u0142op 5 sbr., kobieta 4 sbr. Ca\u0142y ich zarobek wynosi najwy\u017cej 80 tal. na famili\u0105, je\u017celi im si\u0119 czasem kartofle nie udadz\u0105, to s\u0105 wskazani na dobroczynno\u015b\u0107 drugich. To te\u017c niedziw, \u017ce i tu wychodztwo coraz si\u0119 wzmaga. Co do podatk\u00f3w, przypada na ka\u017cdego mieszczanina 1 tal. 2 fen. a\u017c do 7 tal., na wsiach 12 sbr. 8 fen. przeci\u0119ciowo na ka\u017cdego 17 sbr. 10 fen. Gospodarz 600 mr. posiadaj\u0105cy, trzyma 4 konie, kt\u00f3rych utrzymanie kosztuje oko\u0142o 400 tal. Powiat m. w dzisiejszych granicach zosta\u0142 zorganizowany r. 1818. Zawiera 7 ew. parafii i to Cichy z 23 wsiami, G\u0105ski z 16., M. z 25, Mieruniszki z 10, Szarejki z 18, \u015awi\u0119tajno z 17 i Wieliczki z 20 wioskami; 6 osad nale\u017c\u0105cych do Cich i \u015awi\u0119tajna, przy\u0142\u0105czono r. 1861 do Or\u0142owa w pow. leckim. Dalej liczy pow. 26 obwod\u00f3w poborowych. Co do po\u015brednich podatk\u00f3w, nale\u017cy pow. do g\u0142\u00f3wnej komory celnej w Ejtkunach; w pow. s\u0105 2 komory celne w M. i w Mieruniszkach przy nich jest ustanowionych 2 rendant\u00f3w, 2 g\u0142\u00f3wnych kontroler\u00f3w, 3 poborowych dozorc\u00f3w (Steuieraufseher) i 12 stra\u017cnik\u00f3w. R. 1872 mia\u0142o do kasy wp\u0142yn\u0105\u0107 podatku gruntowego 10,049 tal. 10 sbr. od 82,744 ha.<\/span><\/s>; budynkowego 2996 tal. od dochodu 1254 tal. klasowego 16544 tal. od procederu 2492 tal. Okr\u0119g\u00f3w policyjnych liczono 1873 r. 28, okr\u0119g\u00f3w urz\u0119du stanu cywilnego 1884 r. 18, s\u0105 nimi: Babki, Bia\u0142a, Cichy, Dunajek, G\u0105ski, Hasny, Kowale, M., miasto i okr\u0105g ziemski, Mieruniszki, Nory, Orzech\u00f3wko, Szarejki, \u015awi\u0119tajno, Stacze, W\u0119\u017cewo, Weso\u0142owo i Wieliczki. Sejmik powiatowy liczy\u0142 1873 r. 28 pos\u0142\u00f3w pierwszego stanu, t. j. posiedzicieli d\u00f3br ryc. i takich d\u00f3br che\u0142m., kt\u00f3re zawieraj\u0105 przynajmniej 6 w\u0142\u00f3k i nie nale\u017c\u0105 do \u017cadnej gminy, 3 drugiego stanu t. j. miasta i 3 trzeciego t. j. wsi. Do parlamentu i do sejmu wybiera tutejszy pow. razem z \u0142eckim i jansborskim 2, wzgl\u0119dnie 1 deputowanego. S<\/span>\u0105d okr\u0119gowy jest tylko 1 w M., przy nim jest ustanow. 7 s\u0119dzi\u00f3w i 27 ni\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w. Okr\u0119g\u00f3w polubowych by\u0142o 13. O przebiegu kolonizacyi tutejszego powiatu, kt\u00f3ra najprz\u00f3d nast\u0105pi\u0142a w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci w XV w., zestawi\u0142 K\u0119trz. bogaty materya\u0142 (Ob. \u201eO ludn. pol. w Prusiech\u201c, str. 497\u2014525 i 243) Cho\u0107 tu w XV W. za\u0142o\u017cono kilka wsi niem., cho\u0107 kilku ziemian i kilku pan\u00f3w niem. bra\u0142o tak\u017ce udzia\u0142 w kolonizacyi, pomimo to pow. marg. mia\u0142 r. 1600 charakter czysto polski, bo nawet we wsiach pierwotnie niem., jakiemi by\u0142y: Cejzy, Piaski i Straduny, mieszkali tylko sami Polacy. Niemcy za\u015b zak\u0142adaj\u0105c wioski, pos\u0142ugiwali si\u0119 Polakami, jak tego dowodz\u0105 pol. nazwy miejscowo\u015bci przez nich za\u0142o\u017conych, jak Kowale r. 1471, Kukowo 1471, Turowo 1473, Mieruniszki 1541, \u015awi\u0119tajny 1544, \u017bmudziny 1475 pewnie z lit. kolonistami, W\u0119\u017c\u00f3wka 1475, Nied\u017awiedzkie 1476, Babki 1476, Szarejki 1566 itd.<\/span> Szla\u00adch\u00adta posiada\u0142a r. 1600 oko\u0142o 625 w\u0142\u00f3k i sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z wyj\u0105tkiem Wawrzy\u0144ca Rocha z samych Niemc\u00f3w. Ale p\u00f3\u017aniej nie brak\u0142o i tu szla\u00adch\u00adty pol.; tak np. mieszkali: Bieniewscy w W\u0119\u017cewie, Ciesielscy w Mieruniszkach i innych wsiach, Czecha\u0144scy w Plewkach Daszkiewicz w Bia\u0142ej, Dzi\u0119gielowie w Doliwach, Gli\u017ami\u0144scy w Przytu\u0142ach i Rogoniach,<\/span> Krai\u0144scy w Lenartach, \u0141\u0119ccy w Staczach, \u0141osiowie w Kukowie i Zalesiu, Mrazkowie w Kuczach, Sko\u0142owiczowie w Norach, Pe\u0142kowscy w Kukowie itd.<\/span> Semkowscy w Bia\u0142ej, Tyszkowie w Kowalach, Warkojowie w Bia\u0142ej, Wi\u0119ckowscy w Lenartach i Drozdowie, Wierzbiccy w Niedzwiedziach i Wilkasach. Z rzek znaczniejszych tutejsz. pow. zas\u0142uguj\u0105 na wzmiank\u0119 Lega<\/a> (ob.) i Hasna<\/a> (ob.) W dokumentach zachodz\u0105 jeszcze nast\u0119p. rzeki i jez. Garbasznica, struga, nad kt\u00f3r\u0105 le\u017c\u0105 Mieruniszki (K\u0119trz. O ludn. pol. str. 506); jez. W. Mieruniszki i Citkowa [Bitkowo ?]<\/span>, mi\u0119dzy niemi le\u017cy wie\u015b W. Garbas (str. 506); jez. Bruk, D\u0142ugie, Kocio\u0142ek, Rumity [Romoty<\/i>]<\/span>; mi\u0119dzy niemi le\u017c\u0105 Che\u0142chy [??? Raczej Doliwy<\/i>.]<\/span> (str. 514); jez. Gmojanka, W. Liga i Steinfliess; mi\u0119dzy niemi le\u017cy wie\u015b Doliwy [??? Raczej Che\u0142chy<\/i>.]<\/span> (str. 514), strumyk Czerwonka, nad niem le\u017cy w\u015b Krzy\u017cowo (str. 518); Miko\u0142aj\u00f3wka jez. (Guty) str. 522, struga Bierk (Mazury, str. 523) jez. Slep (w\u015b Slepie, str. 524), struga Bia\u0142a, uchodzi do W. oleckowskiego jez. (Lenarty, str. 525), Twardowski strumyk (Czymochy, st. 502); strumyk borowy (Heideflies), nad nim le\u017cy Nied\u017awiedzkie; str. 502). Marcinowo jez. (Sto\u017cne str. 515) i Pe\u0142czanek jez. (Sto\u017cne str. 515). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mariae-Sanctae<\/b> Castrum<\/i> (dok.), ob. Malbork<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mariampil,<\/b> Mariampol<\/i>, ob. Maryampol<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mariampol,<\/b> ob. Maryampol<\/a><\/i>.<\/p>\n

Marienburg<\/b> (niem.), ob. Malbork<\/a><\/i>.<\/p>\n

Marienhein,<\/span><\/b> (niem.), le\u015bnictwo na polsko-pruskich Mazurach, pow. niborski, st. p. Koszel<\/span>ewy. K\u015b. Fr.<\/i>.<\/p>\n

Marienhoehe<\/b> (niem.), dobra, do kt\u00f3rych nale\u017cy tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 wsi Alt-Maygunischken, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Walterk<\/span>ehmen, 6 kil. odl.; dobra M. same obejmuj\u0105 91\u202233 ha.<\/span><\/s> roli ornej i ogr., 50\u202203 \u0142\u0105k i 4\u202207 nieu\u017c., razem 145\u202243 ha.<\/span><\/s>; czysty doch\u00f3d z gruntu wynosi 1839 mrk. Cz\u0119\u015b\u0107 we wsi le\u017c\u0105ca ma obszaru 143\u202295 ha.<\/span><\/s>, mianowicie: 104\u202207 ha.<\/span><\/s> roli or. i ogr., 35\u202268 \u0142\u0105k, 1\u202293 past., 1\u202287 nieu\u017c.; czysty doch\u00f3d z gruntu oszacowano na 1599 mrk. W\u0142a\u015bc. jest Jan B\u00fcttler; w M. jest wiatrak; mk. by\u0142o tu 1856 r. 65. 2.) M.<\/b> (niem.), dobra z pertynencyami w Przechowie po\u0142o\u017conemi, pow. \u015bwiecki, st. p. Terespol, 4 kil. odl. Ca\u0142a rozl. tego obszaru wynosi 196.26 ha.,<\/span><\/s> mianowicie: 168\u202268 roli or. i ogr., 18.64 \u0142\u0105k, 7\u202266 past., 1.28 nieu\u017c.; czysty doch\u00f3d z gruntu 601 mrk. W\u0142asn. Roberta Stampe. 11 bud. mi\u0119dzy temi 7 dm., 72 mk., 45 katol., 27 ewang. 3.) M.<\/b> (niem.), folw., pow. \u015bwi\u0119tosiekierski, st. p. Wolittnick, nale\u017cy do d\u00f3br ryc. Wesslienen zwanych, kt\u00f3rych w\u0142a\u015bcicielem jest major pozas\u0142u\u017cbowy Karol von Schmeling. 4.) M.<\/b> (niem.), os. le\u015bna, powiat \u015bwi\u0119tosiekierski, st. p. Hermsdorf. 5.) M.,<\/b> (niem.), dobra, pow. braniewski, st. p. Braniewo. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Marienhof,<\/b> 1.) (niem.), folw., pow. wa\u00ad\u0142e\u00adc\u00adki, st. p. Ja\u00adb\u00ad\u0142o\u00adno\u00adwo, 1 kil. odl. paraf. katol. Mar\u00adci\u00adn\u00adko\u00adwo, ew. Lu\u00adb\u00adno, bud. 11, mi\u0119dzy temi 3 dm., 87 mk., 3 kat.,<\/span> 87 ew. Ma 468,83 ha.<\/span><\/s> obszaru, i to 346,17 roli or. i ogr. 14,01 \u0142\u0105k, 15,15 pastw., 1,89 boru, 5,00 nieu\u017cyt., 20,18 wody; czysty doch\u00f3d z gruntu: 4969 mr. W\u0142asn. Her\u00adma\u00adna Wsel\u00adler; gorzelnia parowa. 2.) M.,<\/b> (niem.) maj\u0105tek che\u0142m., pow. \u0142ecki, st. p. Borzymy, 2 kil. odl. Obszar wynosi 137 ha.,<\/span><\/s> roli or. i ogr., 32 \u0142\u0105k, 20 pastw., 29 boru, 4 nieu\u017cytk., razem 222 ha.<\/span><\/s>, czysty doch\u00f3d z gruntu oko\u0142o 1090 mrk. W\u0142a\u015bciciel jest A. Schu\u00admann; gorzelnia. [Dzi\u015b Ryczyw\u00f3\u0142<\/i>.]<\/span> 3.) M.,<\/b> (niem.), dobra che\u0142m., pow. fisz\u00adhu\u00ads\u00adki, st. p. Dru\u00adge\u00adh\u00adnen. 2,7 kil. odl. Obejmuj\u0105 150,25 ha.<\/span><\/s> roli ornej i ogr., 23,25 \u0142\u0105k, 7,28 pastw., 5,02 nieu\u017cyt., razem 185,80 ha.<\/span><\/s>; czysty doch\u00f3d z gruntu: 1920 mrk. W\u0142a\u015bc. jest kapitan pozas\u0142u\u017cbowy Ernst Feyer\u00ada\u00adbend. 1856 r. 57 mk. 4.) M.,<\/b> (niem.), folw., pow. ni\u00adbo\u00adr\u00ads\u00adki, st. p. Ko\u00adsze\u00adle\u00adwy. 146 mr. 10 mk. r. 1856; 5.) M.,<\/b> (niem.), dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin. 6.) M.,<\/b> (niem.), kolonia za\u0142o\u017cona dopiero r. 1861, pow. cz\u0142u\u00adcho\u00adw\u00adski, st. p. Ha\u00admer\u00adsztyn, al. Czarne; paraf. kat. i ew. Ha\u00admer\u00adsztym [Ha\u00admer\u00adsztyn]<\/span>, szko\u0142a Fal\u00adken\u00adwal\u00adde, 11 bud., mi\u0119dzy temi 4 domy, 66 mk. ew., odl. od H. wynosi \u00be mili. 7.) M.,<\/b> (niem.) dobra, pow. K\u0142aj\u00adpe\u00addz\u00adki, st. p. K\u0142aj\u00adpe\u00adda. Obszar wynosi 333 mr. 8.) M.,<\/b> (niem.) dobra, pow. rastemborski, st. p. Rastembork, 10 kil. odl. Obszaru ziemi zawieraj\u0105 135 ha.<\/span><\/s>, i to 103 roli orn. i ogr., 27 \u0142\u0105k, 3 pastw., 3 nieu\u017c. Czysty doch\u00f3d z gruntu 1892 mrk. W\u0142asno\u015b\u0107 Jana R\u00f6senfleisch, 1856 r. 26 mk. 9.) M.,<\/b> (niem.), folw., pow. szy\u00ad\u0142o\u00adkar\u00adcze\u00adm\u00adski, st. p. Sau\u00adgen. 1856 r. 11 mk. 10.) M.<\/b> (niem.), folw., pow. os\u00adtr\u00f3dz\u00adki, st. p. Turz\u00adni\u00adca. 11.) M.<\/b> (niem.), folw., pow. la\u00adbia\u00adw\u00adski, st. p. Seith. 1856 r. 58 mk. 12.) M.,<\/b> (niem.), dobra, pow. z\u0105dzborski, st. p. Rydw\u0105gi. Rozl. wynosi 418 mr.; 1856 r. 22 mk.; 13.) M.,<\/b> (niem.), wybudowanie, pow. nizinowski, st. p. Skajzgiry, 3 kil. odl. Obejmuje tylko 37,72 ha.<\/span><\/s> obszaru, i to 30,34 roli or. i ogr.; 6 \u0142\u0105k, 1,38 nieu\u017cyt., czysty doch\u00f3d z gruntu, szacuj\u0105 na 339 mrk. W\u0142a\u015bc. Adolf Kur\u00adschat. 1856 r. 60 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Marienthal<\/b> (niem.), ob. St\u0119\u00adpi\u00ads\u00adka<\/i>, pow. \u015bwie\u00adcki. 2.) M.,<\/b> (niem.), w\u015b ko\u015bcielna, pow. rastemborski, st. p. Dryfort. 1856 r. 462 mk, Le\u017cy na pograniczu pow. w\u0119goborskiego nad. rzeczk\u0105 Omet, uchodz\u0105c do \u0141yny; 3.) M.,<\/b> (niem.), folw., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. pocz. G\u0105bin, 1856 r. 63 mk. 4.) M.<\/b> (niem.) folw., pow. wa\u0142ecki, st. p. Marcinkowo, par. kat. i ew. Tuczno, szko\u0142a Knakendorf; 10 bud., mi\u0119dzy tymi 3 dm., 62 mk., 20 katol., 42 ew. 5.) M.<\/b> (niem.) folw., pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Carlsberg. Obejmuje 276 mr., 1856 r. 26 mk. 6.) M.<\/b> (niem.) folw., pow. mor\u0105ski, st. p. Zalewo, 1856 r. 32 mk. 7.) M.<\/b> (niem.) dobra, pow. z\u0105dzborski, st. p. Z\u0105dzbork. 8.) M.,<\/b> (niem.), ob. Maryanki<\/i>. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Marienwalde<\/b> 1.) (niem.) dobra ryc., pow. darkiejmski, st. p. Lawningken [Launingken czyli O\u0142ownik.]<\/span>, 5 kil. odl. Obszar wynosi 168 ha.<\/span><\/s> i to roli orn. ogr. 119 ha.<\/span><\/s>, \u0142\u0105ki 45, nieu\u017c. 4; czysty doch\u00f3d z gruntu: 1251 mrk. W\u0142a\u015bcic. Wilhelm Werner. 1857 r. 49 mk. [Maryszki<\/i>, na p\u0142n. od Olszewa W\u0119gorzewskiego, gm. Budry, 0,5 km og granicy.]<\/span> 2.) M.,<\/b> (niem.) folw., pow. rastemborski, st. p. Barciany. 1857 r. 49 mk. 3.) M.<\/b> Gr<\/i><\/span>., (niem.) w\u015b, pow. nizinowski, st. p. Gr. Friedrichsdorf, 713 mr., 121 mk. r. 1857 12 dm. 4.) M.<\/b> Kl<\/i><\/span>. (niem.) w\u015b, pow. nizinowski, st. p. Gr. Friedrichsdorf. Ma 442 mr.; 1856 r. 59 mk., 9 dm. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a>Marim<\/b> (dok.), stare pole pruskie na Warmii<\/a>, le\u017ca\u0142o tam gdzie dzi\u015b w\u015b Perwilten (Cod. dipl. Warm. I, 105). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Markawen<\/b> (niem.), ob. <\/i>Markowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Markiszki,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera (ob.), par. Ber\u017cniki, odl. 9 w. [na wsch.]<\/span> od Sejn, ma 6 dm., 54 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Markowce,<\/b> w dokum. Markowicze<\/i>,<\/span> w\u015b, pow. augustowski, gm. Ho\u0142ynka, par. Teolin, odl. 50 w. od Augustowa, ma 29 dm., 317 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 26 [dm.]<\/span>, 161 mk. M. wchodz\u0105 w sk\u0142ad majoratu \u0141abno<\/a> (ob.). W r. 1558 nale\u017cy do w\u00f3jtowstwa lipskiego, we w\u0142o\u015bci dworu perstu\u0144skiego, ekon. grodzie\u0144skiej. We wsi by\u0142o 30 w\u0142\u00f3k gruntu nader pod\u0142ego, w tem 6 w\u0142. osocznickich, 3 ci\u0105g\u0142e i 21 osadnych. Z w\u0142\u00f3k ci\u0105g\u0142ych i osadnych p\u0142aci\u0107 powinni 23 k\u00f3p 48 gr., obni\u017cono jednak op\u0142at\u0119 na 3 lata do 15 k\u00f3p 24 gr. W r. 1641 we wsi by\u0142o 6 osadnik\u00f3w na 3 w\u0142\u00f3kach.<\/span><\/p>\n

Markowo,<\/b> niem. Markawken<\/i> al. Markawischken <\/i>[Tak\u017ce Markawen<\/i>, obszar wsi w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci zalesiony.]<\/span>, dobra, pow. go\u0142dapski, st. p. Dubeninki, 4 kil. odl. [na p\u0142n.]<\/span>, obszar wynosi 148 ha.<\/span><\/s> i to: 54 rola orna i ogr., 26 \u0142\u0105ki, 1 past., 64 b\u00f3r, 3 nieu\u017c.; czysty doch\u00f3d z gruntu 722 mrk. W\u0142asn. C. v. Horn, 1856 r. 35 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Markowskie<\/b> al. Markowiczowa <\/i>Wola<\/a><\/i>, niem. Markowsken<\/i> al. Markoitzwolla <\/i>[Markwitzwolla],<\/span> w\u015b, pow. margrabowski, st. p. Wieliczki, r. 1856, mk. 362. M. istnia\u0142y ju\u017c r. 1561. R. 1600 mieszkali tu sami Polacy. R. 1613 nadaje ks. Jan Zygmunt N<\/span>iemcowi Baltazarowi Fuchs, staro\u015bcie oleckowskiemu, zamiast 50 w\u0142\u00f3k w Baranowie w pow. ry\u0144skim, w\u015b M. w pow. oleckowskim, z 33 w\u0142\u00f3kami a 14 w\u0142\u00f3kami nadwy\u017cki, oraz wy\u017csze i ni\u017csze s\u0105downictwo. (Ob. K\u0119trz., O ludn. pol. w Prus. str. 517 i 243). K\u015b. Fr.<\/i> [Por. Krupin<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Markowszczyzna,<\/b> w\u015b, pow. war\u00adszaw\u00adski, gm. Cz\u0105\u00ads\u00adtk\u00f3w, par. Ka\u00adzu\u0144. W\u015b ma 14 dm., 215 mr., tworzy jedn\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 z wsi\u0105 S\u0119\u00addy\u00adkow\u00adszczy\u00adz\u00adn\u0105,. 2.) M.,<\/b> pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya, odl. 46 w. od Kalwaryi, 1 dm., 7 mk. 3.) M.,<\/b> os. w\u0142o\u015bc., nad rz. Pokrzywiank\u0105, pow. opatowski, gm. i par. Iwaniska, odl. 13 w. od Opatowa, 2 dm., 13 mk., 15 mr.<\/p>\n

Mark\u00f3wka,<\/b> rzeczka, prawy dop\u0142yw Mienki, prawego dop\u0142ywu Nurca, wpadaj\u0105cego z prawej strony do Bugu.<\/p>\n

Markwitzwolla<\/b> (niem.), ob. Markowskie<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Marlinowo<\/b> al. Dudki<\/i>, niem. Marlinowen<\/i> al. <\/i>Dutken<\/a><\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Dubeniszki [Dubeninki]<\/span>, okr\u0105g urz\u0119du stanu cywilnego Rogainen. 1856 r. 265 mk. M. za\u0142o\u017cono r. 1580; w tym roku bowiem kupi\u0142o 4 gospodarzy, 40 w\u0142\u00f3k od pana Aulaka, p\u0142ac\u0105c za w\u0142\u00f3k\u0119 58 grzywien. Maj\u0105tek ten nada\u0142 pierwotnie ks. Albrecht swemu s\u0142udze, Piotrowi Marlinowi, kt\u00f3ry go Aulakowi sprzeda\u0142. (Ob. K\u0119trz. O ludn. pols. str. 541). K\u015b. Fr.<\/i> [na p\u0142d. od jez. Czarne, na p\u0142d. od wsi znajduje si\u0119 wzg\u00f3rze Laurin Berg<\/i>, 213 m npm.]<\/span><\/p>\n

Marmiszki,<\/b> pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, paraf. Gryszka<\/span>buda. Odl. 24 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 9 dm. 59 mk. W r. 1827 w\u015b rz\u0105d., 3 dm., 36 mk.<\/p>\n

Marmoliszki,<\/b> pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki. Odl. 23 w. od Maryampola. Ma 5 dm., 34 mk.<\/p>\n

Marniszki,<\/b> ob. Marmiszki<\/i>.<\/p>\n

Marsedin<\/b> (dok.), w\u015b dzi\u015b ju\u017c nie istniej\u0105ca, na Sambii<\/a>, nale\u017ca\u0142a do tamtejszych biskup\u00f3w (Cod. dipl. Warm. II, 338).<\/p>\n

Martinshof,<\/span><\/b> folw., pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Martinsholm<\/b> al. Meinardsholm<\/i>, wyspa na Dzwinie, ob. t. IV, 101\u20142.<\/p>\n

Martischen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin; 1856 r. 131 mk.<\/p>\n

Martischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Tollmingkehmen.<\/p>\n

Martyany,<\/b> niem. Mertenheim<\/i> at Martenhayn<\/i>, Martenhein<\/i>, w\u015b na polsko-pruskich Mazurach, pow. lecki, st. p. Nakomady, okr\u0105g urz\u0119du stanu cywilnego W. Ster\u0142awki. W. M. Konrad v. Jungingen nadaje mieszka\u0144com w M. 6 w\u0142\u00f3k w polu Kamionka na pomoc 30 w\u0142\u00f3kom, kt\u00f3re im nada\u0142 tam\u017ce W. M. Konrad Wallenrod. Wszystkie 36 w\u0142\u00f3k razem otrzymuj\u0105 teraz na takich warunkach, jak przedtem 30 i r\u00f3wnie\u017c z obowi\u0105zkiem jednej tylko s\u0142u\u017cby zbrojnej. Dan w Malborku w \u015brod\u0119 przed \u015b. Wawrzy\u0144cem r. 1395. R. 1610 kupi\u0142 Adam My\u015bl\u0119ta, pleban swarczty\u0144ski tam\u017ce 5\u00bd w\u0142\u00f3ki, kt\u00f3re jednak ju\u017c r. 1621 odsprzeda\u0142 mieszka\u0144com martya\u0144skim. (Ob. K\u0119trz.: O ludn. pol. w Prusiech, str. 486). R. 1856 mieszk. 314. Z szla\u00adch\u00adty polskiej mieszkali tu Ko\u00adwa\u00adle\u00adw\u00adscy. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Martynowicze,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gmina Samarowicze, 23 w. od Wo\u0142kowyska, z za\u015bc. \u0141ozy 212 dz.<\/span><\/p>\n

Martyn\u00f3wka<\/b> 1.) w dok. Marcinowicze, w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Hudziewicze, 38 w. od Grodna, 430 dz.. W r. 1558 nale\u017cy do w\u00f3jtowstwa podniecieckiego, we w\u0142o\u015bci dworu kra\u015bnickiego ekon. grodz. We wsi by\u0142o 12 w\u0142\u00f3k gruntu pod\u0142ego, wszystkie na osadzie. Poddani mieli 44 wo\u0142y i 27 koni, p\u0142aci\u0107 powinni 17 k\u00f3p 12 gr. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. klimowicki, gm. Berezki, 28 dm., 150 mk.<\/span><\/p>\n

Martyszuny,<\/b> w\u015b, nad pot. Suwa\u0142k\u0105, pow. wile\u0144ski, 1 okr., o 31 w. od Wilna, 7 dm., 64 katol. (1866).<\/p>\n

Martyszyszki,<\/b> folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Odl. 34 w. od W\u0142adys\u0142awowa, 1 dm. 45 mk.<\/p>\n

Martzinowen<\/b> (niem.), ob. Marcinowo<\/i>.<\/p>\n

Martzinowolla<\/b> (niem.), ob. Marcinowa Wola<\/i>.<\/p>\n

Maruhnen Gross.<\/b> 1.) al. Pladden<\/i> (niem.), w\u015b na Litwie pruskiej, pow. ragnecki, st. p. Lengwethen, 902 mr. obszaru, 57 mk. r. 1856. 2.) M.<\/b> Klein<\/i>. (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Lengwethen 4 kil. odl.; licz\u0105 obszaru 90,58 ha.<\/span><\/s>, mianowicie roli orn. i ogr. 68,90; \u0142\u0105k 9,69, pastw. 7,77, boru 1,53, czysty doch\u00f3d z gruntu wynosi 517 marek. W\u0142asno\u015b\u0107 V. Grod\u00addeck. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Marung<\/b> (niem.), ob. Morong<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Maruny<\/b> (niem.) Maraunen, dobra ryc. na Warmii<\/a> nad \u0141yn\u0105, pow. licbarski, st. p. Roggenhauson; 1857 r. 80 mk., licz\u0105 213,43 ha.<\/span><\/s> roli om. i ogr., 44,22 \u0142\u0105k, 6,43 pastw., 26,65 boru; 4,30 nieu\u017c., 1,10 wody razem 293,<\/span>13 ha.<\/span><\/s>, kt\u00f3re przynosz\u0105 czystego dochodu 3157 mrk. W\u0142a\u015bc. jest Rudolf Blell; odl. od st. p. wynosi 2,5 kil. W 1376 r. 26 pa\u017adz. sprzedaje bisk. warmi\u0144ski Henryk III szla\u00adch\u00adci\u00adco\u00adwi Merune w Marunach 3 w\u0142\u00f3ki z nadwy\u017ck\u0105 niedaleko wsi Katzen, na prawie che\u0142m. za 100 i p\u00f3\u0142 grzywny rocznego czynszu, ale bez t\u0142oki: Acta in castro Heilsberg. (Ob. Cod. dipl. Warm. III str. 19). R. 1702 mieszk. w M. szla\u00adch\u00adcic Ludwik Haty\u0144ski (Ob. K\u0119trz. \u201eO ludn. pol. w Prusiech\u201c, str. 563). R. 1405 d. 26 czerw. potwierdza biskup Henryk sprzeda\u017c 5 w\u0142\u00f3k przez so\u0142tysa z Katzen, Nitsche Merun i jego \u017con\u0119 Ann\u0119 do r\u0105k Hannus Markgreve von Merunenhoue; 3 z tych w\u0142\u00f3k s\u0105 w\u0142a\u015bnie te, o kt\u00f3rych w powy\u017cszym zapisie by\u0142a mowa, drugie dwie zosta\u0142y od\u0142\u0105czone od czterech w\u0142\u00f3k, na kt\u00f3rych w\u015b Maruny pierwotnie by\u0142a osadzona. W\u0142\u00f3ki te s\u0105 wolne od t\u0142oki; czynsz za\u015b ma od w\u0142\u00f3ki wynosi\u0107 \u00bd grzywny. Przedawca rezygnuje na swoj\u0119 w\u0142asno\u015b\u0107: coram\u2026 domino Casparo Baysen protunc advocato ecclesiae nostrae et judicio bannito oppidi nostri Heilsberg in suburbio castri nostri Heilsberg propter hoc facto et habito.\u201c. R\u00fcdiger, brat Nitsche Meruna daje swoje zezwolenie. Datum in castro Heilsberg. R. 1409 d. 7 list. daje bisk. warm. Henryk nowy przywilej na 12 w\u0142\u00f3k w Marunach przy wsi Katzen, bo stary spali\u0142 si\u0119 przy po\u017carze, kt\u00f3ry spotka\u0142 lennika Hartwich von Ruthenberg. Rudiger i Merun, synowie rycerza Merun, maj\u0105 10 w\u0142\u00f3k, 2 w\u0142\u00f3ki sprzeda\u0142 ich brat Nitsche Merun Janowi Marggrefen. Wszystkie 2 w\u0142\u00f3ki maj\u0105 prawo che\u0142m., 8 z tych maj\u0105 s\u0105downictwo wi\u0119ksze i mniejsze tylko nad poddanymi, rybo\u0142\u00f3stwo w \u0141ynie dla potrzeby sto\u0142owej, za s\u0142u\u017cb\u0119 konn\u0105, pomoc przy budowlach warownych i zwyk\u0142e podatki. Pozosta\u0142e 4 w\u0142\u00f3ki by\u0142y czynszowe bez t\u0142oki i p\u0142aci\u0142y po p\u00f3\u0142 grzywny. Datum in castro Heilsberg (Cod. dipl. Warm. III str. 454). R. 1702 znajdujemy w M. Ludwika Haty\u0144skiego (K\u0119trz. O ludn. pol. 063). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Maruny<\/b> (niem.) Gr. Maraunen<\/i> (dok. Merunen<\/i>, Merunendorf<\/i>), dobra ryc. na Warmii<\/a>, pow. olszty\u0144ski, st. p. Wartembork, 3 kil. odl. Maj\u0105 529 ha.<\/span><\/s> roli orn. i ogr., 69 \u0142\u0105k, 4 pastw., 150 boru, 13 nieu\u017c., razem 765 ha.<\/span><\/s>, czysty doch\u00f3d z gruntu wynosi 4798 mrk. W\u0142a\u015bcicielem jest Bernard v. Puttkammer; w miejscu cegielnia. Do d\u00f3br tych nale\u017cy tak\u017ce folw. Neurode; dm. by\u0142o tu 1864 r. 10, mk. 218, 193 kat i 25 ew., 135 Polak\u00f3w i 83 Niemc\u00f3w. M. s\u0105 mo\u017ce najstarsz\u0105 osad\u0105 na ca\u0142ej Warmii, istnia\u0142y bowiem ju\u017c za czas\u00f3w poga\u0144skich i nazywa\u0142y si\u0119 jeszcze w XIV wieku Kunlawken. Przypuszczaj\u0105, \u017ce tu by\u0142a siedziba kr\u00f3la ziemi \u201eGunlawken, czyli Gundelawken\u201c bo \u201ekun\u201c jest \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owem wyrazu \u201ekunig\u201c czyli \u201eK\u00f6nig\u201c, a \u201elankos\u201c nazywa si\u0119 po staroprusku pole; Kunlawken znaczy\u0142oby wi\u0119c tyle, co ziemia kr\u00f3lewska. (Ob. \u201eGesch. und Statistik des Kreises Allenstein\u201c vom Grunenborg str. 4.) Nazw\u0119 \u201eMarung\u201c przybra\u0142a ta osada dopiero 1349 r. od Meruna, \u00f3wczesnego jej w\u0142a\u015bciciela co wynika z nast\u0119puj\u0105cego przywileju: R. 1349 po\u015bwiadcza bisk. warm. Herman, ze wierny Merun Nakie otrzyma\u0142 by\u0142 przedtem od Henryka de Luterm, syndyka stolicy biskupiej, 20 w\u0142\u00f3k po\u0142o\u017conych \u201ein terra Gunlawke, in Campo, quem primo poloni possidebant\u201c na prawie che\u0142mi\u0144skiem z wi\u0119kszem i mniejszem s\u0105downictwem i z prawem wszelkiego u\u017cytku. Ten\u017ce Merun Nakie dokupi\u0142 by\u0142 20 pogranicznych w\u0142\u00f3k od Henryka Nakie. Tak pierwsze jako i drugie kupno potwierdza biskup. Ten\u017ce Merun, kt\u00f3ry przedtem do wi\u0119cej s\u0142u\u017cb wojskowych by\u0142 zobowi\u0105zany, b\u0119dzie teraz czyni\u0142 tylko jedn\u0119 zbrojn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 na koniu i b\u0119dzie pomaga\u0142 przy obronie kraju i wznoszeniu i naprawianiu warowni, ju\u017c to dla swych zas\u0142ug, ju\u017c to dla zniszczenia wspomnionej posiad\u0142o\u015bci przez Litwin\u00f3w (\u201epropter desolationem dictorum bonorum per litwanorum, Crucis Christi inimicorum potenciam iniquam factam\u201c.))<\/span><\/s> Pr\u00f3cz tego nadaje mu biskup 10 granicz\u0105cych z powy\u017cszemi w\u0142\u00f3k, nie bardzo urodzajnych. Po 10 latach wolno\u015bci p\u0142aci\u0107 b\u0119dzie za wszystkie w\u0142\u00f3ki razem \u201ein signu libertatis\u201c<\/span>, jeden funt wosku do katedry (lapidem unum cerae). W ko\u0144cu ma M. prawo rybo\u0142\u00f3stwa w jeziorze \u201eWadangen\u201c i dw\u00f3ch innych w pobli\u017cu le\u017c\u0105cych, ale tylko na w\u0142asn\u0105 potrzeb\u0119. \u201e<\/span>Datum Wormedith, mense Novembris die nona a. 1349.\u201c (Ob. Cod. dipl. Warm. II, str. 142). P\u00f3\u017aniej Maruny w r\u00f3\u017cnych znajdowa\u0142y si\u0119 r\u0119ku. R. 1656 posiada\u0142 je Pilchowitz, z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby i dostarczania rocznie 10 korcy pszenicy, tyle\u017c \u017cyta i 1 funta wosku. Na pocz\u0105tku XVIII w. nale\u017ca\u0142y M. do Baty\u0144skich (1702 Zygmunt Baty\u0144ski), kt\u00f3rym je nada\u0142 bisk. Potocki. R. 1712 naby\u0142 je drog\u0105 kupna Louis v. Liezen, p\u00f3\u017aniej v. Quoss, kt\u00f3ry si\u0119 jednak na nich nie m\u00f3g\u0142 utrzyma\u0107. Sprzeda\u0142 je zatem radcy ziemskiemu Kunckel, kt\u00f3ry tu wystawi\u0142 pi\u0119kny pa\u0142ac z wysmuk\u0142\u0105, o\u015bmioboczn\u0105 wie\u017c\u0105. (Ob. \u201eGesch. des Kr. Allenstein\u201c<\/span>, str. 55), K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Maru\u0144skie,<\/b> jez., niem. Marung-See<\/i>, na Warmii<\/a>, przep\u0142ywa przez nie rz. Giling<\/i>.<\/p>\n

Marwa,<\/b> strumie\u0144 wpadaj\u0105cy do Niemna z lewej strony o 2\u00bd w. ni\u017cej Kowna, przy uj\u015bciu kt\u00f3rego w 1853 r. poczyniono ciekawe odkrycia archeologiczne.<\/p>\n

Marwa<\/b> folw. i w\u015b Gierniki-Marwa<\/i>, nad Niemnem poni\u017cej Kowna, pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo, odl. 55 w. od Maryampola, 21 w. od Kowna, ma 9 dm., 200 mk.; w 1827 r. 3 dm., 54 mk. (Ob. Girniki<\/a><\/i>). Dobra M. w 1866 r. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. M. i Wojszwidowo, nomenkl<\/span>atur: Wasilewszczyzna, Kaczorginie i \u015ato-Ja\u0144sk, wsi: Gierniki-Marwa, Gierniki-Jakiemickie, \u0141awniany, Kordaki, Piple, Wierszuny i Wiecie; rozl. dominialna wynosi mr. 2353: grunta or. i ogr. mr. 976, \u0142\u0105k mr. 475, lasu mr. 156, past. i zaro\u015bli mr. 328, nieu\u017c. i place mr. 418. W\u015b Gierniki Marwa os. 65, z grunt mr. 1987; w\u015b Gierniki Jakiemickie os. 5, z grun. mr 217; w\u015b \u0141awniany os. 9, z grun. mr. 227; w\u015b Kordaki os. 79, z grun. mr. 1801; w\u015b Piple os. 37, z grun. mr. 897; w\u015b Wiecie os. 12, z grun. mr. 28; osada Wierszwy z grun. mr. 49. Br. Ch.,<\/span> A. Pal.<\/i><\/p>\n

Marwianka,<\/b> w\u015b i folw. zwany Karczma Marwianka<\/i>, pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo, odl. 52 w. od Maryampola, ma 42 dm. i 560 mk.<\/p>\n

Maryampol,<\/b> m. pow. gub. suwalskiej, le\u017cy nad rz. Szeszup\u0105, pod 54\u00b0 32′ 5 szer. i 41\u00b0 1′ 2 d\u0142g. g., odl. 56 w. od Suwa\u0142k i 324 w. od Warszawy. Drogi bite \u0142\u0105cz\u0105 M. ze stacyami kolei Landwerowo-Wierzbo\u0142owskiej w Wy\u0142kowyszkach (o 21 w.) i Mauruciu, pierwszej stacyi za Kownem, jak r\u00f3wnie\u017c ze Suwa\u0142kami, Simnem i W\u0142adys\u0142awowem. M. le\u017cy przy szosie warsz.-kowie\u0144. Miasto posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. mur., klasztor Maryan\u00f3w, ko\u015bci\u00f3\u0142 ewang. mur., szpital, gimnazyum klasyczne, 3 szko\u0142y pocz\u0105t. og\u00f3lne i 1 \u017ce\u0144sk\u0105, II okr\u0105g zjazdu s\u0119dzi\u00f3w pokoju i s\u0105d pokoju III okr\u0119gu dla M. i Pren, urz\u0105d powiat., urz\u0105d miejski, urz\u0105d poczt. i stacy\u0105 tel., ogr\u00f3d spacerowy. W 1827 r. by\u0142o tu 188 dm. i 1759 mk.; w 1861 r. 272 dm. (43 mur.) i 3718 mk. (w tem 3015 \u017cyd.); obecnie jest 360 dm. i 5389 mk. Doch\u00f3d kasy miejskiej w 1877 r. wynosi\u0142 10,974 rs. Zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych posiada: 5 browar\u00f3w z prod. 13,260 rs., 2 dystylarnie z prod. 12,572 rs. i 2 fabryki wyrob\u00f3w miedz. z prod. 1,292. Terytoryum miasta le\u017cy w punkcie gdzie si\u0119 schodzi\u0142y granice puszczy Pre\u0144skiej i Kowie\u0144skiej. Strzelcy staro\u015bci\u0144scy wykarczowali tu kawa\u0142 lasu i pobudowali swe domki. St\u0105d powsta\u0142a osada zwana Staropole w 1739 r. Nast\u0119pnie zbudowano tu drewniany ko\u015bcio\u0142ek, do kt\u00f3rego przyjezd\u017ca\u0142 ksi\u0105dz a\u017c z Pren. Gdy po\u017car zniszczy\u0142 w 1765 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 i osad\u0119, wtedy Franciszka z Butler\u00f3w Szczukowa, staro\u015bcina pre\u0144ska wystawi\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor, w kt\u00f3rym osadzi\u0142a ksi\u0119\u017cy Maryan\u00f3w, kt\u00f3ry to zakon utworzy\u0142 Stanis\u0142aw Popczy\u0144ski pijar w 1674 r. Obdarzeni hojnie ziemi\u0105 Maryanie, zacz\u0119li tu sprowadza\u0107 osadnik\u00f3w i po\u0142\u0105czywszy now\u0105 osad\u0119 z dawn\u0105 wsi\u0105, nazwali j\u0105 Maryampolem. Cho\u0107 osada ta mia\u0142a od pocz\u0105tku organizacy\u0105 miejsk\u0105, jednak dopiero Stanis\u0142aw August nada\u0142 w 1792 r. przywilej lokacyjny, prawo magdeburskie i herb (\u015b. Jerzy na koniu). M. wtedy nale\u017ca\u0142 do w. ks. litewskiego. Z utworzeniem kr\u00f3lestwa kongresowego, M. sta\u0142 si\u0119 w 1817 r. miastem powiatowem. Do wzrostu przyczyni\u0142o si\u0119 wiele osiedlenie w mie\u015bcie i okolicy kolonist\u00f3w niemieckich, dla kt\u00f3rych wzniesiono \u015bwi\u0105tyni\u0119 w 1828 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 klasztorny pierwotnie drewniany sp\u0142on\u0105\u0142 w 1809 r., a na jego miejsce wzniesiono nowy murowany w 1819 r. Przed 1862 r. by\u0142a tu 4-klas. szko\u0142a powiat., kt\u00f3r\u0105 przekszta\u0142cono na gimnazyum klasyczne. Do gimnazyum tego ucz\u0119szczaj\u0105 w znacznej liczbie synowie w\u0142o\u015bcian litewskich, odznaczaj\u0105cych si\u0119 dobrobytem i pracowito\u015bci\u0105. M. par. katol., dek. maryampolski; M. par. ewang-augsb. ma dusz 3099 i trzy filia\u0142y: Kalwarya, Wy\u0142kowyszki, Sereje. \u2014 Powiat maryampolski<\/i>, gub. suwalskiej utworzony zosta\u0142 w 1867 r. z cz\u0119\u015bci dawnego powiatu t. n. Ma on 39\u202255 mil kw. obszaru. Granic\u0119 naturaln\u0105 stanowi Niemen oddzielaj\u0105cy powiat z p\u0142n. od gub. kowie\u0144skiej, ze wsch. za\u015b od gub. wile\u0144skiej, od p\u0142d. graniczy z pow. kalwaryjskim, od zach. z w\u0142adys\u0142awowskim i wy\u0142kowyskim. Cz\u0119\u015b\u0107 obszaru po\u0142o\u017cona na lewo od drogi bitej \u0142\u0105cz\u0105cej M. z Kownem pokryt\u0105 jest rozleglymi lasami. Wody le\u015bne tej cz\u0119\u015bci uchodz\u0105 rzeczkami Pilw\u0105 i Jur\u0105 do Szeszupy, kt\u00f3ra od Ludwinowa p\u0142ynie granic\u0105 powiatu, od Kwieciszek do Giewa\u0142towa przerzyna zach. cz\u0119\u015b\u0107 powiatu, a nast\u0119pnic a\u017c po za Pilwiszki stanowi granic\u0119. We wsch. po\u0142owie lasy skupiaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w cz\u0119\u015bci mi\u0119dzy Balwierzyszkami, Prenami i Michaliszkami. W \u015brodkowej cz\u0119\u015bci tego obszaru znajduje si\u0119 dzi\u015b rozleg\u0142e b\u0142oto (Pale) stanowi\u0105ce widoczne dno jeziora (jest osada Pojeziory nad brzegiem). Ma ono do 6 wiorst w kierunku od p\u0142d. zach. do p\u0142n. wsch. i 2 do 3 w. szeroko\u015bci; stanowi\u0142o dawniej cz\u0119\u015b\u0107 grupy jezi\u00f3r przyleg\u0142ego pow. kalwaryjskiego (Amalwa i \u017buwinta). Brzegi b\u0142ota maj\u0105 270 st\u00f3p wzniesienia, gdy na zach. w Jesiotrakach jest 385, tyle\u017c na wsch. w Kunigiszkach, a 440 st\u00f3p na p\u0142n. w Ingowangach. Brzeg Szeszupy pod Ludwinowem ma 255 st\u00f3p a za Surginiami 225 st\u00f3p. Wody wspomnianego powy\u017cej b\u0142ota jak i ca\u0142ej grupy \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 z nim jezi\u00f3r, uchodz\u0105 do Szeszupy. Rzeczka Jesia bior\u0105ca sw\u00f3j pocz\u0105tek niedaleko zach. brzegu b\u0142ota, uchodzi do Niemna. Ca\u0142y obszar powiatu stanowi\u0142 jeszcze w czasach historycznych wielk\u0105 puszcz\u0119 rozpadaj\u0105c\u0105 si\u0119 na kilka mniejszych obszar\u00f3w le\u015bnych, nosz\u0105cych nazwy od pobliskich nadnieme\u0144skich osad. By\u0142a wi\u0119c puszcza Pre\u0144ska (ko\u0142o Pren), Dorsuniska (od Dorsuniszek na praw. brzegu), Frejda (od Fredy-Frejdy) i Kamionka. Brzegiem Niemna ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 liczne \u015bwi\u0119te gaje, obfite w bogat\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107, zdroje lecz\u0105ce (Narawa, Birsztany i s\u0142ynne z obfito\u015bci s\u0142owik\u00f3w (<\/span><\/s>U\u017cupie pod \u017bytomiszkami). Tu r\u00f3wnie\u017c wznosi\u0142y si\u0119 grody warowne, \u015bwi\u0105tynie i osady handlowe dawnej Litwy. Brzegi Niemna w okolicach Aleksoty (naprost Kowna) s\u0142yn\u0105 z pi\u0119kno\u015bci, na kt\u00f3r\u0105 si\u0119 sk\u0142ada wynios\u0142e po\u0142o\u017cenie, bogata ro\u015blinno\u015b\u0107, zabytki staro\u017cytne i o\u017cywiony ruch na samej rzece. Nieco dalej od brzeg\u00f3w Niemna rozpo\u015bciera\u0142a si\u0119 puszcza z bujn\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105 li\u015bciast\u0105 przewa\u017cnie (cisy, lipy), ze wspania\u0142\u0105 faun\u0105 (\u017cubry, tury, nied\u017awiedzie, sarny, sobole) dostarczaj\u0105c\u0105 nielicznym mieszka\u0144com (budnicy-mazury i rusini) obfitego pokarmu ze zwierzyny, opr\u00f3cz miodu, jag\u00f3d (moroszka-malina), owoc\u00f3w (jab\u0142ek) i ryb rzecznych (pstr\u0105gi). W nazwach miejscowo\u015bci przechowa\u0142y si\u0119 \u015bwiadectwa bogactw tutejszej przyrody. W spu\u015bci\u017anie po tych bogactwach zosta\u0142a si\u0119 dobra gleba, cechuj\u0105ca ca\u0142y obszar powiatu, z wyj\u0105tkiem naturalnie obszar\u00f3w bagnistych. Mimo do\u015b\u0107 cz\u0119stego czarnoziemu uprawa pszenicy, z przyczyny ostrzejszego klimatu jest do\u015b\u0107 ograniczon\u0105. Wysiew jej w 1878 r. wynosi\u0142 3535 czetw., podczas gdy jednocze\u015bnie wysiano 27,773 \u017cyta, 31,730 owsa, 14,799 j\u0119czmienia, 65,689 czetw. kartofli, 4718 innych zb\u00f3\u017c. Poniewa\u017c puszcze tutejsze stanowi\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 kr\u00f3lewsk\u0105 i nale\u017ca\u0142y do kilku starostw, przeto dzi\u015b ziemia nale\u017cy przewa\u017cnie do w\u0142o\u015bcian, gdy\u017c \u015brednia w\u0142asno\u015b\u0107 nie mog\u0142a si\u0119 rozwin\u0105\u0107. Jedynie tylko nad brzegami Niemna spotykamy w wi\u0119kszej ilo\u015bci gospodarstwa folwarczne i wi\u0119ksze maj\u0105tki. Folwarki dawnych d\u00f3br kr\u00f3lewskich przesz\u0142y w ostatnich czasach na tak zwane donacye. Lasy rz\u0105dowe zajmuj\u0105 81,879 mr. i stanowi\u0105 le\u015bnictwa: Szlanowskie, Pilwiskie i cz\u0119\u015b\u0107 Maryampolskiego. Przemys\u0142 fabryczny stoi na niskim bardzo stopniu. W 1878 r. by\u0142o tylko 28 fabryk zajmuj\u0105cych 91 robotn. i produkuj\u0105cych za 434,703 rs., w tej liczbie 12 gorzelni z 52 rob. z prod. 304,808 rs., 1 dystylarnia z prod. na 81,280 rs, 7 browar\u00f3w z prod. na 13,540 rs., 10 fabryk wyrob\u00f3w p\u0142\u00f3ciennych z prod. na 5,600 rs. i 3 fabryk wyrob\u00f3w miedzian. z prod. 1268 rs. Pozosta\u0142e s\u0105 to drobne fabryki octu, miodu, \u015bwiec, cegielnie. Lud wiejski trudni si\u0119 wyrobem grubszych p\u0142\u00f3cien. Szk\u00f3\u0142 pocz\u0105tkowych jest w powiecie 20. W osadach Preny, Pilwiszki i wsi Godlewo po dwie, po jednej za\u015b maj\u0105: Aleksota, Balwierzyszki, Bogate, Grygaluny, Gudyny, Gudele, Ig\u0142owo, Nendzyn, Poniemo\u0144, Pokojnie, Sapie\u017cyszki, Szumsk, Wejwery, Wysoka Ruda. Ludno\u015b\u0107 powiatu wynosi obecnie 91,665 g\u0142\u00f3w, samych niemal Litwin\u00f3w, po wsiach mianowicie. Pod wzgl\u0119dem ko\u015bcielnym pow. m. stanowi dekanat t. n., w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodz\u0105 nast\u0119puj\u0105ce parafie: Balwierzyszki, Godlewo, Gudele, Ig\u0142owo, Pokojnie, Pilwiszki, P\u0142utyszki, Poniemo\u0144, Preny, Sapie\u017cyszki, Skrawdzie, Szumsk, Wejwery, Wysoka Ruda. Pod wzgl\u0119dem s\u0105dowym stanowi okr\u0105g III s\u0105du pokoju dla Maryampola i Pren i cztery okr\u0119gi s\u0105d\u00f3w gminnych: Maryampol, D\u0119bowa Buda, Godlewo, Preny. Pod wzgl\u0119dem administracyjnym sk\u0142ada si\u0119 z 1-go miasta, 2-ch osad miejskich i 14 gmin: Aleksota, Antonowo, Balwierzyszki, Chlebiszki, Freda, Gudele, Jaworowo, Kwieciszki, Michaliszki, Pilwiszki, Pogiermo\u0144, Poniemo\u0144, Po\u017caj\u015bcie, Szumsk, Wejwery. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Maryanka<\/b> 1.) pow. b\u0142o\u0144ski, gm. Piekary, par. Lutk\u00f3wka. 2.) M.,<\/b> pow. gr\u00f3jecki, gmina Komorniki, par. Turczyn. Jestto attyn. do wsi Drozdy. 3.) M.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. nowomi\u0144ski, gm. i par. Jakub\u00f3w. Powsta\u0142a na terytoryum d\u00f3br \u0141aziska (ob.) rozdzielonych na kolonie w 1850 r. Ma 10 osad i 124 mr. obszaru. 4.) M.<\/b> i M. ma\u0142a<\/i>, pow. nowomi\u0144ski, gm. i par. Mi\u0144sk. 5.) M.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015b\u0107., pow. rawski, gm. i par. Lubochnia. Ma 9 dm., 71 mk., 82 mr. 6.) M.<\/b> al. Staropole<\/i>, folw., pow. wielu\u0144ski, gm. Skrzynno, par. Rudlice, odl. od Wielunia w. 13 i p\u00f3\u0142; dm. 1, mk. 4. 7.) M.<\/b> d\u0105br\u00f3wka<\/i>, pow. \u0142\u00f3dzki, gm. Dzierz\u0105zna, paraf. Zgierz, 5 dm., 30 mk., 18 mr. 8.) M.,<\/b> w\u015b, pow. noworadomski, gm. Mas\u0142owice, paraf. Che\u0142mo. Ma 8 dm., 87 mk., 75 mr. 9.) M.,<\/b> al. Maryanki<\/i>, folw., pow. noworadomski, gm. i par. Kruszyna, 2 dm., 10 mk, 240 mr. Nale\u017cy do d\u00f3br Kruszyna. 10.) M.,<\/b> os. w\u0142o\u015b\u0107., pow. noworadomski, gm. Gos\u0142awice, par. Radomsk, 1 dm., 10 mk:, 6 mr. 11.) M.,<\/b> os. le\u015b., pow. b\u0119dzi\u0144ski, gm. \u017barki, 1 dm., 3 mk., 50 mr. 12.) M.,<\/b> folw., pow. cz\u0119stochowski, gm. i par. R\u0119dziny. Ma 8 dm., 5 mk., 448 mr. 13.) M.<\/b> ko\u015bcielecka<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015b\u0107. i folw.<\/span>, pow. cz\u0119stochowski, gm. R\u0119dziny, par. Bor\u00f3wno. Odl. 9 w. od Cz\u0119stochowy. Wie\u015b ma 4 dm., 25 mk, powsta\u0142a na gruntach d\u00f3br Ko\u015bcielec (ob.) Rozl. wynosi mr. 100, a mianowicie: grunta orn. i ogr. mr. 94, lasu mr. 4, nieu\u017c. i place mr. 2; bud. mur. 2, z drzewa 1, p\u0142odozmian 7-polowy. 14.) M.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015b\u0107., pow. opoczy\u0144ski, gm. Radonia, par. B\u0142onie. Odl. 20 w. od OpQczna, ma 7 dm., 49 mk., 119 mr. W 1827 r.<\/span> 4 dm., 22 mk. 15.) M.,<\/b><\/span> pow. olkuski, gm. i par. Kroczyce. 16.) M.,<\/b><\/span> w\u015b, pow. bi\u0142gorajski gm. Ksi\u0119\u017cpol, paraf. Tarnogr\u00f3d. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Ordynacyi Zamojskich. 17.) M.,<\/b> folw., pow. lubelski, gm. Jastk\u00f3w. 18.) M.,<\/b><\/span> folw., pow. krasnostawski, gm. Izbica, paraf. Tarnog\u00f3ra. 19.) M.,<\/b><\/span> folw. pow. soko\u0142owski, gm. i par. Kos\u00f3w, 1 dm. 184 mr. 20.) M.<\/b> folw., pow. lipnowski, gm. i par. Szpetal, odl. o 21 w. od Lipna, ma 1 dm. 17 mk., 9 mr. gr. 21.) M.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Wi\u017cajny. Odl. 26 w. od Suwa\u0142k, ma 20 dm., 193 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad majoratu Kadaryszki<\/a>. 22.) M.,<\/b> folw.,<\/span> pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya. Odl. 9 w. od Kalwaryi, ma 16 dm., 50 mk. 23.) M.,<\/span><\/b> pow. maryampolski, ob. Freda<\/i>. 24.) M.<\/b> al. Marynka<\/i>, folw., pow. pi\u0144czowski, gm. Gartatowice, par. Kije. Odl. 8 w. od Pi\u0144czowa. Rozl. wynosi mr. 391 a mianowicie: grunta orne i ogr. mr. 350, \u0142\u0105k mr. 30, pastw. mr. 3, nieu\u017cyt. i place mr. 8. Bud. mur. 7, folw. ten<\/span> w r. 1875 oddzielony od d\u00f3br Gartatowice.<\/p>\n

Maryanki<\/b> 1.) niem. Marienhof<\/i> al. Marienfelde<\/i>, dobra, pow. toru\u0144ski, st. p. kol. i telegr. Kowalewo, 4 kil. odl. Zawieraj\u0105 311,49 ha.<\/span><\/s> roli orn. i ogr. 10,21 \u0142\u0105k, 15,30 torfowych pok\u0142ad\u00f3w, 7,15 nieu\u017cyt., 0,51 wody, razem 344,66 ha.<\/span><\/s>, czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w 4764 mrk. W\u0142a\u015bc. Jan Kuhlmay, cegielnia, hodowla owiec Rambouillet; \u015bwi\u0144 rasy Yorkshire. Paraf. katol. i szko\u0142a Wielka\u0142\u0105ka; ew. Kowalewo; odl. od kat. ko\u015bc. paraf. p\u00f3\u0142 mili. 1868 r. 89 mk, 66 kat. 23 ew., 4 dm., 11 bud. w og\u00f3le. Podatek od gruntu 123 tal.,<\/span> od bud. 7 tal. Dawniej nale\u017ca\u0142o to miejsce do rychowskiego le\u015bnictwa, ale poniewa\u017c okolica ta podczas wojen francuskich uleg\u0142a spustoszeniu, dlatego<\/span> wyda\u0142o miasto Toru\u0144 cz\u0119\u015b\u0107 tego obszaru w dzier\u017caw\u0119 1822 r., i tedy to powsta\u0142a ta osada (Ob. Wernicke: Beschreibung<\/span> der St. Thorn str. 275. 2.) M.<\/b> (niem.) Marianken<\/i>, kolonia, pow. toru\u0144ski, st. p. W\u0105brze\u017ano; par. kat. Ry\u0144sk, ew. W\u0105brze\u017ano; ma 485,47 morg\u00f3w magdeb.,<\/span> 16 budynk\u00f3w, mi\u0119dzy tymi 7 dm., 79 mieszk., kt\u00f3rzy s\u0105 wszyscy kat. Podatek od gruntu wynosi 17 tal., od budynk\u00f3w 4 tal. Odl. od ko\u015bc. paraf. p\u00f3\u0142 mili. Szko\u0142a w Ry\u0144sku. 3.) M.<\/b> (niem.) Marianken<\/i>, al. Marienthal<\/i>, w\u015b pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap, le\u017cy niedaleko \u017cwir\u00f3wki go\u0142dapsko-wystruckiej, liczy\u0142a w 1857 r. 67 mieszk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Maryan\u00f3w<\/b> 1.) w\u015b pow. ra\u00addzy\u00admi\u0144\u00adski, gm. Ma\u00ad\u0142o\u00adpo\u00adle, par. D\u0105b\u00adr\u00f3w\u00adka. 2.) M.<\/b> folw., pow. so\u00adcha\u00adczew\u00adski, gm. i par. Szy\u00adma\u00adn\u00f3w. 3.) M.<\/b> pow. skier\u00adnie\u00adwic\u00adki, gm. S\u0142u\u00adpia, par. Lip\u00adce. 4.) M.,<\/b> kol., pow. gos\u00adty\u0144\u00adski, gm. Skrza\u00adny, paraf. Tr\u0119b\u00adki.<\/span> Ma 8 dm.,<\/span> 170 mk., ziemi ornej \u017cytniej mr. 80. 5.) M.,<\/b> kol. pow. gos\u00adty\u0144\u00adski, gm. Du\u00adni\u00adn\u00f3w, par. Gos\u00adty\u00adnin. Ma 12 dm., 74 mk., posiadaj\u0105 gruntu mr. 118. Szko\u0142a paraf. ew. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br G\u00f3r\u00adki. 6.) M.<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. i os. pow. raw\u00adski, gm. Ma\u00adryan\u00f3w, par. Bia\u00ad\u0142a. Le\u017cy na lewo od drogi bitej z Ra\u00adwy do Bia\u00ad\u0142y. W\u015b ma 9 dm., 102 mk., 223 mr.,<\/span> os. 1 dm., 7 mk., 42 mr. M. gm. nale\u017cy do s. gm. okr. IV w Bia\u00ad\u0142y, st. p. w Ra\u00adwie. Ma obszaru 19,416 mr. i 5577 mk. W gm. s\u0105 dwie szko\u0142y pocz\u0105tk., gorzelnia, 3 cegielnie i 7 m\u0142yn\u00f3w wodnych. 7.) M.,<\/b> kol., pow. piotr\u00adko\u00adw\u00adski,<\/span> gm. Be\u0142\u00adcha\u00adt\u00f3\u00adwek, par. Gro\u00adcho\u00adli\u00adce, ma 4 dm.,<\/span> 44 mk.,<\/span> 67 mr. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Do\u00adb\u00adrze\u00adl\u00f3w. 8.) M.,<\/b> kol., pow. piotr\u00adkow\u00adski, gm. Go\u00adle\u00adsze, par. Cho\u00adrz\u0119\u00adcin. 3 dm., 42 mk., 56 mr. 9.) M.<\/b> al. Tau\u00adr\u00f3w, pow. brze\u00adzi\u0144\u00adski, gm. Po\u00adpie\u0144. 1 dm., 16 mk., 70 mr. 10.) M.<\/b> ko\u0142acki<\/i>, w\u015b i os. nad rz. Mro\u017cyc\u0105, pow. brze\u00adzi\u0144\u00adski, gm. Mro\u00adga dolna, par. Ko\u00ad\u0142a\u00adci\u00adnek. W 1827 r. 20 dm., 128 mk., obecnie w\u015b 20 dm., 115 mk., 261 mr. os. pryw. 1 dm., 5 mk., 7 mr. Nale\u017ca\u0142 do d\u00f3br Ko\u00ad\u0142a\u00adcin (ob.). 11.) M.<\/b> ro\u00adgo\u00adw\u00adski<\/i>, w\u015b pow. brze\u00adzi\u0144\u00adski, gm. Mro\u00adga dolna, par. Je\u00ad\u017c\u00f3w. W 1827 r. 30 dm., 140 mk., obecnie 32 dm., 304 mk., 164 mr. obszaru. 12.) M.,<\/b> kol., pow. \u0142\u00f3dz\u00adki, gm. Lu\u0107\u00admierz. .Ma 5 dm., 47 mk, 45 mr. 14.) M.,<\/b> kol., pow. \u0142\u00f3dz\u00adki, gm. Ra\u00addo\u00adgoszcz, par. Zgierz. Ma 10 dm. 160 mk., 150 mr. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Ka\u00ad\u0142y. 14.) M.,<\/b> kol., pow. \u0142as\u00adki, gm. Wo\u00addzie\u00adra\u00addy, par. Mi\u00adko\u00ad\u0142a\u00adje\u00adwi\u00adce. Ma 18 dm., 105 mk., 244 mr. obszaru. 15.) M.,<\/b> kol., pow. ka\u00adlis\u00adki, gm. Mar\u00adchwacz, par. Raj\u00adsko, odl. od Ka\u00adli\u00adsza w. 19, dm. 16, mk. 90. 16.) M.,<\/b> kol., pow. tu\u00adrec\u00adki, gm. Ko\u00adwa\u00adle pa\u0144\u00adskie, paraf. To\u00adka\u00adry, odl. od Tur\u00adka w. 7; dm. 21, mk. wraz z kol. Po\u00adda\u00adrek i Sie\u00adwie\u00adru\u00adsz\u00adki wiel\u00adkie liczy 244. 17.) M.,<\/b> ko\u00adwal\u00adski<\/i>, folw., pow. tu\u00adrec\u00adki, gm. i par. Ko\u00adwa\u00adle pa\u0144\u00adskie, odl. od Tur\u00adka w. 7; dm. 1, mk. 7. 18.) M.,<\/b> kol. nad strum. Bro\u00addek, pow. kol\u00adski, gm. Som\u00adpol\u00adno, par. Lub\u00adst\u00f3\u00adwek, odl. od Ko\u00ad\u0142a w. 19; dm. 15, mk. 129. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Lub\u00adst\u00f3\u00adwek. 19.) M.,<\/b> w\u015b pow. kol\u00adski, ob. K\u0119\u00adce\u00adrzyn<\/i>. 20.) M.,<\/b> kol., pow. sie\u00adradz\u00adki, gm. Ma\u00adja\u00adcze\u00adwi\u00adce, par. Bu\u00adrze\u00adnin, odl. o 17 w. od Sie\u00adra\u00addza, powsta\u0142a po wyci\u0119tym lesie R\u0119\u00adszew zwanym, a nale\u017c\u0105cym niegdy\u015b do d\u00f3br Strza\u00ad\u0142\u00adki. Ma 244 mk., 226 kat., 18 ewang. Rozl. 277 mr., z tego 230 mr. roli ornej, 47 mr. \u0142\u0105k. 21.) M.,<\/b> w\u015b, folw., pow. sie\u00adra\u00addz\u00adki, gm. Gru\u00adszczy\u00adce, par. Woj\u00adk\u00f3w, odl. od Sie\u00adra\u00addza w. 24, folwark M. al. Szcze\u00adpa\u00adn\u00f3w<\/i>.<\/span><\/s> rozleg\u0142y m. 179; grunta orne i ogr. m. 71, \u0142\u0105k mr<\/span>. 3, zaro\u015bli mr<\/span>. 92, nieu\u017c. i place mr<\/span>. 13; budowli z drzewa 5; folw. ten w 1877 r. oddzielony od d\u00f3br Grzy\u00adma\u00adczew lit. C. 22.) M.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015b\u0107, pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. i par. Brz\u00f3\u00adza. Odl. 12 w. od Ko\u00adzie\u00adnic, ma 73 dm., 472 mk., 872 mr. W 1827 r. by\u0142o tu 42 dm., 205 mk. 23.) M.,<\/b> w\u015b pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. Sar\u00adn\u00f3w, par. Olek\u00ads\u00f3w. Odl. 26 w. od Ko\u00adzie\u00adnic, ma 15 dm., 96 mk., 430 mr. 24.) M.,<\/b> w\u015b, pow. i\u0142\u00ad\u017ce\u00adc\u00adki, gm. \u0141a\u00adzi\u00ads\u00adka, paraf. Wiel\u00adgie. Odl. 14 w. od I\u0142\u00ad\u017cy, ma 21 dm., 141 mk., 372 mr. ziemi w\u0142o\u015bc. i 2 mr. ziemi dwor. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Czer\u00adwo\u00adna. 25.) M.,<\/b> folw. nad rz. Wis\u00ad\u0142\u0105, pow. i\u0142\u00ad\u017ce\u00adc\u00adki,<\/span> gm. i par. Paw\u00ad\u0142o\u00adwi\u00adce. Odl. 37 w. od I\u0142\u00ad\u017cy, ma 1 dm.,<\/span> 6 mk., 153 mr.,<\/span> nale\u017cy do d\u00f3br Paw\u00ad\u0142ow\u00adska Wo\u00adla. Jest tu 9-morgowe jezioro zwane Wi\u015b\u00adli\u00ads\u00adko. 26.) M.<\/b> w\u015b, pow. opo\u00adczy\u0144\u00adski, gm.<\/span> Nie\u00adwier\u00adszyn, paraf. D\u0105\u00adb\u00adro\u00adwa. Odl. 24 w. od Opocz\u00adna, ma 17 dm.,<\/span> 124 mieszk, 375 mr. ziemi w\u0142o\u015bc. i 1 mr. dwors. 27.) M.,<\/b> w\u015b, pow. kie\u00adlec\u00adki, gm. i par. \u0141o\u00adpu\u00adsz\u00adno. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Czar\u00adto\u00adso\u00adwy (ob.) 28.) M.<\/b> folw., pow. stop\u00adni\u00adc\u00adki, gm. Zbo\u00adr\u00f3w, par. So\u00adlec. Nale\u017cy do d\u00f3br Ki\u00adk\u00f3w. 29.) M.<\/b> pow. w\u0142o\u00adsz\u00adczo\u00adw\u00adski, gm. i par. Se\u00adce\u00adnim. 30.) M.,<\/b> pow. j\u0119d\u00adrze\u00adjo\u00adw\u00adski, gm. Msty\u00adcz\u00f3w, par. Tar\u00adna\u00adwa. 31.) M.,<\/b> pow. j\u0119d\u00adrze\u00adjo\u00adw\u00adski, gm. Na\u00adg\u00ad\u0142\u00adowi\u00adce, par. Tar\u00adna\u00adwa. 32.) M.,<\/b> folw., pow. pi\u0144\u00adczo\u00adw\u00adski, paraf. Dzie\u00adr\u0105\u017c\u00adnia. 33.) M.,<\/b> folw., pow. mie\u00adcho\u00adw\u00adski, gm. i par. Tczy\u00adca. Nale\u017cy do d\u00f3br Ja\u00adni\u00adko\u00adwi\u00adce. 34.) M.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Gi\u017ce. Odl. 12 w. od Wy\u0142kowyszek. Ma 4 dm., 22 mk., wchodzi w sk\u0142ad d\u00f3br Gi\u017ce (ob.). 35.) M.,<\/b> kol. pow. no\u00adwo\u00adra\u00addo\u00adm\u00adski, par. Che\u0142\u00adma, nale\u017cy do d\u00f3br Che\u0142\u00admo, 55 mk. 36.) M.,<\/b> folw. d\u00f3br Sta\u00adra\u00adwie\u015b, pow, w\u0119g\u00adro\u00adw\u00adski. 37.) M.,<\/b> przysio\u0142ek d\u00f3br Cia\u00adno\u00adwi\u00adce<\/i>. 38.) M.,<\/b> attynen. d\u00f3br D\u0142u\u00adga Ko\u015b\u00adcie\u00adl\u00adna<\/i>, w pow. no\u00adwo\u00admi\u0144\u00adskim. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Maryan\u00f3wka,<\/b> fol. d\u00f3br Krynki, pow. grodzie\u0144ski.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Marycha,<\/b> Czarna<\/i>, Rudawka<\/i>, Sejny<\/i>, dawniej Sejenka (Enc. Org. XXIII, 230) rz. sp\u0142awna (Po\u0142uja\u0144ski gub. aug. 289) w gub. suwalskiej; pocz\u0105tek w pow. suwalskim pod wsi\u0105 D\u0119bniak na p\u0142d. zach. Pu\u0144ska; p\u0142ynie w kierunku wschodnio-po\u0142udniowym pod na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adkiem rz. Czarnej lub Rudawki przez jezioro pod wsi\u0105 Boksze, wchodzi w pow. sejne\u0144ski i p\u0142ynie przez Rudawk\u0119, Sienkiewicze [Na mapie 1826 r. Sienkiewice, 1839 \u201eMichnowce czyli<\/i> Sinkowicze\u201d, dzi\u015b znane jako Michnowce.]<\/span> pod m. Sejny. Od Sejn do jez. Pomorze zwan\u0105 jest Sejny, odt\u0105d za\u015b a\u017c do uj\u015bcia Marycha. Od jez. Pomorze p\u0142ynie pod Zelw\u0105, Borowiczami, Stanowiskiem i wpada z praw. brzegu do Czarnej Ha\u0144czy<\/a> na granicy z pow. augustowskim. D\u0142uga jako Czarna 15 w., jako Sejny 8 w., jako Marycha 22 w. Powy\u017cej Sienkiewicz jako Czarna (Rudawka), przyjmuje z lew. brzegu Zwikiele [Marychna<\/a><\/i>]<\/span>. Z praw. niedaleko uj\u015bcia Szlamic\u0119. [Wed\u0142ug K. O. Falka ma \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span> J. Bl.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Marychna,<\/b> potok, lewy dop\u0142yw Marychy z jeziora Szejpiszki. W g\u00f3rnym biegu, powy\u017cej jeziora nosi nazw\u0119 Dziedziulka. Na mapie 1839 r. \u017bwirg\u017cdianka<\/i>, uchodzi przy os. <\/i><\/span>\u017bwirg\u017ca<\/a><\/i>, gdzie by\u0142 m\u0142yn wodny.<\/p>\n

Maryna,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, par. G\u0142\u0119boki r\u00f3w [no chyba, \u017ce mieszkaj\u0105 tu staroobrz\u0119dowcy]<\/span>, odl. 8 [?]<\/span> w. od Suwa\u0142k [10 km na wsch. od Baka\u0142arzewa]<\/span>, ma 22 dm.. 134 mk.<\/p>\n

Marynin<\/b> 1.) folw. d\u00f3br Czerlona, pow. grodzie\u0144ski. 2.) M.,<\/b> fol., pow. wi\u0142komierski; gmina Towiany (10 w.). 3.) M.,<\/b> dobra, pow. rze\u017cycki, Wy\u017cyckich 170 dz.<\/span><\/p>\n

Marynka<\/b> 1.) w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Balkuny, par. Miros\u0142aw, odl. 40 w. od Kalwaryi, ma 7 dm., 34 mk. 2.) M.,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki, odl. 36 w. od Maryampola, ma 4 dm., 131 mk. Nale\u017cy do d\u00f3br Leonowo; rozl. mr. 766: grunta or. i ogr. mr. 475, \u0142\u0105k mr. 116, past. mr. 20, lasu mr. 102, zaro\u015bli mr. 31, nieu\u017c. i place mr. 22, bud. mur. 4, z drzewa 13, p\u0142odozmian 8-polowy; s\u0105 pok\u0142ady torfu. 3.) M.<\/b> al. Grau\u017cyszki<\/i>, ob. 4.) M.<\/b> al. Starepole<\/i>, os., pow. wielu\u0144ski, gm. Skrzynno.<\/p>\n

Marynowo,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnopol, par. Sejny. Odl. 2 w. od Sejn, ma 10 dm., 64 mk.<\/p>\n

Marywil<\/b> 1.) kol., pow. \u0142o\u00adwi\u00adc\u00adki, gm. i par. Bie\u00adla\u00adwy, odl. od \u0141o\u00adwi\u00adcza,<\/span><\/s> w. 22 od Bie\u00adlaw 2. W 1881 r. dm. 38, ziemi mr. 527, osad 40. W 1864 r. ziemi 526 mr., a nieu\u017cyt. mr<\/span>. 24, osad 40. Ludno\u015bci 246. 2.) M.<\/b> folwark, powiat ko\u00adne\u00adc\u00adki, gm. i paraf. Szy\u00add\u00ad\u0142o\u00adwiec, odleg\u0142. 42 w. od Szy\u00add\u00ad\u0142o\u00adw\u00adca; ma 3 dm., 19 mk. 200 mr. obszaru, nale\u017cy do majoratu Sadek, w\u0142asn. Rz. R. St. Von Meng\u00adde\u00adna. 3.) M.,<\/b> folw. pow. maryampolski, ob. J\u00f3zefowo<\/i> 43). 4.) M.<\/b> al. Marwil, os. i folw., pow. maryampolski, gm. Freda, par. Godlewo. Odl. 46 w. od Maryampola, os. ma 2 dm., 11 mk., folw. 4 dm. 66 mk., ob. Freda dolna. 5.) M.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Olwita. Odl. 12 w. od W\u0142adys\u0142awowa, 1 dm. 7 mk. Wraz z folw. Nowy al. August\u00f3w, ma rozl. m. 494, grunta orne i ogr. m. 404, \u0142\u0105k mr<\/span>. 67, pastw. mr<\/span>. 7, nieu\u017c. i place mr<\/span>. 16. Bud. mur. 3 z drzewa 6, p\u0142odozmian 9-polowy, s\u0105 pok\u0142ady torfu; folw. ten w r. 1878 oddzielony od d\u00f3br Szykszniewo. 6.) M.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wisztyniec. Odl. 34 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 3 dm., 16 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Masalany,<\/b> w\u015b i dobra<\/span>, pow. grodzie\u0144ski, gm. b<\/span>ohorodycka (Masalany),<\/span> 3 okr. adm., o 20 w. \u0141unny, o 42<\/span><\/span> 43 w.<\/span> od Grodna, ma zarz\u0105d gm. bohorodyckjej. W\u015b ma 43 dm., 417 mk., cerkiew, 2 kaplice, szko\u0142\u0119, zarz\u0105d gminny, 832 dz. w\u0142ok i 56 cerk.; dobra, Bisping\u00f3w, z fol. Pop\u0142awce i Kowale 2351 dz. Dawna w\u0142asno\u015b\u0107 kn. Mas\u00adsal\u00adskich, za\u0142o\u017cone w r. 1645.<\/span> By\u0142a tu kapl. katol. parafii Wielkie Ejsymonty<\/a>.<\/p>\n

Masehnen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Rozengart, obejmuje 1512 mr. i 164 pr. kw. obszaru, mianowicie: 1380 mr. roli or., \u0142\u0105k i past., 92 mr. 85 pr. kw. boru, 39 mr. 159 pr. kw. nieu\u017c., dr\u00f3g, roli nauczycielskiej i proboszczowskiej. W 1859 r. 215 mk., szko\u0142a w miejscu; do niej ucz\u0119szczaj\u0105 tak\u017ce dzieci z d\u00f3br Masehnen zwanych i z Gryz\u0142awek; dzieci szkolnych by\u0142o 75. Odl. od W\u0119goborka wynosi 3 mile, do Leca tak\u017ce 3, do Kr\u00f3lewca 13\u00bc , 2.) M.<\/b> (niem.), dobra ryc., pow. w\u0119goborski, st. p. Rozengart, 4 kil. odl., zawieraj\u0105 257 ha.<\/span><\/s> roli or. i ogr., 78 \u0142\u0105k, 50 boru, 8 nieu\u017c., 23 wody, razem 416 ha. W\u0142asn. Jerzego Rastell; szko\u0142a we wsi tej\u017ce nazwy. W 1859 r. 110 mk., czysty doch\u00f3d z grun. 3074 mrk. W. M. Konrad v. Wallenrod nadaje r. 1392 Jakubowi Chrystyanowi 40 w\u0142\u00f3k na prawie che\u0142m., nadmieniaj\u0105c, \u017ce sprawy z Prusakami nale\u017c\u0105 do s\u0105du komtura lub w\u00f3jta. Dan w Bartach w poniedz. przed N. M. Gromn. r. 1392. R. 1496 nadaje w. mistrz Jan v. Tiefen tam\u017ce 20 w\u0142\u00f3k Jerzemu Projkowi i Fryder. Holsase. (Ob. K\u0119trz.: O ludn. pol. w Prus. str. 527). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Masergut<\/b> (niem.), dobra, pow. oleckowski, st. p. Or\u0142owo; 339 mr. rozl. 9 mk. (1857).<\/p>\n

Masiawskie,<\/b> pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 23 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 35 mk. W 1827 r. os. rzad. 4 dm., 33 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105d. Le\u015bnictwo.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Masie<\/b> 1.) w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Przy\u00adtu\u00adla\u00adn\u00adka, 100 dz. Ob. <\/i><\/span>Trzcianne<\/a><\/i>, Al. Rummel: \u201eObrz\u0119dy weselne we wsi Masi\u201c (Wis\u0142a, r. 1901 t. XV, zesz. I). 2.) M.,<\/b> za\u015bc., pow. oszmia\u0144ski, gm. Polany (7 w.), nale\u017ca\u0142 do d\u00f3br skarb. Daukszyszki.<\/p>\n

Masienie,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, o 53 w. od Pru\u017can, z zarz\u0105dem gminy z\u0142o\u017conej z 1623 dusz.<\/p>\n

Masiewo,<\/b> w\u015b, pow. pruza\u0144ski, okr. polic. narewski, gm. M., o 16 w. od Narewki, o 45 od Pru\u017cany, o 130 od Grodna.<\/p>\n

Masiewo,<\/b> dwie wsi, pow. pru\u017ca\u0144ski, gmina Masiewo, 56 w. od Pru\u017cany, 460 i 269 dz. Gmina obejmuje 56 miejscowo\u015bci, 1012 dm. w\u0142ok (142 innych); 6301 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 9059 dz. Nadto w gm. jest 228 dz. cerk. i 133 wi\u0119kszej posiad\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Masiewszczyzna,<\/b> os., pow. wo\u0142kowyski, gm. Szymki, Malinowskich 40 dz.<\/span><\/p>\n

Masi\u00f3w,<\/b> os. le\u015bna w puszczy bia\u0142owieskiej<\/a> posiada\u0142a w ko\u0144cu XVIII w. wielk\u0105 pota\u017carni\u0105. [Por. Masiewo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Mas\u0142owszczyzna,<\/b> w\u015b i os., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Miros\u0142aw, odl. 49 w. od Sejn, ma 13 dm., 128 mk. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Gudzieniszki.<\/p>\n

<\/a>Masovia<\/b> (\u0142ac.), ob. <\/i>Mazowsze<\/a><\/i>.<\/p>\n

Massakwietyszki,<\/b> ob. Massykwietyszki<\/i>.<\/p>\n

Massykwietyszki<\/b> al. Massakwietyszki<\/i>, w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Wy\u0142kowyszki, odl. 6 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 9 dm., 114 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 10 dm., 79 mk. Folw. M. powsta\u0142 z uw\u0142aszczonych. osad, rozl. mr. 459, grun. or. i ogr. mr. 331, \u0142\u0105k mr. 106, past. mr. 12, nieu\u017c. i place mr. 10, bud. mur. 1, z drzewa 20, p\u0142odozmian 5-polowy; s\u0105 pok\u0142ady torfu. A. Pal.<\/i><\/p>\n

Masuchowken<\/b> (niem.), ob. Mazuch\u00f3wka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Masuren<\/b> (niem.), ob. Mazury<\/a><\/i>.<\/p>\n

Masurenbruch<\/b> (niem.), ob. Mazurskie bagna<\/a><\/i>.<\/p>\n

Masurhoefchen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Nordenbork; 1856 r. 21 mk.<\/p>\n

Masztajcie,<\/b> w\u015b i folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki. Odl. 40 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 17 dm., 224 mieszk., w 1827 r. 13 dm., 158 mk. Folw. M. nale\u017cy do d\u00f3br Gie\u0142gudyszki dolne (ob.)<\/p>\n

Masztalery<\/b> 1.) w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gmina \u0141unna, 36 w. od Grodna, 488 dz. 2.) M.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. \u017bydomla, 20 w. od Grodna, 223 dz. Pod wsi\u0105 na brzegu rzki Pysanki wa\u0142 sypany, d\u0142ugi oko\u0142o 1\u00bd w., szeroki do 8, a wysoki do 4 arsz.<\/span><\/p>\n

Masztalerze,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Krakopol. Odl. 39 w. od Kalwaryi, ma 30 dm. 377 mk., w 1927 r. w\u015b rz\u0105d., 18 dm., 146 mk. ob. Krakopol<\/a>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Maszutkina,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kadaryszki<\/a>. Odl. 32 w. od Suwa\u0142k, ma 14 dm.,270 mk.<\/p>\n

Materny,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Odl. 9 w. od W\u0142adys\u0142awowa, maj\u0105 18 dm., 200 mk, W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 14 dm. 117 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mat\u0142ak<\/b> al. Plewnina<\/i> (na m. hydr.), rz. maj\u0105ca pocz\u0105tek w pow. kolne\u0144skim pod wsi\u0105 Romany; p\u0142ynie ku wsch. przez wsie Wilamowo, Glinki, wchodzi w pow. szczuczy\u0144ski, p\u0142ynie przez S\u0142ucz, Radzi\u0142owo, i zaraz poni\u017cej tego mczka wpada z praw. brz. do Wissy<\/a>. D\u0142uga 12 wiorst. Pod Radzi\u0142owem przyjmuje z praw. brzegu Kubrzank\u0119<\/a>. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Mat\u0142ak<\/b> al. Matlak<\/i>, w\u015b nad rz. Krzywulk\u0105 [Chodzi\u0142o o Zu\u015bniank\u0119; Kryw\u00f3\u0142ka (Krzyw\u00f3lka) od jez. tn. pod Przero\u015bl\u0105, cho\u0107 naprawd\u0119 rzeczka przez nie nie przep\u0142ywa; nale\u017ca\u0142oby raczej umie\u015bci\u0107 M. nad jez. Garba\u015b.]<\/span>, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzewo, odl. 21 w. od Suwa\u0142k. Ma 15 dm., 97 mk.<\/p>\n

Mat\u0142awka<\/b>, w\u015b i folw. nad rz. Lepon\u0105, pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Wierzbo\u0142\u00f3w, odl. 23 w. od Wy\u0142kowyszek. Le\u017cy na samej granicy od Prus. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 13 dm., 110 mk.; obecnie w\u015b ma 19 dm., 168 mk.; fol w. 4 dm., 74 mk. Starostwo niegrodowe matlawskie al. U\u017c<\/span>bole, le\u017calo w wojew. trockiem, pow. kowie\u0144skim. Pod\u0142ug spis\u00f3w podskarbi\u0144skich z r. 1771 zalicza\u0142y si\u0119 do niego dobra Mat\u0142awka, zwane tak\u017ce U\u017c<\/span>bole i wsie Romejki i Kurpiki. W r. 1771 posiada\u0142 je Pod\u00adle\u00adc\u00adki, podstoli \u0142om\u017cy\u0144ski, op\u0142acaj\u0105c z niego kwarty z\u0142p. 374 gr. 26, a hyberny z\u0142p. 190. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Matterningken<\/b> (niem.), w\u015b na Litwie pruskiej, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki, obszar wynosi 547 mr. 1856 r. 72 mk. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Mattischkehmen<\/b> 1. ) (niem.), karczma, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. poczt. Trakieny. 2.) M.<\/span><\/b> (niem.), dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Trakieny, o 7 kil. odl., obszar wynosi 478\u202250 ha.<\/span><\/s>, mi\u0119dzy tymi zajmuj\u0105 \u0142\u0105ki 37\u202260, rola or. i ogr. 421\u202250, past. 6\u202290, nieu\u017c. 9, wody 3\u202250 ha., czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w 5902 mrk. W\u0142a\u015bcicielem jest skarb; w miejscu jest cegielnia parowa. 1856 r. 188 mk. Ks. Fr.<\/i><\/p>\n

Mattischken<\/b> (niem.), w\u015b na Litwie pruskiej, pow. ragnecki, st. p. Ragneta, ma obszaru 809 mr. 1856 r. 83 mk.<\/p>\n

Mattlauken<\/b> (niem.), w\u015b na Litwie pruskiej, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Pillup\u00f6nen. 1856 r. 59 mk.<\/p>\n

<\/a>Matule,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gie\u0142gudyszki, par. Szaki, odl. 25 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 68 mk. Ob. <\/i>Gie\u0142gudyszki<\/a> Dolne<\/i>.<\/p>\n

Matuliszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki, odl. 4 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 10 dm., 97 mk.<\/p>\n

Matyaszyszki,<\/b> pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze. Odl. 33 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 9 dm., 73 mk.<\/p>\n

Matz,<\/b> niemiecki przydomek, znachodz\u0105cy si\u0119 przy licznych nazwach osad, zw\u0142aszcza na Litwie pruskiej po\u0142o\u017conych, znaczy tyle co Maciej, po niem. Matthias, czego jest tylko streszczeniem. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Matznaryszki,<\/b> pow. w\u0119goborski, na pol. prus. Mazurach; (w niemiec. spisach urz\u0119dowych nie ma tej osady). Bart\u0142omiej z Wilkas w pow. oleckowskim kupuje w 1597 r. 4 w\u0142\u00f3ki nadwy\u017cki tam\u017ce za 200 grzywien, przy\u0142\u0105czaj\u0105c je do swoich w\u0142\u00f3k so\u0142eckich. (Ob. K\u0119trz. \u201eO ludn. pol. w Pr.\u201c str. 543).<\/p>\n

Matznorkehmen<\/b> (niem.) w\u015b pow. go\u0142dapski, st. p. Dubeninki; ma 45 w\u0142\u00f3k i 157 mk. (1856 r.) [Nazwana po II wojnie \u015bw. Maciejowi\u0119ta.<\/i> Dlaczego? – zob. Matz<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Matzutkehmen<\/b> al. Mazutkehmen<\/a>, niem. w\u015b pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Walterkehmen; ma 349 mk. (1856) i m\u0142yn z 4 gankami.<\/p>\n

Mauda,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny. Odl. 27 w. od Suwa\u0142k; ma 10 dm., 77 mieszk.<\/p>\n

<\/a>Mauditen<\/b> (niem.) al. Mauditien<\/i>, w\u015b na Sambii<\/a>, wymieniona w dok. z r. 1302, gdzie Sygfryd, bisk. sambijski, nadaje j\u0105 katedrze kr\u00f3lewieckiej (Cod. dipl. Warm. I, 218).<\/p>\n

Mauenfeld,<\/b> niem. al. Adelig- Dombrowken<\/i>, D\u0105br\u00f3wka, w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Kl. Gnie, 243 mk. r. 1856. Ob. Dombrowken<\/i>.<\/p>\n

Mauenfeltle,<\/b> niem. las, pow. gierdawski, st. p. Kl. Gnie; zawiera 0\u202235 ha. roli orn. i ogr., 6 \u0142\u0105k, 48\u202214 boru, 0\u202270 nieu\u017c., razem 54\u202256 ha.; czysty doch\u00f3d 208 mrk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mauenwalde,<\/b> niem. dobra ryc., pow. gierdawski, st. p. Georgenfelde o 6\u20225 kil. odl. Obszaru maj\u0105 281\u202272 ha, i to roli orn. i ogr. 215\u202257, \u0142\u0105k 9\u202242, pastw. 4\u202292, boru 43\u202215, nieu\u017c. 7\u202283, wody 0\u202283, czysty doch\u00f3d z gruntu 2237 mrk. W 1856 r. 99 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mauer,<\/b> jezioro pod m. Angerburg, \u017ar\u00f3d\u0142o rz. Angramy, o 336 st\u00f3p powy\u017cej uj\u015bcia Pregli<\/a>. Ob. Ja\u0144sborski kana\u0142<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mauer-See<\/b> (niem.), ob. Mamry<\/i>.<\/p>\n

Maurucie,<\/b> Mauryce<\/i> al. Mawrucie<\/i>, w\u015b, pow. maryampolski, gm. Wejwery, par. Godlewo; odl. 64 w. od Wierzbo\u0142owa, 35 w. od Maryampola a 18 w. od Kowna. Jest tu stacya dr. \u017cel. warsz.-petersb. na odnodze z Wilna do Wierzbo\u0142owa. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 97 mk., obecnie 35 dm., 266 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Maygunischken<\/b>–Alt<\/i> 1.) niem., w\u015b, pow g\u0105bi\u0144ski, st. p. Walterkehmen, 219 mk. r. 1856. Jedna cz\u0119\u015b\u0107 obszaru nale\u017cy do d\u00f3br Ernstberg (niem.), kt\u00f3rych w\u0142asc. jest Wilhelm v. Krause, bankier w Berlinie. 2.) M.<\/b>–Neu<\/i> al. Sipplieshof<\/i> (niem.), wybudowanie, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin. 3.) M.<\/b>–Neu<\/i> al. Hoffmannshof<\/i>, al. <\/i>R<\/span>ittersfelde<\/a><\/i>, niem., w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Walterkehmen, 111 mieszk., r. 1856. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mazanowo,<\/b> w\u015b nad Niemnem<\/a>, pow. grodzie\u0144ski, gm. Skidel, 32 w. od Grodna, 349 dz. W r. 1558 nale\u017ca\u0142a do w\u00f3jtowstwa poniemo\u0144skiego, we w\u0142o\u015bci dworu skidelskiego, ekon. grodzie\u0144skiej. By\u0142o we wsi 11 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego, na s\u0142u\u017cbie ci\u0105g\u0142ej. Poddani mieli 13 koni i 11 wo\u0142\u00f3w. P\u0142acili 4 kopy 35 gr., nadto dawali 22 beczek owsa i po 5 gr. za odw\u00f3z z beczki, co czyni 1 kop\u0119 50 gr.<\/span><\/p>\n

Maziarka,<\/b> Maziarki<\/i> al. Maziarnia<\/i>, s\u0105 to osady za\u0142o\u017cone po lasach do p\u0119dzenia smo\u0142y. Nazwa ta wyst\u0119puje na obszarze dawnej Rusi.<\/p>\n

Mazowiecka <\/b>gub. kr\u00f3lestwa polskiego, utworzon\u0105 zosta\u0142a w 1840 r. z dawniejszego wojew. t. n., lecz w kilka lat potem zniesiona przy wprowadzeniu nowego podzia\u0142u kraju na pi\u0119\u0107 gub., kt\u00f3ry to podzia\u0142 trwa\u0142 do 1866 r.<\/p>\n

Mazowieckie<\/b> wojew. ob. Mazowsze<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a><\/b>Mazowsze<\/a>.<\/b> (du\u017ca notka, w osobnym pliku.)<\/span><\/i><\/p>\n

Mazowsze.<\/b> Nowsze prace odnosz\u0105ce si\u0119 do M. i Mazur\u00f3w pruskich s\u0105: Kolberg Oskar: \u201eMazowsze\u201c, obraz etnograficzny, tom III. Krak\u00f3w, 1885\u20141887 r. \u201e\u0179r\u00f3d\u0142a dziejowe\u201c, t. XVI, \u201ePolska wieku XVI\u201c, t. V, \u201eMazowsze\u201c (ze wst\u0119pem opracowanym przez A. Pawi\u0144skiego). A. K.: \u201eKr\u00f3tki rys histor. Statyst. wojew. mazowieckiego\u201c (Kalend. polit. Kr\u00f3l. Pols., Warszawa, 1825 r.). Albert Zweck: \u201eMazuren. Eine Landes und Volkskunde\u201c, Stutgart 1900, str. VI, 357, 59 rysunk. i 3 tablice statyst., Schmidt K. E.: \u201eVon Masurens Seen\u201c (D. Rund. f Geogr., 1891, t. 13), tam\u017ce: \u201eGeschichte der Mazurishen Wasserstrasse\u201c (tam\u017ce, 1893, tom 15). Hensel A.; \u201eMasuren. Ein Wegweiser durch den Seengebiet und seine Nachbarschaft\u201c (Koenigsberg, 1891, str. 135). Toeppen M.: \u201eWierzenia mazurskie\u201c, prze\u0142o\u017cy\u0142a Eug. Piltz\u00f3wna (odbitka z t. VI \u201eWis\u0142y\u201c, Warszawa, 1894 rok. Gerss M.: \u201eBeitraege zur Kunde der Masuren\u201c (Loetzen, 1895 r. str. 52).<\/span><\/p>\n

Mazowsze Pruskie (Mazury)<\/a>,<\/b> (du\u017ca notka, w osobnym pliku.)<\/span><\/i><\/p>\n

Mazuch\u00f3wka,<\/b> niem. Masuahowken<\/i>, w\u015b na polsko-pruskich Mazurach, pow. lecki, st. p. Wydminy; le\u017cy nad rzeczk\u0105 Gawlik. 1856 r. 642 mk., ma obszaru 6338 mr. Kasper v. Aulak, ssta stradu\u0144ski, sprzedaje r. 1542 Eliaszowi z Juni\u00f3w i Bro\u017cejowi, jego synowi, 4 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie na prawie che\u0142m., w\u0142\u00f3k\u0119 za 36 grzywien, celem wykarczowania boru i osadzenia tam na 40 w\u0142\u00f3kach dannik\u00f3w. Wawrzyniec v. Haller, ssta oleckowski, odnawia r. 1561 Marcinowi Goga\u0144skiemu przywilej na 2 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie, wystawiony niegdy\u015b przez \u015b. p. sst\u0119 Krzysztofa Glaubitza (ob. K\u0119trzy\u0144ski: O ludno\u015bci polskiej w Prusiech, str. 508). K\u015b. Pr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mazuch\u00f3wka,<\/b> jezioro przy wsi t. n., pow. lecki. Ob. <\/i>Hasny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mazurki,<\/b> folw. i M.-Nowe, w\u015b nad rz. Go\u0142k\u0105, pow. augustowski, gm. Dowspuda, par. Jan\u00f3wka, od m. Augustowa 5 w., od m. Suwa\u0142k w. 30. Dawniej nale\u017ca\u0142 do og\u00f3\u0142u d\u00f3br prywatnych Dowspuda, potem przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 skarbu, a w r. 1871 oddany jako majorat jenera\u0142owi Glebow, kt\u00f3ry temu majoratowi da\u0142 nazw\u0119 Nikolskoje; dzi\u015b za\u015b nale\u017cy do jego syna. Ma przestrzeni og\u00f3lnej mr. 1585, z czego przypada na rol\u0119 u\u017cytkow\u0105 mr. 792, a na lasy mr. 793. Grunta \u017cytnie a las mieszany iglasty z li\u015bciastym. W tym lesie, zwanym Ok\u00f3\u0142, przechowuj\u0105 si\u0119 dot\u0105d sarny w dosy\u0107 znacznej ilo\u015bci. Za\u0142o\u017cono tu sad owocowy znacznych rozmiar\u00f3w. Do d\u00f3br tych nale\u017cy i m\u0142yn wodny zwany \u015alipsk. Folw. M. ma 7 dm., 84 mk. M.-Nowe za\u015b 5 dm., 39 mk.<\/p>\n

Mazurska<\/b> droga \u017celazna, stanowi odnog\u0119 linii Wystruckiej, przechodzi przez Rastembork, Lec, E\u0142k i \u0142\u0105czy si\u0119 z lini\u0105 dr. \u017c. brzesko-grajewskiej.<\/p>\n

Mazurskie bagna,<\/b> niem. Masurenbruch<\/i>, pow. z\u0142otowski, przy os. tej\u017ce nazwy. Ju\u017c r. 1795 poci\u0105gn\u0119li przez nie hr. Potuliccy kana\u0142, by je osuszy\u0107, ale z ma\u0142ym skutkiem; dopiero w nowszym czasie uskuteczniono ten zamiar z lepszem powodzeniem; koszta wynosi\u0142y 5800 tal., na m\u00f3rg wi\u0119c 10 tal., bo ca\u0142y obszar obejmuje 580 mr.; czysty doch\u00f3d wynosi 10% (ob. Schmitt: Der Kreis Flatow, str. 7).<\/p>\n

<\/a>Mazurskie jeziora,<\/b> ob. <\/i>Lec<\/a><\/i>, t. V, 115\u20142.<\/p>\n

Mazurskie kana\u0142y.<\/b> Tak Niemcy zowi\u0105 kana\u0142y, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105c jeziora Rosche, Spirding, Loewentin<\/a> i Mauer<\/a> u\u0142atwiaj\u0105 komunikacy\u0105 mi\u0119dzy Johannisburgiem<\/a> i Angerburgiem<\/a>.<\/p>\n

Mazury<\/b> 1.) os. i folw., pow. w\u0142oc\u00ad\u0142aw\u00adski, gm. Pi\u00adku\u00adt\u00adko\u00adwo, par. Wie\u00adniec. W 1883 r. przeni\u00f3s\u0142 dziedzic d\u00f3br Wie\u00adniec, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 M., mieszkaj\u0105cych tu rolnik\u00f3w na grunta s\u0105siedniej wsi \u0141u\u00adba (ob). 2.) M.<\/b> al. Nie\u00adra\u00adda<\/i>, w\u015b, pow. piotr\u00adkow\u00adski, gm. \u0141\u0119\u00adka\u00adwa, par. Gro\u00adcho\u00adli\u00adce. Ma 67 dm., 429 mk., 1859 mr., w tem 1301 mr. ziemi ornej. 3.) M.,<\/b> w\u015b i folw., pow. mazowiecki, gm. So\u00adko\u00ad\u0142y, par. Ja\u00adb\u0142o\u0144-Ko\u015bcielna. W 1827 r. 23 dm., 193 mk., obecnie 2232 mr. obszaru. Folw. M. z attyn. Brok, wsiami: M. i Brok. W 1866 r. rozl. mr. 2100: grunta orne i ogr. mr. 540, \u0142\u0105k mr. 130, lasu mr. 1380, nieu\u017c. i place mr. 30. W\u015b M. os. 22, z grun. mr. 132; w\u015b Brok os. 12, z grun. mr. 197. 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Poniemon-Po\u017caj\u015bcie, par. Poniemo\u0144, odl. 59 w. od Maryampola, ma 15 dm., 186 mk. 5.) M.<\/b>–Gizewicze<\/i>, os., pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew, odl. 23 w. od Suwa\u0142k, 1 dm., 8 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mazury<\/b> 1.) niem. Masuhren<\/i>, maj\u0105tek che\u0142m. na polsko-pruskich Mazurach, pow. oleckowski, st. p. Cichy, 5 kil. odl. Obejmuje 104\u202277 ha., i to 56\u202248 roli orn. i ogr., 38\u202278 \u0142\u0105k, 8\u202201 pastw., 1\u202250 nieu\u017c.; czysty doch\u00f3d z gruntu wynosi 562 mrk. 2.) M.,<\/b> [To\u017csame z punktem 1.).]<\/span> niem. Masuhren<\/i> al. Masuren<\/i>, w\u015b, pow. oleckowski, st. p. Cichy; le\u017cy na polsko-pruskich Mazurach; 1856 r. 412 mk. Ks. Olbracht odnawia r. 1566 przywilej na 3 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie w Mazurach spadkobiercom Jana Dyni (Dienge) tej tre\u015bci: Wawrzyniec v. Halle, ssta oleckowski, sprzedaje Moj\u017ceszowi, Heningowi i Bartoszowi, braciom, synom Mazura z P\u0142ociczna, 2 w\u0142\u00f3ki boru, a Paw\u0142owi Be\u0142chowi 1 w\u0142\u00f3k\u0119 na so\u0142ectwo, w\u0142\u00f3k\u0119 za 60 grzywien, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 27 w\u0142\u00f3kach, nadanych prawem magd. i 10-letni\u0105 wolno\u015bci\u0105 mi\u0119dzy Rogoniami [Rogajnami]<\/span>, Gryzami, Dybowem (Dybowskie) i strug\u0105 Bierk [Struga Mazurka<\/i>; nazw\u0119 Bierk<\/i> nosi\u0142o te\u017c osuszone teraz jez. na p\u0142n. od wsi Mazury.]<\/span>. M. posiadaj\u0105 r. 1600 tylko polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 (ob. K\u0119trz.: O ludn. pols. w Prusiech, str. 523). 3.) M.,<\/b> niem. Masuri<\/i> al. Masuren<\/i>, os., pow. z\u0142otowski, st. p. i par. Wi\u0119cbork, szko\u0142a Wielowiczek; 1 dm., 5 mk. (1861). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a>Mazury Pruskie,<\/b> ob. <\/i><\/span>Mazowsze<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mazuryszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. fol. maryampolski, gm. Gudele, par. Wejwery; odl. 35 w. od Maryampola, ma 26 dm., 206 mk. Dobra M. al. Poniemo\u0144, sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. M. al. Poniemo\u0144, Pitkieliszki, Ludwipol, Bilsk, os. Rasznowo, nomenklatur: Kazimierz\u00f3w, Wojtopol. Rozl. m. 4972: fol. M. gr. or. i ogr<\/span>. mr<\/span>. 775, \u0142\u0105k mr<\/span>. 81, wody mr<\/span>. 3, nieu\u017c. i place mr<\/span>. 58, razem mr<\/span>. 917; bud. mur. 6, z drzewa 20, p\u0142odozmian 9-polowy; folw. Pitkieliszki gr. or. i ogr. mr<\/span>. 323, \u0142\u0105k mr<\/span>. 35, wody mr<\/span>. 1, nieu\u017c i place mr<\/span>. 20, razem mr<\/span>. 380; bud. mur. 6, z drzewa 9, p\u0142odozmian 7-polowy; folw. Ludwipol gr. or. i ogr. mr<\/span>. 173, \u0142\u0105k mr<\/span>. 62, nieu\u017c. i place mr<\/span>. 12, razem mr<\/span>. 246; bud. mur. 4, z drzewa 2; folw. Bilsk gr. orn. i ogr. mr<\/span>. 58, \u0142\u0105k mr<\/span>. 10, pastw. mr<\/span>. 33, nieu\u017c. i place mr<\/span>. 11, razem mr<\/span>. 112; bud. mur. 1, z drzewa 3. Os. Rasznowo w gruntach, ogrodach i \u0142\u0105kach mr<\/span>. 40, w nomenklaturach i osadach mr<\/span>. 459, w lasach mr<\/span>. 2818. S\u0105 tu dwie gorzelnie, browar, cegielnia i dwa wiatraki, rzeczka bez nazwy przep\u0142ywa i droga \u017celazna przechodzi. Torf i kamie\u0144 wapienny znajduje si\u0119. Dobra powy\u017csze w 1872 r. oddzielone zosta\u0142y od d\u00f3br Freda. 2.) M.<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki, odl. 33 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 28 dm., 244 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 158 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mazutkehmen<\/b> 1.) (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Szittkehmen; 201 mk. i 62 w\u0142. rozl. (1856). 2.) M.<\/b> (niem.), ob. <\/i>Matzutkehmen<\/a><\/i>. [Na zach brzegu jez. Wisztyniec, dzi\u015b w obwodzie kaliningradzkim.]<\/span><\/p>\n

Ma\u017ce<\/b> niem. Maaschen<\/i>, w\u015b na polsko-prusk. Mazurach, pow. \u0142ecki, st. p. i okr\u0105g urz\u0119du stanu cywilnego Kalinowo, 91 mk. (1856 r.). Melchior K\u00f6chler v. Schwansdorf, komtur brandenburski, nadaje Jak\u00f3bowi, Bartoszowi, Piotrowi i krawcowi z Pohybla na prawie magdeb. 15 w\u0142\u00f3k na Pohyblu, wolnych od czynszu i t\u0142oki. Dan w Lecu r. 1494 (ob. K\u0119trz. \u201eO ludn. pol.\u201c, str. 504). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Ma\u017cucie,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki, odl. 8 w. od Wy\u0142kowyszek le\u017cy przy drodze z Pilwiszek do Wy\u0142kowyszek, ma 19 dm., 172 mk.<\/p>\n

Ma\u017cyszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Gryszkabuda, odl. 28 w. od W\u0142adys\u0142awowa; maj\u0105 2 dm., 28 mk.<\/p>\n

M\u0105ciaki,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, w\u0142asno\u015b\u0107 Jel\u00adskie\u00adgo.<\/p>\n

M\u0105cze,<\/b> niem. Monczen<\/i> i Oltunien<\/i>, w\u015b na pol.-prusk. Mazurach, pow. \u0142ecki, st. p. Bajtkowo, okr\u0105g urz. stanu cywilnego E\u0142k; szko\u0142a w miejscu; 1856 r. 92 mk. Wie\u015b ta istnia\u0142a ju\u017c 1574 r. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

M\u0105ki<\/b> niem. Moncken<\/i> al. Monken<\/i>, w\u015b na pol. prus. Mazurach, pow. \u0142ecki, st. p. Bajtkowo; okr. urz. st. cyw. E\u0142k; 1856 r. 88 mk. M. istnia\u0142y ju\u017c oko\u0142o r. 1574. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a>M\u0105twica<\/b> 1.) Mutwica<\/i>, rz., dop\u0142yw Niemna<\/a> z prawej strony, ma uj\u015bcie poni\u017cej rz. Kamorodek. 2.) M.,<\/b> Mutwica<\/i>, rz., dop\u0142yw Stwihy z prawej strony, w pow. mozyrskim, ma uj\u015bcie wprost wsi Rycz\u00f3w. 3.) M.,<\/b> Mutwica<\/i>, ob. Ubor\u0107<\/i>.<\/p>\n

Mecken<\/b> (niem.) 1.) al. Wenzkehmen<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Bilderweitschen. 2.) M.<\/b>–Klein<\/i>, szko\u0142a, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Ejtkuny; 177 mk. (1856).<\/p>\n

Meczotraki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Ig\u0142\u00f3wka, odl. 20 w. od Maryampola, ma 27 dm., 209 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 15 dm., 109 mk.<\/p>\n

Medaliszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Maryampol, odl. 6 w. od Maryampola, ma 4 dm., 54 mk.<\/p>\n

Medenau<\/b> (niem.), ob. Medenowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Medenow<\/b> (dok.), strumie\u0144 (?) w Sambii<\/a>, nad kt\u00f3rym le\u017c\u0105 osady t. n. Czyt. Perlbach, Preuss. Regesten, str. 328.<\/p>\n

Medenowo,<\/b> niem. Medenau<\/i>, dobra ryc., pow. fiszhuski, st. p. Powayen 5 kil. odl., niedaleko kolei z Kr\u00f3lewca do Pi\u0142awy prowadz\u0105cej, w pi\u0119knej okolicy; w pobli\u017cu znajduje si\u0119 g\u00f3ra (Wollberg), na kt\u00f3rej mia\u0142 dawniej sta\u0107 zamek biskupi. Ottokar, kr\u00f3l czeski, zburzy\u0142 ca\u0142\u0105 t\u0119 okolic\u0119 r. 1255. Obszar wynosi 134\u202236 ha.<\/span><\/s> roli orn. i ogr., 20 \u0142\u0105k, 11\u202280 pastw., 60 boru, 5 nieu\u017c., 5 wody, razem 236\u202216 ha.; czysty doch\u00f3d z gruntu 2797 mrk.; w miejscu jest browar, cegielnia i m\u0142yn, hoduj\u0105 byd\u0142o na sprzeda\u017c; 100 mk. r. 1856. M. tworzy osobny okr. urz. stanu cywil., kt\u00f3ry r. 1880 liczy\u0142 1912 dusz; r. 1882 urodzi\u0142o si\u0119 w tym okr\u0119gu 85 dzieci, zawarto 16 ma\u0142\u017ce\u0144stw, umar\u0142o 63 os\u00f3b. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Medenowo,<\/b> niem. Medenau<\/i>, w\u015b ko\u015bcielna, pow. fiszhuski, st. p. Powayen, dok\u0105d prowadzi szosa, 3 kil. odl.; inna szosa idzie z M. do Pojerstieten, 5\u20225 kil. d\u0142ug. Istnia\u0142a ju\u017c przed przybyciem Krzy\u017cak\u00f3w; r. 1254 odni\u00f3s\u0142 tu Ottokar zwyci\u0119stwo nad Sambijczykami. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a>Medenowo,<\/b> niem. Medenau-Kl.<\/i> al. Medenowe<\/i> (dok.), dobra ryc., pow. fiszhuski, st. p. Powayen 5\u20225 kil. odl. Obejmuj\u0105 149\u202210 ha. roli orn. i ogr., 21 \u0142\u0105k, 18\u202270 pastw., 25\u202240 boru, 7\u202240 nieu\u017c., 0\u202220 wody, razem 221\u202290 ha. W\u0142as. Karol Andersch, konsul w\u0142oski; hoduje byd\u0142o rasy fryskiej i wo\u0142y rasy Shorthorn. Wed\u0142ug Duisburga by\u0142o M. osobnem terytoryum Sambii<\/a> (III, c. 70); T\u00f6ppen; Hist. c. Geogr. v. Preussen, str. 20). K\u015b. Fr.<\/i> [Por. Medouense<\/i>]<\/span><\/p>\n

Mederabe,<\/b> gr\u00f3dek litewski, znajdowa\u0142 si\u0119 po lewej stronie rzeki Niewia\u017cy, w kt\u00f3rym miejscu niewiadomo. Krzy\u017cacy wszed\u0142szy na Zmujd\u017a, w r. 1291 zdobyli go i spalili do szcz\u0119tu. Kar. Gerlach.<\/i><\/p>\n

Medewageln<\/b> (dok.), ob. Medwago\u0142a<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Medien<\/b> 1.) al. Warkallen<\/i>, niem., w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Niebudssen; 257 mk. r. 1856. 2.) M.,<\/b> niem. (dok. <\/i>Medinen<\/a><\/i> i Medyn<\/i>), w\u015b na Warmii<\/a>, pow. licbarski, st. p. Licbark, r. 1856 mk. 208. R. 1320 d. 28 stycz. nadaje bisk. warmi\u0144ski Eberhard N<\/span>iemcowi Janowi Padeluche i jego spadkobiercom 41 w\u0142\u00f3k (\u201eJohanni dicto Padeluche verisque heredibus et successoribus legitimis utriusque sexus XL mansos et unum in campo Medinen vulgariter dicto ex utraque parte fluvii Synserne LXXII funes in longitudine et LI in latitudine continentes\u201c). Z tych 41 w\u0142\u00f3k ma posiada\u0107 Jan 4 w\u0142\u00f3ki, jako lokator i z szczeg\u00f3lnej \u0142aski jeszcze 2 \u201ecum ipse primus theutonicus fuerit, qui locacionem ex ista parte Alnae (\u0141yny) receperit\u201c; nadto 1 w\u0142\u00f3k\u0119 na ogrody. Udziela mu tak\u017ce mniejsze s\u0105downictwo a\u017c do prze\u0142\u0119g\u00f3w (solidi), kt\u00f3re jemu przypada\u0107 b\u0119d\u0105; wi\u0119ksze s\u0105downictwo za\u015b (majora vero judicia ad collum et ad manum se extendencia) b\u0119dzie przys\u0142ugiwa\u0142o adwokatowi biskupiemu, kt\u00f3ry \u2153 kar pieni\u0119\u017cnych dawa\u0107 b\u0119dzie Janowi, a \u2154 biskupowi; mo\u017ce tam\u017ce za\u0142o\u017cy\u0107 tak\u017ce karczm\u0119 (taberna), za kt\u00f3ra, b\u0119dzie p\u0142aci\u0142 biskupowi 2 funty wosku. Od reszty 34 w\u0142\u00f3k Jan i jego spadkobiercy p\u0142aci\u0107 b\u0119d\u0105 co rok od w\u0142\u00f3ki p\u00f3\u0142 grzywny na \u015bw.<\/span> Marcina (per annum de quolibet manso censuali dimidiam marcam, denariorum usualium… solvent\u201c). B\u0119dzie nadto pomaga\u0142 przy wzniesieniu i naprawianiu warowni jak inni poddani. Proboszczowi w Licbarku b\u0119dzie dawa\u0142 od ka\u017cdego p\u0142uga korzec \u017cyta i korzec owsa tak\u017ce na \u015b. Marcin. Dozwolone mu jest rybo\u0142\u00f3stwo w rzece Sinserne (Simser) \u201ecum calamis et hamis\u201c i w stawie Synserne ma\u0142emi narz\u0119dziami dla w\u0142asnego u\u017cytku. Przys\u0142uguje mu tak\u017ce prawo sprzeda\u017cy albo zamiany. Wreszcie mo\u017ce g\u00f3r\u0119 Geckensteyn obwarowa\u0107 (\u201equod ipsi montem, qui Geckensteyn dicitur, aedificare et firmare poterint\u201c). Przywilej ten potwierdza d. 22 listop. r. 1554 bisk. Stanis\u0142aw z ma\u0142emi zmianami. D. 5 czerw. 1567 sprzedaje bisk. Hozyusz mieszka\u0144com wsi Medien za 300 grzywien przyleg\u0142e dobra Kossaw, 6 w\u0142\u00f3k obejmuj\u0105ce, kt\u00f3re ju\u017c przedtem obrabiali za 4 grzywny rocznego czynszu. Wed\u0142ug prawa che\u0142m. byli mieszka\u0144cy za to zobowi\u0105zani p\u0142aci\u0107 biskupowi rocznie 4 grzywny a proboszczowi licbarskiemu 1 korzec \u017cyta i 1 korzec pszenicy, ale od t\u0142oki byli wolni (ob. Cod. dipl. Warm., I, str. 337). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Medien,<\/b> ob. Medinen<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Medinen<\/b> al. <\/i>Medien<\/a><\/i> i Medyn<\/i>, stare pole pruskie pod Licbarkiem na Warmii<\/a>. Czyt. Cod. dipl. Warm., I, 337. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Medino,<\/b> stare lasy na pograniczu dawniejszych terytory\u00f3w pruskich, ziemi bardzkiej i Natangii<\/a>. Czyt. Cod. dipl. Warm., I, 387.<\/p>\n

Medouense<\/b> territorium<\/i> w Sambii<\/a>. Czyt. Script. rer. pruss., V, 602.<\/p>\n

Medukallen<\/b> (niem.) 1.) al. Sergehlen<\/i>, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Neunischken; 60 mk, 2.) M.,<\/b> w\u015b tam\u017ce, st. p. Szillen, 109 mieszk. (1856). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Medunischken<\/b> 1.) niem., osada le\u015bna, pow. darkiejmski, st. p. Szabienen, \u017babin<\/a>. 2.) M.<\/b>–Gr.<\/i> (niem.), dobra ryc., pow. darkiejmski, st. p. \u017babin, 4 kil. odl. Zawieraj\u0105 283 ha roli orn. i ogr., 86 \u0142\u0105k, 8 pastw., 32 nieu\u017c., razem 409 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu wynosi 2095 mrk. W\u0142a\u015bc. v. Bujack; do klucza tego nale\u017c\u0105 jeszcze dobra Stoeringen, obejmuj\u0105ce 141 ha roli orn. i ogr., 17 \u0142\u0105k, 11 nieu\u017c. (czysty doch\u00f3d z gruntu 612 mrk.) i Gr. Sunkeln, licz\u0105ce 276 ha roli orn. i ogr., 94 \u0142\u0105k, 5 nieu\u017c., 17 pastw., 5 wody (czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w 1590 mrk.); pr\u00f3cz tego b\u00f3r Traupiszkowski, obejmuj\u0105cy 149 ha, przynosz\u0105cy 184 mrk. czystego dochodu. W 1856 r. by\u0142o tu 212 mk. Okr. urz. stanu cywil. Sobrost<\/a><\/span>. [(4.)]<\/span> 3.) M.<\/b>–Kl.<\/i>, niem., dobra, pow. darkiejmski, st. p. \u017babin 4 kil. odl.; okr. urz. stanu cywil. Rapa, niem. Angerapp; obszar wynosi 486 ha, mianowicie rola orna i ogr. 289, \u0142\u0105ki 61, pastw. 34, b\u00f3r 97, wody 5; czysty doch\u00f3d z gruntu 5609 mrk.<\/p>\n

Medunischker Wiese<\/b> (niem.), os., pow. w\u0119goborski, o 5 kil. od st. Szabienen [\u017babin<\/a>]<\/span>, 51 ha rozl. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Medwago\u0142a,<\/b> w dok. krzy\u017cackich Medewageln<\/i>, Medwagen<\/i> lub Medenik<\/i> (dzi\u015b Miedniki<\/i>?), by\u0142a warownia litewska o 10 w. od Wor\u0144, w okolicy szlach. Ber\u017ce, r. 1329 przez Krzy\u017cak\u00f3w zburzona.<\/p>\n

Medwiedyca,<\/b> ob. Nied\u017awiedzica<\/i>.<\/p>\n

Medwi\u017ce,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Preny, odl. 36 w. od Maryampola, ma 14 dm., 143 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 6 dm., 82 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Medynen,<\/b> ob. <\/i>Medynen<\/a><\/i>.<\/p>\n

Medyniszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki, odl. 35 w. od Maryampola, maj\u0105 7 dm., 46 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 1 dm., 5 mk.<\/p>\n

Mehleden,<\/b> niem., dobra ryc., pow. gierdawski, st. p. Friedenberg 3\u20228 kil. odl.; okr. urz\u0119du stanu cywil. Schackenhof. Obszaru ziemi maj\u0105 260\u202206 ha, mianowicie roli orn. i ogr. 170\u202281 ha, \u0142\u0105k 16\u202208, pastw. 6\u202289, boru 62\u202204, nieu\u017c. 4\u202224; czysty doch\u00f3d z gruntu wynosi 2765 mrk.; 1856 r. 71 mk.<\/p>\n

Mehlkehmen,<\/b> niem., w\u015b ko\u015bc. ze st. poczt., pow. sto\u0142upia\u0144ski, 25 kil. na p\u0142dn. od miasta powiat., z kt\u00f3rem j\u0105 \u0142\u0105czy szosa, w g\u00f3rzystej, na p\u0142dn. lasami pokrytej okolicy. Ma 689 mk. (r. 1877), kt\u00f3rzy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie trudni\u0105 rolnictwem, hodowaniem byd\u0142a i koni. W miejscu s\u0105 2 gorzelnie, 2 browary, 1 m\u0142yn i olejarnia. Mieszk. s\u0105 nieomal wy\u0142\u0105cznie ewang. wyznania. Najbli\u017csza st. kolej. Trakeny. M. tworzy tak\u017ce osobny okr. urz. stanu cywil., kt\u00f3ry 1880 r. liczy\u0142 1001 dusz; 1882 r. urodz. si\u0119 w tym okr\u0119gu 45 dzieci, zawarto 13 ma\u0142\u017ce\u0144stw, liczba zmar\u0142ych wynosi\u0142a 33. Dawniej mieszkali tu Metalscy (ob. K\u0119trz. O ludn. pol., str. 583). K\u015b. Fr.<\/i> [W obw. kaliningradzkim ros. \u041a\u0430\u043b\u0438\u043d\u0438\u043d\u043e<\/span><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Mehlkinten<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Trakieny, okr. urz. stanu cywil. Soginten; 54 mk. (1856). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mehlschicken<\/b> (niem.) al. Mehlschuecken<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany, okr. urz. stanu cywil. Jucknischken; 37 mk. (1856).<\/p>\n

Mej\u0142y,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Przy\u00adtu\u00adla\u00adn\u00adka, 100 dz. Ob. Trzcianne<\/a><\/i>.<\/span><\/p>\n

Mejstowicze,<\/b> pow. grodzie\u0144ski, ob. Deka\u0142owicze<\/i>.<\/span><\/p>\n

Mejszago\u0142a<\/b> 1.) w\u015b ko\u015bc., mczkiem nazywana, pow. wile\u0144ski, o 28 w. od Wilna, przy wielkiej drodze st\u0105d do Wi\u0142komierza prowadz\u0105cej, nad rzeczk\u0105 Muss\u0105, w otwartem i pag\u00f3rkowatem po\u0142o\u017ceniu i dobrych gruntach. Jest to jedna z najdawniejszych osad litewskich; jeszcze w epoce poga\u0144skiej by\u0142 tu drewniany zamek i dw\u00f3r wiejski wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t litewskich. Sta\u0142 on na okr\u0105g\u0142ej sypanej g\u00f3rze, kt\u00f3r\u0105 do dzi\u015b dnia wida\u0107 w ogrodzie i kt\u00f3r\u0105 dla tego zamkiem kr\u00f3lowej Bony dot\u0105d nazywaj\u0105, \u017ce za jej czas\u00f3w, kiedy t\u0119 maj\u0119tno\u015b\u0107 trzyma\u0142a w dzier\u017cawie od m\u0119\u017ca, dw\u00f3r czyli zamek jeszcze si\u0119 na niej znajdowa\u0142. Tu pod\u0142ug podania mieszka\u0142 Olgierd, zapewne po ust\u0105pieniu tronu synowi Jagielle, tu zmar\u0142 w p\u00f3\u017anej staro\u015bci, pogrzebiony obyczajem poga\u0144skim, oko\u0142o r. 1380. Blisko zamku zielenia\u0142 gaj odwiecznych d\u0119b\u00f3w, a mi\u0119dzy nimi sta\u0142 kamienny pos\u0105g Kukowojtisa, kt\u00f3remu by\u0142 po\u015bwi\u0119cony; tam przyprowadzono zw\u0142oki bohatera i mocarza Litwy, w bogate szaty ubrane i razem z koniem jego najlepszym i broni\u0105 spalono na stosie, r\u0119kami kap\u0142an\u00f3w urz\u0105dzonym. Okolice tutejsze za czas\u00f3w Olgierda zw\u0142aszcza i Jagie\u0142\u0142y, a\u017c do obj\u0119cia rz\u0105d\u00f3w przez Witolda, cz\u0119sto by\u0142y wystawione na najazdy krzy\u017cackie i stawa\u0142y si\u0119 polem bitew i zapas\u00f3w nieustannych, mianowicie w r. 1365, w kt\u00f3rym i sama M. zosta\u0142a przez w. mistrza zniszczon\u0105. Po przyj\u0119ciu chrze\u015bcia\u0144stwa w Litwie, Jagie\u0142\u0142o z pomi\u0119dzy siedmiu ko\u015bcio\u0142\u00f3w parafialnych w r. 1387 w Litwie ustanowionych, tu jeden z nich kaza\u0142 zbudowa\u0107. Kr\u00f3l Aleksander fundusz plebanii powi\u0119kszy\u0142 i odt\u0105d ci\u0105gle legata prywatne pomna\u017ca\u0142y go znakomicie. Altary\u0105 fundowali r. 1495 Stanis\u0142aw i Szymon Bohdanowiczowie a Aleksander zatwierdzi\u0142. By\u0142o przy tutejszym ko\u015bciele trzy inne altarye, a z nich najznamienitsza Radziwi\u0142\u0142owska, w r. 1517 przez Marcina Radziwi\u0142\u0142a Wo\u0142czkiewicza za\u0142o\u017cona, pod tytu\u0142em: Niepokalanego Pocz\u0119cia P. M., kt\u00f3rej nada\u0142 plac w mczku i dworzec nad Muss\u0105 z 27 poddanemi. G\u0142o\u015bne tu by\u0142o bractwo pod tem\u017ce na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adkiem przez ksi\u0119\u017cy i parafian miejscowych w r. 1533 wprowadzone, zatwierdzone w r. 1545, kt\u00f3rego ustawy spisa\u0142 ksi\u0105dz Przya\u0142gowski (\u017bywot. bisk. wil., t. I, str. 159). Kr\u00f3lowa Bona przyczyni\u0142a si\u0119 w r. 1535 do pomno\u017cenia funduszu innej altaryi. Po kilku po\u017carach ko\u015bcio\u0142a, Zygmunt III odbudowawszy go, fundusze w r. 1589 potwierdzi\u0142. Dzisiejszy drewniany zosta\u0142 zbudowany w r. 1760 przez ksi\u0119dza Bejnarta, proboszcza miejscowego, przy pomocy Eperyesza, ssty mejszagolskiego. Kaplica starodawna do \u015bciany ko\u015bcielnej przymurowana, jest w\u0142a\u015bnie ow\u0105 altary\u0105 Radziwi\u0142\u0142owsk\u0105. Na zewn\u0119trznej \u015bcianie obok drzwi jest tablica \u017celazna staro\u017cytna, z wyobra\u017ceniem chrztu Chrystusa przez \u015a. Jana; Duch \u015a. w postaci go\u0142\u0119bicy spuszcza si\u0119 z g\u00f3ry, u spodu wyryty rok 1579. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten odnowiony zosta\u0142 1865 r. przez ks. Urbanowicza. M. ma 59 dm., 715 mk., w po\u0142owie katolik\u00f3w a w po\u0142owie \u017cyd\u00f3w. By\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 Wo\u0142owicza, obecnie Witolda Houwalda. Gmina M. obejmuje 193 wsi, 575 dm. i 8342 mk. Par. katol. ma 5180 dusz, nale\u017cy do dek. wile\u0144skiego. Kaplice: na cmentarzu i w Izabelinie.\u2014Mejszagolskie<\/i> sstwo niegrodowe, mie\u015bci\u0142o si\u0119 w wojew\u00f3dztwie i pow. wile\u0144skim. W r. 1771 sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z M. z przyleg\u0142o\u015bciami. W tym czasie posiada\u0142 je Eperyesz, ssta wi\u0142komierski, kt\u00f3ry \u0142\u0105cznie posiada\u0142 i s\u0105siednie sstwo szyrwinckie, op\u0142acaj\u0105c z M. kwarty z\u0142p. 2,518 gr. 3, a hyberny z\u0142p. 852. Na sejmie warszawskim z r. 1773\u20141775 stany rzpltej z uwagi, \u017ce miasto Lachowicze, w wojew\u00f3dztwie nowogrodzkiem, dziedziczne ks. Massalskiego, biskupa wile\u0144skiego, mia\u0142o w sobie fortec\u0119, mog\u0105c\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 do obrony kraju, postanowi\u0142y zamieni\u0107 je za sstwa mejszagolskie, po\u0142\u0105gowskie, p\u0142ungia\u0144skie i szyrwinckie i oddzieln\u0105 komisy\u0119 z 9 urz\u0119dnik\u00f3w litewskich dla uskutecznienia tej zamiany wyznaczy\u0142y. 2.) M.,<\/b> folw. szlach., 1 dm., 31 mk. kat. Gorzelnia, browar i m\u0142yn wodny.<\/p>\n

Mejszty,<\/b> w\u015b i folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w; le\u017c\u0105 tu\u017c przy mie\u015bcie W\u0142adys\u0142awowie. W\u015b ma 16 dm., 332 mk.; folw. 4 dm., 29 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 19 dm.. 174 mk.; folw. rz\u0105d. l dm., 9 mk. Folw. M. wchodzi w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105d. Le\u015bnictwo. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mejsztyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki, odl. 28 w. od Maryampola, maj\u0105 15 dm., 115 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 3 dm., 21 mk.<\/p>\n

Mejszyny<\/b> (Mejszymy<\/i>), w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin, odl. 23 w. od Kalwaryi; ma 35 dm., 238 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 26 dm., 190 mk.<\/p>\n

Melchersdorf<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Georgenfelde, urz.<\/span> stanu cyw. Annawalde; 161 mk. (1856). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Meldensee<\/b> (dok.), ob. Me\u0142no<\/a><\/i>.<\/p>\n

Meldynis,<\/b> jez. w pow. sejne\u0144skim, w dobrach Ho\u0142ny Wo<\/span>lme<\/span>ra. Ma 10 mr. obszaru. [Na p\u0142d. od Pu\u0144ska znajduje si\u0119 jez. Mieldzi\u0144<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Melejczyce,<\/b> ob. Milejczyce<\/i>.<\/p>\n

Melensdorf<\/b> (dok.), ob. M\u0142yniki<\/i>.<\/p>\n

Meleszkowce,<\/b> dwie wsi, pow. sok\u00f3lski, gm. Makowlany, 171 i 148 dz. w\u0142o\u015bc. i 23 prywat.<\/span><\/p>\n

Melet\u00f3w,<\/b> os. w r. 1395, mo\u017ce ko\u0142o Ragnety (Script. rer. Pruss., II, 674).<\/p>\n

Meletyna,<\/b> rzeka w pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adkim, pod Zab\u0142udowem.<\/p>\n

Melewkiszki,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, odl. 38 w. od Maryampola, 1 dm., 13 mk.<\/p>\n

Melkinsken<\/b> (dok.), ob. Ma\u0142kiny<\/i>.<\/p>\n

Melletschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen, okr. stanu cyw. Kallnen; 109 mk. (1856). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Melniszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki, odl. 36 w. od Maryampola, maj\u0105 6 dm., 36 mk.<\/p>\n

<\/a>Melno,<\/b> ob. <\/i>Me\u0142no<\/a><\/i>.<\/p>\n

Me\u0142dabudzie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki, odl. 27 w. od Maryampola, ma 4 dm., 48 mk.<\/p>\n

Me\u0142darzyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny, odl. 29 w. od Maryamopola, ma 4 dm., 42 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Me\u0142no<\/b> al. Melno<\/i>, al. Mellno<\/i> (dok. Malden<\/i>, Alden<\/i>, Meldno<\/i>), dobra ryc. ze st. p., telegr. i kolei \u017cel. z Grudzi\u0105dza do Jab\u0142onowa prowadz\u0105cej, pow. grudzi\u0105dzki. Le\u017c\u0105 nad jez. Melnem, od kt\u00f3rego maj\u0105 sw\u0105 nazw\u0119; paraf. kat. i ew. Radzyn; szko\u0142a ewang. w miejscu; do niej ucz\u0119szczaj\u0105 i katol. dzieci; M. tworzy osobny okr. urz. stanu cywil., kt\u00f3ry r. 1880 liczy\u0142 2.052 dusz. W 1882 r. urodzi\u0142o si\u0119 tu 106 dzieci, umar\u0142o 64 os\u00f3b, zawarto 20 ma\u0142\u017ce\u0144stw. W 1868 r. I. mia\u0142o 34 bud., mi\u0119dzy tymi 13 dm., 291 mk., 172 kat., 119 ew. Obszaru maj\u0105 te dobra 843\u202250 ha, roli orno i ogr. 551\u202235, \u0142\u0105k 71\u202249, pastw. 25\u202210, nieu\u017c. 14\u202259, wody 180\u202297 ha. Czysty doch\u00f3d z gruntu obliczaj\u0105 na 17002 mrk. W miejscu jest gorzelnia. W\u0142a\u015bc. N<\/span>iemiec. W przywileju wsi Okonina z r. 1325 spotykamy Piotra Hildegarda i Kunzego, jako w\u0142a\u015bcicieli z Me\u0142na. Wed\u0142ug rejestr\u00f3w czynszowych komturstwa radzy\u0144skiego z r. 1415 posiada\u0142 Clauco (Klawko) z synami swoimi Hanuszem i Barto\u0142tem wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 d\u00f3br jako lemani, a Miko\u0142aj Schreiber mniejsz\u0105; pierwszy p\u0142aci\u0142 do zamku 3 grzywny czynszu, drugi 1 grzywn\u0119 i 6 skojc\u00f3w; obaj byli nadto zobowi\u0105zani bra\u0107 udzia\u0142 w wyprawach Krzy\u017cak\u00f3w w ziemi che\u0142mi\u0144skiej z lekk\u0105 zbroj\u0105 na koniu. W 1411 r. urz\u0105dzi\u0142 sobie zakon na jednej cz\u0119\u015bci d\u00f3br, kt\u00f3ra straci\u0142a pana, folwark z niem. Aldenhof zwany, na kt\u00f3rym wed\u0142ug rejestr\u00f3w archiwum kr\u00f3lewieckiego z r. 1411 sta\u0142o 66 koni i 11 \u017arebi\u0105t, a w 1434 r. 30 koni roboczych i odpowiednia liczba byd\u0142a i \u015bwi\u0144. Gdy r. 1410 kr\u00f3l po bitwie pod Grunwaldem nie zdo\u0142a\u0142 zdoby\u0107 Malborga<\/a>, ci\u0105gn\u0105\u0142 przez Kwidzyn i Sztum do Radzyna, gdzie zamek jeszcze by\u0142 w r\u0119ku Krzy\u017cak\u00f3w. Nad jez. me\u0142dzy\u0144skiem roz\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 obozem i bawi\u0142 tu 3 tygodnie. Zamek dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce Polak\u00f3w. Wtedy to straci\u0142 Miko\u0142aj z Melna, jak podaj\u0105 ksi\u0119gi szk\u00f3d krzy\u017cackie z 1414 r., 200 grzywien na swoim maj\u0105tku. \u00d3w Miko\u0142aj (Niclas ) Schreiber pochodzi\u0142 ze szla\u00adchty niemieckiej, kt\u00f3ra dopiero po bitwie pod D\u0105brownem zacz\u0119\u0142a osiedla\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bciej w Prusiech. W tym roku za\u015b mieszkali w M. pr\u00f3cz niego jeszcze Stango, przodek ro\u00addu Meldzy\u0144skich, oraz Pietrasz i Konrad. Ale otoczenie polskie taki na t\u0119 niemieck\u0105 famili\u0105 Schreiber\u00f3w wywar\u0142o wp\u0142yw, \u017ce potomek owego Niklasa w aktach s\u0105dowych niemieckich ju\u017c si\u0119 nie pisa\u0142 Schreiber, lecz \u201eNiclas Schreybertzki\u201c, gdy razem z Maciejem Stanowskim r. 1521 kupi\u0142 w\u015b Skurgawy. Jest to jedyny szla\u00adch\u00adcic niemiecki, kt\u00f3rego za czas\u00f3w krzy\u017cackich w XV w. na ziemi che\u0142mi\u0144skiej spotykamy (ob. K\u0119trz. O ludn. pols. w Prusiech, str. 145\u2014146 i 127). R. 1422 zosta\u0142 zawarty pok\u00f3j mi\u0119dzy Polsk\u0105, i zakonem krzy\u017cackim w obozie \u201ead littora fluvii Ossa prope lacum Melno dictum, inter castra Radzyn et Rogozno\u201c, moc\u0105 kt\u00f3rego Pomorze, ziemia che\u0142mi\u0144ska i micha\u0142owska zosta\u0142y przy Krzy\u017cakach (D\u0142ugosz, Lib. XI, str. 306). W XV w. stanowi\u0142o M. z Nielubiem, Wroniem i Borowem jeden maj\u0105tek. R. 1445 wymieniaj\u0105 krzy\u017cackie ksi\u0119gi czynszowe czterech w\u0142a\u015bcicieli d\u00f3br M., kt\u00f3rych imiona s\u0105: Miko\u0142aj (Niklas), Stange, Petrusche i Kuntze; ka\u017cdy z nich p\u0142aci\u0142 do zamku radzy\u0144skiego 9 korcy \u017cyta, tyle\u017c pszenicy, owsa i j\u0119czmienia; zdaje si\u0119 zatem, \u017ce ka\u017cdy posiada\u0142 r\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107; me\u0142dzy\u0144ski folwark, kt\u00f3ry tu Krzy\u017cacy r. 1411 byli za\u0142o\u017cyli, ju\u017c tedy pewnie nie istnia\u0142. Z czas\u00f3w polskich zas\u0142uguj\u0105 na wzmiank\u0119 \u201eBartolt von Aldenn\u201c, s\u0119dzia ziemski oko\u0142o r. 1492, dalej \u0141ukasz z Melna, kt\u00f3ry w 1526 r. by\u0142 starost\u0105 rogozi\u0144skim, i Feliks z Melna, kt\u00f3ry te dobra posiada\u0142 od r. 1552\u20141560. R. 1610 by\u0142o M. w r\u0119ku biskupa Szymona Rudniskiego, kt\u00f3ry je odst\u0105pi\u0142 staro\u015bcie kowalewskiemu Janowi Plemi\u0119ckiemu z wszelkiemi prawami. Z wizytacyi Strzesza z r. 1667 dowiadujemy si\u0119, ze M. by\u0142o wtedy w\u0142asno\u015bci\u0105 Se\u00adbas\u00adtya\u00adna Czap\u00adskie\u00adgo, kt\u00f3ra to familia d\u0142u\u017cszy czas je posiada\u0142a. R. 1772, w kt\u00f3rym nast\u0105pi\u0142a okupacya pruska, nale\u017ca\u0142o M. wraz z Linowem, Boguszewem, D\u0105br\u00f3wk\u0105, Rywa\u0142dem, Szczuplinkami, Nowym M\u0142ynem, Powiatkiem i Wroniem, s\u015bcie Tomaszowi Czapskiemu, dobra M. jednakowo\u017c by\u0142y zastawione Zygmuntowi Kretkowskiemu za procenta od kapita\u0142u, kt\u00f3ry ten\u017ce Czapskiemu by\u0142 po\u017cyczy\u0142. M. zawiera\u0142a tedy 16 w\u0142\u00f3k roli ornej, 1 w\u0142\u00f3k\u0119 \u0142\u0105k, 2 gaje brzozowe, jezioro, 2 pustkowia, karczm\u0119, a w\u0142a\u015bcicielowi przys\u0142ugiwa\u0142o nadto prawo warzenia piwa i p\u0119dzenia w\u00f3dki, polowania i s\u0105downictwo. Z dokument\u00f3w \u00f3wczesnych wynika tak\u017ce, ze Kretkowski ju\u017c prawem dziedzicznem przej\u0105\u0142 M. w zastaw, bo Maryanna Konojadzka, kt\u00f3rej maj\u0105tek na niego przeszed\u0142, ju\u017c r. 1756 po\u017cyczy\u0142a by\u0142a \u00f3wczesnej w\u0142a\u015bcicielce Konstancyi Czap\u00adskiej 12845 z\u0142otych prusk. R\u00f3wnocze\u015bnie wzi\u0119\u0142a Ko\u00adno\u00adja\u00addz\u00adka dobra M. w dzier\u017caw\u0119 za 2000 flor.; ale poniewa\u017c procent od owych 12845 z\u0142. wynosi\u0142 770 flor., dla tego p\u0142aci\u0142a Konsojadzka rocznie tylko 1230 flor. Dzier\u017cawa mia\u0142a tak d\u0142ugo trwa\u0107, a\u017c po\u017cyczony kapita\u0142 zostanie sp\u0142acony. W 1799 r. naby\u0142a ca\u0142y ten klucz wraz z M. ksi\u0119\u017cna Urszula Radziwi\u0142\u0142\u00f3wna, sprzeda\u0142a go jednak za 83,333 tal. 10 sbr. i za roczn\u0105 op\u0142at\u0105 w kwocie 3333 tal. 10 sbr. Tobiaszowi v. Blumberg, kt\u00f3ry si\u0119 jednak na tych dobrach d\u0142ugo nie utrzyma\u0142. W 1804 r. oszacowano same dobra M. 60,145 tal. 20 sbr. Znajdowa\u0142 si\u0119 tam w\u00f3wczas jednopi\u0119trowy murowany dom mieszkalny z kilku izbami, osobna pralnia, kurnik, szopa do torfu, w pruski mur budowana, spichlerz, 2 stodo\u0142y, stajnia dla koni, 2 stajnie dla byd\u0142a, owczarnia, dom ogrodowy i studnia. Pr\u00f3cz tego nale\u017ca\u0142a do M. mlekarnia Wygoda. Moc\u0105 kontraktu z r. 1821 d. 22 czerw. zosta\u0142 ca\u0142y klucz M., sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 jeszcze z Me\u0142na i Wygody, dalej z Boguszewa, D\u0105br\u00f3wki, Linowa i nale\u017c\u0105cej do niego karczmy Popas zwanej, pr\u00f3cz tego 2 wsi szla\u00adchec\u00adkich Szczuplinek i Rywa\u0142du, sprzedany dyrekcyi banku g\u0142\u00f3wnego za 260,000 tal. W 1830 r. kupi\u0142 M., Wygod\u0119, Linowo i Popas N<\/span>iemiec Bieler. M. zawiera\u0142o wtedy 113 w\u0142\u00f3k 17 mr. i 110 pr\u0119t. kwadr. Goldbeck wymienia 1789 r. w swej topografii M., jako folw. i w\u015b z 18 dymami. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Memel,<\/b> ob. K\u0142ajpeda<\/a><\/i>.<\/p>\n

Memel,<\/b> niemiecka nazwa Niemna<\/a><\/i>.<\/p>\n

Memeler Tief,<\/b> ob. K\u0142ajpedzka cie\u015bnina<\/a><\/i>.<\/p>\n

Memole<\/b> (dok.), ob. Niemen<\/a><\/i>.<\/p>\n

Menczyki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki, odl. 19 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 62 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 6 dm., 51 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mendoga mogi\u0142a.<\/b> Tak zowi\u0105 kurhan w pobli\u017cu b. monastyru bazylian\u00f3w na przedmie\u015bciu Leszcz<\/a> w Pi\u0144sku.<\/p>\n

Menge<\/b> (niem.), rz., pow. wystrucki (ob. Weiss: Preuss. Littauen und Masuren, II, 56).<\/p>\n

Menkimmen<\/b> (niem.), dobra ryc. na Litwie pruskiej, st. p. Kowary (3 kil. odl.), okr\u0119<\/span>g urz. stanu cywil. Karpowo, obszar wynosi 241 ha, mianowicie: rola or. i ogr. 170 ha, \u0142\u0105ki 30, pastw. 35. nieu\u017c. 6; czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w 1698 mrk. 1856 r. 60 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Menkinie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Synto<\/span>wty, odl. 19 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 15 dm., 112 mk. W 1827 r. 7 dm., 67 mk.<\/p>\n

Menkupie<\/b> al. Mi\u0119kupie<\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya, odl. 9 w. od Kalwaryi, ma 35 dm., 266 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105d. Kalwarya (ob.).<\/p>\n

Menturren<\/b> (niem.) 1.) w\u015b na Litwie prus. pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy, okr. urz. stanu cywiln. Gailboden, w 1856 r. 147 mk. 2.) M.<\/b> Gr.<\/i> (niem.), w\u015b, pow. darkiejmski, st. Sodehnen. M. Kl.<\/i> wybud. tam\u017ce, 11 mk. w 1856 r. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mentuszewo,<\/b> os., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. W\u0105sosz.<\/p>\n

Mercza,<\/b> rz., dop\u0142yw Anczy<\/i> [Bia\u0142ej Ha\u0144czy<\/i>]<\/span>, ob.<\/p>\n

Mercze,<\/b> w\u015b i fol., pow. wy\u0142kowyski, gm. Zielonka, par. Olwita, odl. 11 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 17 dm., 136 mk. W 1827 r. 14 dm., 149 mk. Folw. i w\u015b M. rozl. mr. 338: gr. or. i ogr. mr. 285, \u0142\u0105k mr. 26, past. mr. 24, nieu\u017c. i place mr. 3; bud. z drzewa 9. W\u015b M. osad 17, z gr. mr. 100.<\/p>\n

Merecz<\/b> 1,) \u0142ac. Meretium<\/i>, u Krzy\u017cak\u00f3w Merkenpille<\/i> lub Merken<\/i>, mko na praw. brz. Niemna<\/a>, przy uj\u015bciu Mereczanki<\/a>, pow. trocki, w 4 okr. adm.; 102 w. od Wilna, 84 w. od Trok, 77 od Grodna; 233 dm., 2148 mk. (1882 r.). Prawos\u0142awna cerkiew murowana, ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny katol. Wniebowzi\u0119cia M. B., s\u0105d gminny, szko\u0142a, targi tygodniowe co niedziela, st. poczt. odl. 24 w. od Oran. Na Niemnie znajduje si\u0119 prom. M. stanowi w\u0142asno\u015b\u0107 skarbu, kt\u00f3ry ziemi\u0119 odda\u0142 w\u0142o\u015bcianom na wykup. Dawniej znajdowali si\u0119 w M. dominikanie, dla kt\u00f3rych burmistrz miejscowy Krzysztof Stefanowicz i jego \u017cona Anna ofiarowali r. 1605 kamienic\u0119 z placem a kanclerz litewski Gabryel Wojna wymurowa\u0142 przed r. 1615 ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wez. P. M. Gromnicznej i \u015b. Kazimierza. Nadto by\u0142o w M. kolegium jezuickie, za\u0142o\u017cone 1676 r. przez Micha\u0142a Kazim. Paca, woj. wil. i hetm. w. lit., ze szko\u0142ami ni\u017cszemi. Po kasacie jezuit\u00f3w komisya edukacyjna 1777 r. odda\u0142a mury ich dominikanom, kt\u00f3rzy utrzymywali szko\u0142\u0119 podwydzia\u0142ow\u0105. M. jestto jeden z najdawniejszych grod\u00f3w litewskich, cz\u0119sto rezydencya ksia\u017c\u0105t litewskich, kt\u00f3rzy dla \u0142ow\u00f3w w okolicznych kniejach ch\u0119tnie tu przebywali; Bogaty jest w rozmaite wspomnienia historyczne. Pierwsza wzmianka historyczna o nim znajduje si\u0119 w kronikach krzy\u017cackich pod r. 1377, w kt\u00f3rym Gotfryd Linden, marsza\u0142ek krzy\u017cacki, wyprawiwszy si\u0119 przeciwko Olgierdowi, znaczne \u0142upy z M. zabra\u0142. W r. 1391 Witold opanowa\u0142 zamek merecki; w wyprawie zimowej 1393 r. w. mistrz Konrad Jungingen zdoby\u0142 i zburzy\u0142 zamek. Po odbudowaniu go przez Litwin\u00f3w, marsza\u0142ek zakonu Werner Tettingen 1403 r. tak\u017ce go opanowa\u0142, spustoszywszy okolice. M. znajduj\u0105c si\u0119 na drodze wypraw zakonnych przeciw Trokom i Wilnu, bezustannie by\u0142 wystawiony na najazdy krzy\u017cackie. Wog\u00f3le do ko\u0144ca panowania W\u0142. Jagie\u0142\u0142y M. mia\u0142 wielkie znaczenie wojenne. Wkr\u00f3tce po zaprowadzeniu wiary chrze\u015bcia\u0144skiej w Litwie, Jagie\u0142\u0142o fundowa\u0142 w M. far\u0119 pod wez. \u015b. Miko\u0142aja, uposa\u017can\u0105 przez W. ks. Kazimierza 1442 r. oraz Aleksandra Jagiello\u0144czyka 1493 i 1496 r., za kt\u00f3rego wymienion\u0105 jest pod wez. N. M. P., dalej przez Zygmunta I w 1516 r. i Stefana Batorego 1582 r. Zygmunt I da\u0142 1536 r. starostwo mereckie w do\u017cywocie Janowi Zabrzezi\u0144skiemu, woj. trockiemu i marsza\u0142kowi w. ks. lit. Zygmunt August nada\u0142 M. potwierdzenie na prawo magdeburskie przywilejem podpisanym 7 grud. 1569 r. w Knyszynie. Najwa\u017cniejsze wspomnienia \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 do panowania W\u0142adys\u0142awa IV, kt\u00f3ry kr\u00f3lewiczem jeszcze b\u0119d\u0105c bawi\u0142 tu w latach 1630\u201431, a potem jako kr\u00f3l w r. 1633, 1634 a ostatecznie w r. 1648, kiedy wracaj\u0105c z Wilna do Warszawy, zatrzyma\u0142 si\u0119 tutaj, i, w ci\u0119\u017ck\u0105 zapad\u0142szy chorob\u0119, d. 20 maja \u017cycie zako\u0144czy\u0142. Najazd nieprzyjaci\u00f3\u0142 za Jana Kazimierza. sprowadzi\u0142 ostateczn\u0105 kl\u0119sk\u0119 na M., z kt\u00f3rej ju\u017c nigdy nie powsta\u0142, pomimo uchwa\u0142y sejmowej 1655 r., zwalniaj\u0105cej miasto na lat 6 od ci\u0119\u017car\u00f3w i potwierdzaj\u0105cej dawne przywileje. Za drugiej wojny szwedzkiej zatrzyma\u0142 si\u0119 w M. 1707 r. w pa\u017adz. oraz w stycz. 1708 r. cesarz Piotr W. Przy samem uj\u015bciu Mereczanki do Niemna wznosi si\u0119 g\u00f3ra, w wy\u017cszej cz\u0119\u015bci sypana, na kt\u00f3rej sta\u0142 niegdy\u015b zamek, jedyny \u015blad po kt\u00f3rym pozosta\u0142 w du\u017cym okopie, wie\u0144cz\u0105cym szczyt g\u00f3ry, w od\u0142amkach ceg\u0142y i \u017cu\u017ali, a nadto w znalezionych kilku kulach kamiennych, wa\u017c\u0105cych przesz\u0142o 80 fun., oraz szcz\u0105tkach machin wojennych. Chwilowo M. by\u0142 g\u0142\u00f3wnem m. powiatu, stanowi\u0105cego cz\u0119\u015b\u0107 pow. trockiego. Par. kat. dekanatu mereckiego dusz 4820 a z filiami 12,588. Filie w Marcinka\u0144cach i Rotnicy; dawniej i w Niedzingach. Kaplica by\u0142a w Pilwingach. Dekanat merecki dyec. wile\u0144skiej sk\u0142ada si\u0119 z 14 parafij: M., Niedzingi, Olkieniki, Daugi, Punie, Je\u017ano, Stokliszki, Olita, Piwosiuny, Hanuszyszki, Dusmiany, Niemonajcie, Niemoniuny, Birsztany, wszystkie w pow. trockim; wiernych liczy 73,214. Merecz<\/i> gmina, pow. trocki, posiada 888 dm., 5699 w\u0142o\u015bcian ob. p\u0142ci; 30,740 dz. gruntu; zarz\u0105d gminny w mczku M. Gmina sk\u0142ada si\u0119 z 13 okr. wiejskich i obejmuje 2 miasteczka, 53 wsi i 17 za\u015bciank\u00f3w. Okr\u0119gi s\u0105: 1) Merecz, 2) Rad\u00f3wka, 3) Nierowo, 4) Kobiele, 5) Mordasowo, 6) Ko\u015bciuny, 7) Ruskie sio\u0142o, 8) Nietesy, 9) Soleniki, 10) Rzeczany, 11) Pi\u00f3rzyszki, 12) Rondoma\u0144ce, 13) Brokoro\u015bciele. Gm. nale\u017cy do II. go okr. pokoju do spraw w\u0142o\u015bcia\u0144. M. okr\u0105g wiejski w gm. Mereczu, mie\u015bci w obr\u0119bie swym mko M., w\u015b Maksyma\u0144ce, oraz za\u015bcianki: Zamereczanka, Jab\u0142onowo, Zakowale, Poszylinga, Kamienciszki, Bakanowa. M. st. poczt. na trakcie Orany-Merecz, odl. od Wilna na 102 w. Mereckie<\/i> starostwo grodowe, w wojew. i pow. trockim. W r. 1766 wedle spis\u00f3w podskarbi\u0144skich sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z miasta M. z w\u00f3jtostwem i przyleg\u0142emi dobrami, kt\u00f3re w czasie pierwszej wojny szwedzkiej zupe\u0142nie wraz z miastem by\u0142y zniszczone. W tym czasie posiada\u0142 je Mateusz Ogi\u0144ski, wojewodzic witebski, kt\u00f3ry ze\u0144 op\u0142aca\u0142 kwarty z\u0142p. 3425 gr. 12, a hyberny z\u0142p. 4226. Do r. 1846 utrzymywa\u0142 si\u0119 na wzg\u00f3rzu nad sam\u0105 Mereczank\u0105 dw\u00f3r, gdzie zwykle starostowie miejscowi przemieszkiwali. Na sejmie z r. 1773\u201475 stany rzpltej nada\u0142y to sstwo w emfiteutyczne posiadanie J\u00f3zefowi Narbutowi, chor\u0105\u017cemu i pos\u0142owi pow. lidzkiego. Na tym\u017ce sejmie uchwalono przeniesienie grodu z Merecz\u0105 do Olity. 2.) M.,<\/b> za\u015bc., pow. wile\u0144ski, gm. Turgiele, w 5 okr. adm. 3.) M.<\/b> Michnowo<\/i>, maj\u0105tek, pow. wile\u0144ski, gm. Turgiele, w 5 okr. adm.; w\u0142asno\u015b\u0107 Ko\u00adre\u00adc\u00adkich. 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. wile\u0144ski, ob. Paw\u0142owo<\/i>. 5.) M.<\/b> Julianowo, fol. szl. nad rz Mereczank\u0105, pow. wile\u0144ski, 5 okr. adm., gm. Turgiele, o 35 w. od Wilna, 1 dm., 14 mk. kat.; w\u0142asno\u015b\u0107 Ko\u00adcha\u00adnow\u00adskich. 6.) M.<\/b>–Wilkiszki<\/i>, fol. szl. nad rz. Mereczank\u0105, pow. wile\u0144ski, 5 okr. adm., o 25 w. od Wilna, 1 dm., 22 mk. (7 prawos\u0142., 15 katol.), 908 dz. ziemi; w\u0142asno\u015b\u0107 Zie\u00adlon\u00adki. 7.) M.<\/b>–Mijanowski<\/i>, folw. szl. nad rz. Mereczank\u0105, pow. wile\u0144ski, 5 okr. adm., o 35 w. od Wilna, 1 dm., 14 mk. (5 prawos\u0142., 9 katol.). J. Krz.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mereczanka,<\/b> rzeczka w gub. wile\u0144skiej, prawy dop\u0142yw Niemna<\/a>, wyp\u0142ywa w pow. wile\u0144skim z le\u015bnego jeziora pod Lejpunami, w pobli\u017cu Taboryszek, niedaleko od prawych dop\u0142yw\u00f3w Wilii, i ubieg\u0142szy 110 w., wpada pod Mereczem. Przep\u0142ywa oko\u0142o wsi Merecze, Puzyryszek, Merecze Koreckie, mka Turgiele, za\u015bc. Paw\u0142owa, Merecz-Desztrunga, mka Jaszuny, w. Rudniki, m. Olkieniki, w. Orany i Prze\u0142aje. Szeroko\u015b\u0107 jej wynosi do 6 s\u0105\u017cni; sp\u0142awna na przestrzeni 60 w., poczynaj\u0105c od uj\u015bcia So\u0142czy; g\u0142\u0119boka w g\u00f3rnym biegu 1′, w dolnym, od uj\u015bcia So\u0142czy, przesz\u0142o 2′. Od prawego brzegu M. przyjmuje, opr\u00f3cz kilku bezimiennych strug b\u0142otnistych, rzeczki: Cyrwi\u0105, Aunupis, Grausupis i Orank\u0119, z lewego za\u015b: Pireupis, So\u0142cz\u0119, Wersok\u0119; U\u0142\u0142\u0119 z Osupk\u0105 i Grud\u0105. Poszukiwania archeologiczne w jej porzeczu opisa\u0142 Wand. Szukiewicz w pracy: \u201ePoszukiwania archeol. w pow. lidzkim i trockim\u201c (\u201e\u015awiatowit\u201c, t. III, r. 1901)<\/span> J. Krz.<\/i><\/p>\n

Mereczowszczyzna,<\/b> fol., pow. s\u0142onimski, par. Koss\u00f3w, nale\u017cy do d\u00f3br Koss\u00f3w<\/a> (ob. t. IV, 473). Tu d. 12 lut. 1746 by\u0142 ochrzczony Tadeusz Ko\u015bciuszko (dzie\u0144 urodzenia niewiadomy), kt\u00f3rego ojciec Ludwik, miecznik brzeski, mia\u0142 wspomniony folwark w zastawie od Sapieh\u00f3w za sum\u0119 z\u0142p. 54,500, sp\u0142acon\u0105 mu 1761 r. przez hr. Fleminga, wojew. pomorskiego. By\u0142a tu kaplica katol. par. Koss\u00f3w. Tadeusz Ko\u015bciuszko urodzi\u0142 si\u0119 stanowczo nie w M. lecz w Siechnowicach. J. Krz.<\/i><\/p>\n

Merg\u00e1<\/b> (zdrobnia\u0142e merg\u00e9le<\/i>, mergyte<\/i>), w j\u0119zyku litewskim dziewczyna Wyraz ten da\u0142 pocz\u0105tek nazwie licznych miejscowo\u015bci w ziemiach litewskich, jak Merga\u017cery, Mergbudzie, Mergi, Mergie\u0142ajcie, Mergiuny, Mergi\u0144ce, Mergoszyle.<\/p>\n

Mergbudzie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 20 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 11 dm., 103 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 11 dm., 103 mk., wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105dowych Le\u015bnictwo.<\/p>\n

Mergenburg<\/b> (niem.), ob. Malbork<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mergilsee<\/b> (dok. 1395 r.), jez. pod Ragnet\u0105 (Script. rer. Pruss., II, 675).<\/p>\n

Mergoszyle,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Ig\u0142\u00f3wka, odl. 17 w. od Maryampola, ma 11 dm., 102 mk.<\/p>\n

Merken,<\/b> inaczej Menanen<\/i>, tak w archiwach krzy\u017cackich zowie si\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 brzeg\u00f3w Niewia\u017cy, prawie ca\u0142e jej brzegi, w\u00f3wczas \u015br\u00f3d g\u0119stych las\u00f3w ukryte, cho\u0107 posiada\u0107 ju\u017c mia\u0142y osady: Opiten, Sase, Jaswojnie, Ka\u0142nawe\u017ce, Orwist\u00f3w.<\/p>\n

Merkszyszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Gi\u017ce, par. Wy\u0142kowyszki, odl. 8 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 9 dm., 83 mk.; w 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 6 dm., 69 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mertensdorf<\/b> al. Mertinsdorf<\/i> (niem.), ob. Marcinkowo<\/i>.<\/p>\n

Mertinischken<\/b> al. Kl. Pelledauen<\/i> (niem.), w\u015b na Litwie prus., pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy, okr. urz. stanu cywil. Gudwallen.<\/p>\n

Mertinsdorf<\/b> (niem.), ob. Marcinkowo<\/i>.<\/p>\n

Meschken,<\/b> niem., dobra rycer. na Litwie prusk., pow. ragnecki, st. p. Krupiszki, 5 kil. odl., okr. urz. stanu cywil. Girrhenen. Zawiera 266\u202280 ha roli or. i ogr., 108\u202226 \u0142\u0105k, 4\u202234 nieu\u017c., razem 379\u202240; czysty doch\u00f3d z gruntu wynosi 2111 mrk. 1856 r. 108 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Meschkeningken<\/b> al. Miszken<\/i> (niem.), w\u015b, na Litwie prusk., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf, okr. urz. stanu cywil. Szuszkehmen. w 1856 r. 87 mr. K\u015b. Fr.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Meskuppe<\/b> (niem.), rz., lewy dop\u0142yw rz. Wystruci<\/a> w pow. pi\u0142kalskim.<\/p>\n

Messeden<\/b> (niem.) al. Meszeden, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. i urz. stanu cywil. Melkehmen; 50 mk. (1856). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Meszeden<\/b> (niem.), ob. Messeden<\/i>.<\/p>\n

Meszetniki,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. \u0141unna, 365 dz.<\/span><\/p>\n

Meszka,<\/b> w j\u0119z. litewskim nied\u017awied\u017a; wyraz ten da\u0142 pocz\u0105tek nazwom wielu miejscowo\u015bci, jak: Meszkabuda, Meszkabudzie, Meszkakulpis, Meszki i inne i s\u0142u\u017cy za dow\u00f3d licznego przebywania tego zwierz\u0119cia w ziemiach dawnej Litwy.<\/p>\n

Meszkabuda,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Gryszkabuda; odl. 31 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 18 dm., 110 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 8 dm., 71 mk.<\/p>\n

Meszkabudzie,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Preny, odl. 44 w. od Maryampola, 1 dm., 9 mk.<\/p>\n

Meszkieluny,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo, odl. 42 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 25 mk.<\/p>\n

Meszkinie<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie, odl. 26 w. od Maryampola, ma 12 dm., 104 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 8 dm., 104 mk. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki, odl. 25 w. od Maryampola, ma 10 dm., 90 mk. 3.) M.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Maryampol, odl. 8 w. od Maryampola, ma 4 dm., 20 mk.; w 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 3 dm., 14 mk. 4.) M.,<\/b> w\u015b i folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele, odl. 31 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 38 mk. 5.) M.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 23 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 2 dm., 20 mk. 6.) M.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze, odl. 29 wiorst od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 33 mieszk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Meszkruppien<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Dubeninki; 28 w\u0142\u00f3k, 161 mk. (1856). [Tak\u017ce Meschkrupchen<\/i>, na p\u0142d.-wsch. od Pluszkiejm, na wsch. brzegu jez. Czarne, przy drodze Dubeninki-Go\u0142dap, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Meszkucie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Kieturw\u0142oki, odl. 6 w. od Maryampola, ma 66 dm., 382 mk.; w 1827 r. w\u015b; rz\u0105d., 49 dm., 341 mk.<\/p>\n

Meszkupie,<\/b> ob. Menkupie<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Meszliny,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Pojewo\u0144, odl. 14 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 10 dm., 93 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 6 dm., 63 mk. Po\u0142o\u017cona \u015br\u00f3d b\u0142ot i jezi\u00f3r, z kt\u00f3rych bierze pocz\u0105tek rz. Bredejka. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br kr\u00f3lewskich w kluczu Kr\u00f3lowe Krzes\u0142o<\/a>, stanowi\u0105cym cz\u0119\u015b\u0107 ekonomii Olita<\/a>; nast\u0119pnie rz\u0105dowa. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Meszne,<\/b> by\u0142 to doch\u00f3d ko\u015bcielny, przeznaczony na odprawianie mszy, st\u0105d przeznaczone w tym celu folwarki lub obszary grunt\u00f3w, nadawane ko\u015bcio\u0142om, otrzymywa\u0142y cz\u0119sto nazwy: Meszna, Meszne, Meszno, Mszanna.<\/p>\n

Metele,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, o dwie wiorsty na wsch\u00f3d od jeziora Du\u015b (ob.). Ma oko\u0142o 6 w. d\u0142ugo\u015bci w kierunku od p\u0142d. ku p\u0142n. i 1\u00bd do 3 w. szeroko Obszar jeziora wynosi oko\u0142o 10 wiorst kwadr., a wed\u0142ug innych danych do 1500 mr. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 30 do 70 st\u00f3p. Brzegi od zach. i p\u0142n. bezle\u015bne, niskie, od p\u0142d.-zach.-p\u0142d. i p\u0142n.-wsch. lesiste. Na brzegach le\u017c\u0105 wsie: Bu\u0107kuny, Metele, Poniatowce. Do jeziora wpada strumie\u0144 prowadz\u0105cy wody z bagien Pieszczanki, a wyp\u0142ywa strumie\u0144 id\u0105cy do s\u0105siedniego jeziora, maj\u0105cego oko\u0142o 10 mr. obszaru. Dno piasczyste i i\u0142owate.<\/p>\n

Metele,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Metele. Le\u017cy na przesmyku mi\u0119dzy dwoma jeziorami: Du\u015b i Metele; odl. 36 w. od Sejn. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany ,szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105, urz\u0105d gminny, m\u0142yn wodny, cegielni\u0119. Ma 83 dm., 740 mk. W 1827 r. w\u015b M. mia\u0142a 52 dm., 391 mk., fol w. 2 dm., 17 mk. M. s\u0105 dawn\u0105 osad\u0105, litewsk\u0105, kt\u00f3ra posiada\u0142a gr\u00f3d obronny, p\u00f3\u017aniej z tego powodu uwa\u017cane by\u0142y za mczko (Echard je zowie miastem). Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy wzni\u00f3s\u0142 ks. Sapieha w 1822 r. Grunt w okolicy M. jest piaszczysty i ma\u0142o urodzajny, wi\u0119c i mieszka\u0144cy \u017cyj\u0105 nie tyle z roli, ile zarabiaj\u0105 \u0142owi\u0105c ryby w jeziorach i robi\u0105c sieci dla rybak\u00f3w \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rych tu jest ze 100 dusz. U Metelan\u00f3w przechowa\u0142o si\u0119 podanie, \u017ce w okolicach M. polski w\u00f3dz Wi\u015bniowiecki stoczy\u0142 bitw\u0119 ze Szwedami. Polacy przegrali t\u0119 bitw\u0119, zostawiaj\u0105c ob\u00f3z nieprzyjacielowi razem z cudownym obrazem Matki Boskiej, kt\u00f3ry teraz znajduje si\u0119 w par. metelskiej, w kaplicy tak zwanej \u201eTrzech Krzy\u017c\u00f3w\u201c Matki Boskiej Boru\u0144skiej. M. par. dek. sejne\u0144ski: 3729 dusz. Folw. M., z wsiami: M., Bu\u0107kuny, Poniatowce, Obelniki, Barcice, Pejzeniki, Rynkajcie, Zaczepka i Sutra, rozl. mr. 938: grunta orne i ogr. mr. 507, \u0142\u0105k mr. 151, past. mr. 144, wody mr. 125, nieu\u017c. i place mr. 11, bud. mur. 4, z drzewa 17. Jest tu gorzelnia, cegielnia, m\u0142yn wodny i folusz. W\u015b M. os. 54, z gr. mr. 1278; w\u015b Bu\u0107kuny os. 35, z gr. mr. 1594; w\u015b Poniatowce os. 31, z gr. mr. 1113; w\u015b Obelniki os. 32, z gr. mr. 617, w\u015b Barcice os. 53, z gr. mr. 725; w\u015b Pejzeniki os. 18, z gr. mr. 456; w\u015b Zaczepka os. 5, z gr. mr. 4; w\u015b Sutra os. 6, z gr. mr. 19; os. Rynkajcie 1, z gr. mr. 38. M. gmina ma 3352 mk., rozl. 10911 mr., s\u0105d gm. okr. III i st. p. w os. Sereje o 10 w. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Barcie, Bu\u0107kuny, Grau\u017ce w\u015b i folw., Jazykowo, Kapininy, Kumiecie, Kuniga\u0142\u00f3wka, Ma\u0107ka\u0144ce, Metele w\u015b i fol w., Metelica, Miszkinie, Niekruniszki, Obelica-Piaseckich folw., O.-Proniewicz\u00f3w w\u015b i fol w., O.-Struczkowskich w\u015b i folw., Obelniki, Okocie, Paszenka, Poniatowce, Porzeczany, Roskoszne, Rynkajce, Strajgiszki, Sutra-Rz\u0105dowa, Sutra-Metelska, Szyrwinta, Tej\u017ceniszki, Woj\u0107kuniszki, Zaczepka i \u017bebrzyszki w\u015b i folw. Metelskie<\/i> sstwo niegrodowe, le\u017ca\u0142o w wojew\u00f3dztwie i powiecie trockim, w trakcie zanieme\u0144skim. W r. 1766 sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z mczka M. z przyleg\u0142o\u015bciami i w\u00f3jtostwa Simnie\u0144skiego. W tym czasie posiadali je Jan i Antonina Todwenowie, cze\u015bnikostwo, op\u0142acaj\u0105c ze\u0144 kwarty z\u0142p. 2747 gr. 17, a hyberny z\u0142p. 1038. Na sejmie z roku 1773-1775 stany rzpltej nada\u0142y to sstwo w emfiteutyczne posiadanie Jerzemu Wierpszy, krajczemu i pos\u0142owi powiatu rzeczyckiego. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Metelica<\/b> 1.) w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Metele, odl. 35 w. od Sejn, ma 10 dm., 53 mk. 2.) M.,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. Simno, par. Metele, odl. 33 w. od Kalwaryi. W\u015b ma 25 dm., 53 mk., folw. ma 9 dm., 43 mk. W 1827 r. M. w\u015b rz\u0105d., 15 dm., 143 mk.; folw. pryw., 2 dm., 21 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Meten<\/b> al. Metenfliess<\/i> (dok.), rz., dzi\u015b Nette<\/a> (ob.) zwana.<\/p>\n

Metschullen<\/b> al. Metzullen<\/i> (niem.), w\u015b na Mazurach, pow. wystrucki, st. p. i okr. urz. stanu cywil. Norkitten; 120 mk. (1856).<\/p>\n

Metszullen<\/b> (niem.) al. Augsgirren<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki, okr. urz. stanu cywil. Warnen. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Meyers-Abbau<\/b> (niem.), os., pow. \u0142ecki, st. p. Neuhof.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>M\u0119ciszki,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kopciowo, odl. 29 w. od Sejn, ma 24 dm., 208 mk. [Por. <\/i><\/span>Mi\u0119ciuny<\/a><\/i> i Mi\u0119ciszki<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Mia\u0142kie,<\/b> jez. w pow. sejne\u0144skim, gm. Sejny, ma 2 mr. obszaru, g\u0142\u0119bokie do 24 st\u00f3p.<\/p>\n

Micewicze,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny, odl. 42 w. od Sejn, maj\u0105 11 dm., 87 mk.; w 1827 r. by\u0142o tu 17 dm., 111 mk.<\/p>\n

Michalin<\/b> 1.) fol., pow. b\u0142o\u0144ski, gm. Piekary, par. Osuch\u00f3w, odl. 28 w. od B\u0142onia, a 9 w. od st. dr. \u017cel. warsz.-wied. w Rudzie Guzowskiej. Fol. M. rozl. mr. 80: ogr. mr. 67, zaro\u015bli mr. 12, nieu\u017c. i place mr. 1; bud. z drzewa 4. 2.) M.,<\/b> fol., pow. rawski, gm. Wa\u0142owice, par. Kurzeszyn, ma 1 dm., 150 mr. obszaru, nale\u017cy do d\u00f3br Konopnica. 3.) M.,<\/b> pow. w\u0142oc\u0142awski, gm. Dobiegniewo, par. Wistka. 4.) M.,<\/b> pow. nieszawski, gm. B\u0105dkowo, par. Zbrachlin. 5.) M.,<\/b> w\u015b, pow. kozienicki, gm. Grab\u00f3w nad Wis\u0142\u0105, par. Zwole\u0144, odl. 32 w. od Kozienic, ma 10 dm., 65 mk., 136 mr. w\u0142o\u015bc. i 1 mr. dwor., do d\u00f3br Grab\u00f3w nale\u017c\u0105cej. 6.) M.,<\/b> fol., pow. janowski, gm. Kosin, par. \u015awieciech\u00f3w. Nale\u017cy do d\u00f3br Opoka du\u017ca, rozl. 470 mr.: 388 roli or., 60 lasu, 12 pod bud. i nieu\u017c. 7.) M.,<\/b> fol., pow. p\u0142ocki, nale\u017cy do d\u00f3br Bromierz Wielki. 8.) M.,<\/b> pow. pu\u0142tuski, gm. Somianka, par. Wyszk\u00f3w. 9.) M.,<\/b> w\u015b i fol., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny, odl. 34 w. od Sejn, 8 dm., 75 mk. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Jurgielew. 10.) M.,<\/b> fol. i w\u015b, pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Maryampol, odl. 3 w. od Maryampola, ma 9 dm., 177 mk.; w 1827 r., w\u015b rz\u0105d. 4 dm., 54 mk. 11.) M.,<\/b> pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny, odl. 31 w. od Maryampola, ma 16 dm., 116 mk.; w 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 3 dm., 52 mk.<\/p>\n

Michalinek<\/b> 1.) w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gmina Indura, 84 dz. 2) M.,<\/b> folw. d\u00f3br Matwiejewicze, pow. pru\u017ca\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Michaliny,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Indura, 44 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Michaliszki<\/b> 1.) fol, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Preny, odl. od Suwa\u0142k 80 w., od :Maryampola 24 w. Ma 6 dm., 56 M. gmina ma 5800 mk., rozleg\u0142o\u015bci 16,197 mr.; s\u0105d gm. okr. IV i st. p. w Prenach o 20 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Balimoje, Ba\u0142tromorgi, Buchta, Deginy, D\u0105browo, D\u0105br\u00f3wka, Dumiszki, Eliza, El\u017c<\/span>biecinek, Gabowo, Grygaluniszki, Gryszkamorgi, Hijacentowo w\u015b i fol., Jelenia g\u00f3ra, Jesionowo, Jesiotraki, J\u00f3zefinek, Karcz\u00f3wka, Ki\u017cyszki, Klonowa g\u00f3ra, Kuszelewszczyzna, Kwietyszki, Linmorgi, \u0141osiszki, Maczuliszki-Michaliszkie, M.-Tartupskie, Marmoliszki, Mieczotraki, Mie\u0142ajszkampie, Mie\u0142ajszupie, Me\u0142dabudzie, Mergoszyle, Meszkinie, Michaliszki, Moro\u017cyszki, Nadpale, Obrona, Obszruta, Ossak, Pinkowiszki, P\u0142utyszki, Pobale, Podek\u015bnie, Podki\u017cyszki, Podme\u0142dabudzie, Podpaliszki, Podp\u0142utyszki, Podskrzynupie, Podstroga, Podszynkowiszki al. Rufiuek, Podumiszki, Podweso\u0142e-oko, Pomaczuliszki, Pomie\u0142ajszupie, Pomie\u0142ajszkampie, Pomorgi, Poobelkinie, Poossak, Posz\u0142awanty, Pruszyszki, Purwie, Rowy, Rog\u00f3wka, Sarginie, Serbientynie, Skiersobole, Skrzynupie, Skujgie, Smolnica, Stara-huta, Stra\u017c, Stroga-Hutna, Stroga-Tartupska, Szarabuda, Szynkowiszki, Taboryszki, Tartupie, Utalina, Utalinka, U\u017cbole, Warnakiele, Warty, Wasilewszczyzna, Weso\u0142e-oko, Wincentowo, Zapa\u0142ki, Zielona-buda, \u017bemajtkiemie i \u017bywawoda. 2.) M.,<\/b> pow. maryampolski, ob. <\/i>Badwiecie<\/a><\/i>. 3.) M.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo, odl. 24 w. od Sejn, ma 9 dm., 92 mk.; w 1827 r. 7 dm., 43 mk. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Justyan\u00f3w (ob.). 4.) M.,<\/b> pow. augustowski, gm. Dowspuda, par. Jan\u00f3wek, odl. 15 w. od Augustowa, 1 dm., 13 mk. 5.) M.,<\/b> pow. kalwaryjski, gm. Rauda\u0144, par. Kalwarya, odl. 21 w. od Kalwaryi, ma 7 dm., 64 mk.<\/p>\n

Michalska,<\/b> mielizna na Baltyku, u wej\u015bcia do zat. ryskiej, 5\u20225 w. kw. rozl., 17 do 18 st. g\u0142\u0119b., niebezpieczna.<\/p>\n

Micha\u0142owo,<\/b> 1.) w\u015b. w\u0142o\u015bc., pow. go\u00adsty\u0144\u00adski, gm. i par. Czer\u00admno, ma 10 dm., 77 mk., 112 morg., ziemia pszenna; plantacye burak\u00f3w. 2.) M.<\/b> fol., pow. w\u0142oc\u00ad\u0142aw\u00adski, gm. Pysz\u00adko\u00adwo, par. Bo\u00adnie\u00adwo; ob. Nowa wie\u015b i Gr\u00f3\u00adjec. 3.) M.<\/b> w\u015b., pow. nie\u00adszaw\u00adski, gm. S\u0119\u00addzin, par. Ko\u00adbie\u00adli\u00adce. W 1827 r. M. mia\u0142o 15 dm., 146 mk. Dobra M. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. i wsi. M. i Ko\u00adbie\u00adli\u00adce. W 1866 r. rozl. d\u00f3br wynosi\u0142a mr. 1451, gr. orn. i ogr. mr. 1163, \u0142\u0105k mr. 83, pastw. mr. 60, lasu mr. 75, nieu\u017c. i place mr. 14. Wie\u015b M. os. 25, z gr. mr. 23; w\u015b. Ko\u00adbie\u00adli\u00adce, os. 21, z gr. mr. 122. 4.) M.<\/b> kol., pow. s\u0142u\u00adpe\u00adc\u00adki, gm. i par. Os\u00adtro\u00adwi\u00adte, odl. od S\u0142u\u00adp\u00adcy w. 20\u00bd, dm. 10, mk. 98. 5.) M.<\/b> kol., pow. s\u0142u\u00adpec\u00adki, gm. i par. M\u0142o\u00addo\u00adje\u00adwo, odl. od S\u0142u\u00adp\u00adcy w. 8; dm. 5, mk. 62. 6.) M.<\/b> folw., pow. m\u0142aw\u00adski, gm. D\u0119bsk, par. Szy\u00add\u0142o\u00adwo, odl. o 7 m. od M\u0142a\u00adwy, ma 2 dm., 15 mk., 90 mr. gr. dobr., 45 nieu\u017c. Folw. M. oddzielony w r. 1875 od d\u00f3br Gied\u00adnia, rozl. mr. 134. 7.) M.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. nad rz. M\u0142aw\u00adk\u0105, pow. m\u0142aw\u00adski, gm. Tu\u00adrza; par. Bo\u00adgu\u00adrzyn, odl. o 10 w. od M\u0142a\u00adwy, ma 2 dm., 10 mk., 102 mr. gruntu; ob. Glu\u00ad\u017cek<\/i>. 8.) M.<\/b>–Wielkie<\/i> w\u015b, pow. ost\u00adro\u00adw\u00adski, gm. Dmo\u00adchy Gli\u00adnki, par. Czy\u00ad\u017ce\u00adwo, w 1827 r. 14 dm., 118 mk. 9) M.<\/b>–Wr\u00f3ble<\/i>, w\u015b szlach., pow. ost\u00adro\u00adw\u00adski, gm. Ka\u00admie\u0144\u00adczyk-Wiel\u00adki, par. Czy\u00ad\u017ce\u00adwo. W 1827 r. 10 dm., 65 mk. Folw. M.-Wielkie z wsi\u0105 M.-Wielkie i M.-Wr\u00f3\u00adb\u00adle, rozl. mr. 534: gr. or. i ogr. mr. 412, \u0142\u0105k mr. 109, nieu\u017c. i place mr. 13, budowli z drzewa 10; w\u015b M.- Wielkie os. 21 z gr. mr. 83; w\u015b M.-Wr\u00f3\u00adb\u00adle os. 17 z gr. mr. 59. 10.) M.<\/b>–Nowe<\/i> nad rz. Narew, i M.-Stare<\/i>, wsie, pow. os\u00adtro\u00ad\u0142\u0119\u00adc\u00adki, gm. Szcza\u00adwin, par. Go\u00adwo\u00adro\u00adwo. W obr\u0119bie M. znajduje si\u0119 jezioro rozleg\u0142e 25 mr., g\u0142\u0119b. 12 st\u00f3p, utworzone przez odnog\u0119 Narwi. 11) M.,<\/b> pow. augustowski, gm. Balla-Wielka, par. Ho\u017ca Sylwanowce, odl. 60 m. od Augustowa, 1 dm., 16 m. 12.) M.,<\/b> w\u015b., pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya, odl. 4 w. od Kalwaryi, ma 13 dm., 54 mk. 13.) M.,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Freda, par. Godlewo, odl. 42 w. od Maryampola, ma 5 dm., 38 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Micha\u0142owo<\/b> 1.) kol., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gmina Micha\u0142owo, 33 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00ads\u00adto\u00adku, 1957 mk., ko\u015bci\u00f3\u0142 ewang., dom modl. \u017cyd., zarz\u0105d gminny. Gmina ma w 3 wsiach 239 dm. w\u0142o\u015bc. (119 innych), 2593 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 1111 dz. 2.) M.<\/b> al. Micha\u0142\u00f3wka<\/i>, dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. Mosty, 60 w. od Grodna, Lewickich, z fol. Stefaniszki Ma\u0142e 1078 dz. 3.) M.,<\/b> fol. d\u00f3br Mi\u0142owidy, pow. s\u0142onimski. 4.) M.,<\/b> dobra, tam\u017ce, gm. Maryi\u0144ska, 16 w. od S\u0142onima. Stankiewicz\u00f3w, z os. Hodziewszczyzna i Ha\u0144ki 33l dz. 5.) M.,<\/b> urocz. w dobrach Brygidowo, wo\u0142kowyski. [\u2026]<\/span><\/span><\/p>\n

Micha\u0142\u00f3wka<\/b> 1.) w\u015b, pow. ka\u00adli\u00adski, gm. Bru\u00addzew ka\u00adli\u00ads\u00adki, par, Pi\u0105\u00adtek Wiel\u00adki, odl. od Ka\u00adli\u00adsza w. 18; dm. 4, mk. 12. 2.) M.,<\/b> kol. nad rz. War\u00adt\u0105, pow. tu\u00adre\u00adc\u00adki, gm. Nie\u00admy\u00ads\u00ad\u0142\u00f3w, par. P\u0119cz\u00adniew, odl. od Tur\u00adka w. 28; ma 8 dm. 3.) M.,<\/b> kol. nad rz. Strug\u0105, pow. \u0142\u0119\u00adczy\u00adc\u00adki, gm. i par. Pi\u0105\u00adtek, odl. od \u0141\u0119\u00adczy\u00adcy w. 21\u00bd, dm. 9, mk. 67. 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. i par. \u015awie\u00adrze G\u00f3r\u00adno, odl. 10 w. od Ko\u00adzie\u00adnic, ma 5 dm., 40 mk., 59 mr. obszaru. 5.) M.,<\/b> w\u015b, pow. ol\u00adku\u00ads\u00adki, gm. i par. Jan\u00adg\u00adrot. W 1827 r. w\u015b duchowna, 78 dm., 536 mk. 6.) M.,<\/b> pow. mie\u00adchow\u00adski, gm. Mi\u00adcha\u00ad\u0142o\u00adwi\u00adce, par. Wi\u0119c\u00ad\u0142a\u00adwi\u00adce. 7.) M.,<\/b> os. karcz., pow. lu\u00adbar\u00adto\u00adw\u00adski, gm. Rud\u00adno. 8.) M.,<\/b> fol w., pow. to\u00adma\u00adszow\u00adski, gm. Kot\u00adli\u00adce, par. Dub (ob.). 9.) M.,<\/b> w\u015b, pow. gar\u00adwo\u00adli\u0144\u00adski, gm. Wola R\u0119b\u00adkow\u00adska, par. Gar\u00adwo\u00adlin. Ma 12 dm, 70 mk., 27 mr., posiada szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105. 10.) M.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Jan\u00f3w, par. Kalwarya, odl. 4 w. od Kalwaryi, ma 28 dm., 294 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 20 dm., 129. 11.) M.,<\/b> ob. Lenie, pow. lip\u00adnow\u00adski. Br. Ch.<\/i> [Tak\u017ce karczma na p\u0142d. od Dowiaciszek.]<\/span><\/p>\n

Michelbruch<\/b> (niem.), wybud., pow. darkiejmski, st. Sodehnen.<\/p>\n

Michnajcie<\/b>–Dolne<\/i> 1.), w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w, odl. 1 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 10 dm., 159 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 10 dm., 90 mk., wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105d. Le\u015bnictwo. 2.) M.<\/b>–G\u00f3rne<\/i>, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 19 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 19 dm., 148 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 16 dm., 116 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Michnajcie,<\/b> w\u015b, nad Szeszup\u0105, pow. szawelski, w 2 okr. polic., gm. \u017cagorska, 17 dusz, 206 dzies. ziemi.<\/p>\n

Michniewo,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. Krakopol, par. Dauksze, odl. 33 w. od Kalwaryi; folw. ma 5 dm., 20 mk.; w\u015b 15 126 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 12 dm. 94 mk.<\/p>\n

Michniszki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin, odl. 20 w. od Kalwaryi; ma 30 dm., 182 mk. W 1827 r. 20 dm, 114 mk.<\/p>\n

Michnowce,<\/b> w\u015b nad rz. Czarn\u0105 [Marych\u0105]<\/span> pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Krasnopol, odl. 6 w. od Sejn, ma 11 dm., 143 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 8 dm., 89 mk. [Wcze\u015bniej: Sienkiewice<\/i>, Sinkowicze<\/i>, Sienkiewicze<\/i>, ale najstarsz\u0105 nazw\u0105 s\u0105 Michnowce wymienione w przywileju z r. 1679.]<\/span><\/p>\n

Mickaleitschen<\/b> al. Gr. Warkau<\/i>, niem. w\u015b, pow. wystrucki, st. poczt. Aul\u00f6wohnen; okr. urz. stanu cywiln. Gr. Franzdorf, 362 mk. r. 1856. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mickehnen<\/b> 1.) (Alt), al. Mikehnen<\/i> niem., w\u015b na Litwie prus., pow. ragnecki, st. poczt. Neu-Eggleningken, okr. urz. stanu cyw. Juckstein. 660 mr. obszaru; 138 mk. r. 1856. 2.) M.<\/b>–Ne<\/i>u, kol. tam\u017ce. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Micki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. Gryszkabuda, odl. 13 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 11 dm., 108 mk.; obecnie 10 dm., 139 mk. Wchodzi\u0142y W sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105d. Le\u015bnictwo.<\/p>\n

Mickiewicza dolina,<\/b> ob. Aleksota<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mickiewicze,<\/b> w\u015b pow. augustowski, gm. \u0141abno, par. Adamowicze, odl. 57 w. od Augustowa, o 2 w. od szossy grodzie\u0144skiej. Ma 31 dm., 197 mk. \u2014 w 1827 r. w\u015b rz\u0105d.; 38 dm., 198 mk. M. wchodzi\u0142y w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105d. Adamowicze. Ob. <\/i>\u0141abno<\/a><\/i> (t. V, 561).<\/p>\n

Miczanie<\/b> al. Mi\u0144czanie<\/i>, odnoga plemienia Drewlan, zamieszka\u0142a niegdy\u015b oko\u0142o Korostenu, dzisiejszej Iskoro\u015bci (ob. t. IV, str. 416, 1).<\/p>\n

Miczu\u0142y<\/b> 1.) niem. Mitschullen<\/i>, w\u015b na pol.-prus. Mazurach, pow. w\u0119goborski, st. p. i okr. urz. stanu cywil. Banie, odl. od W\u0119goborka 2\u00bd mili, od Leca 4\u00bd, od Kr\u00f3lewca 16; obszaru licz\u0105 20 w\u0142. czyli 2118 mr., mi\u0119dzy tymi roli or., \u0142\u0105k i pastw. 2054 i nieu\u017c. 63 mr. W 1859 r. 196 mk. Do tutejszej szko\u0142y nale\u017c\u0105: M. w\u015b i dobra, W. i M. Zaka\u0142cze, Widutki, \u015aluza i kr\u00f3l. le\u015bnictwo; par. ew. Banie. Dawniej nale\u017ca\u0142y M. do szko\u0142y w D\u0105br\u00f3wce. W M. by\u0142o 6 czynszownik\u00f3w litewskich, kt\u00f3rzy 27 grzywien czynszu p\u0142acili. Przy pomiarach okaza\u0142o si\u0119 tam\u017ce 26 w\u0142\u00f3k. Wawrzyniec Roch, ssta w\u0119goborski, nadaje takowe so\u0142tysowi Miko\u0142ajowi, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej i sprzedaje mu 2 w\u0142. so\u0142eckie za 80 grzywien; pr\u00f3cz tego nabywa Miko\u0142aj jeszcze 2 w\u0142. ziemia\u0144skie. Dan r. 1500 (1566?) w \u015bwi\u0119to N. M. Panny Gromnicznej (ob. K\u0119trz. O ludn. polskiej, str. 530). 2.) M.,<\/b> niem. Mittschulten<\/i>, pow. w\u0119goborski, st. poczt., okr. urz. stanu cywilnego i par. ewang. Banie. Maj\u0105 7 w\u0142., pr\u00f3cz tego 2 w\u0142. w M. Pi\u0142akach, 33 mk. Roli or., \u0142\u0105k i past. 569 mr. 28 pr. kw., wody 8 mr. i 5 pr. kw., nieu\u017c. 9 mr. 25 pr. kw.; odl. od W\u0119goborka 2\u00bd mili. R. 1633 nadaje si\u0119 Jerzemu Gabryelowi Marquart, s\u0119dziemu ziemskiemu, na prawie magd. 7 w\u0142. w Miczu\u0142ach, 2 w\u0142. z tej strony rz. Go\u0142dap, 1 w\u0142\u00f3k\u0119 w Dunajku i jez. wielkopilackie za to, \u017ce si\u0119 zrzek\u0142 prawa polowania jeleni, \u0142osi\u00f3w, nied\u017awiedzi i dzik\u00f3w w maj\u0105tkach B\u0142\u0119dowo i Kosaki pod Grabowem i G\u00f3rnemi (ob. K\u0119trz. O ludn. pol., str. 538). Wida\u0107 st\u0105d, jak wielce ceniono pod\u00f3wczas prawo polowania (ob. \u201e;Der Angerburger Kreis\u201c Schmidta, 1860, str. 78). 3.) M.,<\/b> niem. Mitschullen<\/i>, fol., pow. gierdawski, st. p. Nordenbork, nale\u017cy do d\u00f3br ryc. Kurkowo. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Miechowo,<\/b> niem. Miechowen<\/i>, nad rz. E\u0142k, dobra ryc. na Mazurach, pow. \u0142ecki, st. kol. i p. Prostki 7 kil. odl., okr. urz. stanu cywil. Borki. Maj\u0105 obszaru 265\u202262 ha i to roli orn. i ogr. 122\u202246 ha, \u0142\u0105k 49\u202261, pastw. 44\u202209, boru 38\u202259, nieu\u017c. 3\u202273, wody 7\u202214; czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w 1410 mrk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Miechowski tunel,<\/b> pierwszy, jaki wykonano w kr\u00f3lestwie polskiem przy budowaniu dr\u00f3g \u017celaznych, przebity zosta\u0142 w g\u00f3rze zwanej Pias\u00adko\u00adwiec, w gm. Koz\u00ad\u0142\u00f3w, w pow. mie\u00adchow\u00adskim, pomi\u0119dzy folwarkami Przy\u00adby\u00ads\u0142a\u00adwi\u00adce i Pias\u00adko\u00adwiec, nale\u017c\u0105cemi do d\u00f3br Rz\u0119\u00addo\u00adwi\u00adce, na 208-ej wior\u015bcie buduj\u0105cej si\u0119 kolei, licz\u0105c od Iwan\u00adgro\u00addu (D\u0119b\u00adli\u00adna). Wysoko\u015b\u0107 g\u00f3ry, pokrytej lasem bukowym, w najwy\u017cszym punkcie od spodu tunelu wynosi 158\u00bd st\u00f3p ang. nad poziom drogi. Tunel przebity zosta\u0142 w skale mniej wi\u0119cej jednorodnej, piaskowcowo-wapiennej. D\u0142ugo\u015b\u0107 tunelu wynosi 2,464 st\u00f3p angiel. (przesz\u0142o \u2154 wiorsty), wysoko\u015b\u0107 23\u20228 st\u00f3p ang., szeroko\u015b\u0107 najwi\u0119ksza 17\u00bd st\u00f3p ang., spadek w kierunku od D\u0105\u00adb\u00adro\u00adwy ku S\u0119\u00addzi\u00adsze\u00adwu 8 st\u00f3p na 1000.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mieciuny<\/b> al. Miciuny<\/i>, pow. sejne\u0144ski, ob. <\/i>Mi\u0119ciuny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mieczki,<\/b> okolica szla\u00adche\u00adcka, pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski i os\u00adtro\u00ad\u0142\u0119\u00adcki, gnia\u00adz\u00addo ro\u00addu Miecz\u00adkow\u00adskich, wspominane w dokumentach z 1405 r. (Gloger). W jej obr\u0119bie le\u017c\u0105 wsie nast\u0119pne: 1.) M.<\/b> Ma\u00ad\u0142y\u00adstok<\/i>, w\u015b szlach., pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00ads\u00adki, gmina i parafia Pu\u00adcha\u00ad\u0142y. W spisie z 1827 r. nosi nazw\u0119 M. Ma\u00ad\u0142y P\u0142ock, ma 7 dm., 49 mk. 2.) M.<\/b> Po\u00adzie\u00adma\u00adki<\/i>, w\u015b szl. i M. Zie\u00adma\u00adki<\/i> nad rz. Ru\u017c, pow. os\u00adtro\u00ad\u0142\u0119\u00adc\u00adki, gm. i par. Pi\u00adski, odl. 21 w. od Os\u00adtro\u00ad\u0142\u0119\u00adki. W 1827 r. M. Po\u00adzie\u00adma\u00adki maj\u0105 16 dm., 82 mk., a M. Zie\u00adma\u00adki 3 dm., 49 mk. By\u0142y tu wtedy jeszcze M. Ob\u00adra\u00admy, 4 dm., 32 mk. Fol. M. Zie\u00adma\u00adki z wsiami: M. Zie\u00adma\u00adki, M. Ab\u00adra\u00admy, M. Po\u00adzie\u00adma\u00adki i os. \u0141o\u00adsie, rozl. mr. 775: gr. or. i ogr. mr. 276, \u0142\u0105k mr. 215, past. mr. 41, wody mr. 4, lasu mr. 30, zaro\u015bli mr. 190, nieu\u017c. i place mr. 19, budowli z drzewa 11, s\u0105 pok\u0142ady torfu. W\u015b M. Zie\u00adma\u00adki os. 16, z grun. mr. 129; w\u015b. M. Ab\u00adra\u00admy os. 9, z grun. mr. 239; w\u015b M. Po\u00adzie\u00adma\u00adki os. 2, z grun. mr. 35; os. \u0141o\u00adsie grun. mr. 60. 3.) M.<\/b> Czarne<\/i>, w\u015b szl., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Przytu\u0142y. W 1827 r. par. Radzi\u0142\u00f3w, 26 dm., 168 mk. 4.) M.<\/b> Sucholaszczki<\/i>, w\u015b szl., pow. kolne\u0144ski, gm. Stawiski, par. Romany. W 1827 r. 11 dm., 63 mk.<\/p>\n

Mieczotraki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, odl. 20 w. od Maryampola, ma 27 dm., 209 mk. Niezamieszczona ani w spisie wsi z 1827 r., ani w Skorowidzu Zinberga.<\/p>\n

Miedzianowo,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Kamienna, 38 w. od Sok\u00f3\u0142ki, z urocz. Chodorowicze, Pogorza\u0142e i Szatrycha 549 dz.<\/span><\/p>\n

Miedziany,<\/b> ob. Medzani<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Miedziokalnia<\/b> (Med\u017coka\u0142nas<\/b>, drzewem poros\u0142a g\u00f3ra), wynios\u0142a g\u00f3ra tu\u017c pod Kro\u017cami<\/a> (ob.), na kt\u00f3rej za czas\u00f3w poga\u0144stwa sk\u0142adano cze\u015b\u0107 bogini my\u015blistwa zwanej Medzojma. Na g\u00f3rze tej poeta Sarbiewski, mieszkaj\u0105cy w Kro\u017cach na pocz\u0105tku XVII w., uk\u0142ada\u0142 wiersze \u0142aci\u0144skie i wyrzyna\u0142 je lub pisywa\u0142 na korze d\u0119b\u00f3w. Za jego czas\u00f3w g\u00f3ra M. by\u0142a poros\u0142a odwiecznemi d\u0119bami, dzi\u015b s\u0105 na niej niewielkie lipy i leszczyny, gdzie niegdzie d\u0119by i du\u017co dzikiej r\u00f3\u017cy, cierni, g\u0142og\u00f3w i t. d. J. Krz.<\/i><\/p>\n

Miejskie Nowiny,<\/b> okolica, pow. sok\u00f3lski, gm. Kamionka, 205 dz.<\/span><\/p>\n

Mielejczyce,<\/b> w\u015b nad rz. Kru\u00adp\u0105, pow. brze\u00adsko-li\u00adte\u00adw\u00adski, na p\u0142n.-zach. od Brze\u00ad\u015bcia. By\u0142a tu par. katol. dek. brzes\u00adkie\u00adgo, z kaplicami: Chle\u00adwi\u00adsz\u00adcze, Nu\u00adrzec i Po\u00ad\u0142ow\u00adce. Ob. Pamiat. Kij. Arch. Kom., t. II, oddz. 2, 90.<\/p>\n

Mieleszki<\/b> 1.) Meleszki<\/i>, w\u015b i dobra, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Gr\u00f3dek (6 w.), 42 w. od Bia\u0142ostoku [Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00ads\u00adto\u00adku]<\/span>). W\u015b 603 dz.; dobra, Ki\u00adsie\u00adle\u00adw\u00adskich, 2262 dz.; gorzelnia, browar. 2.) M.,<\/b> folw. d\u00f3br Par\u00adsznie, pow. sie\u0144\u00adski.<\/span><\/p>\n

Mielniki<\/b> 1.) fol w., pow. kon\u00adstan\u00adty\u00adno\u00adw\u00adski, gm., paraf. i okr. s\u0105d. Husz\u00adlew, poczta i st. dr. \u017cel. Mi\u0119\u00addzy\u00adrzec o 10 w. Folw. M. z attyn. Wa\u015b\u00adko-W\u00f3l\u00adka rozl. mr. 411: gr. or. i ogr. mr. 273, \u0142\u0105k mr. 32, pastw. mr. 6, lasu mr. 45, zaro\u015bli mr. 45, nieu\u017cytki i place mr. 11; budowli z drzewa 13. S\u0105 pok\u0142ady torfu; folwark ten w roku 1870 oddzielony od d\u00f3br Hu\u00adsz\u00adlew. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gie\u0142gudyszki, par. Szaki, odl. 28 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 6 dm., 72 mk. ob. Gie\u0142gudyszki<\/a><\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mielniki<\/b> [\u2026]<\/span> 3.) M.,<\/b> w\u015b nad Niemnem<\/a>, pow. grodzie\u0144ski, na p\u0142n. od Grodna. [\u2026]<\/span><\/p>\n

Mielniki<\/b> 1.) w\u015b i fol. d\u00f3br Ja\u017awin, pow. brzeski gub. grodz., gm. Miedna. 2.) M.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Wo\u0142czyn, 146 dz. 3.) M.,<\/b> fol. d\u00f3br Oziaty, pow. kob\u00adry\u0144\u00adski. 4.) M.,<\/b> os, tam\u017ce, gm. Po\u00addo\u00adle\u00adsie, Przy\u00ad\u0142u\u00adc\u00adkich 37 dz. 5) M.,<\/b> w\u015b i fol., tam\u017ce, gm. Pruska, 9 w. od Kobrynia. W\u015b 182 dz.; fol. zw. te\u017c Czerawaczyce Nowe, w\u0142asno\u015b\u0107 Ma\u00adze\u00adw\u00adskich, z fol. Ursynowo al. Kantynowo 771 dz. 6.) M.,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Staruny, z os. Osinki i Rzeczyca 199 dz. 7.) M.,<\/b> ob. Truchonowicze<\/i>. 8.) M.,<\/b> za\u015bc. w dobrach Strza\u00ad\u0142a, pow. s\u0142onimski. 9.) M.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Koz\u00ad\u0142o\u00adwo, 56 dz. 10.) M.,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gmina Trofim\u00f3wka, 173 dz. 11.) M.,<\/b> w\u015b, pow. kowie\u0144ski, gm. Kiejda\u0144y. 12.) M.,<\/b> w\u015b, pow. nowo\u00adaleksandrowski, gm. Po\u00adne\u00addel (12 w.). 13.) M.,<\/b> za\u015bc. tamte, gm. Wi\u00addze (3 w.). 14.) M.,<\/b> os., pow. po\u00adnie\u00adwie\u00ads\u00adki, gm. Ki\u00adbu\u00adry (6 w.). 15.) M.,<\/b> w\u015b, pow. wi\u0142\u00adko\u00admier\u00adski, gm. Owan\u00adta (18 w.).<\/span><\/p>\n

Mielno,<\/b> niem. Allen<\/i>, Alten<\/i>, Malden<\/i>, jezioro, ob. Me\u0142no<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mie\u0142ajszkampie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Preny, odl. 33 w. od Maryampola, ma 17 dm., 131 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 8 dm., 105 mk.<\/p>\n

Mie\u0142ajszupie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Preny; odl. 33 w. od Maryampola. Ma 10 dm., 90 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 4 dm., 54 mk.<\/p>\n

Mie\u0144ka,<\/b> rz., dop\u0142yw Narwi<\/a> z praw. strony.<\/p>\n

Mie\u0144sk<\/b> (dok.), ob. Mi\u0144sk<\/i>.<\/p>\n

Mierkinie<\/b> Stare<\/i> i M. Nowe<\/i>, w\u015b, pow. suwalski, gm. Wi\u017cajny, par. Przero\u015bl, odl. 22 w. od Suwa\u0142k, ma 11 dm., 109 mk. W 1827 r. 17 dm., 109 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Ha\u0144cza. [Powstala w Puszczy Mereckiej bior\u0105c nazwe od litewskiego brzmienia Merecza \u2013 Merkin\u00e9<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Miernica,<\/b> dobra i urocz., pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Murawiewska, 35 w. od Pru\u017cany. Dobra, Boguszewskich 324 dz.<\/span><\/p>\n

Mieruniszki,<\/b> niem. Mirunsker See<\/i>, jez., pow. margrabowski, nad granic\u0105 polsk\u0105, po\u0142o\u017cone \u015br\u00f3d wy\u017cyny wzg\u00f3rkowatej, wzniesione 192 m. npm. Le\u017c\u0105 nad niem Mieruniszki Wielkie i Male i Garbas Wielki. [Wody jeziora odprowadza struga Jaworka<\/i> al. Jaworkowska<\/i> (na mapie 1839 r.) zwana te\u017c Garbasznic\u0105<\/i> do jez. Garba\u015b.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mieruniszki<\/b> Wielkie<\/i> 1) niem. Gr. Mierunisken<\/i> al. Mieruntzken<\/i>, targowisko ze st. p. i ko\u015bcio\u0142em ew. na polsko-prusk. Mazurach, pow. margrabowski, 18 kil. na p\u0142n.-wsch. od Margrabowy, 1 kil. na zach. od granicy Kr\u00f3l. Polskiego, nad jez. tej samej nazwy, \u015br\u00f3d wy\u017cyny wzniesione, M. ci\u0105gn\u0105 si\u0119 4 kil. wzd\u0142u\u017c i maj\u0105 1410 mk., przewa\u017cnie ewang., m\u00f3wi\u0105cych do po\u0142owy po niemiecku i po mazursku. Trudni\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rolnictwem i rybo\u0142\u00f3wstwem. Gleba gliniasta i piaszczysta, miejscami kamieniami wapiennemi pokryta, rodzi \u017cyto, kartofle i cebul\u0119, kwitnie tu tak\u017ce przemys\u0142 garbarski. W historyi wspominaj\u0105 M. ju\u017c oko\u0142o r. 1277 w wojnach zakonu krzy\u017cackiego z Sudawianami<\/a>. Przy pobliskiem, ale ju\u017c za granic\u0105 le\u017c\u0105cem Filipowie, stoczyli sprzymierzeni ze Szwedami Brandenburczycy, potyczk\u0119 z Polakami, w kt\u00f3rej ostatni cofn\u0105\u0107 si\u0119 musieli; by\u0142o to r. 1656 d. 22 pa\u017adz. R. 1541 podaje ks. Olbracht do wiadomo\u015bci, \u017ce Kasper v. Aulak, ssta stradu\u0144ski, sprzeda\u0142 r. 1537 Janowi, Augustynowi, Wojtkowi i Jakubowi Pietraszewiczowi, braciom z Turowa w pow. stradu\u0144skim, 10 w\u0142. so\u0142eckich w puszczy nad Garbasznic\u0105 za 240 grzywien, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 100 w\u0142. nadanych prawem che\u0142m. i 9-letni\u0105 wolno\u015bci\u0105. Dan w Kr\u00f3lewcu. W M. mieszkaj\u0105 r. 1600 sami Polacy (ob. K\u0119trz. O ludn. pols. w Prusiech, str. 506). Z szla\u00adch\u00adty pols. mieszkali tu w p\u00f3\u017aniejszych czasach Dzi\u0119\u00adgie\u00adlo\u00adwie (str. 526). W M. jest przykom\u00f3rek; tutejszy okr. urz. stanu cywil. 1880 r. liczy\u0142 3806 dusz. R. 1882 urodzi\u0142o si\u0119 178 dzieci, zawarto 32 \u015blub\u00f3w, umar\u0142o 131 os\u00f3b. Poczta osobowa kursuje mi\u0119dzy M. a Kowalami i Filipowem. St. telegr. otworzon\u0105 zosta\u0142a dopiero 1877 r. Wed\u0142ug Duisburga stanowi\u0142y M. dawniej osobne terytoryum Sudawii (T\u00f6ppen, Hist. comp. Geogr., str. 30). 2.) M.<\/b> Ma\u0142e<\/i>, niem. Klein Mierunsken<\/i>, maj\u0105tek che\u0142mi\u0144ski, pow. margrabowski, st. p. Mieruniszki, 2 kil. odl. Zawiera 134\u202265 ha roli or. i ogr., 54\u202238 \u0142\u0105k, 4\u202216 past., 10\u202233 boru, 2 nieu\u017c., razem 205\u202252 ha, kt\u00f3re przynosz\u0105 737 mrk. czystego dochodu. 3.) M.,<\/b> fol., niem. Mierunsken, pow. margrabowski, nale\u017cy do d\u00f3br drozdowskich. Ca\u0142y ten obszar obejmuje 453\u202254 ha roli or. i ogr., 173\u202210 \u0142\u0105k, 45\u202220 past., 28\u202244 boru, 11\u202207 nieu\u017c., razem 711\u202235 ha; czysty doch\u00f3d z grun. 3337 mrk. W miejscu jest gorzelnia, najbli\u017csza st. poczt. Kowale, 6 kil. odleg\u0142a. Okr\u0105g urz\u0119du stanu cywil. Bia\u0142a. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mierunsken<\/b> Gr<\/i>. i Kl<\/i>. (niem.), ob. Mieruniszki<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mierzeja<\/b> \u015awie\u017ca<\/i> al. Nierzeja<\/i>, niem. Frische Nehrung<\/i>, w\u0105ski p\u00f3\u0142wysep ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 na kszta\u0142t d\u0142ugiej piaszczystej grobli, mi\u0119dzy zatok\u0105 \u015awie\u017c\u0105 (Frisch Haf) a Baltykiem, ma do 13 mil d\u0142ug., a \u215b do 1\u00bc m. szeroko Zaczyna si\u0119 pod Gda\u0144skiem przy uj\u015bciu Wis\u00ad\u0142y. Ma\u0142o zaludniona dla gleby ubogiej, ob. <\/i>Nierzeja<\/a><\/i>. M. Kuro\u0144ska (Kurische Nehrung) w Prusach wsch., taki\u017c sam w\u0105ski a d\u0142ugi p\u00f3\u0142wysep, oddzielaj\u0105cy nakszta\u0142t wielkiej grobli Z<\/span>atok\u0119 Kuro\u0144sk\u0105<\/a> od Ba\u0142tyku. Ob. Kuro\u0144ska Mierzeja<\/a><\/i>.<\/p>\n

Mieszkabudzie,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144 , par. Preny, odl. 44 w. od Maryampola, 1 dm., 9 mk.<\/p>\n

Mieszkada\u0144ce,<\/b> w\u015b, w p\u00f3\u0142n. cz\u0119\u015bci pow. grodzie\u0144skiego, nad jez. Mo\u00adtor, z kt\u00f3rego Kotra wyp\u0142ywa.<\/p>\n

Mieszkopiewie,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny, odl. 41 w. od Maryampola, 1 dm., 9 mk.<\/p>\n

Miesztuny,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Hudziewicze, 365 dz.<\/span><\/p>\n

Mietelica,<\/b> ob. Metelica<\/i>.<\/p>\n

Mietuliszki,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mi\u0119ciszki,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo, odl. 29 w. od Sejn, ma 24 dm., 208 mk.; w 1827 r. 16 dm., 91 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Justyan\u00f3w. [Por. <\/i><\/span>Mi\u0119ciuny<\/a><\/i> i M\u0119ciszki<\/a><\/i>.]<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mi\u0119ciuny,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo, odl. 28 w. od Sejn, ma 21 dm., 210 mk. W 1827 r. 17 dm., 107 mk. [Por. <\/i><\/span>M\u0119ciszki<\/a><\/i> i Mi\u0119ciszki<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Mi\u0119dzrzeczka,<\/b> rzka w gub. grodzie\u0144skiej, dop\u0142. Zelwy al. Zelwianki (lew. dop\u0142. Niemna<\/a>).<\/p>\n

Mi\u0119kupie,<\/b> ob. Menkupie<\/i>.<\/p>\n

Miggenburg<\/b> (niem.), dobra ryc., st. poczt. Troempau 4 kil. odl. Obejmuj\u0105 94\u202290 ha roli orn. i ogr., 13\u202260 \u0142\u0105k, 12\u202250 past., 2\u202290 boru, 3\u202260 nieu\u017c., razem 127\u202250 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu 2310 mrk. W\u0142a\u015bc. Hermann Friccius. Okr. urz\u0119du stanu cywil. Schaaken; 1856 r. 43 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Miggenthal,<\/b> niem., w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Kl<\/span>. Gnie, okr. urz. stanu cywil. Mauenwalde, 27 mk. (1856 r.). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Migowo,<\/b> <\/i><\/span>Mig\u00f3w<\/a><\/i>, w\u015b i dobra nad Niemnem, pow. grodzie\u0144ski, gm. \u017bydomla, 16 w. od Grodna. W\u015b ma 167 dz.; dobra, Katarzyny Brosse, 480 dz. W r. 1558 nale\u017cy do w\u00f3jtowstwa sowoliskiego, we w\u0142o\u015bci dworu kotra\u0144skiego, ekon. grodz. We wsi by\u0142o 15 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego, wszystkie na s\u0142u\u017cb\u0119 ci\u0105g\u0142\u0105. Poddani mieli 58 wo\u0142\u00f3w, 30 koni; p\u0142ac\u0105 (opr\u00f3cz owsa z odwozem) 7 k\u00f3p 6 gr.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mig\u00f3w,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, b. w\u0142. Aleks. Obuchowicza. [Por. <\/i><\/span>Migowo<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Mihodra,<\/b> rus. Mihidra<\/i>, kol. nad rz. t. n., w obr. gm. Ber\u00adho\u00adme\u00adtu Se\u00adrec\u00adkie\u00adgo, pow. wy\u017c\u00adnic\u00adki. W XVIII w. osiedli tu Filiponi. Br. G.<\/i><\/p>\n

Mijanowski-Merecz,<\/b> ob. Merecz<\/i> (t. VI, 259).<\/p>\n

Mikalbude,<\/b> niem., dobra ryc. na Litwie prusk., st. poczt. Kowarren 3 km. odl., okr. urz. stanu cywiln. Kl. Beynuhnen. Obejmuj\u0105 190 ha roli orn. i ogr., 118 \u0142\u0105k, 9 pastw., 5 nieu\u017c., razem 322 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu 3061 mrk. W 1856 r. 119 mk. Ks. Fr.<\/i><\/p>\n

Mikasa,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. n<\/span>adnieme\u0144ska, par. Rumbowicze. Odl. 48 w. od Kalwaryi, ma 5 dm., 30 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mikaszewo<\/b> al. Miklaszewo<\/i>, jezioro w pow. augustowskim, w dobrach Krasnowo. Ma brzegi lesiste i wynios\u0142e. Stanowi cz\u0119\u015b\u0107 systematu wodnego K<\/span>ana\u0142u A<\/span>ugustowskiego<\/a> i \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Krzywe. Ma 180 mr. obszaru, do 12 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci, 3 w. d\u0142ugie, do 300 s\u0105\u017cni szerokie. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mikasz\u00f3wka,<\/b> w\u015b nad rz. Ha\u0144cz\u0105-czarn\u0105, pow. augustowski, gm. Kuryanki, par. Teolin; odl. 29 w. od Augustowa; ma 19 dm., 128 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 17 dm., 95 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br \u0141abno. Rz. Ha\u0144cza od M., stanowi cz\u0119\u015b\u0107 K<\/span>ana\u0142u A<\/span>ugustowskiego<\/a>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mikicie,<\/b> w\u015b i fol., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. \u015awi\u0119to-Jeziory. Le\u017cy o 2 w. na zach. od jez. Prepunty, o 27 w. od Sejn; ma 79 dm., 597 mk. W 1827 r. par. Sereje, 31 dm., 387 mk. Folw. M. powsta\u0142 z uw\u0142aszczonych os. w\u0142o\u015bc. Rozl. mr<\/span>. 110: gr. or. i ogr. mr<\/span>. 90, \u0142\u0105k mr<\/span>. 17, nieu\u017c. i place mr<\/span>. 3; bud. z drzewa 6.<\/p>\n

Mikicin,<\/b> w\u015b, dobra i fol., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Ja\u015bwi\u0142y, 50 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00ads\u00adto\u00adku. W\u015b ma 849 dz. (ze wsi\u0105 Ja\u015bwi\u0142ki Moniuszki); dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Mo\u00adniusz\u00adk\u00f3w, z urocz. Zawojny i Sybir, 1007 dz.; fol. Dzieko\u0144skich, 40 dz. R. 1493 Aleksander w. ks. lit. nadaje Janowi S\u0142awskiemu \u201eterram dictam Mikitinski super fluvio Mikicina\u201c (Kapica Her\u00adbarz 376).<\/span><\/p>\n

Mikielewszczyzna,<\/b> dobra, pow. sok\u00f3lski, gm. Makowlany,<\/span> w\u0142asn. A\u00adme\u00adlii Wa\u0144\u00adko\u00adwi\u00adczo\u00adwej<\/span><\/span> w\u0142asno\u015b\u0107 Wa\u0144\u00adko\u00adwi\u00adcz\u00f3w (poprzednio Klecz\u00adkow\u00adskich), 726 dz. Do d\u00f3br nalez\u0105 fol.: Awuls Stary i Nowy, 449 dz.<\/span><\/p>\n

Mikielowszczyzna<\/b> al. Mikiel\u00f3wka<\/i>, w dok. Mikielewicze<\/i>,<\/span> w\u015b i dobra<\/span>, pow. grodzie\u0144ski, gm. Mosty, 59 w. od Grodna,<\/span> w 4 okr. adm.; jest tu murow. ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny par. mos\u00adtow\u00adskiej, pod wezw. N. M. P., fundowany 1823 roku przez genera\u0142a An\u00addrzej\u00adko\u00adwi\u00adcza. W\u015b ma 64 dm., 842 mk., ko\u015bci\u00f3\u0142 katol., 1209 dz. w\u0142o\u015bc.; dobra, Buttowt-Andrzejkowicz\u00f3w, z folwark. Starzynka i Owczarnia 970 dz. W r. 1558 nale\u017cy do w\u00f3jtowstwa jelnie\u0144skiego, we w\u0142o\u015bci dworu mostowskiego, ekon. grodzie\u0144skiej. We wsi by\u0142o 45 w\u0142\u00f3k \u201egruntu pod\u0142ego\u201c, z tego 1 na w\u00f3jta, 4 w\u0142. na dw\u00f3ch s\u0142u\u017cek, 2 w\u0142. na tractwo do tarcic mostowych, 1 na bednarza, 1 na gumiennika, 1 na osad\u0119 i 35 w\u0142. na s\u0142u\u017cb\u0119 ci\u0105g\u0142\u0105. Poddani mieli 136 wo\u0142\u00f3w i 61 koni. Z w\u0142\u00f3k ci\u0105g\u0142ych i osadn. p\u0142ac\u0105 (opr\u00f3cz owsa z odwozem) 14 k\u00f3p i \u00bd gr.<\/span> J. Krz.<\/i><\/p>\n

<\/a>Mikity,<\/b> w\u015b nad Niemnem<\/a>, wprost Wilkii, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Dobrowola, par. Poniemo\u0144, odl. 57 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 25 dm., 205 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 15 dm., 129 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Miklas,<\/b> rz. w pow. kalwaryjskim, pocz\u0105tek pod U\u017cbolem, na zach. Mikloszan i Olity, p\u0142ynie w kierunku zach.-p\u0142n. przez Pokolniszki, Randoniki, Mordasy i za Norkunami wpada z lew. brzegu do Niemna<\/a>. D\u0142uga wiorst 11. Nazwa z m. hydr. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Miklaszewo,<\/b> w\u015b i fol w., pow. suwalski, gm. Ma\u0107kowo, par. Pu\u0144sk, odl. 33 w. od Suwa\u0142k, ma 19 dm., 200 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., mia\u0142a 14 dm., 118 mk. M. wchodzi w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105d. Krasnowo (ob.). Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Miklaszowce,<\/b> w\u015b i folw., pow. grodzie\u0144ski, gm. Dubno, 110 dz. Fol. nale\u017cy do d\u00f3br K\u0142ugin\u00f3wka.<\/span><\/p>\n

Miklasz\u00f3wka<\/b> al. Mik\u0142asz\u00f3wka<\/i>, w\u015b, pow. suwalski, gm. Ma\u0107kowo, par. Pu\u0144sk, odl. 33 w. od Suwa\u0142k, ma 10 dm., 66 mk.<\/p>\n

Miklusiany,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Olita, par. Rumbowicze, odl. 80 w. od Kalwaryi, 3 w. od rz. Niemna, ma 119 dm., 352 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., ma 24 dm., 195 mk. Folw. M. powsta\u0142 z uw\u0142aszczonych osad w\u0142o\u015bcia\u0144skich. Rozl. mr. 157: gr. or. i ogr. mr. 110, \u0142\u0105k mr. 30, past. mr. 16, nieu\u017c. i place mr. 1, bud. z drzewa 10. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mik\u0142aszewo,<\/b> jezioro, ob. Mikaszewo<\/i>.<\/p>\n

Mik\u0142aszewo,<\/b> w\u015b, ob. Miklaszewo<\/i>.<\/p>\n

Mikniszki,<\/b> pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gow odl. 41 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 29 mk.<\/p>\n

Mikobole,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Sereje, odl. 30 w. od Sejn; ma 18 dm., 202 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 16 dm., 137 mk.<\/p>\n

Mikolaiken,<\/b> niem., pow. \u0142ecki, ob. Miko\u0142ajki<\/i>.<\/p>\n

Miko\u0142aje Czarne<\/b> al. Czarne Miko\u0142aje<\/i>; osada na pol. prus. Mazurach (ob. K\u0119trz.: O ludn. pols., str. 265 i 455), istnia\u0142a ju\u017c r. 1483 i 1600; dzi\u015b zagin\u0119\u0142a; a le\u017ca\u0142a w pow. \u0142eckim pod Madejkami i czyni\u0142a jedn\u0119 s\u0142u\u017cb\u0119. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Miko\u0142ajewka<\/b> 1.) al. Bo\u00adgu\u00adszy\u00adniec<\/i>, kol., pow. kol\u00ads\u00adki, gm. Krzy\u00adko\u00adsy, par. Grze\u00adgo\u00adrzew, odl. od Ko\u00ad\u0142a w. 7; dm. 19, mk. 119. 2.) M.<\/b> al. Niko\u0142ajewka<\/i> [dzi\u015b Miko\u0142aj\u00f3wka]<\/span>, w\u015b, pow. sejne\u0144ski [Do 1866 r., p\u00f3\u017aniej i dzi\u015b pow. suwalski.]<\/span>, gm. Andrzejewo, par. Pu\u0144sk, odl. 22 w. od Suwa\u0142k; ma 20 dm., 124 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Miko\u0142ajewo<\/b> 1.), w\u015b, pow. ko\u00adni\u0144\u00ads\u00adki, gm. S\u0142a\u00adwo\u00adsze\u00adwek, par. Kle\u00adczew. Le\u017cy na p\u0142n. od Ko\u00adni\u00adna, odl. od t. m. 22 w. Ma 96 mr. obszaru, ludno\u015bci mie<\/span>szanej polsko-niem. 64 dusz, grunt pszenny. 2.) M.,<\/b> folw., pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski, gm. Ku\u00adpi\u00ads\u00adki, par. \u0141om\u00ad\u017ca. 3.) M.,<\/b> pow. kolne\u0144ski, gm. Jed\u00adwab\u00adno, par. Bu\u00adrzyn. 4.) M.,<\/b> w\u015b i folw., pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie, odl. 23 w. od Maryampola. W\u015b ma 33 dm., 152 mk.; folw. ma 11 dm., 87 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 3 dm., 41 mk. 5.) M.,<\/b> kol., pow. ko\u00adni\u0144\u00ads\u00adki, ob. Bur\u00adba\u00adny<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Miko\u0142ajewsk,<\/b> urz\u0119dowo <\/i>Nikolajewsk<\/a><\/i>, w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnopol, par. Pokrowsk, odl. 13 w. od Sejn; ma 39 dm., 400 mk. [Dzi\u015b Miko\u0142ajewo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Miko\u0142ajki<\/b> 1.) niem. Nikolaiken<\/i>, (dok. S. Niclos<\/i>, Niklau<\/span>sdorf<\/i>), mto na polsko-prusk. Mazurach, ze st. p., pow. z\u0105dzborski, le\u017cy po obu brzegach jez. Ta\u0142tami zwanego, kt\u00f3re 4 kil. dalej na p\u0142d. \u0142\u0105czy si\u0119 ze \u015aniardwami (Spirding-See); naoko\u0142o otaczaj\u0105 mto strome wzg\u00f3rza. R. 1877 liczono tu 2280 mk. ew. wyznania, ale m\u00f3wi\u0105cych przewa\u017cnie po polsku. W 1880 r. by\u0142o tu tylko 2192 mk. Trudni\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rolnictwem, hodowl\u0105 byd\u0142a i koni, rybo\u0142\u00f3wstwem i handlem drzewa, kt\u00f3rego dostarczaj\u0105 du\u017ce bory rz\u0105d. ja\u0144sborskie (Johannisburger Heide). Drzewo to sp\u0142awiaj\u0105 kana\u0142ami i licznemi jeziorami do M., a zt\u0105d dalej do innych miast w prowincyi. M. s\u0142yn\u0105 z delikatnych morenek, poszukiwanych w ca\u0142ych Niemczech, tudzie\u017c ze stynek znajduj\u0105cych si\u0119 tu w wielkiej obfito\u015bci. Wszystkie ryby z wyj\u0105tkiem morenek, odstawiaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie do Polski. Ryby susz\u0105 tu na dachach. M. s\u0105 siedzib\u0105 nadle\u015bniczego urz\u0119du, kasy le\u015bniczej, inspektora kana\u0142\u00f3w, kasy podatkowej i komisyi s\u0105dowej. Bity trakt prowadzi zt\u0105d do Ryna 8\u20225 kil. d\u0142g. Poczty osobowe id\u0105 do Styr\u0142awek i Starej Ukty. Tutejszy okr. urz. stanu cywil. liczy\u0142 1880 r. 2277 dusz. W 1882 r. urodzi\u0142o si\u0119 85 dzieci, umar\u0142o 113 os\u00f3b, zawarto 20 ma\u0142\u017ce\u0144stw. Tutejszy le\u015bniczy okr\u0105g (Nikolasken Forstrevier) liczy\u0142 1880 r. 402 dusz. W 1882 r. urodz. si\u0119 13 dzieci, um. 14 os\u00f3b, zawarto 4 ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Jarmark\u00f3w odbywa si\u0119 tu rocznie 5, z kt\u00f3rych 4 trwaj\u0105 po 2 dni, a jeden na p\u0142\u00f3tno 8 dni. M. nale\u017c\u0105 do starych osad; wed\u0142ug podania ludowego s\u0105 tu w pobli\u017cu g\u00f3ry zamkowe. Ko\u015bci\u00f3\u0142 istnia\u0142 tu jeszcze przed reformacy\u0105, czego dowodem jego tytu\u0142 \u015b. Miko\u0142aja, od kt\u00f3rego M. wzi\u0119\u0142y swe miano. Pastor\u00f3w luterskich wymieniaj\u0105 tu dopiero od r. 1552. Przywilej\u00f3w starych wylicza K\u0119trz. trzy. R. 1444 nadaje Konrad v. Erlichshausen W. mistrz Wawrzy\u0144cowi Prusowi (Preusse) na prawie magdeb. 15 w\u0142. pod \u015b. Miko\u0142ajem z wy\u017cszem i ni\u017cszem s\u0105downictwem i z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby zbrojnej. Roku 1516 nadaje Rudolf v. Diepoltskirchen, komtur ry\u0144ski, w kt\u00f3rym to obwodzie M. le\u017ca\u0142y, Janowi Nogaj (Nogei) karczm\u0119 w M. na prawie che\u0142m. R. 1555 podaje ks. Olbracht do wiadomo\u015bci, \u017ce Jerzy Sonne (polak wed\u0142ug K\u0119trz.), so\u0142tys w M., prosi\u0142 o odnowienie przywileju so\u0142eckiego, wed\u0142ug kt\u00f3rego wie\u015b mia\u0142a 64 w\u0142\u00f3k, so\u0142tys za\u015b i proboszcz, ka\u017cdy po 4. Ksi\u0105\u017c\u0119 nadaje teraz Jerzemu 5 w\u0142. so\u0142eckich na prawie magd., a ca\u0142ej wsi 65, z kt\u00f3rych 20 by\u0142o ju\u017c przez Jerzego osadzonych nowymi lud\u017ami. R. 1539 mieszkali w M. prawie sami Polacy. Do rz\u0119du miast zosta\u0142y M. wyniesione dopiero r. 1722 przez kr\u00f3la Fryderyka Wilhelma I moc\u0105 patentu z d. 6 kwietnia tego\u017c roku. (Toppen, str. 310. K\u0119trz., O ludn. pol. w Pr., str. 472\u2014473). 2.) M.,<\/b> niem. Nikolaiken<\/i> (dok. 1250 Niclausdorf<\/i>, 1437 Nicoloyen<\/i>, 1565 Nickelsdorf<\/i>, 1659 Mikolayki<\/i>) , w\u015b, pow. sztumski. Jest tu st. p., tel. i st. dr. \u017cel. malborsko-m\u0142awskiej, odl. 15 kil. na p\u0142d.-wsch. od m. pow., le\u017cy w piaszczystej okolicy. Ma 943 mk. (1877 r.) katol. i Polak\u00f3w; trudni\u0105 si\u0119 rolnictwem; okr. urz. stanu cywil. Cierpi\u0119ta. Tutejsza st. p. zosta\u0142a urz\u0105dzona 1876 r. So\u0142ectwo tutejsze, osadzone na prawie che\u0142m., posiada\u0142 1604 r. Jan Gosz Kami\u0144ski. W wystawionym mu przywileju jest powiedziane, \u017ce starostwo w lichem si\u0119 znajduje stanie. R. 1637 by\u0142 so\u0142tysem Micha\u0142 Kami\u0144ski, 1677 Albert Jerwicki. R. 1645 znajdowa\u0142y si\u0119 we wsi jeszcze ruiny starego ko\u015bcio\u0142a. (Ob. Schmitt: Gesch. des Stuhmer Kreises, Thorn 1868, str. 216). Par. katol. Krasna \u0142\u0105ka, ewan. Rohdau, szko\u0142a w miejscu. Obszar wynosi 3770\u202235 mr. W 1868 r. by\u0142o tu 161 bud., 101 dm., 843 mk., 726 kat., 113 ew. M. maj\u0105 by\u0107 po\u0142\u0105czone drog\u0105 bit\u0105 ze Straszewem i Kiszporkiem Lustracya z r. 1565 podaje: M. trzymaj\u0105 Fryderyk, Anzelm i Jerzy bracia Oswaldowie; w\u0142\u00f3k nowo rozkopanych na gruncie borowym jest 60, t. j. osiad\u0142ych 40, pustych 20, karczma; prowenta z tej wsi wynosz\u0105 64 fl. 20 gr. 3.) M.,<\/b> niem. Nikolaiken<\/i>, w\u015b z ko\u015bc. filialnym, pow. lubawski, st. p. Nowe Miasto, \u00be mili odl., tam\u017ce par. kat. i ew. Posiada szko\u0142\u0119 kat. do kt\u00f3rej ucz\u0119szcza\u0142o w 1866 r. 114 dzieci. Obszar wynosi 4714\u202218 mr. Jest tu 202 bud., mi\u0119dzy tymi 77 dm., 602 mk. (1868 r.), 552 kat. 46 ew. Tutejszy okr. urz. stanu cywil. liczy\u0142 1880 r. 1426 dusz. W 1882 r. urodzi\u0142o si\u0119 70 dzieci, zawarto 12 ma\u0142\u017ce\u0144stw, umar\u0142o 50 os\u00f3b. M. nale\u017ca\u0142y ju\u017c przed r. 1269 do bisk. p\u0142ockich. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy (ad S. Jacobum Maj.) jest patronatu rz\u0105dowego. Odbudowa\u0142 go na nowo r. 1618, za czas\u00f3w biskupa Kuczborskingo, Jak\u00f3b \u017b\u00f3\u0142towski h. Ogo\u0144czyk, prob. w Nowem Mie\u015bcie. Na o\u0142tarzu znajdowa\u0142a si\u0119 gdy ko\u015bci\u00f3\u0142 wizytowa\u0142 kustosz Strzesz 1667 r. figura N. M. P. z drzewa. Patronem by\u0142 jeszcze wtedy bisk. p\u0142ocki. Do probostwa nale\u017ca\u0142o 6 w\u0142\u00f3k, w 3-ch oddzielnych cz\u0119\u015bciach le\u017c\u0105cych. Maj\u0105tek ko\u015bcio\u0142a stanowi\u0142a 1 w\u0142\u00f3ka, kt\u00f3r\u0105 zapisa\u0142 by\u0142 kmie\u0107 Gawrzil ju\u017c przed 120 laty. R. 1630 puszczono j\u0105 w dzier\u017caw\u0119 za 6 fl. i t\u0142ok\u0119. Ko\u015bci\u00f3\u0142 posiada\u0142 pr\u00f3cz tego niekt\u00f3re legaty; 2 dzwony by\u0142y w wie\u017cy. Prob. by\u0142 pod\u00f3wczas Marcin Wilczog\u00f3rski. Mesznego dawali gburzy (cmethones) p\u00f3\u0142 korca \u017cyta i tyle\u017c owsa; gbur\u00f3w by\u0142o 30 dawniej, ale obecnie, w skutek wojen, liczono tylko 16 gospodarstw. Siana zbiera\u0142 proboszcz rocznie oko\u0142o 15 fur. Inwentarz zniszczyli niedawno Szwedzi. Komunikant\u00f3w by\u0142o 100. Do szko\u0142y nale\u017ca\u0142 ma\u0142y ogr\u00f3dek. Tera\u017aniejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 zbudowany 1780 r., a konsekrowany 1783 ante Nativ. B. M. V. Od niedawna mie\u015bci si\u0119 w nim ambona rozebranego ko\u015bcio\u0142a \u0142\u0105kowskiego w gotyckim stylu zrobiona. Za czas\u00f3w krzy\u017cackich nale\u017ca\u0142y M. do w\u00f3jtostwa bratya\u0144skiego (ob. K\u0119trz. O ludn. pol., str. 88). 4.) M.,<\/b> niem. Nikolaiken<\/i> al. Kallikowen<\/i>, w\u015b na pol.-prus. Mazurach, pow. \u0142ecki, st. p. Pisanica, okr. urz. stanu cywil. Golubka. W 1856 r. 81 mk. Bernard v. Balzhofen, komtur brandenburski, nadaje wiernym bartnikom Klimkowi i Tomkowi, braciom, na prawie magd. 15 w\u0142\u00f3k z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby zbrojnej; 12 w\u0142. le\u017cy w M., 3 za\u015b na tamtej stronie rz. Legi. Dan w Lecu r. 1475. W\u015b ta zawiera\u0142a pierwotnie 64 w\u0142., z kt\u00f3rych 4 by\u0142y so\u0142eckie, a 4 ko\u015bcielne. Poniewa\u017c za\u015b z czasem spustosza\u0142a, a so\u0142tys Sonne 20 w\u0142. na nowo obsadzi\u0142, dla tego ks. Olbracht pomno\u017cy\u0142 r. 1555 liczb\u0119 w\u0142ok so\u0142eckich o jedn\u0119 a dannickich na 65 (ob. K\u0119trz., O ludn. pol., str. 278). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Miko\u0142aj\u00f3wek,<\/b> pow. augustowski, gm. Dowspuda, par. Jan\u00f3wka, odl. 14 w. od Augustowa; ma 9 dm., 68 mk.<\/p>\n

Miko\u0142aj\u00f3wka<\/b> jez., pow. margrabowski; w 1567 r., nadaje je ks. Olbracht wraz z 23 w\u0142\u00f3kami w Gutach na prawie magdeburskiem Adamowi Wojdowskiemu, kt\u00f3ry mu za to ceduje 10 w\u0142\u00f3k so\u0142eckich, oraz 2 w\u0142\u00f3ki kupione, a 2 drog\u0105 \u0142aski nabyte pod Margrabow\u0105, oraz wielki dom na rynku margrabowskim, dom dworski, stajni\u0119, ku\u017ani\u0119 i folusz w Margrabowej (ob. K\u0119trz. O ludn. pol. w Prusiech, str. 522). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mikulicze<\/b> 1.) w\u015b, pow. brzeski gub. grodz., gm. Rohacze, 233 dz. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. klimowicki, gm. Szumiacze, 26 dm., 198 mk.<\/span><\/p>\n

Mikulicze<\/b> 1.) w\u015b, pow. ki\u00adjow\u00adski, gm. Ho\u00ads\u00adtoml, st. poczt. Bor\u00adszcza\u00adb\u00f3w\u00adka (31 w.), 38 w. od Ki\u00adjowa, 133 dm., 1252 mk., cerkiew. Dobra, w sk\u0142ad kt\u00f3rych wchodz\u0105: M., Mi\u00adro\u00adc\u00adkie, Pi\u00adli\u00adpo\u00adwi\u00adcze i Rudnia Ha\u00adbi\u0144\u00adska, nale\u017c\u0105 od r. 1873 do As\u00adta\u00adcho\u00adwych, maj\u0105 11,244 dz. (8646 dz. lasu). 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142o\u00addzi\u00admier\u00ads\u00adki, gm. Mi\u00adku\u00adli\u00adcze, 15 w. od mta pow., 108 dm., 782 mk., cerkiew, szko\u0142a. Gmina obejmuje 55 miejscowo\u015bci, 1198 dm. w\u0142o\u015bc. (323 innych), 9714 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 10,781 dz. W r. 1545 Olechna Me\u00adlesz\u00adko\u00adwi\u00adcza i jego braci. W r. 1577 Chwie\u00addo\u00adro\u00adwa Wa\u00adsi\u00adliowa Mi\u00adku\u00adli\u00adc\u00adka, p\u0142aci od 8 dym. dorocz., 6 ogr. po 4 gr., 1 ko\u0142a wie\u015bn. 12 gr., a r. 1583 Wasili Mi\u00adku\u00adli\u00adc\u00adki od 11 dym., 4 ogr., 9 ogr., 2 kom., 1 ko\u0142a w. 3.) M.,<\/b> w\u015b nad \u0141u\u00adhem, tam\u017ce, gm. Wer\u00adba, 7 w. od W\u0142o\u00addzi\u00admie\u00adrza, 72 dm., 228 mk., cerkiew. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br biskupstwa w\u0142o\u00addzi\u00admier\u00adskie\u00adgo. W r. 1577 Fiedosiej, w\u0142adyka w\u0142o\u00addzi\u00admier\u00adski, wnosi od 14 dym., 7 ogr, a w r. 1583 od 8 dym., 5 ogr., 3 komora, 3 komorn., 1 popa, 3 bojar\u00f3w, 5 rybitw\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Mikuthelen<\/b> (niem.), w\u015b na Litwie prus., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Kattenau, 95 mk. (r. 1856). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mikutyszki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. nadnieme\u0144ska, par. Rumbowicze, odl. 59 w. od Kalwaryi, ma 19 dm., 120 mk. W 1827 r. 9 dm., 91 mk.<\/p>\n

Milan,<\/b> dawna nazwa obszaru le\u015bnego w puszczy ostro\u0142\u0119ckiej, wspom. w dok. z r. 1395 (Kapica, Her\u00adbarz, 325). Na jej obszarze powsta\u0142y wsi drobno szla\u00adche\u00adc\u00adkie dot\u0105d istniej\u0105ce: D\u0105bek, Filochy, Gumki, \u017bochy i wieje innych zapewne, kt\u00f3re nie zachowa\u0142y w swem na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adku pierwotnego miana obszaru. W spisach z r. 1578 pr\u00f3cz wymienionych powy\u017cej s\u0105: Dobki-Milan maj\u0105ce w 7 dzia\u0142ach 11 \u0142an\u00f3w. Nale\u017ca\u0142y do parafii Czerwin.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Milanowszczyzna,<\/b> folw., pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w<\/a>, par. Filip\u00f3w, odl. 14 w. od Suwa\u0142k, ma 2 dm., 8 mk. [Dzi\u015b Milanowizna<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Milchbude<\/b> (niem.) 1.), os., pow. fisz\u00adhu\u00adski, st. p. Fisz\u00adhu\u00adzy. 2.) M.<\/b> al. Kl. Kliewienen<\/i>, dobra, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap\u2019, 4\u00bd w\u0142\u00f3ki obszaru, 24 mk. w 1856 r. [Ok. 5 km na zach\u00f3d od Go\u0142dapi, w pobli\u017cu wsi Skocze, ale na zachodnim brzegu rz Go\u0142dapy. Dzi\u015b nie istnieje.]<\/span> 3.) M.,<\/b> ksi\u0105\u017c\u0119ca posiad\u0142. i folw., pow. wystrucki, st. p. Gr. Bubainen 2 kil. odl., obejmuje 199\u202242 ha roli or. i ogr., 20\u202243 \u0142\u0105k, 16\u202234 past., 127\u202241 nieu\u017c., razem 363\u202260 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu 2043 mrk. W\u0142a\u015bc. ks. Leo\u00adpold Fry\u00adde\u00adryk Franz Mi\u00adko\u00ad\u0142aj An\u00adhalt Des\u00adsau. 4.) M.,<\/b> pow. wystrucki, st. p. Georgenburg. 5.) M.,<\/b> folw., pow. we\u00adlaw\u00adski, st. p. Gruenhayn. 6.) M.<\/b> al. Neu-Kattenau<\/i>, dobra stadninowe, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. poczt. Kattenau, w 1856 r. 83 mk. 7.) M.,<\/b> folw., pow. kr\u00f3\u00adle\u00adwie\u00adcki, st. p. See\u00adpot\u00adhen. 8.) M.,<\/b> zak\u0142ad mleczny \u015br\u00f3d \u0142\u0105k, pow. kr\u00f3lewiecki, st. p. Kob\u00adbel\u00adbu\u00adde. 9.) M.,<\/b> zak\u0142ad mleczny \u015br\u00f3d lasu, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k, 9 mk. 1856 r. [Na p\u0142n.-zach. od miasta, dzi\u015b le\u015bnicz\u00f3wka Mleczno<\/i>.]<\/span> 10.) M.,<\/b> folw., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Malwiszki, 33 mk. 1856 r. 11.) M.<\/b> al. Disselwethen<\/i>, dobra, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen. 12.) M.,<\/b> w\u015b, pow. we\u00adlaw\u00ads\u00adki, st. p. Pusch\u00addorf, okr. urz. stanu cywil. Buergersdorf, 27 mk. 1856 r. 13.) M.,<\/b> os., pow. we\u00adlaw\u00adski, st. p. Ta\u00adpia\u00adwa, 9 mk. 1856 r. 14.) M.,<\/b> karczma z przewozem przez rzk\u0119 Lienau, pow. malborski, st. p. Nowydw\u00f3r, nale\u017cy do wsi Neuteicherwalde. 15.) M.,<\/b> dobra rycer., na Litwie prus., pow. tyl\u017cycki, st. p. Tyl\u017ca 6 kil. odl., okr. urz. stanu cywil. Winge. Obszaru 276\u202277 ha: rola or. i ogr. 63\u202283 ha, \u0142\u0105ki 127\u202266, past. 79\u202215, nieu\u017c. 3\u202232, wody 2\u202281; czysty doch\u00f3d z gruntu 6634 mrk. W\u0142a\u015bc. Emilia Reimer; 93 mk. 1856 r. 16.) M.,<\/b> folw. do domeny fiskalnej Grumbkowkaiten, pow. pi\u0142ka\u0142owski, st. p. Willuhnen 6 kil. odl. Zawiera 257\u202226 ha roli or. i ogr., 112\u202271 \u0142\u0105k, 5\u202207 past., 21\u202249 nieu\u017c., razem 396\u202253 ha; 41 mk. 1856 r. 17.) M.,<\/b> os. do Partheinen, pow. \u015bwi\u0119tosiekierski, st. p. Wolitnik, 22 mk. 1856 r. 18.) M.<\/b> al. Schaberau<\/i>, maj. che\u0142m., pow. we\u00adlaw\u00adski, st. p. Ta\u00adpia\u00adwa 4 kil. odl. Zawiera 23 ha roli or. i ogr., 9 \u0142\u0105k, 7 past., 24 boru, 2 nieu\u017c., 1 wody, razem 66 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu oko\u0142o 770 mrk. W\u0142a\u015bc. Nies\u00adwandt. 19.) M.,<\/b> zak\u0142ad do Wesslienen nale\u017c\u0105cy, pow. \u015bwi\u0119tosiekierski, st. p. Balga, 5 mk. w 1856 r. 20.) M.,<\/b> 2 folwark, pow. rastemborski, st. poczt. Barty, 29 mk. i 4 mk. 1856 r. 21.) M.,<\/b> folw. pow. \u015bwi\u0119tosiekierski, st. Boenkenwalde, w 1856 r. 26 mk. 22.) M.,<\/b> folw., pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy, 43 mk. 1856 r. 23) M.,<\/b> folw., pow. ragnecki, st. p. Neu-Skardupoenen. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Milczyce,<\/b> (po rus. Mylczyci<\/i>), w\u015b, pow. mo\u015b\u00adci\u00ads\u00adki, 26 kil. na p\u0142d.-wsch. od Mo\u015b\u00adcisk, 10 kil. na p\u0142d.-wsch. od s\u0105du pow., urz. poczt., st. kolej. i tel. w S\u0105dowej Wisz\u00adni. Na zach. le\u017c\u0105 Or\u00adcho\u00adwi\u00adce i Nik\u00ad\u0142o\u00adwi\u00adce, na p\u0142n. Pu\u00adtia\u00adty\u00adcze (w pow. gr\u00f3deckim), na p\u0142d.-wsch. Jatwi\u0119gi, na p\u0142d. Uher\u00adce Wie\u00adniaw\u00adskie (w pow. ru\u00adde\u00adc\u00adkim). P\u0142d.-zach. cz\u0119\u015b\u0107 wsi przep\u0142ywa pot. Wisz\u00adnia. Wschodzi on tu z Jatwi\u0119g, a p\u0142ynie na p\u0142n.-zach. do Nik\u00ad\u0142o\u00adwic. Na praw. brz. Wisz\u00adni le\u017c\u0105 zabudowania wiejskie (279 m.), na wsch. od nich wznosi si\u0119 wzg\u00f3rze jedno do 302 m. wys. (znak triang.), na lew. brz. Wisz\u00adni le\u017cy w lesistej p\u0142d. cz\u0119\u015bci wsi folw. Zr\u0119\u00adby wraz z le\u015bnicz\u00f3wk\u0105. W\u0142asn. wi\u0119k. (lwow\u00adskiej kapitu\u0142y \u0142aci\u0144.) ma roli or. 345, \u0142\u0105k i ogr. 57, past. 8, lasu 430 mr.; w\u0142. mn. roli or. 697, \u0142\u0105k i ogr. 198, past. 54, lasu 12 mr. W r. 1880 by\u0142o 981 mk. w gminie, 35 na obszarze dwor. (mi\u0119dzy nimi 798 obrz. rz.-kat., 90 gr.-kat.). Par. gr.-kat. w Nik\u00ad\u0142o\u00adwi\u00adcach. We wsi jest cerkiew pod wez. \u015a. Micha\u0142a arch. Par. rz.-kat. w miejscu, dek. ja\u00adwo\u00adrow\u00adski, dyec. prze\u00admys\u00adka. Do par. nale\u017c\u0105 wsie: Bar, Du\u00adba\u00adnio\u00adwi\u00adce, Ho\u00ad\u0142o\u00add\u00f3w\u00adka, Hod\u00adwi\u00adsz\u00adnia, Jatwi\u0119gi, Ko\u00adcze\u00adrzyn, Ma\u00adku\u00adni\u00f3w, Mi\u00adla\u00adtyn, Nik\u00ad\u0142o\u00adwice, Or\u00adcho\u00adwi\u00adce, Pu\u00adtia\u00adty\u00adcze, Szo\u00ad\u0142o\u00admi\u00adni\u00adce i Uher\u00adce. We wsi jest ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wez. \u015b. Ka\u00adta\u00adrzy\u00adny, konsekrowany w r. 1718. O par. mil\u00adczy\u00adc\u00adkiej jest podanie, jakoby ona si\u0119ga\u0142a jeszcze czas\u00f3w \u015b. Woj\u00adcie\u00adcha, a za\u0142o\u017con\u0105 by\u0142a przez jakiego\u015b ksi\u0119cia de Bibellsam (ob. J\u00f3\u00adze\u00adfo\u00adwicz: Kronika miasta Lwo\u00adwa, t\u0142um. Pi\u00adwo\u00adc\u00adkie\u00adgo, str. 448 i nast.). Obszar tej parafii mia\u0142 by\u0107 tak wielki, i\u017c do niej nale\u017ca\u0142y dzisiejsze parafie w S\u0105dowej Wisz\u00adni i Sto\u00adja\u0144\u00adcu a paroch mil\u00adczy\u00adc\u00adki pobiera\u0142 dziesi\u0119ciny z miejscowo\u015bci do tych parafij nale\u017c\u0105cych. W aktach biskupich znajdujemy pierwsz\u0105 wzmiank\u0119 o par. mil\u00adczy\u00adc\u00adkiej pod r. 1477. Patronami beneficium i dziedzicami wsi byli w r. 1636 Wac\u0142aw i Stanis\u0142aw Du\u00adbia\u00adnie\u00adw\u00adscy, lecz wkr\u00f3tce potem przesz\u0142a wie\u015b wraz z patronatem na metropolitaln\u0105 kapitu\u0142\u0119 lwow\u00adsk\u0105 obrz. \u0142aci\u0144s. W r. 1687 zniszczy\u0142 po\u017car plebani\u0105, a wraz z ni\u0105 prawa i przywileje s\u0142u\u017c\u0105ce oddawna do u\u017cytku tego\u017c ko\u015bcio\u0142a. i parafii. J\u00f3zefowicz (l. c.) wspomina, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry on tu zasta\u0142, gdy w r. 1695 przyszed\u0142 na proboszcza do M., by\u0142 ju\u017c trzeci\u0105 lub czwart\u0105 z kolei budow\u0105 na tem samem miejscu, gdy\u017c pierwsze dla dawno\u015bci poupada\u0142y. Ko\u015bci\u00f3\u0142 dzi\u015b istniej\u0105cy wybudowa\u0142 swym kosztem J\u00f3\u00adze\u00adfo\u00adwicz, otrzymawszy od kapitu\u0142y d\u0119by z las\u00f3w mil\u00adczy\u00adc\u00adkich, a r\u00f3wnocze\u015bnie tak\u017ce plebani\u0105, wikary\u0105 i szpital. W M. jest szko\u0142a etatowa 1-klasowa. Lu. Dz.<\/i><\/p>\n

Milczyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Gi\u017ce, odl. 7 w. od Maryampola, ma 3 dm., 70 mk.<\/p>\n

<\/a>Milecina,<\/b> rz., dop\u0142yw Narwi<\/a> z prawej strony.<\/p>\n

Milejczyce<\/b> al. Melejczyce<\/i>, mst<\/span>ko nad rz. Kru\u00adp\u0105 (dop\u0142. Nurczyka), pow. brze\u00ads\u00adki, gub. grodz., gm. Rohacze, 61 w. od Brze\u015bcia<\/span>,<\/span> o 50 w. na p\u0142n.-zach. od m. pow., 1588 mk. (771 m\u0119\u017c., 817 kob.), w tej liczbie 627 \u017cyd; cerkiew par.; poprzednio ko\u015bci\u00f3\u0142 kat. par., dzi\u015b skasowany. Otoczone borami i bagnami, powierzchnia niska, grunt z\u0142y, piaszczysty,<\/span> 3598 dz. miej. i 126 dz. cerk.<\/span> Par. prawos\u0142. ma 2164 wiernych (1091 m\u0119\u017c., 1073 kob.); opr\u00f3cz cerkwi paraf. s\u0105 3 filialne i kaplica na cmentarzu grzebalnym. Por. Pamiat. Kijew. Arch. Kom., t. II, cz. 2, 90. J. Krz.<\/i><\/p>\n

Milenkowce<\/b> 1 ) okolica, pow. sok\u00f3lski, gm. Makowlany, 56 dz. 2.) M.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, ob. Mi\u0144kowce<\/i>.<\/span><\/p>\n

Mile\u0144ki,<\/b> okolica, pow. sok\u00f3lski, gm. Zubryca, 64 dz.<\/span><\/p>\n

Mile\u0144ska<\/b> al. Mileszka<\/i>, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, par. Filip\u00f3w.<\/p>\n

Milewo<\/b> [\u2026]<\/span> 3.) M.,<\/b> niem. Millewen, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Kalinowo, okr. urz. stanu cywil. Wierzbowo; szko\u0142a, 424 mk. w 1856 r. Ks. Fr.<\/i><\/p>\n

Milewo,<\/b> os., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Przy\u00adtu\u00adla\u00adn\u00adka 91 dz.<\/span><\/p>\n

Milewskie<\/b> al. D\u0105browskie<\/i>, niem. Milewsken<\/i> al. Dombroffsken<\/i>, Dombrowsken<\/i>, w\u015b, pow. oleckowski, st. p. Margrabowa, tam\u017ce okr. urz. stanu cywil. Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1562 Stanis\u0142awowi Milewskiemu 4 w\u0142\u00f3ki boru na so\u0142ectwo, w\u0142\u00f3k\u0119 za 55 grzywien, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 42 w\u0142. nadanych prawem che\u0142m. i 10-letni\u0105 wolno\u015bci\u0105. W M. mieszkaj\u0105 r. 1600 sami Polacy (ob. K\u0119trz.: O ludn. pols., str. 518). Ks. Fr.<\/i><\/p>\n

Milewskie,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Ob\u00adr\u0119\u00adb\u00adni\u00adki, 28 w. od mta pow., 799 dz. Na polach wsi kurhan.<\/span><\/p>\n

Milewszczyzna,<\/b> fol., pow. sok\u00f3lski, gmina Trofim\u00f3wka, Salman\u00f3w 89 dz.<\/span><\/p>\n

Miliszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze, odl. 28 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma 12 dm., 126 mk. W 1827 r. 13 dm., 122 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Milken<\/b> (niem.), ob. Mi\u0142ki<\/i>.<\/p>\n

Milki,<\/b> ob. Mi\u0142ki<\/i>.<\/p>\n

Milkowszczyzna<\/b> 1.) dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. Skidel, 40 w. od Grodna, Mozolewskich, 985 dz., kaplica katolicka. W roku 1558 dw\u00f3r kr\u00f3lewski w ekon. grodz. Mia\u0142 10 w\u0142\u00f3k roli i 1 w\u0142. 4, morgi siano\u017c\u0119ci, W r. 1641 w\u015b osocznicka w le\u015bnictwie jezierskim. By\u0142o tu 4 osocznik\u00f3w na p\u00f3\u0142w\u0142\u00f3czkach. Nadto 5 ludzi osiad\u0142ych na 85 morg, kt\u00f3ry winni p\u0142aci\u0107 7 k\u00f3p 44 gr. 2.) M.,<\/b> w\u015b i urocz., tam\u017ce, gm. Kamionka, 199 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a>Millucken<\/b> (niem.), ob. <\/i>Mi\u0142uki<\/a><\/i> [(1.)]<\/span>.<\/p>\n

Milluhnen<\/b> 1.) (niem.), w\u015b na Litwie prusk., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany, 374 mk. r. 1856. Tutejszy okr. urz. stanu cywil. mia\u0142 w 1880 r. 2556 mk. R. 1882 urodzi\u0142o si\u0119 110 dzieci, zawarto 25 \u015blub\u00f3w, umar\u0142o 54 os\u00f3b. 2.) M.<\/b> (niem.), maj\u0105tek che\u0142m. na Litwie prusk., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. i kol. Sto\u0142upiany, 7 kil. odl.; do d\u00f3br tych nale\u017c\u0105 folwarki Kerstuppen, Junkerwald i Leegen; ca\u0142y ten klucz obejmuje 612\u202280 ha roli orno i ogr., 115 \u0142\u0105k, 15 nieu\u017c., razem 742\u202280 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu oko\u0142o 6950 mrk. W\u0142a\u015bc. Louis Donalies, cz\u0142onek izby poselskiej; w miejscu jest gorzelnia, browar, m\u0142yn wodny, olejarnia i cegielnia. W 1856 r. 77 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Millwyn,<\/b> niem., ob. Melwin<\/i>.<\/p>\n

Milnyk,<\/b> nazwa staroz. grodu ruskiego z epoki Daniela i Romana, wspominana cz\u0119sto w latopisie wo\u0142y\u0144skim. Gr\u00f3d wraz z zamkiem zniszczyli Tatarzy. Zajmowa\u0142 on prawdopodobnie cz\u0119\u015b\u0107 dzisiejszego Milna i Za\u0142oziec.<\/p>\n

Milowce,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Kamionka, 126.<\/span><\/p>\n

Milowe,<\/b> bagno, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, ci\u0105gnie si\u0119 od jez. Wiersnie na przestrzeni pi\u0119ciu wiorst w lasach i jest siedzib\u0105 dzikiego zwierza, oraz wilk\u00f3w, kt\u00f3re w tej okolicy du\u017co szk\u00f3d zrz\u0105dzaj\u0105 w\u0142o\u015bcianom.<\/p>\n

Milszlauken<\/b> al. Milschlauken<\/i> (niem.), w\u015b, na pol.-prus. Mazurach, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen, okr. urz. stanu cywil. Keppurlauken, 54 mk. w 1856 r. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Milthalersberg<\/b> (niem.), dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. W\u0119gobork. M. jest w\u0142a\u015bciwie przedm. W\u0119goborka. R. 1730 d. 10 lipca nadaje kr\u00f3l Fryderyk Wilhelm I radnemu miasta Janowi Gotfrydowi Dawidowi, kt\u00f3ry si\u0119 zobowi\u0105za\u0142 na nowym rynku dom wystawi\u0107, rozgart i ogr\u00f3d warzywny, zawieraj\u0105ce 2 w\u0142. i 23 mr., kt\u00f3re stanowi\u0105 dzisiejsze dobra M. Nazw\u0119 wzi\u0119\u0142y od jednego z p\u00f3\u017aniejszych w\u0142a\u015bcicieli, \u017cyj\u0105cego pod koniec zesz\u0142ego stulecia i zowi\u0105cego si\u0119 Milthaler. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Milucken<\/b> al. Mylucken<\/i> (niem.), ob. <\/i>Mi\u0142uki<\/a><\/i>. [(2.)]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Milucken<\/b> (niem.), ob. Jurki<\/i>. [Por. <\/i><\/span>Mi\u0142uki<\/a><\/i> (4).]<\/p>\n

Miluki<\/b> al. Mi\u0142uki<\/i>, w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm, Sobolany.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Miluppa,<\/b> rz. w pow. w\u0142adys\u0142awowskim, poczyna si\u0119 pod Sobiniami, p\u0142ynie w kierunku p\u0142d.-zach. przez Barzdy, Stogucie, \u017bardele, Janukiszki, Stoczki i pod Tnmpejami wpada z praw. brzegu do Szeszupy<\/a>. D\u0142uga przesz\u0142o 12 w. Przyjmuje z praw. brzegu pod Stoguciami i z lewego o par\u0119 wiorst powy\u017cej, dwa strumienie bez nazwy. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Milusy<\/b> al. Milusze<\/i>, niem. Milussen<\/i>, w\u015b na pol.-prus. Mazurach, pow. lecki, st. p. Prostki, okr. urz. stanu cywil. Borki. M. istnia\u0142y ju\u017c r. 1546 i czyni\u0142y 2 s\u0142u\u017cby (ob. K\u0119trz., O ludn. pol., str. 265 i 463); maj\u0105 szko\u0142\u0119 ew. W 1856 r. 202 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mi\u0142aszewszczyzna,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Holny Wolmera, par. \u0141o\u017adzieje, odl. 13 w. od Sejn, ma 6 dm., 43 mk. W 1827 r. par. Ber\u017cniki, 2 dm., 26 mk. Folw. M. rozl. mr. 1152: gr. or. i ogr. mr. 412, \u0142\u0105k mr. 152, past. mr. 50, wody mr. 4, lasu mr. 504, zaro\u015bli mr. 24, nieuz. i place mr. 7; bud. mur. 1, z drzewa 13; p\u0142odozrnian 9-polowy.<\/p>\n

Mi\u0142ewkiszki,<\/b> zapewno Mi\u0142ejkiszki<\/i> al. Mi\u0142kiszki<\/i>, os., pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki; odl. 38 w. od Maryampola, 1 dm, 13 mk.<\/p>\n

Mi\u0142ki,<\/b> niem. Milken<\/i>, w\u015b na pol.-prus. Mazurach, ze st. p., pow. lecki, ma 4819 mr. obszaru i le\u017cy 14 kil. na p\u0142d.-wsch. od m. pow., nad szos\u0105 z Ja\u0144sborga do Lecu, w okolicy g\u00f3rzystej, obfitej w jeziora; gleba gliniasta, piaszczysta i \u017c<\/span>wirowata; mieszka\u0144cy m\u00f3wi\u0105 po polsku, trudni\u0105 si\u0119 rolnictwem, hodowaniem byd\u0142a, g\u0142\u00f3wnie jednak rybo\u0142\u00f3stwem. W miejscu s\u0105 3 gorzelnie, cegielnia; poczta osobowa idzie z Ja\u0144sborka przez Mi\u0142ki do Leca. Tutejszy okr. urz. stanu cywil. mia\u0142 1880 r. 2502 dusz. W 1882 r. nr. si\u0119 372 dz., zawarto 35 \u015blub\u00f3w, umar\u0142o 151 os\u00f3b. R. 1475 nadaje Bernhard v. Balzhofen, komtur brandenbnrski, Mi\u0142kowi, so\u0142tysowi z Kamionek (Danzerau), 50 w\u0142\u00f3k, celem za\u0142ozenia wsi na prawie che\u0142m. R. 1481 zosta\u0142 proboszczem w M. k\u015b. Miko\u0142aj z dyec. gnie\u017anie\u0144skiej. W M. znajdujemy r. 1625 sam\u0105 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 (ob. K\u0119trz., O ludn. pols. w Prus., str. 488). Z dok. fundacyjnego wynika, \u017ce w\u015b ta wzi\u0119\u0142a swe miano od pierwszego lokatora. W\u015b ta mia\u0142a pierwotnie ludno\u015b\u0107 niemieck\u0105 (str. 238, 243 i 277), co wynika z nast\u0119pnych s\u0142\u00f3w przywileju: Chcemy, by proboszczowi dawali dawniej dziesi\u0119cin\u0119 i ofiar\u0119, jak inne wsie niemieckie naszego obwodu (str. 277). Obecnie par. M. ma 3600 polak\u00f3w i 2136 niemc\u00f3w. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mi\u0142kowice<\/b> Janki<\/i>, M. Ma\u0107ki<\/i>, M. Paski<\/i> al. Paszki<\/i> i M. Stawki<\/i>, cztery wsi i dwa folw., pow. biel\u00adski, gub. grodz<\/span>., w dawnej ziemi drohickiej, gm. Narojki, par. kat. Drohiczyn. 46 w. od Biel\u00adska. W\u015b M. Janki 3 dz. w\u0142o\u015bc. i 133 dro\u00adb\u00adno\u00adszla\u00adche\u00adc\u00adkiej; M. Ma\u0107ki 81 dz. w\u0142o\u015bc.; M. Paski 230 dz. w\u0142o\u015bc.; M. Stawki 102 dz. szlach. Folw. M. Ma\u0107ki ma w cz\u0119\u015bci Pruszy\u0144skich i Kosi\u0144skich 125, w cz\u0119\u015bci Zaleskich 145 dz., folw. M. Paszki K\u0142opotowskich 110 dz., Zaleskich 88 dz. Gnia\u00adz\u00addo Mi\u0142\u00adkow\u00adskich. W M. Ma\u0107kach jest ko\u015bcio\u0142ek drewniany i cmentarz. Dwa razy do roku przybywa ksi\u0105dz z Drohiczyna dla odprawiania nabo\u017ce\u0144stwa. Na gruntach wsi groby kamienne.<\/span><\/p>\n

Mi\u0142ostany,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Miros\u0142aw, odl. 43 w. od Sejn, ma 10 dm., 117 mk. W 1827 r. par. Sereje, w\u015b rz\u0105d., ma 13 dm., 56 mk.<\/p>\n

Mi\u0142o\u015b\u0107,<\/b> w\u0142a\u015bciwie mi\u0142ost\u2019, nazwa rossyjska nadawana niekiedy przez komisarzy w\u0142o\u015bcia\u0144skich nowoutworzonym wsiom i osadom przy uw\u0142aszczaniu w\u0142o\u015bcian na mocy ukazu z 1864 r. Taki sam pocz\u0105tek maj\u0105 nazwy Cardar, Carska \u0142aska.<\/p>\n

Mi\u0142uciszki<\/b> al. Mi\u0142ujciszki<\/i>, os., pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya, odl. 6 w. od Kalwaryji, ma 2 dm., 7 mk.<\/p>\n

Mi\u0142uki<\/b> 1.) niem. Millucken<\/i>, dok. Melucken<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, st. p. Sorkwity, okr. urz. stanu cywil. Pasym. W. mistrz Winrych v. Kniprode nadaje braciom Kiersztanowi i Otonowi z Olszyn (v. Oelsen) na prawie che\u0142m. 150 w\u0142\u00f3k (Sorkwity, Stama i Mi\u0142uki) mi\u0119dzy jeziorami Galent i Stama, wraz z ostatniem jez., oraz wolne rybo\u0142\u00f3stwo na potrzeb\u0119 sto\u0142ow\u0105. W sprawach s\u0105dowych z Prusakami, na pruskim prawie siedz\u0105cymi, odpowiada\u0107 maj\u0105 przed komturem. Z tych d\u00f3br czyni\u0105 5 s\u0142u\u017cb konnych. Dan w I\u0142awie w poniedzia\u0142ek przed Wniebowst. Chrystusa Pana r. 1379. W. mistrz Ludwik v. Erlichshausen odnawia powy\u017cszy przywilej Janowi z Kremit, t. j. Janowi Przeb\u0119dowskiemu i Mik. Ruszkowskiemu (Rauschwe), zamieniaj\u0105c z nimi jezioro ich Stama na jez. Serwin i nadaj\u0105c im wolne rybo\u0142\u00f3wstwo w jez. tapejmowskiem (Tapeymoski). Dzia\u0142o si\u0119 w Malborku r. 1451 w pi\u0105tek po niedzieli czwartej po Wielkiej Nocy. R. 1469 Anzelm v. Tettau i Rul Bloschdorf, sstowie w Bartoszycach i w Knipawie kr\u00f3lewieckiej, po\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce Mik. Ruszkowski (Raschow), Jan z Duven i Janik Przeb\u0119dowski (Jenicke Prebendofski, t. j. Jan z Kremit) swe dobra Sorkwity, Stama i M. sprzedaj\u0105 Jerzemu Schlieben za 347 grzywien mniejszej wagi, z kt\u00f3rych pieni\u0119dzy 150 grzywien natychmiast ma by\u0107 wyp\u0142aconych, reszta za\u015b na Zielone \u015awi\u0105tki. Sprzedaj\u0105cy ma mie\u0107 staranie, aby akt sprzeda\u017cy na najbli\u017cszym zje\u017adzie ziemskim w Bartoszycach by\u0142 wci\u0105gni\u0119ty do ksi\u0105g ziemskich. Dzia\u0142o si\u0119 w Kr\u00f3lewcu w wili\u0105 Zwiastow. N. M. P. r. 1469. R. 1470 nadaje Henryk v. Richtenberg, w. komtur, rycerzowi Schlieben dobra M., Stama i Sorkwity, kt\u00f3re przedtem posiadali Jan z Kremit (t. j. Przeb\u0119dowski) i Miko\u0142aj Ruszkowski (Raschkaw). Schliebenowie sprzedali swe dobra r. 1599 Eglofsteinom (ob. K\u0119trz.: Oludn. pols., str. 406-407). 2.) M.,<\/b> niem. Milucken<\/i> al. Mylucken<\/i>, w\u015b na pols.-prusk. Mazurach, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k, okr. urz. stanu cywil. Siedliska; 86 mk. w 1856 r. Istnia\u0142y ju\u017c oko\u0142o r. 1574 (ob. K\u0119trz.: O ludn. pols. w Prusiech, str. 464). 3.) M.<\/b> al. Ni\u0142uki<\/i>, niem. Milucken<\/i>, w\u015b na pols.-prusk. Mazurach, pow. szczycie\u0144ski, st. p. Pasym, tam\u017ce ur z\u0105d stanu cywil. M. istnia\u0142y ju\u017c oko\u0142o r. 1414. Pawe\u0142 v. Rusdorf W. M. odnawia Stefanowi, synowi Petela, Kiersztanowi, synowi Barto\u0142ta, Janowi, synowi Klawka, Andrzejowi, synowi Miko\u0142aja z Mi\u0142uk, przywilej na 10 w\u0142\u00f3k che\u0142m. tam\u017ce. Dan w Szczytnie w sobot\u0119 przed \u015b. Prysk\u0105 r. 1429 (ob. K\u0119trz.: O ludn. pols. w Prusiech, str. 397); 68 mk. w 1856 r. 4.) M.,<\/b> niem. Miluken<\/i> al. Jorki<\/i> i Jurki<\/i> (ob.), niem. Jurken<\/i>, okr. urz. stanu cywil. Cichy (ob. K\u0119trz.: O ludn. pols., str. 514). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mingstimmen<\/b> 1.) niem., al. Juckstein<\/i>, w\u015b na Litwie prusk., pow. ragnecki, st. p. Krupyszki, tam\u017ce okr. urz. stanu cywil. W 1856 r. 131 mk. 2.) M.<\/b> (niem.), w\u015b na Litwie prusk., pow. pi\u0142ka\u0142owski, st. p. Kussen, urz. stanu cywil. Spullen. W 1856 r. 89 mk. 3.) M.<\/b> (niem.), w\u015b, pow. pi\u0142ka\u0142owski, st. p. Malwiszki. W 1856 r. 88 mk. 4.) M., ob. Juckstein<\/i>. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Miniewicze<\/b> 1.) w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, Zab\u0142ud\u00f3w, 84 dz. 2.) M.,<\/b> wie\u015b, pow. brzeski, gub. grodz<\/span>. gm. Wierzchowicze, 185 dz. 3.) M.,<\/b> w spisie Milewicze<\/i>, w\u015b i dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. \u0141unna, 36 w. od Grodna. W\u015b 199 dz.; dobra Kami\u0144skich, z folw. Poni\u017cany i Lasog\u00f3ry 763 dz. 4.) M.,<\/b> dobra, pow. kobry\u0144ski, gmina Zalesie, Szemety\u0142\u0142\u00f3w, z urocz. Borki 233 dz.<\/span><\/p>\n

Miniewszczyzna,<\/b> wie\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Ro\u015b, 72 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a>Minsterberch,<\/b> (dok.), ob. Wystru\u0107<\/i><\/a>.<\/p>\n

Mi\u0144ce<\/b> Wielkie<\/i> i Ma\u0142e<\/i>, w\u015b., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Choroszcza, 10 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00ads\u00adto\u00adku, 194 dz.<\/span><\/p>\n

Mi\u0144czew,<\/b> wie\u015b i dobra, pow. biel\u00adski, gub. grodz., w dawnej ziemi dro\u00adhi\u00adc\u00adkiej, gm. Na\u00adroj\u00adki, par. kat. Dro\u00adhi\u00adczyn, 52 w. od Biel\u00adska. W\u015b ma 245 dz. (ze wsi\u0105 Grunice). Dobra w cz\u0119\u015bci Strachowicz\u00f3w 192 dz., St\u0119p\u00adko\u00adw\u00adskich 211 dz., Milewskich 192 dz., Kompaniejcewych 138 dz.; Obniskich 40 dz. Cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017cy do d\u00f3br Grunice. Ludno\u015b\u0107 polska. Na polach wsi mogi\u0142a kamienna.<\/span><\/p>\n

Mi\u0144czuki,<\/b> w\u015b i kol., pow. grodzie\u0144ski, gmina Ho\u0142ynka, 65 w. od Grodna. W\u015b ma 269, kol. 55 dz. Pod wsi\u0105 cmentarzysko.<\/span><\/p>\n

Mi\u0144kowce<\/b> 1.) al. Milenkowce<\/i>, w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Makowlany , 117 dz. 2.) M.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Zubryca, 17 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 68 dm., 503 mk., 826 dz.<\/span><\/p>\n

Mi\u0144kowicze,<\/b> w\u015b i dobra, pow. brzeski gub. grodz., gm. Ratajczyce, 35 w. od Brze\u015bcia. W\u015b ma 492 dz.; dobra, Szwykowskich 874 dz. Po za wsi\u0105 30 kurhan\u00f3w na przestrzeni 500 sa\u017c. kw.<\/span><\/p>\n

Miory<\/b> 1.) mko nad jez. t. n., pow. dzi\u00adsie\u0144\u00ads\u00adki, w 3 okr. polic., gm. w miejscu, o 39 w. od Dzi\u00ads\u00adny a 270 od Wilna, niegdy\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 Ry\u0142\u00ad\u0142\u00f3w. W 1640 r. Krzysz\u00adtof i He\u00adle\u00adna z Wo\u0142\u00adk\u00f3w Ry\u0142\u00ad\u0142owie sprzedali M. Se\u00adbas\u00adtya\u00adnowi Swiatope\u0142k Mirskiemu, s\u0119dziemu brac\u0142awskiemu, kt\u00f3ry w 1641 r. wybudowa\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. drewn. pod wez. Wniebowzi\u0119cia N. M. P. Dzi\u015b M. nale\u017c\u0105 do r\u00f3\u017cnych w\u0142a\u015bcicieli i licz\u0105 96 mk. (50 m\u0119\u017c. i 46 kob.). Par. kat. 4 kl. dek. dzisie\u0144skiego, ma 4599 wiernych; kaplice w M. i Ka\u00admion\u00adpo\u00adlu, dawniej tak\u017ce w \u015awi\u0119\u00adtej\u00adwo\u00addzie. 2.) M.,<\/b> dobra, tam\u017ce, dziel\u0105 si\u0119 na 4 cz\u0119\u015bci: a) M. 1-sze, w\u0142asno\u015b\u0107 od<\/span> dawna Mirskich, dzi\u015b Ludwika \u015awiatope\u0142ka Mirskiego, maj\u0105 57 dusz rew. i 138\u00bd dz. ziemi; folw. ma 1 dm. i 6 mk. kat. b) M. 2-gie, w\u0142asno\u015b\u0107 Bie\u00adli\u00adko\u00adwi\u00adcz\u00f3w, od kt\u00f3rych przez wiano przesz\u0142o do Do\u00adbo\u00adszy\u0144\u00adskich, dzi\u015b Hi\u00adpo\u00adli\u00adta Do\u00adbo\u00adszy\u0144\u00ads\u00adkie\u00adgo, tu jest kaplica; 136 dusz, 517 dz. ziemi. Folw. M. 2-gie ma 681\u20224 mr. rozl.: 366\u20226 mr. ziemi or., 167\u20227 lasu, 47\u202265 \u0142\u0105k, 44\u202285 zaro\u015bli, 40\u202295 pod ferm\u0105 i 13\u202265 nieu\u017c.; 83 mk. (30 m\u0119\u017c., 35 kob. i 18 dzieci); 10 dm. Le\u017cy przy go\u015bc. z Dzis\u00adny do Po\u00adho\u00ads\u00adtu, odl. o 7 w. od Mior, o 28 od m. Drui a 45 w. od Dzi\u00ads\u00adny. Na terytoryum folw. znajduj\u0105 si\u0119 jeziora Hof\u00adcy i Na\u00adli\u0144\u00adka. Hoduje si\u0119 45 koni, 150 sztuk byd\u0142a, 80 owiec, 35 ciel\u0105t i \u017a<\/span>rebi\u0105t. c) M. 3-cie, dziedzictwo Pu\u00adcia\u00adt\u00f3w, z kt\u00f3rych Ja\u00adcek oko\u0142o 1600 r. mia\u0142 3 syn\u00f3w: Teo\u00addo\u00adra, Iwa\u00adna i Ja\u00adna, dalej w\u0142asno\u015b\u0107 To\u00adbia\u00adsza Pu\u00adcia\u00adty. Mia\u0142 on z Zo\u00adfii Gru\u00ad\u017ce\u00adw\u00adskiej 2-ch syn\u00f3w: Je\u00adrze\u00adgo i W\u0142a\u00addy\u00ads\u00ad\u0142a\u00adwa, zesz\u0142ych bezpotomnie, i c\u00f3rk\u0119 Maryann\u0119 En\u00adgel\u00adbra\u00adch\u00adto\u00adw\u0119 Klot\u00adtow\u0119, stolnikow\u0119 brac\u00ad\u0142aw\u00adsk\u0105, kt\u00f3ra przekaza\u0142a M. w dom Klot\u00adt\u00f3w; dzi\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 Ig\u00adna\u00adce\u00adgo Klot\u00adta; 109 dusz rew., 283 dz. ziemi; folw. ma 1 dm. i 8 mk. kat. d) M. 4-te, w\u0142asno\u015b\u0107 Reut\u00adt\u00f3w, 27 dusz, 94 dz. obszaru; folw. 1 dm. i 7 mk. kat. M. gmina, nale\u017cy do 1-go okr. pokojowego do spraw w\u0142o\u015bc. w Dzi\u015b\u00adnie, oraz do 3-go cyrku\u0142u powo\u0142anych do s\u0142u\u017cby wojskowej z pow. dzisie\u0144skiego w m. Mio\u00adrach, gdzie znajduje si\u0119 zarz\u0105d gm. Sk\u0142ada si\u0119 z 13 okr. wiejskich i liczy 54 wsie, 194 dm. i 3219 w\u0142o\u015bcian obojej p\u0142ci. Okr\u0119gi wiejskie: Ka\u00admien\u00adpol Wis\u0142awa \u015awiatope\u0142ka Mirskiego; Sta\u00adniu\u00adlewo tego\u017c Mirskiego; M. Ludwika Mirskiego; M. Hi\u00adpo\u00adli\u00adta Do\u00adbo\u00adszy\u0144\u00ads\u00adkie\u00adgo; M. Ignacego Klot\u00adta; Ko\u00adcio\u00ad\u0142o\u00adwo sukcesor\u00f3w Hieronima Mirskiego; Horanie, dawniej Pu\u00adcia\u00adt\u00f3w, dzi\u015b Mirskich; Bogudzienki Konstantego Wo\u00ad\u0142o\u00adsow\u00adskie\u00adgo, nabyte od Li\u00adsow\u00adskich; Tu\u00admi\u00ad\u0142\u00f3w Henryka \u0141o\u00adpa\u00adci\u0144\u00adskie\u00adgo, wprz\u00f3d Wo\u00ad\u0142o\u00adsow\u00adskich; Nowy Dw\u00f3r Rut\u00adkow\u00adskie\u00adgo; Za\u00adho\u00adrze sukcesor\u00f3w Ber\u00adnar\u00adda Mirskiego, wprz\u00f3d Sapieh\u00f3w; Oku\u00ad\u0142o\u00adwo Ade\u00adli Zaj\u00adkow\u00adskiej; Szczo\u00ad\u0142\u00adno Stanis\u0142awa Do\u00adr\u0119\u00adgow\u00adskie\u00adgo. Okr\u0119gi wiejskie M. 1-sze, 2-gie i 3-cie obejmuj\u0105 w swym obr\u0119bie wsie: Pieczonki, Ma\u00adciu\u00adki, Mi\u015b\u00adni\u00adki, Pod\u00adjel\u00adce, Plej\u00adki, Ra\u00adko\u00adwe, Tom\u00adki i za\u015bc.: Ry\u00ad\u017cow\u00adszczy\u00adz\u00adna, Os\u00adtr\u00f3w, Za\u00adrze\u00adcz\u00adny, Cze\u00adre\u00adwi\u00adki i Ki\u0142\u00adbow\u00adszczyz\u00adna (w spisie urz\u0119d. Kiesz\u00adbow\u00adszczyz\u00adna). J. Krz.<\/i><\/p>\n

Mironiszki,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo, odl. 52 w. od Maryampola, 2 dm., 14 mk. Fol. i w\u015b M. w 1866 r. rozl. 166 mr.: gr. or. i ogr. mr. 92, \u0142\u0105k mr. 69, nieu\u017c. i place mr. 5. W\u015b M. os. 6, z gr. mr. 64.<\/p>\n

Miros\u0142aw<\/b> 1.) w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. p\u0142o\u00adc\u00adki, gm. Bie\u00adli\u00adno, par. Imiel\u00adni\u00adca, odl. o 6 w. od P\u0142o\u00adcka, ma 16 dm., 102 mk., 218 mr. gruntu dobrego i 6 mr. nieu\u017cytk\u00f3w. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Gul\u00adcze\u00adwo. 2.) M.,<\/b> w\u015b nad Niemnem z lew. brzegu, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Miros\u0142aw, odl. 49 w. od Sejn, 14 w. od Serej a 5 w. od Olity. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. Mur., za\u0142o\u017cony w 1763 r. przez Antoniego i Teres\u0119 Wa\u017cy\u0144skich z Bendr. Osadzono przy nim ksi\u0119\u017cy maryan\u00f3w. W\u015b ma 42 dm., 465 mk. i szko\u0142\u0119 pocz\u0105t. W 1827 r. 33 dm., 398 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Gudzieniszki. M. par., dek. sejne\u0144ski (dawniej \u0142o\u017adziejski), 6684 dusz. M. gm. ma 4407 mk., 13877 mr. obszaru, s\u0105d gm. okr. III i st. poczt. w os. Sereje. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Ba\u0142kosadzie, Bendry, Dziemieniszki, Giejsztory-ma\u0142e, Giejsztory-wielkie, Giejsztoryszki, Gudzieniszki, Mankunele, Mankuny wie\u015b i folwark, Marciszkany, Mas\u0142owszczyzna, Mi\u0142ostany, Miros\u0142aw, Mowszabole, Morgi, Naruny, Niemonajcie, Niepiuny, Obelica-Gelert\u00f3w, Obelica-\u017beromskich, Obelija, Planta, Podziermieniszki, Poposadzie, Rowy, Siejluny, Siemieniszki, Serejacie, Strzemienne, Talkuny, Warstaciszki, Warsbudzie i \u017bylwa. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mirowlany,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, w\u0142asno\u015b\u0107 Szczyt\u00adt\u00f3w.<\/p>\n

Misiewicze,<\/b> okolica szlach., pow. grodzie\u0144ski, gm. Indura, 86 dz.<\/span><\/p>\n

Misiszki<\/b> al. Miszyszki<\/i>, os., pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny, odl. 38 w. od Suwa\u0142k. Ma 2 dm. W 1827. r. os. rz\u0105d., par. Wierzbo\u0142\u00f3w, 2 dm., 30 mk. [Nie istniej\u0105ca dzi\u015b miejscowo\u015b\u0107 na zach. od jez. Wi\u017cajny, p\u0142d.-zach od Stankun, obecnie w granicach Litwy (las). W latach 1919-1939\/45 w Polsce, w za\u0142omku granicy, kt\u00f3ra zosta\u0142a tu po II w\u015b. wyprostowana na korzy\u015b\u0107 Litwy.]<\/span><\/p>\n

Misiuny<\/b> (Hryniewicza<\/i> i Olszewskiego<\/i>), dwa fol. nad Niemnem, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo, odl. 41 w. od W\u0142adys\u0142awowa a 1 w. od Niemna, 1-y ma 61 mk., drugi 29 mk. W 1827 r. 7 dm. 66 mk. O za\u0142o\u017ceniu tych folwark\u00f3w ob. I\u0142g\u00f3w. Wchodzi\u0142y one pierwotnie w<\/span> sk\u0142ad d\u00f3br i\u0142gowskich. Fol. M. lit. A rozl. 112 mr., gr. or. i ogr. mr. 55, \u0142\u0105k mr.,<\/span><\/s> 15, past. mr. 6, wody mr. 16, lasu mr. 7, zaro\u015bli mr. 4, nieu\u017c. i place mr<\/span>. 9; budowli z drzewa 5; s\u0105 pok\u0142ady wapna. Folw. M. lit. BC rozl. mr. 157: gr. or. i ogr. mr. 94, \u0142\u0105k mr<\/span>. 23, pastwisk mr. 37, nieu\u017cyt. i place mr. 3; bud. mur., z drzewa 11. Br. Ch. A. Pal.<\/i><\/p>\n

Missen,<\/b> niem., w\u015b, na Litwie prusk., pow. darkiejmski, st. p. Sodehnen, okr. urz. stanu cywil. Ballethen. W 1856 r. 85 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mistrz,<\/b> magister, by\u0142 to prze\u0142o\u017cony szko\u0142y przy ko\u015bciele katedralnym lub parafialnym. Wsie, kt\u00f3re stanowi\u0142y uposa\u017cenie takiego magistra, czy te\u017c kanonika scholastyka, nosi\u0142y zwykle miano: Mistrzowice.<\/p>\n

Miszkas<\/b> (genitiv miszko), po litewsku (w narzeczu \u017cmudzkim) las. [li\u015bciasty]<\/span><\/p>\n

Miszkieniki<\/b> 1.) w\u015b i dobra, pow. sok\u00f3lski, gm. Kruhlany, 20 w. od Sok\u00f3\u0142ki. W\u015b ma 149 dz.; dobra Turkowskich, 201 dz. 2.) M.,<\/b> w\u015b, okolica i dobra, tam\u017ce, gm. Zubryca, 13 w. od Sok\u00f3\u0142ki. W\u015b ma 58 dz.: okolica 50 dz.; dobra, Jaworskich 110 dz.<\/span><\/p>\n

Miszkinie,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera, par. Ber\u017cniki, odl. 14 w. od Sejn, ma 52 dm., 328 mk. W 1827 r. 25 dm., 310 mieszk.<\/p>\n

Miszlaukeu<\/b> al. Pritzkehmen<\/i>, niem., w\u015b na Litwie pruskiej, pow. pi\u0142ka\u0142owski, st. p. Malwiszki, okr. urz. stanu cywil. Spullen. W 1856 r. 106 mk. K\u015b. Fr<\/i>.<\/p>\n

Mitkiewicze,<\/b> okolica, pow. wo\u0142kowyski, gm. Werejki, 99 dz.<\/span><\/p>\n

Mitkiszki,<\/b> pow. trocki. Na prawym brzegu Wilii, pomi\u0119dzy wsiami M. i Orsiszki, szereg kurhan\u00f3w badanych przez E. Tyszkiewicza i Syrokoml\u0119.<\/span><\/p>\n

Mitkuny,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Sapie\u017cyszki, odl. 52 w. od Maryampola, ma 19 dm., 199 mk. W 1827 r. par. Godlewo, 15 dm., 81 mk. Ob. Freda Dolna<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mitrony,<\/b> ws, pow. wo\u0142kowyski, gm. Izabelin, 124 dz. Na polach wsi kurhan.<\/span><\/p>\n

Mitrowszczyzna,<\/b> fol., pow. sok\u00f3lski, gmina Trofim\u00f3wka, \u017byryckich 61 dz.<\/span><\/p>\n

Mitschullen,<\/b> niem., ob. Miczu\u0142y<\/i>.<\/p>\n

Mitszen<\/b> al. Sassupschnen<\/i>, niem., w\u015b na Litwie prusk., pow. ragnecki. st. p. Krupiszki, okr. urz. stanu cywil. Warnen. W 1856 r. 115 mk. i 1060 mr. obszaru K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mittel,<\/b> niem., znaczy: \u015bredni, \u015brodkowy.<\/p>\n

Mittel-Joduppe<\/b> al. Jodupp<\/i>, niem. (mo\u017ce \u015brednie Czarn\u00f3wko?) [Tak, ale dzi\u015b Czarnowo<\/i> \u2013 kalka topominu ba\u0142tyjskiego, za\u015b ca\u0142kowicie b\u0142\u0119dnie Hajn\u00f3wek <\/i>(sic!), niem. Mittel Jodupp, Czarnowken<\/i>]<\/span> w\u015b na pol. prusk. Mazurach, pow. go\u0142dapski, st. p. i urz. stanu cywil. Go\u0142dap, 144 mk. w 1856 r.<\/span> K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mittel-Upalten<\/b> (niem.), ob. \u015arednie Upalty<\/i>.<\/p>\n

Mittel-Warkau<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowechnen, okr. urz. stanu cywil. Budwethen; 149 mk. (1856 r.)<\/p>\n

Mittelwalde<\/b> (niem.), 1.) ob. Mi\u0119\u00addzy\u00adb\u00f3rz<\/i>. 2.) M.,<\/b> ob. Mi\u0119\u00adcia\u00adrzyn<\/i>. 3.) M.,<\/b> ob. Kuw\u00adr\u00f3\u00adzek<\/i> i Mittenwalde<\/i>.<\/p>\n

Mittelwalde<\/b> (niem.), al. Kuw\u00adr\u00f3\u00adzek<\/i> (ob.), dobra, pow. to\u00adru\u0144\u00ads\u00adki, st. p. Osta\u00adsze\u00adwo 4 kil. odl. Zawiera 146\u202253 ha roli orn. i ogr., 3\u202207 \u0142\u0105k, 0\u202263 pastw., 4\u202211 nieu\u017c.. 1\u202285 wody, razem 155\u202290 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu 2226 mr. W\u0142a\u015bc. Ema Feldt w To\u00adru\u00adniu. Par. kat. \u015awier\u00adczyn\u00adki, ew. Che\u0142\u00adm\u017ca, szko\u0142a Br\u0105ch\u00adn\u00f3w\u00adko. M. zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w 1822 r. Ma 10 bud., 4 dm.. 70 mk., 38 kat., 32 ew. 2.) M.,<\/b> kolonia, pow. wystrucki, st. p. Gruenheide. W 1856 r. 37 mk. 3.) M.,<\/b> le\u015bnictwo, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Malwiszki. W 1856 12 mk. 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Lankuppen, okr. urz. stanu cywil. Plucken-Martin. 5.) M.,<\/span><\/b> o\u015b., pow. pi\u0142ka\u0142owski, st. p. Schorellen. W 1856 r. 23 mk. K\u015b. Er.<\/i><\/p>\n

Mitzkaweitschen<\/b> al. Szaiben<\/i> (niem.), w\u015b na Litwie prus., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Pillupoenen; okr. urz. stanu cywil. Podszohnen. W 1856 r. 174 mk.<\/p>\n

Mixeln<\/b> 1.) Gross<\/i> al. Gr. Mixten<\/i> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Judtschen, okr. urz. stanu cywil. Lolidimmen. W 1856 r. 99 mk. 2.) M.<\/b> Klein<\/i> al. Kl. Mixten<\/i> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf, okr. urz. stanu cywil. Austhinehlen. W 1856 r. 93 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mizery,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny<\/a> (ob.), odl. 45 w. od Sejn, ma 4 dm., 42 mk.<\/p>\n

Mi\u017ca\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Lejpuny, odl. 37 w. od Sejn, ma 14 dm., 170 mk. W 1827 r. par. Liszk\u00f3w, 11 dm., 68 mk. M. wchodzi\u0142y w sk\u0142ad d\u00f3br Kudrany (ob.).<\/p>\n

Mi\u017cewicze<\/b> 1.) w\u015b, pow. s\u0142onimski, gm. Mi\u017cewicze, 20 w. od S\u0142onima, 1441 dz. Gmina obejmuje 37 miejscowo\u015bci, 1175 dm., w\u0142ok (112 innych), 7367 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 14,259 dz. Nadto w gm. jest 198 dz. cerk. i 2399 wi\u0119kszej posiad\u0142o\u015bci. Pod wsi\u0105, w urocz. Zahumienie 3 kurhany. 2.) M.,<\/b> w\u015b i ferma, pow. wo\u0142kowyski, gm. \u015awis\u0142ocz, 28 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b ma 144 dz.; ferma, Pelzig\u00f3w, 324 dz.<\/span><\/p>\n

Mi\u017cewo,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Pieski, 24 w. od Wo\u0142kowyska, 706 dz.<\/span><\/p>\n

Mlek\u00f3wka<\/b> (K\u0119trz), miejscowo\u015b\u0107 w pow. leckim; w spisach urz\u0119dowych niema jej.<\/p>\n

<\/a>Mlinicken<\/b> (niem.), ob. <\/i>M\u0142yniki<\/a><\/i>.<\/p>\n

M\u0142yn,<\/b> jako najdawniejszy zak\u0142ad przemys\u0142owy do przerabiania produkt\u00f3w rolnych wa\u017cn\u0105 odgrywa\u0142 rol\u0119 w stosunkach rolniczych i ekonomicznych. Powstaje on tam, gdzie wi\u0119ksze nagromadzenie ludno\u015bci i wy\u017cszy stopie\u0144 kultury \u015br\u00f3d tej ludno\u015bci niepozwala pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 pierwotnymi \u017carnami. Klasztory, dwory ksi\u0105\u017c\u0119ce i osady miejskie dawa\u0142y pochop do zak\u0142adania m\u0142yn\u00f3w, kt\u00f3re przerabia\u0142y na m\u0105k\u0119 zbo\u017ce dostarczane jako dziesi\u0119cina ko\u015bcielna lub sep (od sypa\u0107) ksi\u0105\u017c\u0119cy a wreszcie wyprodukowane na folwarkach klasztornych, ko\u015bcielnych i miejskich. Dla skuteczniejszego poparcia tej ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u ksi\u0105\u017c\u0119ta, duchowie\u0144stwo i za\u0142o\u017cyciele miast wydzielaj\u0105 chc\u0105cym za\u0142o\u017cy\u0107 m\u0142yn do\u015b\u0107 znaczne obszary ziemi, niekiedy kilka w\u0142\u00f3k wynosz\u0105ce, przyznaj\u0105 m\u0142ynarzom charakter ludzi wolnych, podobnie jak so\u0142tysom i w\u00f3jtom i zapewniaj\u0105 specyalne przywileje, z jakich wytworzy\u0142o si\u0119 podobno w XV w. odr\u0119bne prawo m\u0142ynarskie, o kt\u00f3rem wspomina Ostror\u00f3g. Na obszernych gruntach nadawanych m\u0142ynom powstaj\u0105 niekiedy wsie ca\u0142e (M\u0142yny, M\u0142y\u0144sko). To\u017c samo osadnicy osiedleni w pobli\u017cu m\u0142yn\u00f3w, z obowi\u0105zkiem pomagania w mieleniu ziarna ksi\u0105\u017c\u0119cego czy ko\u015bcielnego, stawali si\u0119 zawi\u0105zkiem wsi (M\u0142ynary, Mielniki). Osady m\u0142ynarskie bywa\u0142y albo wieczystemi dzier\u017cawami (w\u0142asno\u015bci\u0105 na prawie emfiteutycznym) albo te\u017c bywa\u0142y przez w\u0142a\u015bcicieli dominium, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142y, oddawane w czasow\u0105 dzier\u017caw\u0119 lub administracy\u0105. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

M\u0142ynary,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Wo\u0142pa, 252 dz. ze wsi\u0105 Rybaki).<\/span><\/p>\n

M\u0142ynek<\/b> [\u2026]<\/span> 21.) M.,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Barg\u0142\u00f3w, par. Rajgr\u00f3d, odl. 18 w. od Augustowa, ma 2 dm., 12 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

M\u0142ynek<\/b> 1.) urocz., pow, wo\u0142kowyski i dobra, gm. Werejki. 2,) M.,<\/b> za\u015bc., pow. kowie\u0144ski, gm. Aleksandrowska S\u0142oboda. 3.) M.,<\/b> za\u015bc., pow. nowoaleksandrowski, gm. Antolepty (6 w.). 4.) M.<\/b> al. Tarach\u00f3wka<\/i>, dobra, pow. rohaczewski, S\u0142uczanowskich, 541 dz. (433 lasu), 2 m\u0142yny, folusz, wiatrak.<\/span><\/p>\n

M\u0142ynik<\/b> 1.) niem. Klein Ploczytznen<\/i> al. Ploczitznen<\/i>, w\u015b na pol. prusko Mazurach, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k, okr. urz. stanu cywil. Sofy. 2.) M.,<\/b> niem. Lasken<\/i> al. Lassken<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, st. p. Sorkwity, tam\u017ce urz. stanu cywil. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

M\u0142yniki<\/b> 1.) al. M\u0142ynik<\/i>, niem. Mlyniki<\/i>, Melensdorf<\/i>,<\/span> dok. po 1415 r. al. Mehlensdorf<\/i>, w\u015b pod Lidzbarkiem, w dawniejszem komturstwie brodnickiem, dzi\u015b ju\u017c nie istnieje, bo wspisach urz\u0119d. nie podana. Zawiera\u0142a 45 w\u0142\u00f3k, za czas\u00f3w krzy\u017cackich czynszowa\u0142a w XV w. 1 grzywn\u0119 od w\u0142\u00f3ki, w\u00f3wczas by\u0142o 15 obsadzonych w\u0142\u00f3k, a 30 pustych (ob. Schultz: Gesch. des Kr. Kulm., II, str. 112 i K\u0119trz.: O ludn. pols., str. 87). Ksi\u0119gi szkodowe Krzy\u017cak\u00f3w z r. 1414 donosz\u0105, \u017ce Polacy zabrali tutejszemu so\u0142tysowi 4 konie, kt\u00f3re oszacowano na 20 grzywien, szkoda, kt\u00f3r\u0105 ta w\u015b w\u00f3wczas ponios\u0142a, wynosi\u0142a 76 grzywien. 2.) M.,<\/b> niem. Mlinicken<\/i>, w\u015b na Mazurach, pow. go\u0142dapski, st. p. Regellen [Regiele]<\/span>, okr. urz. stanu cywil. G\u00f3rne. Ma 50 w\u0142\u00f3k obszaru. W 1856 r. 186 mk. [Dzi\u015b wie\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

M\u0142yniska<\/b> 1.) pow. nie\u00adszaw\u00adski, gm. Cza\u00adma\u00adnin, par. M\u0105\u00adko\u00adszyn. 2.) M.,<\/b> w\u015b nieistniej\u0105ca, par. \u015awie\u00addzie\u00adb\u00adno, pow. ry\u00adpi\u0144\u00adski. W 1789 r. w\u0142a\u015bc. And. Ko\u00adzic\u00adki wysiewa 7\u00bd 2 kor. \u017cyta i ma 140 z\u0142p. czynszu. 3.) M.,<\/b> w\u015b, pow. lu\u00adbar\u00adto\u00adw\u00adski, gm. i par. Rud\u00adno. Nale\u017c\u0105 do d\u00f3br Lu\u00adbar\u00adtow\u00adskich i s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Banku Polskiego w Warszawie. Jest tu 8 dm., 50 mr. 4.) M.,<\/b> os. le\u015b., pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Wigry, odl. 13 w. od Augustowa, 1 dm., 8 mk. 5.) M.<\/b>–Obo\u00adzis\u00adka<\/i>, os. karcz., pow. so\u00adko\u00ad\u0142ow\u00adski, gm. i par. Kos\u00ads\u00f3w, 1 dm., 60 mr. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

M\u0142ynisko<\/b> [\u2026]<\/span> 20.) M.,<\/b> kol., pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w; le\u017cy tu\u017c przy trakcie bitym wiod\u0105cym z Suwa\u0142k do Prus, o 12 w. od miasta Suwa\u0142k. Rozkolonizowana; sk\u0142ada si\u0119 z czterech osad, zamieszka\u0142ych przez 59 os\u00f3b. Grunta \u017cytnie; tu\u017c obok na wzg\u00f3rzu ma\u0142y lasek \u015bwierkowy, odro\u015bl dawnego lasu rz\u0105dowego stoczonego przez robactwo. Budowle porz\u0105dne; na jednej osadzie stoi \u015bpichlerz murowany z kamienia. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

M\u0142yny<\/b> 1.) w\u015b, pow, brzeski gub. grodz., gm. Ratajczyce, 110 dz. 2.) M.<\/b> Stare<\/i>, w\u015b. pow. kobry\u0144ski, ob. Starom\u0142yny<\/i>. Ma 407 dz.<\/span><\/p>\n

Mn …<\/b> w wielu nazwach tak zaczynaj\u0105cych si\u0119 mamy w\u0142a\u015bciwe M<\/span>azurom wtr\u0105cenie brzmienia n, skutkiem czego nazwy takie jak: Mniszek<\/i>, Mniszewo<\/i>, Mniszki<\/i> uwa\u017ca\u0107 nale\u017cy najcz\u0119\u015bciej za Miszek<\/i>, Miszewo<\/i>, Miszki<\/i>, Myszki<\/i>…, i wyprowadza\u0107 od \u017ar\u00f3d\u0142o\u0142owu Mich<\/i>. Stwierdza to zreszt\u0105 pisownia tych nazw w dawnyeh dokumentach. W niewielu razach i to g\u0142\u00f3wnie poza<\/span> obr\u0119bem Mazowsza, trafiaj\u0105 si\u0119 nazwy od \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owu mnich<\/i> (monachus) utworzone, nadawane zwykle wsiom klasztornym. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Mniechen<\/b> (niem.), pow. lecki, ob. <\/i>Kurcz\u0105tka<\/a><\/i> i Miechy<\/i>.<\/p>\n

Mniedszen<\/b> (niem.), os. le\u015bna, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k.<\/p>\n

Mniodunsken<\/b> (niem.), ob. Miodu\u0144skie<\/i>.<\/p>\n

Mocarze,<\/b> Moczarze<\/i>, dawniej Moczarzewo<\/i>, w\u015b, pow. kolne\u0144ski. R. 1435 W\u0142adys\u0142aw ks. mazow., Mateuszowi i Janowi z M. sprzedaje 40 \u0142an. che\u0142m. nad rzk\u0105 Biebrz\u0105 z brzegiem rzeki, le\u017c\u0105cych w lesie zw. Brzostowo, za 40 k\u00f3p (Kapica, Her\u00adbarz, 280). W r. 1577 s\u0105 cz\u0119\u015bci: Moczarze Trojanki, Same\u0142ki, Budne i Antiqua. W nich 24\u00bd, \u0142an., 5 zagr.<\/span><\/p>\n

Mocewicze,<\/b> w\u015b i folw. nad rz. [Bia\u0142\u0105]<\/span> Ha\u0144cz\u0105, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo, odl. 32 w. od Sejn. W\u015b ma 13 dm., 98 mk.; folw. 2 dm., 10 mk. W 1827 r. 12 dm., 70 mk. Folw. i w\u015b M. rozl. mr. 935: gr. or. i ogr. mr. 162, \u0142\u0105k mr. 74, past. mr. 24, lasu mr. 583, zaro\u015bli mr. 30, nieu\u017c. i place mr. 62, bud. z drzewa 7; cegielnia. W\u015b M. os. 11, z gr. mr. 144. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mochnata,<\/b> w\u015b, pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. Brzo\u00adzo\u00adwo Nowe, 20 w. od Biel\u00adska, 855 dz.<\/span><\/p>\n

Mockabudzie,<\/b> pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze, odl. 29 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 6 dm., 48 mk. W 1827 r. 6 dm., 65 mk.<\/p>\n

Mockupie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. Syntowty, odl. 12 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 14 dm., 158 mk.<\/p>\n

Moczalnia<\/b> Stara<\/i> i Nowa<\/i>, dwie wsi, pow sok\u00f3lski, gm. Kamionka. M. Stara 119 dz., Nowa 53 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Moczulina,<\/b> rz., dop\u0142yw Rosi Niemnowej<\/a>.<\/p>\n

Moczulisko<\/b> al. Moczuliszcze<\/i>, fol. d\u00f3br Gniezno, pow. wo\u0142kowyski.<\/span><\/p>\n

Moczuliszcze<\/b> 1.) w\u015b, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Wo\u0142czyn, 39 w. od Brze\u015bcia, 57 dm., 198 mk., cegielnia, 977 dz. 2.) M.,<\/b> fol. d\u00f3br Dziewi\u0105tkowicze Stare, pow. s\u0142onimski. 3.) M.,<\/b> ob. Moczulisko<\/i>.<\/span><\/p>\n

Moczulna,<\/b> w\u015b, dobra i 2 chutory, pow, Wy\u0142kowyski, gm. Ro\u015b, 8 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b ma 231 dz.; dobra Olendzkich, 735 dz. (352 lasu) i Kort\u00f3w 98 dz. Jeden chutor Haraburd\u00f3w, 60 dz., drugi D\u0105browskich.<\/span><\/p>\n

Moczuny,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny, odi. 41 w. od Maryampola. Ma 36 dm., 328 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 15 dm., 128 mk.<\/p>\n

Moczyd\u0142y<\/b> 1.) Ja\u00adku\u00adbo\u00adwi\u0119\u00adta<\/i>, par. Ja\u00adb\u0142o\u0144-ko\u015bcielna, i 2.) M.<\/b> Sta\u00adni\u00ads\u0142a\u00adwo\u00adwi\u0119\u00adta<\/i>, par. D\u0105b\u00adr\u00f3w\u00adka-ko\u015b\u00adciel\u00adna; obie wsie szla\u00adche\u00adckie, pow. mazowiecki, gm. Sze\u00adpie\u00adto\u00adwo. W 1827 r. M. Ja\u00adku\u00adbo\u00adwi\u0119\u00adta 15 dm., 105 mk. M. Sta\u00adni\u00ads\u0142a\u00adwo\u00adwi\u0119\u00adta, 12 dm., 84 mk. 3.) M.,<\/b> pow. ma\u00adzo\u00adwie\u00adc\u00adki, ob. D\u0105b\u00adro\u00adwa-Mo\u00adczy\u00add\u00ad\u0142y (t. I, 923). 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Dowspuda, par. Jan\u00f3wka, odl. 24 w. od Augustowa, ma 22 dm., 167 mk. W 1827 r. 18 dm., 109 mk.<\/p>\n

Moczyd\u0142y<\/b> 1.) Dubiny<\/i>, Kuksiki<\/i> al. Kukie\u0142k<\/i>i, Pszcz\u00f3\u0142ki<\/i> i Stare<\/i>, 4 okolice szlach., pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. Sk\u00f3\u00adrzec, 46 w. od Biel\u00adska. M. Dubiny 65, M. Kuksiki 69, M. Pszcz\u00f3\u0142ki 38 i M. Stare 40 dz. Gnia\u00adz\u00addo Mo\u00adczul\u00adskich. Ob. Pierlejewo<\/i> (t. VIII). 2.) M.<\/b> Lachowskie<\/i> al. Moczyde\u0142ki<\/i> i M. Stare<\/i>, dwie okolice szlach., tam\u017ce, gm. Narojki, par. kat. Ostro\u017cany, 45 i 70 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a>Modlin<\/b> 1.) urz\u0119downie No\u00adwo\u00adge\u00ador\u00adgiewsk<\/i>, w\u015b, p\u00f3\u017aniej twierdza, pow. p\u0142o\u0144ski,<\/span> forteca nad Wis\u00ad\u0142\u0105 z prawego brzegu, przy uj\u015bciu Narwi<\/a> do Wis\u00ad\u0142y, pow. p\u0142o\u0144\u00adski, odl. 31 w. od Warszawy, le\u017cy pomi\u0119dzy No\u00adwym Dwo\u00adrem, os. miejsk\u0105 nad Narwi\u0105 z przeciwnego brzegu, a Zak\u00adro\u00adczy\u00admiem, miastem nad Wis\u00ad\u0142\u0105 z praw. brz., odl. 3 w. od Mod\u00adli\u00adna. O 4 w. powy\u017cej M. wpada Wkra do Narwi z praw. brz. Kolej \u017celazna nad\u00adwi\u015b\u00adla\u0144\u00adska i dwie drogi bite wojenne z praw. i lew. brz. Wis\u00ad\u0142y \u0142\u0105cz\u0105 M. z Warszaw\u0105. Wielki most \u017celazny zbudowany dla kolei nad\u00adwi\u015b\u00adla\u0144\u00adskiej \u0142\u0105czy brzegi Narwi. W miejscu gdzie si\u0119 wznosi dzisiejsza twierdza by\u0142a pierwotnie przysta\u0144 wi\u015blana i sk\u0142ad soli na gruntach wsi M. (ob. Verduma podr\u00f3\u017c, Liske, Cudziemcy). Strategiczno znaczenie tego punktu wyzyskali najpierwsi Szwedzi. W 1655 r. stan\u0105\u0142 tu obozem gen. Sten\u00adbok i okopa\u0142 si\u0119. W nast\u0119pnym roku stanowisko to zajmowa\u0142 falcgraf Adolf Jan i zt\u0105d kr\u00f3l szwedzki wraz z elektorem brandeburskim wyruszyli po mo\u015bcie rzuconym na Narwi w 32,000 ludzi pod Pra\u00adg\u0119 w d. 27 lipca. Napoleon I odebrawszy Prusakom prowincye polskie, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na wa\u017cno\u015b\u0107 M. i poleci\u0142 wznie\u015b\u0107 tu fortec\u0119. Od 1807 do 1812 r. tysi\u0105ce r\u0105k pracowa\u0142o nad budow\u0105 twierdzy, kt\u00f3r\u0105 jej komendant genera\u0142 holenderski Dondell podda\u0142 wojskom rossyjskim w d. 25. grudnia 1813 r. Po utworzeniu kr\u00f3lestwa kongresowego M. przeszed\u0142 pod zarz\u0105d \u00f3wczesnej w\u0142adzy wojskowej. W kampanii 1831 r. a raczej w strategicznych planach kierownik\u00f3w akcyi wojennej, M. odgrywa\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Zaj\u0119ty przez wojska rossyjskie, M. zosta\u0142 z czasem znacznie rozszerzony i umocniony. Fortyfikacye si\u0119gn\u0119\u0142y i na przeciwne brzegi Narwi i Wis\u0142y. Obr\u0119b wa\u0142\u00f3w fortecznych wynosi 9 kil. Szereg fort\u00f3w otacza twierdz\u0119 w kilkowiorstowym promieniu. W twierdzy mieszcz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wne sk\u0142ady pontonierskie, wielkie magazyny intendentury, wi\u0119zienie wojskowe, wielki m\u0142yn parowy i oko\u0142o 8000 za\u0142ogi. Pod fortec\u0105 za\u0142o\u017cono kolonie zaludnione przez sprowadzonych ze \u015brodkowej Rossyi osadnik\u00f3w. Nie spotykamy tej nazwy ni w dokumentach, ni w reg. pob. z XVI w. W takim jednak punkcie jak uj\u015bcie Narwi do Wis\u0142y, musia\u0142a istnie\u0107 zdawna osada. Z wielkim prawdopodobie\u0144stwem mo\u017cna nazw\u0119 M. uwa\u017ca\u0107 za przekszta\u0142cenie pierwotnej nazwy Mogilno. Wie\u015b tej nazwy wspom. w akcie uposa\u017cenia biskupstwa p\u0142ockiego z XIV w. W r. 1576 \u201eMoglno\u201c, wie\u015b kr\u00f3lewska, nale\u017c\u0105ca do grodu w Zakroczymiu, mia\u0142a 16 \u0142an., 2 rzem.<\/span> 2.) M.<\/b>–Stary<\/i>, w\u015b, pow. p\u0142o\u0144ski, 4 okr., gm. i par. Po\u00admie\u00adcho\u00adwo, odl. o 36 w. od P\u0142o\u0144\u00adska; posiada st. dr. \u017cel. nad\u00adwi\u015b\u00adla\u0144\u00adskiej, 2 dm., 52 mr. ziemi. 3.) M.<\/b>–Nowy<\/i>, kol. w\u0142o\u015bc., pow. p\u0142o\u0144\u00adski, 4 okr. gm. Po\u00admie\u00adcho\u00adwo, par. No\u00adwy Dw\u00f3r, odl. o 33 w. od P\u0142o\u0144\u00adska, posiada ewang. dom modlitwy, szko\u0142\u0119, karczm\u0119, 33 dm., 446 mk., 697 mr. gr. dobrego, 44 nieu\u017c. 4.) M.<\/b> al. Nowy Rynek<\/i>, w\u015b, pow. os\u00adtrow\u00adski, gm. Ko\u00admo\u00adro\u00adwo, par. Je\u00adlon\u00adki. 5.) M.,<\/b> os., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Przytu\u0142y. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Modrzyce,<\/b> w\u015b, na miejscu kt\u00f3rej za\u0142o\u017con\u0105 zosta\u0142a twierdza Iwangr\u00f3d, w pow. nowoaleksandryjskim. Wie\u015b t\u0119 przeniesiono na grunta wsi Rycice.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Modyszki,<\/b> jezioro w pow. suwalskim, ob. <\/i>Kadaryszki<\/a><\/i> (III, 658).<\/p>\n

Modzele,<\/b> w\u015b, pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski. Jan ks. mazowiecki nadaje Mi\u00adko\u00ad\u0142a\u00adjowi z Modzel (p\u0142o\u0144\u00adskie), 20 \u0142an. zw. So\u00adko\u00adla\u00ad\u0142\u0105\u00adka pod \u0141om\u00ad\u017c\u0105, na kt\u00f3rych to \u0142anach za\u0142o\u017cy\u0142 on wie\u015b Modzele. Jednocze\u015bnie Scibor z M. otrzymuje tu od ksi\u0119cia 10 \u0142an. (Kapica, Her\u00adbarz, 285). Ob. Drozdowo<\/i>.<\/span><\/p>\n

Modzele,<\/b> by\u0142o to podobno dawne god\u00ad\u0142o wojenne z zawo\u0142aniem Boj\u00adcza, zt\u0105d herb Mod\u00adze\u00adlew\u00adskich zwie si\u0119 Boj\u00adcza.<\/p>\n

Modziejki,<\/b> w\u015b i fol., pow. wo\u0142kowyski, gm. Biskupice, 11 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b 74 dz.; fol. von Wittorf\u00f3w, z chutorem Jan\u00f3w 340 dz.<\/span><\/p>\n

Mogielnica,<\/b> ob. Mogilnica<\/i>.<\/p>\n

Mogilany,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Indura, 32 w. od Grodna, 486 dz. Pod wsi\u0105 wzg\u00f3rza, zw. G\u00f3ry Mogila\u0144skie.<\/span><\/p>\n

Mogila\u0144aska wy\u017cyna<\/b> w gub. grodzie\u0144skiej, mi\u0119dzy dorzeczami Niemna<\/a>, Bobra, Supra\u015bli, \u015awis\u0142oczy<\/a>, stanowi dzia\u0142 wodny mi\u0119dzy dorzeczami Niemna i Narwi<\/a>. Wznosi si\u0119 ona przy Soko\u0142ach 765 st\u00f3p, przy Sadowie 703 st\u00f3p a przy Mogilanach przedstawia szereg wzg\u00f3rz si\u0119gaj\u0105cych 675 st\u00f3p i nosz\u0105cych nazw\u0119 Mogila\u0144skich g\u00f3r.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mogilnica<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. che\u0142mski, gm. Siedliszcze, par. Paw\u0142\u00f3w, odl. 21 w. od Che\u0142mna a 5 w. od linii dr. \u017cel. nadwi\u015bla\u0144. W 1827 r. 56 dm., 265 mk. Jest tu cerkiew par. dla ludno\u015bci rusi\u0144skiej, szko\u0142a pocz\u0105t., gorzelnia, m\u0142yn wodny i pok\u0142ady kamienia wapiennego. Folw. M. z wsi\u0105 M. i Dobromy\u015bl rozl. mr. 2357: gr. or. i ogr. mr. 1056, \u0142\u0105k mr. 473, past. mr. 98, lasu mr. 576, nieu\u017c. i place mr. 154; bud. z drz. 31. W\u015b M. os. 50, z gr. mr. 1173; w\u015b Dobromy\u015bl os. 19, z gr. mr. 319. 2.) M.<\/b> al. Mogielnica<\/i>, w\u015b, pow. soko\u0142owski, gm. Korczew, par. Skrzeszew, w dolinie rz. Bugu, odl. 4 w. od Drohiczyna. Ma 20 dm., 136 mk., 327 mr. ziemi. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 88 mk. Po\u0142o\u017cenie faliste, gleba \u017cytnia. Kurhany, grodzisko, groby kamienne. Osada staro\u017cytna i za Jad\u017awing\u00f3w<\/a> prawdopodobnie warownia. 3.) M.<\/b> al. Mogielnica<\/i>, w\u015b, pow. augustowski, gm. D\u0119bowo, par. Jam<\/span>iny, odl. 22 w. od Augustowa. Le\u017cy na piaszczystej wynios\u0142o\u015bci, g\u00f3ruj\u0105cej nad b\u0142otami rz. Biebrzy; ma 54 dm., 505 mk., 1305 mr. obszaru. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 42 dm., 254 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br \u0141abno. Br. Ch.<\/i>, T. \u0141.<\/i><\/p>\n

Mogilno,<\/b> r. 1576 Mogino<\/i>, ob. Modlin<\/i>.<\/span><\/p>\n

Mogi\u0142a,<\/b> rus. mohi\u0142a<\/i> al. mohy\u0142a<\/i>, staros\u0142ow. mogi\u0142a<\/i> (od sanskryckiego pierwiastku mah<\/i>, znacz\u0105cego rosn\u0105\u0107\u2014crescere), jestto nasyp ziemny sto\u017ckowatego przewa\u017cnie kszta\u0142tu, wznoszony w przedhistorycznej epoce plemion s\u0142owia\u0144skie dla upami\u0119tnienia miejsca, w kt\u00f3rym zosta\u0142y z\u0142o\u017cone zw\u0142oki wodza, znakomitego wojownika, w og\u00f3le zas\u0142u\u017conego m\u0119\u017ca. Sypanie mogi\u0142 pami\u0105tkowych jest w\u0142a\u015bciwe wszystkim niemal ludom w epoce przedhistorycznej, tym mianowicie, kt\u00f3re albo nieposiada\u0142y materya\u0142\u00f3w pozwalaj\u0105cych wznosi\u0107 groby i grobowce u\u0142o\u017cone z kamieni lub wykute w ska\u0142ach albo te\u017c nie umia\u0142y obrabia\u0107 posiadanego materya\u0142u i niezna\u0142y techniki budowlanej. Niekt\u00f3re ludy rozwin\u0119\u0142y tak wysoko sztuk\u0119 wznoszenia nasypowych pomnik\u00f3w, i\u017c, jak o tem \u015bwiadcz\u0105 odnalezione w Ameryce wspania\u0142e roboty ziemne, odtwarzaj\u0105ce swymi kszta\u0142tami w olbrzymich rozmiarach zarysy postaci zwierz\u0119cych lub fantazyjne kombinacye linijne, zabytki te mog\u0105 by\u0107 przeciwstawiane piramidom kamiennym. Na obszarze ziem s\u0142owia\u0144skich nasypy ziemne najliczniej wyst\u0119puj\u0105 tam, gdzie nie si\u0119ga obszar g\u0142az\u00f3w narzutowych, a mianowicie na ziemiach Rusi. Na obszarach zachodniej S\u0142owia\u0144szczyzny przewa\u017caj\u0105 grodziska, nasypy obronne, we wschodniej za\u015b mogi\u0142y, nasypy pami\u0105tkowe lub stra\u017cnice stepowe, s\u0142u\u017c\u0105ce zar\u00f3wno do obserwowania zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 naje\u017ad\u017ac\u00f3w jak i do oryentowania si\u0119 podr\u00f3\u017cnikom, a mo\u017ce i za kopce graniczne dla ca\u0142ych prowincyi. Nazwa kurhany odnosi si\u0119 zapewne do zwyczajnych grob\u00f3w (na obszarze Rusi litewskiej), podczas gdy mogi\u0142y stanowi\u0142y wyj\u0105tkowe grobowce i wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 od nasyp\u00f3w ziemnych, pokrywaj\u0105cych groby kamienne i miejsce pochowania zwyk\u0142ych umar\u0142ych, sw\u0105 wysoko\u015bci\u0105 i rozmiarami. Ilo\u015b\u0107 pracy ludzkiej wy\u0142o\u017conej na dokonanie nasypu by\u0142a wyrazem albo \u017calu i czci dla zmar\u0142ych albo te\u017c \u015bwiadectwem jego pot\u0119gi i zamo\u017cno\u015bci. Mogi\u0142a Wandy pod Krakowem ma 33 metr. wysoko\u015bci i do 1300 s\u0105\u017cni kubicznych obj\u0119to\u015bci. Mogi\u0142a Igora w pow. owruckim, nad rz. Usz\u0105, na obszarze wsi Niemir\u00f3wki, rozkopana w 1849 r., mia\u0142a 20 \u0142okci wysoko\u015bci a do 70 \u0142okci \u015brednicy u podstawy. Znalezione w niej przedmioty pozwalaj\u0105 wnosi\u0107, i\u017c sypano t\u0119 mogi\u0142\u0119 na miejscu dokonanego ca\u0142opalenia i obrz\u0105dk\u00f3w mu towarzysz\u0105cych. Mogi\u0142a Perepiatychy pod Chwastowem<\/a> ma 5 s\u0105\u017cni wysoko\u015bci i do 50 s\u0105\u017cni obwodu u podstawy. Systematyczne poszukiwanie archeologiczne mog\u0142yby jedynie rozstrzygn\u0105\u0107 kwesty\u0119 pochodzenia i znaczenia rozlicznych pomnik\u00f3w ziemnych spotykanych na obszarach S\u0142owia\u0144szczyzny. Dotychczasowe cz\u0105stkowe, przypadkowe rozkopywania niedostarczy\u0142y jeszcze dostatecznej liczby danych do oparcia na nich pewnych wniosk\u00f3w. Jedna tylko prowincya a mianowicie Prusy zachodnie, zosta\u0142a specyalnie opracowan\u0105 pod tym wzgl\u0119dem przez Godfryda Ossowskiego we wzorowej mapie i do\u0142\u0105czonych do niej obja\u015bnieniach (Mapa archeol. Prus Zachodnich z tekstem obja\u015bniaj\u0105cym, Krak\u00f3w 1881). Bogate w kurhany i horodyszcza obszary Mi\u0144szczyzny (dawnej Rusi litewskiej) badali Eustachy i Konstanty Tyszkiewicz i Kirkor a obecnie zajmuje si\u0119 tymi okolicami Henryk Tatur. Mogi\u0142y Ukrainy opisywali Funduklej (po ross.) oraz M. Grabowski (po polsku). Jedyn\u0105 pr\u00f3b\u0105 uj\u0119cia w systematyczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 rezultat\u00f3w poszukiwa\u0144 archeologicznych na obszarze ca\u0142ej S\u0142owia\u0144szczyzny jest dzie\u0142o J Kraszewskiego: \u201eSztuka u S\u0142owian a szczeg\u00f3lnie w Polsce i Litwie przedchrze\u015bcia\u0144.\u201c (Wilno 1860 r.). Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mogi\u0142a-Mendoga,<\/b> kurhan na przedm. miasta Pi\u0144ska zwanym Leszcz<\/a> (ob.).<\/p>\n

Mogiszki,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny, odl. 42 w. od Maryampola, ma 1 dm, 11 mk.<\/p>\n

Mohylna<\/b> al. Mohilna<\/i>, Mohilno<\/i>, staro\u017cytne mczko nad Niemnem<\/a>, w p\u0142d.-zach. kra\u0144cu powiatu ihume\u0144skiego, przy go\u015bci\u0144cu wiod\u0105cym z Nie\u015bwie\u017ca do Uzdy, w 1 okr. polic. u\u017adzie\u0144skim, o 105 w. od Ihumenia. Ma przesz\u0142o 150 dm., 800 mk. obojga p\u0142ci; cerkiew parafialn\u0105, szko\u0142\u0119 \u017cydowsk\u0105, zarz\u0105d gminy sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 5 starostw wiejskich, 33 wiosek i do 1300 w\u0142o\u015bcian p\u0142ci m\u0119zkiej; szpital, szk\u00f3\u0142ka gminna, przew\u00f3z na Niemnie. W 1235 r. pod M. zasz\u0142a mordercza bitwa o supremacy\u0119 nad Rusi\u0105 litewsk\u0105 pomi\u0119dzy po\u0142\u0105czonymi si\u0142ami kniazi\u00f3w waregskich: kijowskim, w\u0142odzimierskim, druckim a ks. lit. Ryngoldem, kt\u00f3ry rozbiwszy na g\u0142ow\u0119 nieprzyjaci\u00f3\u0142 i zapewniwszy sw\u0105 w\u0142adz\u0119 nad temi stronami, powr\u00f3ci\u0142 z ogromnemi \u0142upami do Nowogr\u00f3dka. Po zho\u0142dowaniu tych stron przez Litw\u0119 M. by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 ks. litewskich; Witold w XIV w. odda\u0142 j\u0105 jednemu z ksi\u0105\u017c\u0105t krwi a p\u00f3\u017aniej drog\u0105 spadku w\u0142adali tu kniaziowie Kobry\u0144scy; w XIV w. M. nale\u017cy do Pac\u00f3w, p\u00f3\u017aniej przesz\u0142a do Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i stanowi\u0142a z przyleg\u0142o\u015bciami cz\u0119\u015b\u0107 ordynacyi nie\u015bwieskiej; w dwudziestych latach b. w. [XIX w.]<\/span> od\u0142\u0105czona od ordynacyi i oddana, jako wiano, jedynej c\u00f3rce ks. Dominika, Stefanii, przesz\u0142a w dom ks. Wittgenstein\u00f3w; obecnie jest w\u0142asno\u015bci\u0105 ks. Pio\u00adt\u00adra Wit\u00adtgen\u00adstei\u00adna, syna Ste\u00adfa\u00adnii. Propinacya wynosi przesz\u0142o 300 rs. Miejscowo\u015b\u0107 bezle\u015bna, grunta piaszczyste; na wiosn\u0119 przysta\u0144 na Niemnie do wi\u0105zania p\u0142yt\u00f3w drzewa towarnego. Nigdy tu nie by\u0142o wypadk\u00f3w cholery, chocia\u017c okoliczne wioski wielce od niej cierpia\u0142y. A. Jel.<\/i><\/p>\n

Mohylowce,<\/b> w\u015b i dobra nad rzk\u0105 Myszank\u0105, pow. wo\u0142kowyski, gm. \u0141yskowo, 39 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b 50 dm., 542 mk., szko\u0142a, 1072 dz.; dobra Dzieko\u0144skich, 5081 dz. (2026 lasu).<\/span><\/p>\n

Mojsiejewicze<\/b> 1.) mylnie Mojsiewicze<\/i> (t. VI, 618), w\u015b i folw., pow. wo\u0142kowyski, gm. Krzemienica, 14 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b 237 dz.; folw. Chodakowskich 578 dz. 2.) M.,<\/b> w., tam\u017ce, gm. Podorosk, 22 w. od Wo\u0142kowyska 361 dz.<\/span><\/p>\n

Mojwidy,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Sereje, par. Miros\u0142aw, odl. 48 w. od Sejn, ma 4 dm., 35 mk. W 1827 r. 2 dm., 26 mk.<\/p>\n

Mokra<\/b> 1.) al. Bacha<\/i>, struga w pow. toru\u0144skim, oko\u0142o 3\u00bd mili d\u0142uga, wytryska z jez. Wieczna, le\u017c\u0105cego na pograniczu pow. che\u0142mskiego i toru\u0144skiego, niedaleko Zaj\u0105czkowa. P\u0142ynie przez W\u0119gorzyn, Kie\u0142basin, jez. Mlewiec (Lebener-See), dalej przez Gostkowo, Rogowo, Gr\u0119bocin uchodzi pod Lubiczem do Drw\u0119cy. Od Gr\u0119bocina zowie si\u0119 te\u017c Wilcz\u0105 strug\u0105 (Wolfs-Fliesschen). Pod Gr\u0119bocinem bowiem, tam gdzie do M. wp\u0142ywa ma\u0142a stru\u017cka \u0141\u0105ka, przeprowadzili Krzy\u017cacy ju\u017c w XIII w. kana\u0142 do Torunia, kt\u00f3ry w dokumentach nosi nazw\u0119 rzeki. Poni\u017cej dawniejszego zamku krzy\u017cackiego wp\u0142ywa ten kana\u0142 do Wis\u0142y. Za czas\u00f3w krzy\u017cackich s\u0142u\u017cy\u0142 do p\u0119dzenia m\u0142yna, warzenia piwa i prowadzenia innych rob\u00f3t si\u0142y wodnej wymagaj\u0105cych. Jako swoje wy\u0142\u0105czne dzie\u0142o uwa\u017cali go Krzy\u017cacy w obr\u0119bie ca\u0142ego miasta za sw\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107, szczeg\u00f3lniej o ile s\u0142u\u017cy\u0142 do p\u0119dzenia m\u0142yna. Spad tej rzeczki jest tak silny, \u017ce gdy si\u0119 zamknie kurki sze\u015bciu tryskaj\u0105cych studni, po mie\u015bcie roz\u0142o\u017conych, to z si\u00f3dmego, na podw\u00f3rzu ratuszowym, bije promie\u0144 wody na 15 st\u00f3p wysoko\u015bci (ob. Roczniki towarz. nauk. w Toruniu, 1884, str. 72 i Wernicke: Beschr. der Stadt. Thorn, str. 245). 2.) M.,<\/b> niem. Mukrz-Fliess, struga, pow. \u015bwiecki, wyp\u0142ywa z jeziora, nad kt\u00f3rem le\u017cy osada Mokrz, p\u0142ynie potem ze wschodu na zach. przez Eibenbusch i Hut\u0119 i wpada pod Lniankiem do Ryszki, z kt\u00f3r\u0105 razem uchodzi do Czarnej wody. 3.) M.,<\/b> dok. Mockera<\/i> al. Muckir<\/i>, struga w Pomezanii. Nad ni\u0105 le\u017ca\u0142 w XIII w. jaki\u015b gr\u00f3d warowny starych Prusak\u00f3w, kt\u00f3ry zdoby\u0142 i zburzy\u0142 Henryk, margrabia mi\u015bnie\u0144ski (1218 do 1288). Zdaje si\u0119, \u017ce to ta sama stru\u017cka, kt\u00f3ra si\u0119 wije przez wie\u015b Mokre w pow. grudzi\u0105dzkim, a potem wp\u0142ywa do Wis\u0142y (ob. Script. rer. Pruss. I, 60, 357 i III, 545). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mokre<\/b> 1.) w\u015b i fol., pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. Dubia\u017cyn, 7 w. od Biel\u00adska, 359 dz. Folw. nale\u017cy do d\u00f3br Knorydy Podle\u015bne. 2.) M.,<\/b> w\u015b, dobra i os., pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Kotra, 10 w. od Prutany. W\u015b ma 21 dm., 129 mk., cerkiew, 492 dz. w\u0142oBc., 84 cerk.; dobra, \u017belazowskich, z fol. Agatowo 583 dz.; os. 26 dz. 3.) M.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. klimowicki, gm. Moszowe (10 w.), 21 dm., 175 mk. Dobra Ho\u0142y\u0144skich, 3426 dz. (2553 lasu), huta szklana, m\u0142yn.<\/span><\/p>\n

Mokre<\/b> 1.) Mokroje<\/i>, w\u015b cerkiewna, pow. by\u00adcho\u00adw\u00adski, gm. ho\u00adro\u00adde\u00adc\u00adka, 121 dm., 667 mk., z kt\u00f3rych 1 zajmuje si\u0119 bednarstwem. 2.) M.,<\/b> futor szlach., pow. oszmia\u0144ski; w 1 okr. polic., o 10 w. od Oszmiany, l dm., 15 mk. katol. 3.) M.,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, w\u0142asno\u015b\u0107 Kos\u00ads\u00f3w. 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, w\u0142asno\u015b\u0107 Zien\u00adko\u00adwi\u00adcz\u00f3w; w\u0142o\u015bcianie wnie\u015bli 4300 rs. wykupu za ziemi\u0119. J. Krz.<\/i><\/p>\n

Mokrzyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele, odl. 27 w. od Maryampola, ma 18 dm., 168 mk. W 1827 r. 16 dm., 129 mk.; ob. Iwaniszki<\/i> 2).<\/p>\n

Mokugo\u0142a,<\/b> ob. Makugola<\/i>.<\/span><\/p>\n

Moladugno,<\/b> pow. trocki. Znajdowano tu siekierki i strza\u0142ki krzemienne.<\/span><\/p>\n

Moldzie,<\/b> niem. Moldzien<\/i>, dok. Molsen<\/i>, Mulden<\/i>, w\u015b na polsko-pruskich Mazurach, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k, okr. urz. stanu cywil. Grabnik. Posiada szko\u0142\u0119 i 128 mk. Istnia\u0142y ju\u017c r. 1476 i odbywa\u0142y jedn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 (ob. K\u0119trz.: O ludn. pols., str. 453 i 265). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Molenie,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Wierzbo\u0142\u00f3w, odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 11 dm., 78 mk.<\/p>\n

Moleniszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Bartniki, par. \u0141ankieliszki, odl. 11 w. Wy\u0142kowyszek, ma 14 dm., 111 mk.<\/p>\n

<\/a>Molthainen<\/b> (niem.), ob. Malteinen<\/i>. Dla uzupe\u0142nienia nadmieniamy tu, \u017ce w\u015b ta zwana Moltheinen<\/i>, Molteinen<\/i>, Molthenen<\/i>, dok. Molteynen<\/i>, Molteyn<\/i>, ma ko\u015bc. paraf. ew., kt\u00f3ry dawniej by\u0142 katolickim. Proboszcz posiada\u0142 4 w\u0142\u00f3ki i pobiera\u0142 5 \u0142asz<\/span>t\u00f3w mesznego, r. 1486 by\u0142 prob. Baltazar L\u00f6szenstein; predyka\u0144ci luterscy pojawiaj\u0105 si\u0119 tu ju\u017c w 1560 r. (ob. Script. rer. Warm. I, str. 382). \u017be tu dawniej istnia\u0142 dw\u00f3r krzy\u017cacki, powiedziano ju\u017c pod Malteinen, ale przez omy\u0142k\u0119 napisano tam, \u017ce le\u017ca\u0142 w Sambii<\/a> (Script. rer. Pruss. II, str. 709), podczas kiedy go szuka\u0107 nale\u017cy w ziemi bartskiej.<\/span> K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Molwat<\/b> ( dok.). Wed\u0142ug Toeppena jestto rz. Dawina, uchodz\u0105ca do Szeszupy<\/a>, dop\u0142ywu Niemna<\/a> (ob. Script. rer. Pruss. II, str. 689).<\/p>\n

Mo\u0142oczki<\/b> 1.) w\u015b, pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. Du\u00adbia\u00ad\u017cyn, 21 w. od Biel\u00adska, 1110 dzies. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. s\u0142onimski, gm. R\u00f3\u017cany, 42 w. od S\u0142onima, 35 dm., 357 mk., 891 dz.<\/span><\/p>\n

Mo\u0142otniewo,<\/b> jezioro w pow. grodzie\u0144skim, na wsch. od stacyi dr. \u017cel. warsz.-petersb. Porzecze.<\/p>\n

Mo\u0142upie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki, odl. 17 w. od Maryampola, ma 8 dm., 106 mk.<\/p>\n

Momainen<\/b> (dok.) ob. Momehnen<\/i>.<\/p>\n

Momehnen<\/b> al. M.-Neuhof<\/i> (niem.), dok. Momainen<\/i>, Mommeyn<\/i>, w\u015b, pow. gierdawski st. p. Skandau, tworzy osobny okr. urz. stanu cywil., kt\u00f3ry r. 1880 mia\u0142 1270 dusz. W 1882 r. urodzi\u0142o si\u0119 65 dz., umar\u0142o 38 os., zawarto 11 ma\u0142\u017ce\u0144stw. W 1836 r. 341 mk. W 1480 r. by\u0142 tu proboszczem Miko\u0142aj Furman z dyec. che\u0142mskiej (ob. Script. rer. Warm. I, str. 364). Dzi\u015b stanowi M. osobn\u0105 par. ewang. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Monaster,<\/b> z greckiego, w ko\u015bciele wschodnim to samo co w zachodnim klasztor<\/i>, t. j. dom przy ko\u015bciele al. cerkwi, gdzie si\u0119 mieszcz\u0105 mnisi, zakonnicy, pod prze\u0142o\u017ce\u0144stwem opata, archimandryty igumena. Zt\u0105d liczne nazwy miejscowo\u015bci, jak: Monaster<\/i>, Monasterek<\/i>, Monasterzyszcze<\/i>, Monasterzyska<\/i> i inne.<\/p>\n

Monciaki,<\/b> Montiaki<\/i>, w\u015b i dobra, pow. wo\u0142kowyski, gm. Zelzin, 27 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b 474 dz.; dobra, hr. de \u017belki, 654 dz. Nadto Chaim Chwojnik ma tu 167 dz. Na gruntach dworskich, w uroczysku Ha\u0142aburdowszczyzna kurhan.<\/span><\/p>\n

Monelaukin<\/b> (dok. 1326), stare pole pruskie w ziemi barckiej<\/a> (ob. Cod. dipl. Warm., I, str. 386). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Monethen,<\/b> niem., ob. Monety<\/i>.<\/p>\n

Monety<\/b> 1.) niem. Monethen<\/i>, w\u015b na pol.-prusk. Mazurach, pow. oleckowski, st. p. Kowale, okr. urz. stanu cywil. Szarejki. R. 1616 podaje ks. Jan Zygmunt do wiadomo\u015bci, \u017ce Wawrzyniec v. Halle, ssta oleckowski, sprzeda\u0142 przed 1564 r. Bro\u017cejowi, so\u0142tysowi w M., 4 w\u0142. so\u0142eckie za 140 grzywien; poniewa\u017c nie otrzyma\u0142 przywileju, wystawia ksi\u0105\u017c\u0119 teraz takowy, nadaj\u0105c zarazem prawo che\u0142m.; 29 w\u0142. by\u0142o od<\/span> dawna<\/span> osadzonych dannikami, kt\u00f3rzy r.<\/span> 1600 sk\u0142adali si\u0119 z samych Polak\u00f3w (ob. K\u0119trz. O ludn. pol., str. 522). W\u015b t\u0119 spali\u0142y w 1757 r. wojska rossyjskie. W 1856 r. 226 mk. (Toeppen: Gesch. Masurens, 361). 2.) M.,<\/b> niem. Monethen<\/i>, dok. Monetki<\/i>, w\u015b na pol.-prus. Mazurach, pow. ja\u0144sborski, st. p. Dryga\u0142y, tworzy osobny okr. urz. stanu cywiln., kt\u00f3ry r. 1880 mia\u0142 2273 dusz. W 1882 r. ur. si\u0119 126 dz., umar\u0142o 86 os\u00f3b, zawarto 12 ma\u0142\u017ce\u0144stw. Siegfried Flach v. Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje Maciejowi z Paw\u0142oczyn na prawie magd. 40 w\u0142. w ro\u017cy\u0144skiem nad strumykiem Be\u0142cz\u0105c\u0105, wy\u017csze i ni\u017csze s\u0105downictwo i wolne rybo\u0142. w jez. Koz\u0142owskiem, oraz pozwala mu zak\u0142ada\u0107 40 barci. Dan w Baldze r. 1474 (ob. K\u0119trz. O ludn. pol., str. 436). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Moniuszeczki,<\/b> os., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gmina Przy\u00adtu\u00adla\u00adn\u00adka, 30 dz.<\/span><\/p>\n

Moniuszki,<\/b> w\u015b, pow, bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm, Ja\u015bwi\u0142y, attyn. Smogor\u00f3wki, 23 dz. w\u0142ok i 40 dz. pryw. Nale\u017ca\u0142a do Moniuszk\u00f3w. Ob. Kapica, Her\u00adbarz, str. 287.<\/span><\/p>\n

Moniuszkowszczyzna,<\/b> chutor, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Przy\u00adtu\u00adla\u00adn\u00adka, \u0141a\u00adpi\u0144\u00adskich, z chut. Si\u00adko\u00adry 61 dz.<\/span><\/p>\n

Monkinie,<\/b> w\u015b i os. le\u015b., pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Wigry, odl. 19 w. od Augustowa; ma 17 dm., 118 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 9 dm., 53 mk. [Pierwotnie nazwa b\u0142ota i ost\u0119pu le\u015bnego, wed\u0142ug K. O. Falka maj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span><\/p>\n

Mo\u0144ki,<\/b> w\u015b i folw. (8 w.)<\/span>, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adtoc\u00adki, gmina Przytulanka<\/span>, w 3 okr. pol. goni\u0105dzkim; st. dr. \u017cel. brzesko-grajewskiej w miejscu<\/span>, pomi\u0119dzy Goni\u0105dzem (o 12 w.) a Knyszynem (14 w.), o 39 w. od Grajewa, 40 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00ads\u00adto\u00adku a 160 w. od Brze\u00ad\u015bcia. W\u015b ma 41 dz. w\u0142o\u015bc. i 146 dz. pryw.; folw. Bajkowskich, 106 dz., <\/span><\/p>\n

Mo\u0144ki<\/b> [\u2026]<\/span> 2.) M.,<\/b> chutor d\u00f3br Duchowlany, pow. wo\u0142kowyski.<\/span><\/p>\n

Moraciewszczyzna,<\/b> chutor w dobrach Johalin, pow. pru\u017ca\u0144ski.<\/span><\/p>\n

<\/a>Moraczewszczyzna,<\/b> ob. Mereczowszczyzna<\/i> i <\/i>Koss\u00f3w<\/a><\/i>.<\/p>\n

Moraten<\/b> al. Morathen<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. i okr. urz. stanu cywil. Go\u0142dap, obejmuje 29 w\u0142. W 1856 r. 202 mk. [W p\u00f3\u0142 odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy Juchnajciami i Skoczami, na zach. brzegu Go\u0142dapy; dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Mordasiki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. n<\/span>adnieme\u0144ska, par. Balwierzyszki, odl. 60 w. od Kalwaryi, ma 7 dm., 95 mk.<\/p>\n

Mordasy,<\/b> w\u015b i fol., pow. kalwaryjski, gm. n<\/span>adnieme\u0144ska, par. Balwierzyszki, odl. 56 w. od Kalwaryi a 1 w. od Niemna; w\u015b ma 25 dm., 141 mk., fol. 3 dm., 11 mk. Fol. M., z attyn. Tupiki, rozl. mr. 370: gr. orn. i ogr. mr. 281, \u0142\u0105k mr. 48, pastw. mr. 26, nieu\u017c. i place mr. 15; bud. z drzewa 12. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mordenburg,<\/b> niem. (dok.), ob. Nordenburg<\/a><\/i>.<\/p>\n

Morg<\/b> al. Morga<\/i>, z niem. Morgen<\/i> (ranek), jestto obszar ziemi jak\u0105 jeden cz\u0142owiek mo\u017ce w ci\u0105gu dnia skosi\u0107 lub zora\u0107. W staropolskim j\u0119zyku t\u0142umaczono niemiecki morgen<\/i> przez wyraz jutrzyna<\/i> kt\u00f3ry nie utrzyma\u0142 si\u0119 w u\u017cyciu. Rozmiary morga by\u0142y rozmaite; ka\u017cda prowincya mia\u0142a sw\u0105 miar\u0119. M\u00f3rg dawny polski koronny r\u00f3wna\u0142 si\u0119 59\u202285 ara, m\u00f3rg nowy polski, maj\u0105cy 300 pr\u0119t\u00f3w, obejmuje 56\u2022017 ara, m\u00f3rg litewski 71\u2022226 ara, che\u0142mi\u0144ski stary 56\u2022062 ara, pruski czyli magdeburski, zwany te\u017c re\u0144skim ma 180 pr\u0119t\u00f3w pruskich i obejmuje 25\u2022532 ara, m\u00f3rg saski (150 pr\u0119t\u00f3w) ma 27\u202267 ara, morg wiede\u0144ski (Joch) ma 1600 s\u0105\u017cni kwadr. czyli 57\u2022554 ara. Dziesi\u0119cina ma 1\u202295 morga nowo\u2013polskiego.<\/p>\n

Morgi<\/b> 1.) w\u015b, pow. mie\u00adchow\u00adski, gm. Igo\u00ad\u0142o\u00admia, par. Po\u00adbied\u00adnik. W 1827 r. w\u015b duch., 19 dm., 115 mk. 2.) M.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. pu\u0142\u00adtu\u00ads\u00adki, gm. Czaj\u00adki, par. Na\u00adsielsk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Czaj\u00adki. Ma 18 os., 631 morg. 3.) M.,<\/b> pow. cie\u00adcha\u00adno\u00adw\u00adski, ob. Ko\u00ad\u0142a\u00adki M.<\/i> 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Paw\u0142\u00f3wka, par. Jeleniewo, odl. 12 w. od Suwa\u0142k, ma 24 dm., 199 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 2 dm., 30 mk. 5.) M.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par, Jeleniewo, odl. 18 w. od Suwa\u0142k, 2 dm., 10 mk. 6.) M.<\/b> al. Serajecie<\/i>, w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Miros\u0142aw, par. Sereje, odl. 49 w. od Sejn. 7.) M.,<\/b> w\u015b i os., pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Sejny, odl. 2 w. od Sejn. Ma 3 dm., 14 mk. 8.) M.,<\/b> fol., pow. sejne\u0144ski, gm. \u015a<\/span>wi\u0119to-Jeziory, par. \u0141o\u017adzieje, odl. 27 w. od Sejn, ma 1 dm., 10 mk. 9.) M.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya, odl. 5 w. od Kalwaryi, ma 10 dm., 48 mk. 10.) M.,<\/b> os. le\u015b., pow. kalwaryjski, gm. i par. Olita, odl. 82 w. od Kalwaryi, 1 dm., 5 mk. 11.) M.,<\/b> fol., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Bartniki, odl. 21 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 3 dm., 17 mk. 12.) M.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Gi\u017ce, par. Wy\u0142kowyszki odl. 8 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 4 dm., 33 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Morgi<\/b> 1.) fol., pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. Orla, Sa\u00admer\u00adlo\u00adt\u00f3w 153 dz. 2) M.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Roman\u00f3wka, 177 dz. 3.) M.,<\/b> urocz. w dobrach To\u0142oczki, pow. sok\u00f3lski. 4.) M.,<\/b> dobra, pow. poniewieski, gm. Pompiany (9 w.). 5.) M.,<\/b> trzy za\u015bc, pow. szawelski, gm. Gru\u017adzie (5, 10 i 16 w.). 6.) M.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Podubis (8 w.). 7.) M.,<\/b> za\u015bc., tam\u017ce, gm. Radziwiliszki, ob. Margis<\/i>. 8.) M.,<\/b> dw\u00f3r, tam\u017ce, gm. Szawlany (10 w.). 9.) M.,<\/b> fol., tam\u017ce, gm. Szawle (7 w.). 10.) M.,<\/b> trzy za\u015bc., tam\u017ce, gm. \u017bagory (5, 14 i 19 w.). 11.) M.,<\/b> dw\u00f3r, pow. wi\u0142komiorski, gm. Onikszty (8 w.), Cze\u00adcho\u00adwi\u00adcz\u00f3w 20 dz. 12.) M.,<\/b> za\u015bc., tamte, gm. Uciana (12 w.). 13.) M.,<\/b> dobra, pow. po\u00ad\u0142oc\u00adki, Bo\u0142\u00adbu\u00adty\u00adnych 140 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Morgieniki<\/b> Pogiermo\u0144ski<\/i>e i Morgieniki Ro\u017celskie<\/i> wsie, pow. maryampolski, gm. Poniemo\u0144\u2013Po\u017caj\u015bcie, par. Pokojnie, odl. 52 w. od Maryampola. M. Pogiermo\u0144skie 45 dm., 150 mk., M. Ro\u017celskie 18 dm., 203 mk. [Por. <\/i><\/span>Pogiermo\u0144<\/a><\/i> i Ro\u017cele<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Morgotroki,<\/b> w\u015b i folw., pow. suwalski, gm. Ma\u0107kowo, par. Pu\u0144sk, odl. 36 w. od Suwa\u0142k; w\u015b ma 28 dm., 382 mk.; folw. ma 8 dm., 256 mk. W 1827 r. 20 dm., 123 mk. Folw. i w\u015b M. lit. A w 1866 r. rozl. mr. 177: gr. or. i ogr. mr. 103, \u0142\u0105k mr. 33, pastw. mr. 16, zaro\u015bli mr. 10, nieu\u017c. i place mr. 15. W\u015b M. lit. A i B. os. 13, z gr. mr. 388. Folw. M. lit. B w r. 1866 rozl. mr. 220: gr. or. i ogr. mr. 136, \u0142\u0105k mr. 48, pastw. mr. 15, zaro\u015bli mr. 13, nieu\u017c. i place mr. 8.<\/p>\n

<\/a>Morgowniki,<\/b> w\u015b nad rz. Narwi\u0105<\/a> i Pisi\u0105<\/a>, pow. kolne\u0144ski, gm. Gawrychy, par. Nowogr\u00f3d. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 18 dm., 99 mk. Przy tej wsi jest obr\u0119b le\u015bny M., nale\u017cy do stra\u017cy Gawrychy, w le\u015bnictwie nowogrodzkiem.<\/p>\n

Morgowo<\/b> [\u2026]<\/span> 3.) M.<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka, odl. 15 w. od Maryampola, ma 15 dm., 136 mk. 4.) M.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015a<\/span>wiatoszyn, par. I\u0142gowo, odl. 40 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 43 mk.<\/p>\n

Morgowszczyzna,<\/b> os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Gryszka<\/span>buda, odl. 31 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 7 mk.<\/p>\n

Moritzlauken<\/b> 1.) niem., ksi\u0105\u017c\u0119ca domena, pow. wystrucki, st. poczt., tel. i kol. Puschdorf, 5 kil. odl., okr. urz. stanu cywiln. Almenhausen. Obejmuje 204\u202226 ha roli or. i ogr., 25\u202253 \u0142\u0105k, 25\u202253 pastw., 5\u202245 nieu\u017c., razem 260\u202277 ha; w\u0142a\u015bc. ks. Leopold Fryderyk v. Anhalt-Dessau; hodowla byd\u0142a i koni. W 1856 r. 65 mk. 2.) M.<\/b>-Alt<\/i>, niem., w\u015b na Litwie prusk., pow. ragnecki, st. poczt. i okr. urz. stanu cywiln. Rautenberg. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Morki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015a<\/span>wiatoszyn, par. I\u0142gowo, odl. 39 W. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 6 dm., 56 mk. W 1827 r. 6 dm., 58 mk.<\/p>\n

Morkowiszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie, odl. 25 w. od Maryampola, 3 dm., 24 mk.<\/p>\n

Mormo\u017cewo,<\/b> chutor w dobrach Sielec, pow. pru\u017ca\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Moro\u017cyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Ig\u0142\u00f3wka, odl. 21 w. od Maryampola, ma 4 dm., 48 mk.<\/p>\n

Morskie Oko,<\/b> jezioro ta\u00adtrza\u00ad\u0144\u00adskie. Ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 od lat wielu sp\u00f3r o kierunek linii granicznej mi\u0119dzy W\u0119grami a Galicy\u0105 przechodz\u0105cej w okolicy Mor\u00adskie\u00adgo Oka, zosta\u0142 ostatecznie rozstrzygni\u0119ty we wrze\u015bniu r. 1902 przez s\u0105d polubowny mi\u0119dzynarodowy, obraduj\u0105cy w Gra\u00adzu styryj\u00adskim, na korzy\u015b\u0107 Galicyi, kt\u00f3rej przyznano ca\u0142y obszar Morskiego Oka. Sp\u00f3r ten przez wiele lat si\u0119 ci\u0105gn\u0105cy wywo\u0142a\u0142 wiele prac i rozpraw, z kt\u00f3rych wa\u017cniejsze s\u0105: Retinger J\u00f3zef: \u201eSp\u00f3r o Mor\u00adskie Oko\u201c, Krak\u00f3w, 1893, str. 69. Czo\u0142owski Al.: \u201eSprawa sporu granicznego przy Mor\u00ads\u00adkiem Oku, wyw\u00f3d historyczno \u2014 prawny\u201c. Lw\u00f3w, 1894 r., str. 73 i 5 kart. Dr. Stanis\u0142aw Eljasz Radzikowski: \u201eZatarg o Mor\u00ads\u00adkie Oko\u201c.<\/span><\/p>\n

Morwianka,<\/b> w\u0142a\u015bciwie Marwianka<\/i>, rzeczka w pow. maryampolskim, pod folw. Ko\u017aliszki. Bierze sw\u0105 nazw\u0119 od wsi Marwa w tej gminie.<\/p>\n

Morze<\/b> 1.) w\u015b, pow. biel\u00adski gub. grodz., Brzo\u00adzo\u00adwo Nowe, 13 w. od Biel\u00adska, 55 dm., 314 mk., cerkiew fil., 595 dz. w\u0142o\u015bc. 2.) M.,<\/b> wie\u015b dro\u00adb\u00adno\u00adszla\u00adche\u00adc\u00adka, tam\u017ce, gm. Na\u00adroj\u00adki, par. kat. Os\u00adtro\u00ad\u017ca\u00adny, 168 dz.<\/span><\/p>\n

Morze Herodotowe,<\/b> domniemany olbrzymi zbiornik w\u00f3d w czasach przedhistorycznych, \u0142\u0105cz\u0105cy jakoby M<\/span>orze Czarne z Baltykiem; mia\u0142 obejmowa\u0107 przestrze\u0144 dzisiejszego Polesia w gub. mi\u0144skiej, grodzie\u0144skiej i wo\u0142y\u0144skiej, zakre\u015blon\u0105 od p\u0142d. stokami Awraty\u0144skimi, id\u0105cymi od Karpat, od zach. od\u0142amkami g\u00f3r sandomierskich w kierunku zach. Bohu, od p\u0142n. wzg\u00f3rzami Alau\u0144skimi. Historyk i podr\u00f3\u017cnik grecki Herodot, \u017cyj\u0105cy w V w. przed er\u0105 chrze\u015bc., dotar\u0142szy do Scytyi nad Euxinem, wspomina o Budynach i Getonach tam \u017cyj\u0105cych i o wielkiem jeziorze, bagnach i lasach po za osadami tych plemion (ob. Lelewela: \u201eNarody na ziemiach s\u0142owia\u0144skich\u201c. str. 30). Jakkolwiek wskazanie Herodota nie jest jasne, domy\u015bla\u0107 si\u0119 jednak mo\u017cna owych lesisto-bagnistych i wod\u0105 wtedy pokrytych przestwor\u00f3w w miejscowo\u015bci dzisiejszego Polesia litewskiego. R\u00f3wnie\u017c i geograf Strabe, \u017cyj\u0105cy w I-szym w. przed Chr., m\u00f3wi\u0105c o Scytyi w ksi\u0119dze VII, wspomina o wielkich moczarach za rzek\u0105 Hiponis czyli Bohem (ob. Lelewel, tam\u017ce str. 42). Historyk niemiecki X w. Dytmar, biskup merseburski, opisuj\u0105c apostolstwo wsp\u00f3\u0142czesnego sobie biskupa ko\u0142obrzeskiego Reinberna w okolicach Turowa, dzi\u015b w pow. mozyrskim, wspomina o morzu tam znajduj\u0105cem si\u0119, zanieczyszczonem przez z\u0142ych duch\u00f3w, kt\u00f3rych aposto\u0142 wygaga<\/span><\/s>nia\u0142, wrzucaj\u0105c w g\u0142\u0119biny g\u0142azy namazane olejami \u015bw. i wlewaj\u0105c wod\u0119 \u015bwi\u0119con\u0105 (ks. VII, rozdz. 52). Czacki w dziele: \u201eO Litews. i Pols. prawach\u201c \u015bwiadczy, i\u017c w bagnach Pi\u0144szczyzny znajdowano bursztyn, produkt M<\/span>orza Ba\u0142tyckiego, i szcz\u0105tki gatunk\u00f3w ryb M<\/span>orza Czarnego, le\u017c\u0105ce na pok\u0142adach gliny (t. II, str. 184\u2013185 w przypisach). Zauwa\u017cmy, \u017ce w 1847 r. przy robotach wst\u0119pnych dla zbadania warunk\u00f3w mo\u017cebnego osuszania b\u0142ot pi\u0144skich, dokonanych pod kierunkiem genera\u0142a \u017byli\u0144skiego, znaleziono bursztyn oko\u0142o mczka Lubia\u017c, nad du\u017cem jeziorem, przez kt\u00f3re przep\u0142ywa Prype\u0107. Kazimierz Kontrym w relacyi swojej z odbytej w 1829 r. podr\u00f3\u017cy po Pi\u0144szczy\u017anie daje niejakie wskaz\u00f3wki co do znaczenia b\u0142ot pi\u0144skich w przesz\u0142o\u015bci. Kraszewski we Wspomnieniach Wo\u0142ynia, Polesia i Litwy pisze o M<\/span>orzu Pi\u0144skiem (t. I, str. 121). Jan Potocki, badacz staro\u017cytno\u015bci i komentator opowie\u015bci Herodota o Scytach w \u201eHistoire primitive des peuples de la Russie\u201c wspomina o wodach Herodotowych w Scytyi i o tradycyi jemu wsp\u00f3\u0142czesnej co do gorzkich w\u00f3d w Bohu podczas wiatr\u00f3w od M<\/span>orza Czarnego wiej\u0105cych. Lelewel nie dowierza opowie\u015bci Herodota o morzu po za krajem Budyn\u00f3w i Geton\u00f3w (ob. \u201eNarody na ziemiach s\u0142owia\u0144skich\u201c, str. 27\u201328) i twierdzi, \u017ce pow\u00f3d do domys\u0142\u00f3w staro\u017cytnych le\u017ca\u0142 w niezbadaniu tych okolic (tam\u017ce, str. 112). Pomimo to zachodzi pytanie, czy nie nale\u017cy opowie\u015bci staro\u017cytnych o b\u0142otach lesistych i wodach po za Scyty\u0105, w kierunku zk\u0105d Borystynes (Dniepr) i Hipanis (Boh) p\u0142yn\u0105, uwa\u017ca\u0107 jako fakt istnienia niegdy\u015b zbiornika w\u00f3d w miejscowo\u015bci naszego Polesia. Skoro M<\/span>orze Baltyckie wed\u0142ug tradycyi mia\u0142o dochodzi\u0107 do Groni\u0105dza [Grudzi\u0105dza<\/span> ?]<\/span>, o 15 mil od Gda\u0144ska nad Wis\u0142\u0105 dzi\u015b po\u0142o\u017conego, je\u015bli wody ztamt\u0105d ust\u0105pi\u0142y w skutek jakich\u015b przewrot\u00f3w natury, to czemu\u017c nie przypuszcza\u0107 i wcze\u015bniejszego obni\u017cenia si\u0119 w\u00f3d na ca\u0142ym poziomie Baltyku. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a p\u00f3\u017aniejsze badania naukowe s\u0105 w zgodzie z podaniem staro\u017cytnych. I tak geolog Edward Eichwald, prof. wszechnicy wile\u0144skiej, w 1829 r. z polecenia w\u0142adzy badaj\u0105c Polesie Mi\u0144skie, przypuszcza istnienie tam w staro\u017cytno\u015bci morza, kt\u00f3re si\u0119 \u0142\u0105czy\u0142o z Baltykiem i M<\/span>. Czarnem, a zmian\u0119 topograficzn\u0105 kraju w epoce lodowc\u00f3w t\u0142umaczy przez zamulenie obr\u0119b\u00f3w czyli granic dzisiejszego Polesia, maj\u0105cych od p\u0142d. i zach. wynios\u0142o\u015bci, stanowi\u0105ce dzia\u0142 wodny rzek w dwa przeciwne morza p\u0142yn\u0105cych i twierdzi, i\u017c grunt sta\u0142y Polesia coraz bardziej si\u0119 podnosi przez torf, formuj\u0105cy si\u0119 z traw obfitych, znajduj\u0105cych niezmierny pop\u0119d do wzrostu w mu\u0142ach powstaj\u0105cych ze szcz\u0105tk\u00f3w wymoczk\u00f3w (ob. Eichwalda Geognozya, str. 200, 349, 534\u2013536 i Oryktognozya, str. 365). Dzisiejsze b\u0142ota zwane Hryczy\u0144skiemi (ob.), zajmuj\u0105ce pograniczne k\u0105ty trzech stykaj\u0105cych si\u0119 pow. pi\u0144skiego, mozyrskiego i s\u0142uckiego, na przestrzeni 500 w. kw., nigdy nie wysychaj\u0105ce<\/span>, tudzie\u017c du\u017ce jeziora, w pow. pi\u0144skim: Pohost, Nobel, Lubia\u017a, Wyganowskie i Bobrowickie, w pow. mozyrskim: Knia\u017a, Wieczera i in., zdaje si\u0119 \u017ce s\u0105 \u015bladami przedhistorycznego wodozbioru, kt\u00f3ry przez jaki\u015b kataklizm opad\u0142 w poziomie i teraz przedstawia si\u0119 jako bagnista przestrze\u0144 Polesia, przeci\u0119ta nieprzeliczonemi rzekami. Niezawodnie, \u017ce ta kraina zar\u00f3wno dla przyrodnika jak i archeologa przedstawia niezmierny interes, gdy\u017c kryje w sobie tajemnice przesz\u0142o\u015bci, mog\u0105ce by\u0107 tylko przez badania naukowe wyja\u015bnione. Pe\u0142no jest legend w\u015br\u00f3d ludu o znajdywanych w bagnach Polesia kotwicach, cz\u0119\u015bciach statk\u00f3w \u017ceglownych, bry\u0142ach topionego wosku, bursztynu itd. Na miejscach wynio\u015blejszych widniej\u0105 okopiska, olbrzymie mogi\u0142y, jak np. przy uj\u015bciu Cny do Prypeci g\u00f3ra sypana, zwana \u201eWidium Horod\u201c,<\/span> domniemany gr\u00f3b Owidyjusza Nazona. Archeolog Henryk Tatur, niedawno badaj\u0105cy Polesie, utrzymuje, i\u017c s\u0105 tam \u015blady nawodnych siedzib ludzkich i mo\u017cnaby odszuka\u0107 wiele pami\u0105tek z tej epoki. Naturalnie, \u017ce jak dzi\u015b tak i w zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci musia\u0142a istnie\u0107 komunikacya wodna pomi\u0119dzy stronami c<\/span>zarnomorskiemi i b<\/span>altyckiemi i t\u0105 drog\u0105 ludy wzajemnie wymienia\u0142y produkta, porozumiewa\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 i pomyka\u0142y na siebie, o czem \u015bwiadcz\u0105 liczne kurhany, okopiska i horodyszcza w\u015br\u00f3d bagien na wy\u017cynach rozsiane. S\u0105dzimy przeto, i\u017c M<\/span>orze Herodotowe na Polesiu nie by\u0142o mrzonk\u0105 i \u017ce nauka z czasem dostarczy wi\u0119kszej o tem pewno\u015bci. W ko\u0144cu doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce Polesie i obecnie na wiosn\u0119 i w czasie<\/span> ulew staje si\u0119 zwykle ogromnym zbiornikiem w\u00f3d, tak \u017ce ludzie tylko za pomoc\u0105 \u0142odzi komunikuj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105. Formuj\u0105cy si\u0119 torf podnosi wprawdzie stopniowo poziom miejscowo\u015bci, ale zawsze jest to olbrzymia kotlina, naprowadzaj\u0105ca na wniosek, niemal pewny, o przedhistorycznym rozlewie, jakowy nie do\u015b\u0107 jasno okre\u015blili staro\u017cytni. A. Jel.<\/i><\/p>\n

Mosenen<\/b> (niem.), w\u015b dzi\u015b nieznana, pow. w\u0119goborski. W. m<\/span>. Olbracht nadaje r. 1522 Janowi Dorszowi maj\u0105teczek za Rap\u0105, kt\u00f3ry przedtem mia\u0142 w posiadaniu Jak\u00f3b Kuku\u0142ka (Kuckuka), na prawie magdeburskiem, z obowi\u0105zkiem s\u0142u\u017cby przy polowaniach, ile razy go starosta w\u0119goborski wzywa\u0107 b\u0119dzie (ob. K\u0119trz.: O ludn. pol., str. 531). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Moskalowizna<\/b>–Ni\u017csza<\/i>, w\u015b, M.- Wy\u017csza<\/i>, os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Wysoka Ruda, odl. 40 w. od W\u0142adys\u0142awowa. M.-Ni\u017csza ma 7 dm., 52 mk.; M.-Wy\u017csza 4 dm., 22 mk. W 1827 r. obie wsie rz\u0105d., 5 dm., 39 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Moskau<\/b> (niem.) 1.) dobra i folw., pow. welawski, st. p. Alembork. 2.) M.<\/b> (niem.), ob. <\/i>Nemmersdorf<\/a><\/i>.<\/p>\n

Moskiewce,<\/b> w\u015b w gub. grodzie\u0144skiej, w b. ziemi biel\u00adskiej.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Moskiewszczyzna<\/b> al. <\/i>S\u0142ob\u00f3dka<\/a><\/i> (Smiarowskiego i Kir\u015bnia\u0144ska), dwie osady, pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. Pu\u0144sk, odl. 20 w. od Suwa\u0142k, maj\u0105 5 dm., 53 mk. Rozl. mr. 168: gr. or. i ogr. mr. 111, \u0142\u0105k mr. 52, nieu\u017c. i place mr. 5; bud. mur. 3, z drzewa 6. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad majoratu Kadaryszki<\/a>.<\/p>\n

Moskowicze,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, na wsch. od Siehnowicz.<\/p>\n

Most<\/b> 1.) w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Skidel. 2.) M.<\/b> Kamienny<\/i>, fol. d\u00f3br Jeziory, tam\u017ce. 3.) M.<\/b> Kamienny<\/i>, osada, pow. wo\u0142kowyski, gm. Porozowo.<\/span><\/p>\n

Mostajcie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Freda, par. Godlewo, odl. 41 w. od Maryampola, ma 17 dm., 182 mk. W 1827 r. by\u0142o 6 dm., 44 mk. Ob. Freda Dolna<\/i>.<\/p>\n

Mostek<\/b> 1.) Smolany<\/i>, w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Kamionka, 168 dz. 2.) M.<\/b> Soroczy<\/i>, w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Ostra G\u00f3ra, 149 dz. 3.) M.,<\/b> za\u015bc., pow. wo\u0142kowyski, gm. Ro\u015b, \u0141aszkiewicz\u00f3w 17 dz. 4.) M.,<\/b> dobra, pow. bychowski, Je\u015bman\u00f3w 1301 dz., m\u0142yn.<\/span><\/p>\n

Mostki<\/b> 1.) urocz. przy wsi Stryj\u00f3wka, pow. grodzie\u0144ski. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. kobry\u0144ski, gm. Zio\u0142owo, 46 w. od Kobrynia, 489 dz. 3.) M.,<\/b> w\u015b, pow. dry\u00adzie\u0144\u00adski, par. Za\u00adbia\u00ad\u0142y, nale\u017ca\u0142a do dworu Kli\u00admow\u00adszczy\u00adz\u00adna.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mosto<\/b> al. <\/i>Narty<\/a><\/i>, os. le\u015b. d\u00f3br rz\u0105d. Ludwin\u00f3w, w pow. kalwaryjskim.<\/p>\n

Mostolten<\/b> (niem.), ob. Mosto\u0142ty<\/i>.<\/p>\n

Mosto\u0142ty,<\/b> niem. Mostolten<\/i>, w\u015b na pols.-prus. Mazurach, pow. \u0142ecki, st. poczt. i urz\u0105d stanu cywil. Bajtkowo. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mostowlany<\/b> 1.) w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Ho\u0142ynka, 69 w. od Grodna, 17 dm., 187 mk., cerkiew, szko\u0142a, m\u0142yn, 381 dz. w\u0142o\u015bc. i 15 cerk. Dobra, Radowickich, z fol. Dublany 1331 dz. (762 lasu). 2.) M.,<\/b> w\u015b tam\u017ce, gm. Skidel.<\/span><\/p>\n

Mostowlany<\/b> [\u2026]<\/span> 2.) M.,<\/b> w\u015b nad rz. \u015awis\u0142ocz\u0105<\/a>, pow. grodzie\u0144ski, cerkiew paraf. dek. (b\u0142ahoczynia) W. Brzostowica. Par. ma 2392 wiernych (1138 m\u0119\u017c. i 1254 kob.).<\/p>\n

Mostowo<\/b> [\u2026]<\/span> 3.) M.,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. Sejny, odl. 5 w. od Sejn. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Klejwy.<\/p>\n

Most\u00f3wek,<\/b> os., pow. suwalski, gm. Andrzejewo, par. Lubowo, odl. 21 w. od Suwa\u0142k. Ma 2 dm., 11 mk. [Na zach. od wsi Bia\u0142eb\u0142ota, dzi\u015b nie istnieje. Na prze\u0142omie XIX i XX w. osiedlili si\u0119 tu staroobrz\u0119dowcy.]<\/span><\/p>\n

Mosty,<\/b> 1.) w\u015b, pow. dzisie\u0144ski, w 1 okr. polic., gm. \u0141uck, okr. wiejski koz\u0142owski, o 5 w. od gminy, 6 dusz rewiz.; nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Buda-Drehlinga. 2.) M.,<\/b> w\u015b i za\u015bc. nad rz. Plis\u00f3wk\u0105, pow. dzisie\u0144ski, w 2 okr. polic., o 63 w. od Dzisny; w\u015b ma 2 dm., 15 mk. kat; za\u015bc. za\u015b 2 dm., 5 mk. kat. 3.) M.,<\/b> w\u015b rz\u0105d. nad jez. Gie\u0142usza, pow. trocki, w 1 okr. polic., gm. Olkieniki, okr. wiejski M., o 25 w. od Trok, 21 dm., 221 mk. kat. (107 dusz rew.). W sk\u0142ad okr. wiejskiego wchodzi w\u015b M. i za\u015bc. Pograu\u017cupie (12 dusz) i Nowiny (4 dusze). 4.) M.,<\/b> mko na lew. brz. Niemna, poni\u017cej uj\u015bcia Szczary, pow. grodzie\u0144ski, w 4 okr. polic. skidelskim, gm. w miejscu, o 64 w. od Grodna, 35 od Skidla a 17 od Dubna, przy b. trakcie handlowym z Grodna do S\u0142onima, 1317 mk. (623 m\u0119\u017c. i 694 kob.), w tej liczbie 380 \u017cyd. Przysta\u0144 na Niemnie, przez kt\u00f3ry przew\u00f3z promem; sk\u0142ady do zsypywania zbo\u017ca przeznaczonego na handel zagraniczny. Ko\u015bci\u00f3\u0142 kat. par. pod wez. \u015b. Jana Chrzciciela, wzniesiony z drzewa w 1539 r. przez kr\u00f3low\u0119 Bon\u0119. Par. kat., dek. grodzie\u0144skiego, ma 2476 wiernych (1181 m\u0119\u017c. i 1303 kob.). Filia w Mikielowszy\u017anie i kaplica na cmentarzu grzebalnym. M. od 1588 r. wchodzi\u0142y w sk\u0142ad ekonomii grodzie\u0144skiej, obecnie w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna; za ziemi\u0119 wydzielon\u0105 w\u0142o\u015bcianom wzi\u0119to 17,404 rs. wykupu. Powierzchnia w cz\u0119\u015bci p\u0142aska, w cz\u0119\u015bci g\u00f3rzysta, lasy i \u0142\u0105ki. Zarz\u0105d gminy wiejskiej, obejmuj\u0105cej 1419 dusz. Dawniej le\u017ca\u0142o w wojew\u00f3dz. nowogrodzkiem, na pograniczu trockiego, i, jak podaje Echard, by\u0142o dosy\u0107 osiad\u0142e i handlowe. J. Krz.<\/i><\/p>\n

Mosty,<\/b> mstko i dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. Mosty. Mstko ma 2538 dz. w\u0142ok i 33 ko\u015bc.; dobra Oznobiszynych, z fol. Nowiny i Soroki i os. Stefaniszki Wielkie 3935 dz. (1304 lasu). Gmina obejmuje 30 miejscowo\u015bci, 382 dm. w\u0142o\u015bcia\u0144skich (125 innych), 4946 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 7326 dz.<\/span><\/p>\n

Moszkowicze,<\/b> w\u015b i fol., pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Rewiatycze, 39 w. od Pru\u017cany. W\u015b ma 357 dz. w\u0142o\u015bc.; fol. nale\u017cy do d\u00f3br Siehniewicze.<\/span><\/p>\n

Moszny,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, m. Szyd\u0142owicze, 19 w. od Wo\u0142kowyska, 900 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mo\u015bcicha,<\/b> w\u015b i fol.,<\/span> dobra, pow. sok\u00f3lski, mylnie Mo\u015bciska<\/i> (ob. <\/i><\/span>Makowlany<\/a><\/i>, t. V), nale\u017ca\u0142y do d\u00f3br Makowlany, gm. Makowlany, 14 w. od Sok\u00f3\u0142ki. W\u015b ma 160 dz.; fol. 239 dz., w\u0142asno\u015b\u0107 Bach\u00adra.<\/p>\n

Mo\u015bciska<\/b> [\u2026]<\/span> 2.) M.,<\/b> folw., ob. Makowlany<\/a><\/i>, pow. sok\u00f3lski. [\u2026]<\/span> [Por. Mo\u015bcicha<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mota,<\/b> dawna nazwa rz. Netty<\/a>.<\/p>\n

Motasze,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm, Porozowo, 35 w. od Wo\u0142kowyska, 309 dz.<\/span><\/p>\n

Motule<\/b> al. Krzywulka<\/i>, jezioro w pow. suwalskim, przy wsi t. n., ma 123 mr. obszaru. Przep\u0142ywa przez nie rz. Krzywulka al. Kr\u0119cielka. Jezioro to bardzo rybne.<\/p>\n

Motule,<\/b> w\u015b i folw. nad jez. t. n., pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w, par. Filip\u00f3w. Odleg. 20 w. od Suwa\u0142k. W\u015b ma 4 dm., 22 mk., folw. 4 dm., 59 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 155 mk. Folw. M. z ws. M., Przystajna, Rozpudy, Ma\u0142a Przero\u015bl i Antosin rozl. mr. 2078: gr. or. i ogr. mr<\/span>. 361, \u0142\u0105k mr<\/span>. 256, pastwisk mr<\/span>. 56, lasu mr<\/span>. 702, wody mr<\/span>. 669, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 35; bud. mur. 6, z drzewa 7; p\u0142odozmian 7-polowy. Wie\u015b M. os. 27, z gr. mr<\/span>. 414; w\u015b Przystajne os. 12, z gr. mr<\/span>. 93; w\u015b Rozpuda, os. 3, z gr. mr<\/span>. 102; w\u015b Ma\u0142a Przero\u015bl os. 8, z gr. mr.<\/span> 30; w\u015b Antosin os. 4, z gr. mr<\/span>. 10. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Motu\u0142ka,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r, odl. 15 w. od Augustowa; ma 7 dm., 62 mk.<\/p>\n

Motyle,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Berszty, 77 w. od Grodna, 1010 dz. W r. 1641 wie\u015b osocznicza, w puszczy berszta\u0144skiej, w kwaterze zab\u0142ockiej. By\u0142o w niej 11 w\u0142\u00f3k, z tych 9 w\u0142\u00f3k wolnych na osocznik\u00f3w, 1 w\u0142. wolna na wygon i 1 na czynsz, z kt\u00f3rej, jako z gruntu pod\u0142ego, maj\u0105 p\u0142aci\u0107 1 kop\u0119. Arendarz za arend\u0119 piwn\u0105 p\u0142aci 12 k\u00f3p.<\/span><\/p>\n

Motzkuhnen,<\/b> niem., w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Tollmingkehmen, tam\u017ce okr. urz. stanu cywiln. Ma 877 mr. obszaru; w 1856 r. 272 mieszk.<\/p>\n

Mowszabole,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Miros\u0142aw, par. Sereje, odl. 49 w. od Sejn.<\/p>\n

Mozdzany<\/b> (?), niem. Mosdzehner-See<\/i>, jezioro, na pol.-prus. Mazurach, pow. w\u0119goborski, pod W\u0119goborkiem, niedaleko m\u0142yna w\u0119goborskiego. Jest w\u0142a\u015bciwie tylko szerszem korytem W\u0119gorapi; obejmuje 69 mr. i 140 pr. kw.<\/p>\n

Mozdzany,<\/b> niem. Mosdzehnen<\/i>, dawniej Borken<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Kruklanki, tam\u017ce par. ew., okr. urz. stanu cywil. Regu\u0142\u00f3wka; obejmuje 12 w\u0142\u00f3k; w 1860 r. 119 mk.; odl. od W\u0119goborka 4 mile, od Leca 3, od Kr\u00f3lewca 18. Wed\u0142ug nowszych pomiar\u00f3w w\u015b ta ma 947 mr. a w tem 849 mr. roli or., \u0142\u0105k i pastw., 91 mr. boru. M. zosta\u0142y za\u0142o\u017cone w 1617 r. moc\u0105 przywileju z d. 9 maja tego\u017c roku (ob. \u201eDer Angerburger Kreis\u201c Schmidta, 1860, str. 53). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mozole,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Zelzin, 37 w. od Wo\u0142kowyska, 263 dz.<\/span><\/p>\n

Mozoliszki<\/b> al. Modzeliszki<\/i>, fol. nad rz. Kir\u015bniank\u0105, pow. sejne\u0144ski, gm. \u015awi\u0119tojeziory, par. Urdomin, odl. 32 w. od Sejn, ma 1 dm., 12 mk.; rozl. mr. 129: gr. or. i ogr. mr. 54, \u0142\u0105k mr. 56, past. mr. 7, nieu\u017c. i place mr. 2; bud. z drzewa 2.<\/p>\n

Mo\u017cejki<\/b> 1.) w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Murawiewska, 43 w. od Pru\u017cany, 297 dz. w\u0142o\u015bc., 20 prywat. Pod wsi\u0105 nasyp czworoboczny, ze \u015bladami grodu zwany przez lud Koreniewo. 2.) M.,<\/b> w\u015b, pow. nowoaleksandrowski, gm. Abele (5 w.). 3.) M.,<\/b> w\u015b, pow. szawelski, gm. Gru\u017adzie (10 w.). 4.) M.,<\/b> w\u015b nad rzk\u0105 Went\u0105 i st. dr. \u017cel, tam\u017ce, gm. Wieksznie. W\u015b 44 dm., 264 mk., m\u0142yn. 5.) M.,<\/b> dwie wsi, pow. wi\u0142komierski, gm. Uciana (15 w.).<\/span><\/p>\n

Mo\u017cne,<\/b> niem. Mosznen<\/i>, w\u015b na Mazurach, pow. oleckowski, st. pocz. i okr. urz. stanu cywiln. Margrabowa. W 1856 r. 236 mk. W\u015b ma sw\u0105 nazw\u0119 od pierwszego za\u0142o\u017cyciela. R. 1564 sprzedaje Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, Micha\u0142owi Mo\u017cnemu 2 w\u0142. so\u0142eckie na prawie che\u0142m.<\/span>, w\u0142\u00f3k\u0119 za 60 grzywien, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 20 w\u0142.<\/span>, nad wielkiem oleckowskiem jeziorem. R. 1600 posiada M. tylko ludno\u015b\u0107 pol. (ob. K\u0119trz. O ludn. pol., str. 521). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mroczki<\/b> [\u2026]<\/span> 9.) M.<\/b> kamienny stok<\/i>, w\u015b szlach., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Przytu\u0142y. R. 1430, w Wi\u017anie, W\u0142adys\u0142aw ks mazow. nadaje Mroczkowi synowi Helkona 12 \u0142an. che\u0142m. nad rz. Kamienny Stok i \u0142an \u0142\u0105k nad rz. Wiss\u0105, przy drodze do Goni\u0105dza (Kapica, Her\u00adbarz, 290).<\/span> W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 12 dm., 70 mk. 10.) M.,<\/b> w\u015b nad rz. Jur\u0105, pow. maryampolski, gm. Antonowo par. Pilwiszki, odl. 25 w. od Maryampola, le\u017cy w pobli\u017cu Koz\u0142owej Rudy, st. dr. \u017cel. warsz.-petersb.; ma 4 dm, 68 mieszk. 11.) M.,<\/b> ob. Jastrz\u0119bie M.<\/i> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Mroczki,<\/b> w\u015b i dobra, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Przy\u00adtu\u00adlan\u00adka, 45 w. od mta pow. W\u015b 97 dzies. w\u0142o\u015bc. i 5 do Mro\u00adczk\u00f3w; dobra, Ha\u00adra\u00adbur\u00add\u00f3w, z folw. Ja\u00adry\u00ad\u0142\u00f3w\u00adka i os. Wi\u00adszo\u00adwa\u00adte i Ku\u00adle\u00adsze, 777 dz.<\/span><\/p>\n

Mrosen<\/b> Gross<\/i> i Klein<\/i> (niem.), ob. Mrozy<\/i>.<\/p>\n

Mroze,<\/b> niem., ob. Mrozy<\/i>.<\/p>\n

Mrozy<\/b> 1.) Wielkie<\/i>, niem. Gr. Mrosen<\/i>, w\u015b. pow. \u0142ecki, st. p. i kol. E\u0142k, oko\u0142o 5 km. odl., okr. urz. stanu cywiln. Selm\u0119tno. Ma szko\u0142\u0119; i 256 mk. (1856 r.). 2.) M.<\/b> Ma\u0142e<\/i>, niem. Kl. Mrosen<\/i>, maj\u0105tek che\u0142m., tam\u017ce, obejmuje 140\u202278 ha roli orn. i ogr., 50\u202226 \u0142\u0105k, 19\u202235 pastw., 133\u202248 boru, 3\u202271 nieu\u017cyt., razem 347\u202258 ha; czysty doch\u00f3d z gruntu 1190 mrk. Gorzelnia. R. 1473 nadaje Walter Kiekierzyc, w\u00f3jt lecki, Budzi\u0142owi (Butschil) na prawie magdeb. 15 w\u0142\u00f3k wolnych od czynszu i t\u0142oki nad jezior. Selm\u0119tno pod granic\u0105 rygielsk\u0105 z obowi\u0105zkiem 1 s\u0142u\u017cby zbrojnej. Dan w E\u0142ku 1473 r. (ob. K\u0119trz. \u201eO ludn. pol.\u201c, str. 451). 3.) M.,<\/b> niem. Mroze<\/i>, wyb. do Sierakowic nale\u017c\u0105ce, pow. kartuski, st. p. Sierakowice. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mr\u00f3wki,<\/b> dok. Moroffken<\/i>, niem. Mrowken<\/i>, w\u015b na pol.-prus. Mazurach, pow. lecki, st. p. Ryn, urz. stanu cywil. Or\u0142o. Ma 1421 mr. obszaru. W 1856 r. 87 mk. R. 1431 nadaje Jan v. Beenhausen, w\u00f3jt rastemborski, Andrzejowi z Salpiku 15 w\u0142\u00f3k che\u0142mi\u0144. wraz z s\u0105downictwem ni\u017cszem. Dan w Rastemborku (ob. K\u0119trz., O ludn. pol., str. 469). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mrzeza,<\/b> by\u0142a to nazwa pewnego gatunku sieci rybackich (Lib. Ben. \u0141aski, I, 178).<\/p>\n

Mszanki,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Bia\u0142owie\u017ca, 203 dz.<\/span><\/p>\n

M\u015bcib\u00f3w,<\/b> mstko i przys., pow. wo\u0142kowyski, gm. M\u015bcib\u00f3w. Mstko ma 1028 mk., 1092 dz. w\u0142o\u015bc., 42 cerk. i 32 ko\u015bc.; przys. 124 dzies. Gmina obejmuje 14 miejscowo\u015bci, 461 dm. w\u0142o\u015bcia\u0144skich (obok 70 innych), 3119 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 6984 dz. Wi\u0119kszej posiad\u0142osci nie ma. Za osad\u0105 nad brzegiem rzki Olszanki wa\u0142, d\u0142ugi oko\u0142o 85 sa\u017c., szeroki za\u015b i wysoki do 5 sa\u017c. W odleg\u0142o\u015bci 70 sa\u017c. od tego wa\u0142u znajduj\u0105 si\u0119 \u015blady drugiego wa\u0142u otaczaj\u0105cego poprzedni, ko\u0144ce kt\u00f3rego opieraj\u0105 si\u0119 o wybrze\u017ca Olszanki. Lud nazywa te miejsce \u201eZamkiem\u201c.<\/span><\/p>\n

M\u015bciwuje,<\/b> w\u015b szl. nad rz. Skrod\u0105, pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Ma\u0142y-P\u0142ock. W 1827 r. 27 dm., 139 mk.; obecnie ma 529 mr. obszaru (230 mr. roli). Mieszka tu dro\u00adb\u00adna szla\u00adch\u00adta.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Muchawiec,<\/b> rz. w gub. grodzie\u0144skiej, wyp\u0142ywa z b\u0142ot za dworem dominium Pru\u017cany, p\u0142ynie przez powiaty pru\u017ca\u0144ski, kobry\u0144ski i brzeski od p\u00f3\u0142nocy i wschodu ku zachodowi, kr\u0119to na Kobry\u0144, krajem zapad\u0142ym i bardzo podmok\u0142ym, zabiera z sob\u0105 wody wielu jezior i rzek pomniejszych i poni\u017cej Brze\u015bcia L<\/span>itewskiego wpada od prawego brzegu do Bugu dwoma korytami. Przy uj\u015bciu uderza tak silnie o jego koryto ci\u0119\u017ckiemi wodami le\u015bnemi, \u017ce Bug odt\u0105d zwraca si\u0119 ku zachodniej p\u00f3\u0142nocy. Uregulowany dobrze w pow. brzeskim, w kobry\u0144skim natomiast bywaj\u0105 mielizny i latem jest bardzo p\u0142ytko. D\u0142ugo\u015b\u0107 biegu wynosi oko\u0142o 90 w. Za pomoc\u0105 K<\/span>ana\u0142u Muchawieckiego (ob.) s\u0142u\u017cy do po\u0142\u0105czenia Wis\u0142y z Dnieprem, a tem samem Baltyku zm. Czarnem. Opr\u00f3cz wielu pomniejszych strumieni przyjmuje od lew. brz.: Bere\u017an\u0119 z Horodeczn\u0105, Kobry\u0144ski R\u00f3w, Tro\u015bcianic\u0119 (al. Troszczenic\u0119), Ryt\u0119<\/a> z Botynk\u0105 i Kamionk\u0119. J. Krz.<\/i><\/p>\n

Muchawiecki kana\u0142,<\/b> \u0142\u0105cz\u0105cy Ba\u0142tyk z m. Czarnem, przerzyna w poprzek europejski dzia\u0142 wodny i jakkolwiek tu wznosi si\u0119 przesz\u0142o na 550 st. npm., przypada jednak na b\u0142ota i okolic\u0119 zabagnion\u0105 przez zamkni\u0119cie kotliny pi\u0144skiej. Ta stosunkowo nizka okolica zapad\u0142ego Polesia, tak obficie zaopatrzona w wody zask\u00f3rne, gdzie ju\u017c lada r\u00f3w mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 do sp\u0142awu, poda\u0142a jeszcze za czas\u00f3w kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV my\u015bl po\u0142\u0105czenia Baltyku z m. Czarnem sztuczn\u0105 drog\u0105 wodn\u0105 w tym punkcie. Jako\u017c zosta\u0142a ta my\u015bl p\u00f3\u017aniej wykonan\u0105 i kana\u0142 w 1775 r. uko\u0144czony, nosi\u0142 z pocz\u0105tku nazw\u0119 kana\u0142u Rzplitej, p\u00f3\u017aniej kana\u0142u Kr\u00f3lewskiego, a dzi\u015b jest M. zwany. D\u0142ugo\u015b\u0107 jego wynosi przesz\u0142o 6 mil, jest za\u015b tak szerokim, \u017ce po nim wygodnie chodzi\u0107 i mija\u0107 si\u0119 mog\u0105 szuhaleje; jest obwarowany \u015bluzami i obficie zaopatrzony w wod\u0119. Na p\u00f3\u0142nocy, jak m. Horodec, przypiera on do ma\u0142ej rzki Wotoki, kt\u00f3ra od lewego brzegu wpada do Muchawca, ci\u0105gnie si\u0119 nast\u0119pnie z p\u00f3\u0142nocy ku po\u0142udniowi, wykr\u0119ca si\u0119 naprz\u00f3d na p\u0142d.-wsch. a w ko\u0144cu na wsch\u00f3d. Od w. Lachowicze jest prowadzony naprz\u00f3d b\u0142otami po lewym brzegu rzeki Piny, a\u017c do punktu gdzie ju\u017c Pina poczyna by\u0107 sp\u0142awn\u0105 i tu z ni\u0105 si\u0119 \u0142\u0105czy. W. Pol.<\/i> Niedok\u0142adne i sk\u0105pe szczeg\u00f3\u0142y w opisie zaczerpni\u0119te z ksi\u0105\u017cki W. Pola poprawia i uzupe\u0142nia opis rz. Piny (t. VIII).<\/span><\/p>\n

Muehle<\/b> 1.) Klein (niem.), m\u0142yn wodny, pow. \u0142ecki, st. pocz. E\u0142k. 2.) M.<\/b>–Klein<\/i> (niem.), m\u0142yn wodny, pow. malborski, st. pocz. Malbork, le\u017cy w obr\u0119bie miasta; pochodzi jeszcze z czas\u00f3w krzy\u017cackich, zbudowany niemal razem z zamkiem. 3.) M.<\/b>–Klein<\/i> (niem.), wyb., pow. kwidzy\u0144ski, st. p. Kleinkrug. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Muehlen-See<\/b> 1.) (niem.), ob. jez. Melno, pow. ostr\u00f3dzki. 2.) M.<\/b>–See<\/i>, niem., jez., pow. z\u0142otowski.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mulaczyk,<\/b> jezioro w pow. suwalskim, przy wsi Krusznik, na p\u0142d. od jeziora t. n. [zapewne <\/i><\/span>Kruszyn<\/a><\/i>], odl. o \u00bd w. od jeziora Wigry<\/a>, stanowi w\u0142a\u015bciwie cz\u0119\u015b\u0107 tego ostatniego jeziora, oddzielon\u0105 skutkiem obni\u017cenia poziomu w\u00f3d. [Zapewne Malaczysko<\/i> czyli Modczysko<\/i>]<\/span><\/p>\n

Mulawicze,<\/b> w\u015b, pow. biel\u00adski gub. grodz., gm. Rajsk, 13 w. od Biel\u00adska, 299 dz.<\/span><\/p>\n

Muldsen<\/b> (niem.), ob. Muldzie<\/i>.<\/p>\n

Muldszehlen<\/b> 1.) (niem.), w\u015b na Litwie pruskiej, pow. wystrucki, st. p. Tarputschen, okr. urz. stanu cywil. Friedriehsgabe. W 1856 r. 133 mk. 2.) M.<\/b> al. Muldsz\u00fchlen<\/i> (niem,), w\u015b na Litwie pruskiej, pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy, okr. urz. stanu cywil. Gailboden. W 1856 r. 54 mk.<\/p>\n

Muldzie<\/b> al. Mu\u0142czyn<\/i>, niem. Muldzen<\/i> i Muldszen<\/i>, w\u015b nad rz. Aschwoene, pow. gierdawski, 8 kil. na p\u0142n.-zach. od Kl. Gnie, st. kol. wystrucko-toru\u0144skiej, w r\u00f3wnej, lesistej okolicy, z gliniast\u0105 gleb\u0105. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. ew. i st. poczt. W 1877 r. 390 ew. mk.; trudni\u0105 si\u0119 rolnictwem i hodowl\u0105 byd\u0142a. Tutejszy okr. urz. stanu cywil. liczy\u0142 1880 r. 2955 dusz. W 1882 r. urodz. si\u0119 82 dzieci, um. 49 os\u00f3b, zawarto 23 ma\u0142\u017ce\u0144stw. Do tutejszej agentury pocztowej nades\u0142ano 1877 r. 31,300 listowych przesy\u0142ek, wys\u0142ano za\u015b 26,400. W M. odbywaj\u0105 si\u0119 jarmarki na byd\u0142o i konie. Tutejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 ew., dawniej tylko kaplica, zosta\u0142 roku 1603 zbudowany i do rz\u0119du parafialnych wyniesiony (ob. Script. rer. Warm., I, 393).<\/p>\n

Mulk<\/b> (niem.), w\u015b nad rz. \u015awini\u0105, pow. gierdawski, st. p. Kl. Gnie, okr. urz. stanu cywil. Schoenwiese. W r. 1856 by\u0142o 135 mk.<\/p>\n

Mulker Wald<\/b> (niem.), dobra, pow. gierdawski, st. p., tel. i kol. Kl. Gnie; obejmuj\u0105 1\u202275 ha roli or. i ogr., 13\u202280 \u0142\u0105k, 154\u202243 boru, 0\u202243 nieu\u017c., razem 170\u202241 ha.; czysty doch\u00f3d z gruntu 644 mrk.<\/p>\n

Mulwin,<\/b> cz\u0119\u015bciej Romanuppen<\/i> (niem.), w\u015b na Litwie prusk., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Kattenau, okr. urz. stanu cywiln. Jentkutkampen. W 1856 r. 82 mk. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Mu\u0142y,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Teolin, odl. 26 w. od Sejn; ma 3 dm., 32 mk.<\/p>\n

Muracowszczyzna,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, w\u0142asno\u015b\u0107 Rudomin\u00f3w.<\/p>\n

Muraszkowizna,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Wysoka Ruda, odl. 40 w. od W\u0142adys\u0142awowa, 4 dm., 22 mk.<\/p>\n

Murawa<\/b> 1.) w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, niedaleko \u017ar\u00f3de\u0142 rzeki Murawki, na p\u0142n. od Szereszowa, w 4 okr. pol., gm. M., z zarz\u0105dem we wsi Ohorodnikachj cerkiew; gm. ma 1,637 dusz, par. praw., dek. szereszowskiego, 2,376 wiernych (1183 m\u0119\u017c. i 1193 kob.). [\u2026]<\/span> T. S.<\/i><\/p>\n

Murawa<\/b> 1.) w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Suchopol, 17 w. od Pru\u017cany, 103 dm., 824 mk., cerkiew, kaplica, szko\u0142a, 1746 dz. w\u0142o\u015bc. i 74 cerk. 2.) M.,<\/b> w spisie Murowo<\/i>, w\u015b, pow. kowie\u0144ski, gm. Aleksandrowska S\u0142oboda, 3 w. od Kowna. Maj\u0105 tu Monasiewiczowie 130 dzies., Prozorowie 20 dz.<\/span><\/p>\n

Murawiewska,<\/b> gmina, w pow. pru\u017ca\u0144skim, obejmuje 56 miejscowo\u015bci, maj\u0105cych 806 dm. w\u0142o\u015bc, (70 innych), 6145 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 7001 dz. Nadto w obr\u0119bie gminy jest 196 dz. ziemi cerk. i ko\u015bc. i 11,440 wi\u0119kszej posiad\u0142o\u015bci. Zarz\u0105d gminny we wsi Matyasy.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Murawka,<\/b> rzka w pow. pru\u017ca\u0144skim, bierze pocz\u0105tek oko\u0142o wsi Murawy, p\u0142ynie w kierunku z p\u0142n. na p\u0142d. i poni\u017cej Szereszowa wpada od lewego brzegu do rz. Le\u015bny<\/a>, prawego dop\u0142ywu Bugu<\/a>.<\/p>\n

Murawszczyzna<\/b> 1.) w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm, Kruhlany. 2.) M.<\/b> al. Demitkowo<\/i>, os., tam\u017ce, Sopo\u0107k\u00f3w 60 dz. i Jackowskich 46 dz.<\/span><\/p>\n

Mureiningken<\/b> al. Warglaucken<\/i> (niem.), w\u015b na Litwie prus., pow. wystrucki, st. p. Aulow\u00f6hnen, okr. urz. stanu cywil. Keppurlauken. W 1856 r. 35 mk.<\/p>\n

Murejki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 19 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 13 dm., 122 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 12 dm., 108 mk. Wchodzi\u0142y w sk\u0142ad d\u00f3br rz\u0105dowych Le\u015bnictwo.<\/p>\n

Murgischken<\/b> al. Murgiszken<\/i> (niem.), w\u015b nad rz. Gawaiten, na pol.-prus. Mazurach, pow. go\u0142dapski, st. p. Gawaiten, tam\u017ce okr. urz\u0119du stanu cywil. W 1856 r. 146 mk. Ma 48 w\u0142\u00f3k obszaru.<\/p>\n

Murowaniec,<\/b> folw. d\u00f3br \u0141oso\u015bna, pow. sok\u00f3lski.<\/span><\/p>\n

Murowany most,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Krasnopol, odl. 10 w. od Sejn, ma 3 dm., 17 mk. [Na mapie1839 r. karczma nad rz. Marych\u0105.]<\/span><\/p>\n

Muryniszki,<\/b> os., pow. augustowski, gm. \u0141abno, par. Pilwiszki [???]<\/span>. W 1827 r. os. rz\u0105d., 2 dm, 27 mk.<\/p>\n

Muryny,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w, odl. 12 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 9 dm., 76 mk.<\/p>\n

Musztynie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Syntowty, par. \u0141uksze, odl. 32 w. od W\u0142adys\u0142awowa, 1 dm., 9 mk.<\/p>\n

<\/a>Mutercaupe<\/b> (dok. 1340), kamie\u0144 graniczny w Sambii<\/a>, pod Kr\u00f3lewcem<\/a> (ob. Cod. dipl. Warm. I, Reg., str. 183).<\/p>\n

Mykszyce,<\/b> w\u015b, pow. brzeski gub. grodz., gm. Wysokie Lit, 41 w. od Brze\u015bcia, 343 dz. w\u0142o\u015bc. i 79 prywat.<\/span><\/p>\n

Mylnisk,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Szereszewo, 251 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Mynte,<\/b> (niem.), osuszone jez. i kana\u0142, wp\u0142ywaj\u0105cy do W\u0119gorapi, pow. darkiejmski; ob. <\/i>Go\u0142dap<\/a><\/i>. [Minta<\/i> i Kana\u0142 Mincki<\/i> na p\u0142d. od Zabrostu Wielkiego<\/a> (4.).]<\/span><\/p>\n

Myntice<\/b> (dok. r. 1258), stara miejscowo\u015b\u0107 w Sambii<\/a>, dzi\u015b pod t\u0105 nazw\u0105 ju\u017c nieistniej\u0105ca (ob. Cod. dipl. Warm., I, str. 24. Regesta).<\/p>\n

Myszanowe g\u00f3ry,<\/b> wynios\u0142o\u015bci ko\u0142o wsi \u0141yse<\/a>, w pow. kolne\u0144skim, w obr\u0119bie stra\u017cy le\u015bnej \u0141yse.<\/p>\n

My\u015bliwiec,<\/b> urocz. w dobrach Knyszyn, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki.<\/span><\/p>\n

My\u015bluki,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Wo\u0142pa.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, VI, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Macharce, Maciejowizna, Ma\u0107kance, Ma\u0107kowa-ruda, Ma\u0107kowo, Ma\u0107k\u00f3w, Madejki, Magdalenenhof, Magdalenowo, Majdan, Makaryszki, Makosieje, Malin\u00f3wka, Malisowizna, Ma\u0142a hutta, Ma\u0142czynie, Ma\u0142e, Ma\u0142eraczki, Ma\u0142gorzaty, Ma\u0142ki\u0144, Ma\u0142owiste, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12836,"parent":12628,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-12698","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nLitera M - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera M\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, VI, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Macharce, Maciejowizna, Ma\u0107kance, Ma\u0107kowa-ruda, Ma\u0107kowo, Ma\u0107k\u00f3w, Madejki, Magdalenenhof, Magdalenowo, Majdan, Makaryszki, Makosieje, Malin\u00f3wka, Malisowizna, Ma\u0142a hutta, Ma\u0142czynie, Ma\u0142e, Ma\u0142eraczki, Ma\u0142gorzaty, Ma\u0142ki\u0144, Ma\u0142owiste, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-04-26T23:11:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-m.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1424\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1506\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"231 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/\",\"name\":\"Litera M - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-m.jpg\",\"datePublished\":\"2020-04-25T15:49:38+00:00\",\"dateModified\":\"2020-04-26T23:11:16+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-m.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-m.jpg\",\"width\":1424,\"height\":1506},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/m\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Litera M\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Litera M - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera M","og_description":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, VI, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Macharce, Maciejowizna, Ma\u0107kance, Ma\u0107kowa-ruda, Ma\u0107kowo, Ma\u0107k\u00f3w, Madejki, Magdalenenhof, Magdalenowo, Majdan, Makaryszki, Makosieje, Malin\u00f3wka, Malisowizna, Ma\u0142a hutta, Ma\u0142czynie, Ma\u0142e, Ma\u0142eraczki, Ma\u0142gorzaty, Ma\u0142ki\u0144, Ma\u0142owiste, […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-04-26T23:11:16+00:00","og_image":[{"width":1424,"height":1506,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-m.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"231 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/","name":"Litera M - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-m.jpg","datePublished":"2020-04-25T15:49:38+00:00","dateModified":"2020-04-26T23:11:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-m.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-m.jpg","width":1424,"height":1506},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/m\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Litera M"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12698","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12698"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12698\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12628"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}