{"id":12694,"date":"2020-04-25T17:48:19","date_gmt":"2020-04-25T15:48:19","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=12694"},"modified":"2020-06-05T17:18:53","modified_gmt":"2020-06-05T15:18:53","slug":"l","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/","title":{"rendered":"Litera L"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku<\/h3>\n

Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym)<\/p>\n

Lakiele<\/a>, Lasanka<\/a>, Lasek<\/a>, Laskowskie<\/a>, Laszki<\/a>, La\u015bmiady<\/a>, Lebiedzin<\/a>, Lega<\/a>, Lejbogole<\/a>, Lejmielewizna<\/a>, Lejpuny<\/a>, Lejzer\u00f3wka<\/a>, Lempie<\/a>, Lenarty<\/a>, Lenkupchen<\/a>, Leonardowo<\/a>, Lepianki<\/a>, Leszczewo<\/a>, Leszcz\u00f3wek<\/a>, Leszkiemie<\/a>, Lewo\u0144ce<\/a>, Lichosielce<\/a>, Link<\/a>, Linowo<\/a>, Lipiny<\/a>, Lipiszki<\/a>, Lipka<\/a>, Lipniak<\/a>, Lipniu\u0144ce<\/a>, Lipowo<\/a>, Lip\u00f3wek<\/a>, Lip\u00f3wka<\/a>, Lipsk<\/a>, Lipszczany<\/a>, Lisewo<\/a>, Liszk\u00f3w<\/a>, Lizdejki<\/a>, Lubimowo<\/a>.<\/p>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

(Z powodu w\u0105tpliwo\u015bci co do sposobu wymawiania niekt\u00f3rych imion w\u0142asnych, przez L, czy przez \u0141, w razie nieznalezienia kt\u00f3rej nazwy pod L, prosimy szuka\u0107 jej pod \u0141).<\/p>\n

Labab<\/b> (niem.), folw., pow. w\u0119goborski, st. p. Steinort.<\/p>\n

Labab-Doben See<\/b> (niem.), jez. na pruskich Mazurach, pow. w\u0119goborski, zostaje w zwi\u0105zku z jez. lewienty\u0144skiem<\/a>. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Labiawa<\/b> al. Labiewo<\/i>, Lubiawa<\/i>, \u0141abiawa<\/i>, niem. Labiaw<\/i> (dok. Labiow<\/i>, Labie<\/i>, Lebbye<\/i>, Labegow<\/i> [1249 r.]<\/span>, Labio<\/i>), msto powiat. w obwodzie regencyi kr\u00f3lewieckiej, le\u017cy 6 mil na wsch. od Kr\u00f3lewca<\/a>, pod 54\u00b0 60′ p\u0142n. sz. i 38\u00b0 47′ wsch. d\u0142g<\/span>., 4.7 m. npm., nad lew. brzegiem sp\u0142awnej Dejmy<\/a>, 3 kil. od jej uj\u015bcia do zatoki Kuro\u0144skiej<\/a>. Poniewa\u017c ta zatoka jest bardzo mia\u0142ka i burzliwa, dla tego przeprowadzono z Dejmy a\u017c do Gilgi sp\u0142awny 18 kil. d\u0142ugi kana\u0142, kt\u00f3ry Wielkim Fryderykowskim przekopem nazywaj\u0105 (Gr. Friedrichs Graben). 1857 r. by\u0142o tu 243 dm., mk. za\u015b. 1824 r. 2360, 1857 r. 3990, 1883 r. 4683, kt\u00f3rzy po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci s\u0105 ewang. i m\u00f3wi\u0105 po niemiecku. Dla Litwin\u00f3w mieszkaj\u0105cych w pobliskich wioskach odprawia si\u0119 tu w ewang. ko\u015bciele raz w miesi\u0105c nabo\u017ce\u0144stwo w litewskim j\u0119zyku. Murowany ko\u015bci\u00f3\u0142 ewang. pochodzi jeszcze z krzy\u017cackich czas\u00f3w i ma ju\u017c przesz\u0142o 500 lat; poniewa\u017c stoi na gruncie bardzo mokrym, dla tego mury o jakie 4\u20145 st\u00f3p w ziemi\u0119 si\u0119 zag\u0142\u0119bi\u0142y. L. jest siedzib\u0105 zwyczajnych w\u0142adz powiatowych, mianowicie landrata, fizyka i notaryusza powiatowego, miernika, budowniczego, inspektora tam i s\u0105du okr\u0119gowego, przy kt\u00f3rym jest 3 s\u0119dzi\u00f3w, 2 rzecznik\u00f3w. Pr\u00f3cz tego jest tu filia banku pa\u0144stwowego, towarzystwo po\u017cyczkowe, apteka, drukarnia, browar, poczta 2-ej klasy i st. telegr., kt\u00f3ra r. 1878 odebra\u0142a 3192 depesz, a wys\u0142a\u0142a 3164. List\u00f3w nades\u0142ano do poczty 150400; wys\u0142ano za\u015b 102400. Przekaz\u00f3w pocztow. nadesz\u0142o 8876 w kwocie 437286 marek, wys\u0142ano za\u015b 12397 sztuk, reprezentuj\u0105cych 706050 marek. Poczty id\u0105 do Kr\u00f3lewca, do Tapiawy wprost na dworzec, do Melawiszek i do Niemenic. Liczba podr\u00f3\u017cuj\u0105cych wynosi\u0142a 2472 os\u00f3b, kt\u00f3re zap\u0142aci\u0142y 27172 m. Najbli\u017csza st. kol. \u017cel. jest w Tapiawie, ale r. 1883 rozpocz\u0119to ju\u017c roboty wymiarowe dla nowej kolei mi\u0119dzy Labiaw\u0105 a Tyl\u017c\u0105 przez trz\u0119sawiska nad zatoka, Kuro\u0144sk\u0105. Mieszka\u0144cy trudni\u0105 si\u0119 rolnictwem, rybo\u0142\u00f3wstwem a szczeg\u00f3lnie szewctwem; pr\u00f3cz tego kwitnie handel drzewa, kt\u00f3remu sprzyjaj\u0105 drogi sp\u0142awne na Dejmie, na Pregoli, na zatoce Kuro\u0144skiej i na przekopie fryderykowskim. Dwom tartakom, w mie\u015bcie si\u0119 znajduj\u0105cym, dostarczaj\u0105 pobliskie lasy litewskie drzewa budowlanego w wielkiej obfito\u015bci. Jarmark\u00f3w odbywa si\u0119 tu 7 do roku: 3 kramne, 3 na byd\u0142o i konie i 1 na p\u0142\u00f3tno; dniami targowemi s\u0105 \u015brody i soboty. Labiawa istnia\u0142a prawdopodobnie ju\u017c przed przybyciem krzy\u017cak\u00f3w, lecz zamek tutejszy zosta\u0142 przez nich zbudowany dopiero po roku 1274 jak przypuszcza T\u00f6ppen (Script. rer. Prus. I, 134), aby sobie przeze\u0144 zabezpieczy\u0107 \u017ceglug\u0119 z Dejmy do zatoki Kuro\u0144skiej, a stamt\u0105d do K\u0142ajpedy, dok\u0105d ju\u017c pod\u00f3wczas krzy\u017cacy byli zapu\u015bcili swoje zagony. T\u0119dy chodzi\u0142y niegdy\u015b statki polskie i litewskie z Niemna przez zatok\u0119 Kuro\u0144sk\u0105 Dejm\u0119 i Prego\u0142\u0119 do Kr\u00f3lewca, a c\u0142o na nie postanowione r. 1433 da\u0142o pow\u00f3d do kary przeciw zakonowi. A\u017c do upadku zakonu by\u0142 zamek labiawski siedzib\u0105 w\u00f3jt\u00f3w (Pfleger), z kt\u00f3rych Voigt wylicza nast\u0119puj\u0105cych: Wernicke 1288, Hans von der Narbe 1457, Hans Reber (Rober) 1517\u20141523. W\u00f3jtostwo labiawskie nale\u017ca\u0142o do komturstwa ragneckiego. Wielki kapitularz zamku jest ozdobiony portretami i her\u00adba\u00admi ksi\u0105\u017c\u0105t brun\u015bwickich. R. 1699 odnowiono te obrazy. Dzi\u015b mieszcz\u0105 si\u0119 w tym gmachu w\u0142adze rz\u0105dowe i wi\u0119zienie. Oko\u0142o zamku labiawskiego toczy\u0142y si\u0119 krwawe zapasy mi\u0119dzy krzy\u017cakami a Litwinami. R. 1352 w lutym Litwini, na kt\u00f3rych czele stali w\u00f3wczas Olgierd i Kiejstut, najechali znienacka Sambi\u0105<\/a>. Dotar\u0142szy do zatoki Kuro\u0144skiej, podzielili si\u0119 na cztery hufce, z kt\u00f3rych trzy z bogatemi \u0142upami usz\u0142y szcz\u0119\u015bliwie do Litwy. Ostatni oddzia\u0142 jednakowo\u017c, i to w\u0142a\u015bnie ten, kt\u00f3ry wzd\u0142u\u017c Dejmy posuwa\u0142 si\u0119 ku L., uprowadzaj\u0105c z sob\u0105 400 je\u0144c\u00f3w, wpad\u0142 tu\u017c przy mie\u015bcie w zasadzk\u0119, kt\u00f3r\u0105 mu zgotowa\u0142 komtur ragnecki, Henryk Schindekopf, i zosta\u0142 tu pobity i zniesiony prawie do szcz\u0119tu. Reszta usi\u0142owa\u0142a ratowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105, ale lody na Dejmie i zatoce Kuro\u0144skiej by\u0142y za s\u0142abe, w skutek czego 500 ludzi, jak powiada stary kronikarz Wigand (Scrip. rer. Prus. II, 519), tu zaton\u0119\u0142o. W nast\u0119pnym roku jednakowo\u017c (1353) znowu wkroczyli Litwini, chc\u0105c pom\u015bci\u0107 kl\u0119sk\u0119, kt\u00f3r\u0105 pod L. ponie\u015bli, do Sambii i, spaliwszy wiele wiosek, z wielk\u0105 zdobycz\u0105 wr\u00f3cili do domu. W najstarszym znanym nam przywileju labiawskim z XIV stulecia, nadaje komtur ragnecki Kuno v. Lichtenstein (1392\u20141396) za czas\u00f3w w. mistrza Konrada v. Jungingen karczmarzom przed zamkiem i osadnikom tam\u017ce si\u0119 znajduj\u0105cym dwie w\u0142\u00f3ki lasu i zaro\u015bli, kt\u00f3re mieli wykarczowa\u0107, za co byli zobowi\u0105zani odstawia\u0107 co rok kilka t\u0142ustych g\u0119si do zamku. Moc\u0105 drugiego przywileju z r. 1462 nada\u0142 W. mistrz Ludwik von Erlichshausen za wierne us\u0142ugi so\u0142tysowi, \u0142awnikom i ca\u0142ej gminie przed zamkiem 3 w\u0142\u00f3ki bagien niedaleko m\u0142yna i tamy nad Dejm\u0105 po\u0142o\u017cone na pastwisko, z obowi\u0105zkiem dostarczania 20 t\u0142ustych g\u0119si na \u015b. Marcin. R. za\u015b 1495 w dzie\u0144 \u015b. Jak\u00f3ba zapisuje Hans Scherffchen, komtur ragnecki, \u00f3\u015bmiu wiernym karczmarzom w L. rozgart, na kt\u00f3rym ich stodo\u0142y stoj\u0105, na prawie che\u0142mi\u0144skiem, nie wk\u0142adaj\u0105c za to na nich \u017cadnych nowych obowi\u0105zk\u00f3w. We wszystkich tych przywilejach jest mowa o L. jako osadzie ju\u017c od dawna istniej\u0105cej. R. 1642 posiada\u0142o miasto wed\u0142ug urz\u0119dowej lustracyi 31 w\u0142., 3 mr. i 104 pr. kwadr. R. 1642 wyni\u00f3s\u0142 elektor brandenburski, Fryderyk Wilhelm III L. do rz\u0119du miast. Za to maj\u0105 mu p\u0142aci\u0107 pr\u00f3cz dotychczasowego czynszu przy odebraniu niniejszego przywileju 109 tal. i tyle\u017c co rok na \u015b. Marcin. Mieszka\u0144cy maj\u0105 si\u0119 rz\u0105dzi\u0107 prawem che\u0142m. Nowa piecz\u0119\u0107, kt\u00f3rej odt\u0105d u\u017cywa\u0107 winni, ma przedstawia\u0107 na bia\u0142ej tarczy na wp\u00f3\u0142 zielone z niebieskiej chmury wystaj\u0105ce rami\u0119, a w r\u0119ku r\u00f3g my\u015bliwski. Na dole ma si\u0119 znajdowa\u0107 drzewo zielone, a nad tarcz\u0105 \u017cubry wed\u0142ug do\u0142\u0105czonego wzoru. Mieszka\u0144cy miasta powinni burmistrzowi, so\u0142tysowi albo s\u0119dziemu jako i radnym i urz\u0119dnikom s\u0105dowym by\u0107 pos\u0142uszni, powinni na ich wezwanie dobrowolnie si\u0119 stawia\u0107 i oczekiwa\u0107 ich rozkaz\u00f3w. Dalej ma ka\u017cdy sumiennie wykonywa\u0107 to, co nakazuje wilkierz, kt\u00f3ry im, podobnie jak innym naszym miastom, nadany zostanie. Kto za\u015b w czemkolwiek przewini, ma wed\u0142ug wilkierza by\u0107 karany. Corok maj\u0105 si\u0119 odbywa\u0107 4 jarmarki: w 4-t\u0105 niedziel\u0119 po \u015a. Tr\u00f3jcy i w poniedzia\u0142ki: przed Wielkanoc\u0105, przed Zielonemi \u015a<\/span>wi\u0105tkami i przed Gwiazdk\u0105. Dniem targowym ma by\u0107 sobota. Mieszka\u0144cy maj\u0105 tak\u017ce mie\u0107 prawo warzenia piwa. Od kar pieni\u0119\u017cnych b\u0119dzie so\u0142tys pobiera\u0142 trzeci fenig a kasa zamku 2 fenigi. Kary zapad\u0142e w sprawach kryminalnych b\u0119dzie pobiera\u0142 so\u0142tys sam. Doch\u00f3d z jatek jarmarcznych wp\u0142ywa\u0107 ma do kasy miejskiej. Dan w Kr\u00f3lewcu d. 28 lipca 1642 r. Dokument niniejszy przechowuje si\u0119 jeszcze po dzi\u015bdzie\u0144 w aktach magistrackich w L. W historyi powszechnej miasto to pami\u0119tne jest traktatem lebiawskim, zawartym d. 30 pa\u017adz. 1656 r. przez elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma i Karola Gustawa, kr\u00f3la szwedzkiego, moc\u0105 kt\u00f3rego ten ostatni odst\u0105pi\u0142 elektorowi i jego potomkom p\u0142ci m\u0119skiej c\u0142a w Prusach Wschodnich i zwierzchnictwo nad tym\u017ce krajem i nad Warmi\u0105. Rzeczpospolita polska uk\u0142ad ten traktatem welawskim (1657) w cz\u0119\u015bci zatwierdzi\u0142a. Pozna\u0142 te\u017c niebawem Fryderyk Wilhelm, \u017ce L. pod wzgl\u0119dem strategicznym wa\u017cn\u0105 zajmuje pozycy\u0105; dla tego rozkaza\u0142 ju\u017c r. 1657 miasto, kt\u00f3rego komendantem by\u0142 w\u00f3wczas Krysztof Hildebrand v. Nettelhorst, od strony po\u0142ud. i zach. ufortyfikowa\u0107, bo drugie dwie strony, gdzie stoi zamek, by\u0142y ju\u017c od dawna g\u0142\u0119bok\u0105 fos\u0105 zabezpieczone. Z dalszych wiadomo\u015bci o L. zapisujemy jeszcze nast\u0119puj\u0105ce: R. 1680 by\u0142o tu wed\u0142ug ksi\u0105g czynszowych 16 karczmarzy, 38 mk. posiadaj\u0105cych domy w starem mie\u015bcie, 22 mk. na przedmie\u015bciach (Kahlenberg i Neugasse), trudni\u0105cych si\u0119 rolnictwem. Jeden z karczmarzy, burmistrz Neumann, kt\u00f3ry przedtem p\u0142aci\u0142 tylko 4 grzywny, p\u0142aci\u0142 w\u00f3wczas 12 grzywien i 22\u00bd szel\u0105g\u00f3w czynszu, reszta 15 ka\u017cdy po 16 grzywien 52\u00bd szel. Tak\u017ce i drudzy mieszka\u0144cy p\u0142acili daleko wi\u0119cej ni\u017c dawniej. R. 1692 liczono tu 100 dom\u00f3w, r. za\u015b 1725 ju\u017c 110, ale ratusza i tedy jeszcze nie by\u0142o. R. 1812 przechodzi\u0142y przez L. pu\u0142ki francuskie, a Dejm\u0105 Pregol\u0105 i Niemnem sz\u0142y du\u017ce \u0142odzie z \u017cywo\u015bci\u0105 i amunicy\u0105 dla wojska. L. by\u0142a wtedy siedzib\u0105 francusk\u0105 kontr-admira\u0142a Baste, maj\u0105cego g\u0142\u00f3wny doz\u00f3r nad flot\u0105 transportow\u0105. Nast\u0119pnego roku ci\u0105gn\u0119\u0142y t\u0119dy niedobitki armii francuskiej i stoczy\u0142y tu 2 stycznia 1813 r. ma\u0142\u0105 potyczk\u0119 z nieprzyjacielem. Wi\u0119ksze po\u017cary nawiedzi\u0142y miasto r. 1685, 1689, 1721 i 1835. \u0179r\u00f3d\u0142a: l) Adresshandbuch von Ostpreussen 1857, p. 194\u2014195. 2) Altpreuss. Monatsschrift, IV, p. 515\u2014527. 3) Beckher: Beschreibung d. Labiau, t. 2, str. 716, f. 721. 4) Preuss. Prov. bl\u00e4tter, rocznik 1845, p. 676. Powiat labiewski<\/i> le\u017cy mi\u0119dzy 54\u00b0 41′ i 50\u00b0 4′ p\u00f3\u0142n. szerok. a 38\u00b0 27′ i 39\u00b0 23′ wsch. d\u0142g. geogr. i graniczy na p\u00f3\u0142noc z zatok\u0105 kuro\u0144sk\u0105, na wsch\u00f3d z pow. nizinnym (Niederung) i wystruckim, na po\u0142ud. z pow. wystruckim, welawskim i kr\u00f3lewieckim, a na wsch\u00f3d tak\u017ce z pow. kr\u00f3lewieckim. Obszar ziemi wynosi 25 mil kw. (czyli 106,355 ha.); blisko 5 mil kw. zajmuj\u0105 wody; mk. jest 51342. Jedynem miastem jest L. R. 1857 by\u0142o w pow. 7 parafij ew., 23 d\u00f3br ryc., 66 szk\u00f3\u0142 i oko\u0142o 47000 mk., Niemc\u00f3w \u2154, Litwin\u00f3w \u2153 Dzi\u015b stosunek ten zmieni\u0142 si\u0119 znacznie na korzy\u015b\u0107 \u017cywio\u0142u niem. Katolik\u00f3w by\u0142o r. 1857 tylko 150, \u017cyd\u00f3w 90. Z wi\u0119kszych rzek zas\u0142uguj\u0105 na wzmiank\u0119: Elxne, Schwenboge, Kana\u0142 Timberski, Niemonin, Gilia<\/a>, Laukne i Parwe; s\u0105 to wszystko same niem. nazwy z wyj\u0105tkiem Gilii, kt\u00f3r\u0105 Niemcy zowi\u0105 Gilge. Rzeka Elxne bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek w pow. wystruckim, wst\u0119puje przy Eszerninkach w pow. labiawski, przerzyna go w p\u00f3\u0142noc.-zach. kierunku a\u017c do Pipplina i \u0142\u0105czy si\u0119 tu z rzek\u0105 Schwenboge, przychodz\u0105c\u0105 z po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci labiawskiego pow., kt\u00f3ry na ma\u0142ej przestrzeni dzieli od welawskiego. Odt\u0105d przybieraj\u0105 te dwie z\u0142\u0105czone rzeczki nazw\u0119 Kana\u0142u Timberskiego, kt\u00f3ry si\u0119 ci\u0105gnie na p\u00f3\u0142noc i pod wiosk\u0105 Timber uchodzi do Niemenicy. Niemenica przychodzi z pow. nizinnego, wst\u0119puje przy Pietrzykach w pow. labiawski, przerzyna go a\u017c do wioski Timber w po\u0142udn. kierunku, zwraca si\u0119 potem na zach. i wp\u0142ywa przy Niemenicach (Nemonin) do zatoki kuro\u0144skiej. Rzeczka Parwe (niem.), maj\u0105ca swe \u017ar\u00f3d\u0142o w pow. wystruckim, wst\u0119puje pod Parwiszkami w pow. labiawski, tworzy potem w \u015brednim biegu na kilkomilowej przestrzeni granic\u0119 mi\u0119dzy temi dwoma powiatami i wpada do rzeki Laukne (niem.), kt\u00f3ra przychodzi od wschodu z powiatu wystruckiego i pod wiosk\u0105 Timber (niem.) \u0142\u0105czy si\u0119 z wzmiankowan\u0105 ju\u017c Niemenic\u0105. Mniejsze strugi s\u0105 jeszcze: Aula, Dume i przekopy Beck-Graben, Brase-Graben, Fauler-Graben i Mauergraben. Rzeki te w mokrej porze cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 z swego \u0142o\u017ca i zalewaj\u0105 \u017cyzne pola i \u0142\u0105ki. Jezi\u00f3r nie ma w powiecie, ale w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci s\u0105 rozleg\u0142e trz\u0119sawiska (das grosse Moosbruch). a w po\u0142udniowej obszerne lasy (der grosse Baumwald). Bite trakty przerzynaj\u0105 lab. pow. w nast\u0119p. kierunkach: 1) z Labiawy do Kr\u00f3lewca na 20.6 kilometrowej przestrzeni; 2) z Kr\u00f3lewca do Tyl\u017cy (14.6 kil.); 3) z Labiawy na Laukischken i Mehlauken do Wystrucia (40 kil.); 4) z Labiawy do Tapiawy (5 kil.); 5) z wioski Agilla na Laukischken do Welawy (23 kil.); 6) z Nautzken przez Sielkeim do Tapiawy (9 kil.); 7) z Mehlauken do Piplina. (6 kil.) i 8) z Viehof do Berwa\u0142du (10 kil.). Drogi \u017celazne nie przechodz\u0105 dotychczas przez pow. lab. S\u0105dy okr\u0119g. s\u0105 tylko w Labiawie i w Mehlauken, gdzie jest po 3 s\u0119dzi\u00f3w. Pod wzgl\u0119dem urodzajno\u015bci jest gleba po lewej stronie Dejmy daleko \u017cyzniejsza, ni\u017c po prawej, gdzie jest piaszczysta i bagnista. W ko\u0144cu nadmieniamy jeszcze, \u017ce w \u015brednich wiekach osiadali tu i polscy koloni\u015bci, czego wed\u0142ug K\u0119trzy\u0144s., dowodz\u0105 nazwy niekt\u00f3rych miejscowo\u015bci, zachodz\u0105ce w ksi\u0119gach czynszowych z roku 1436\u201437. jako to: Bartusze, Krokowo (Krokau), Pliki, Pierogi (Pierragen), Popielki i Soberskie (Ob. K\u0119trz., O l<\/span>udn. pols., str. 569). W pow. lab. zajmuje rola orna 30.8 proc. ca\u0142ego obszaru, ogrody 1.2; \u0142\u0105ki 13.4; pastw. 7.0; bory 34.8. Jeden hektar roli ornej przynosi przeci\u0119ciowo 12.6 mrk. czystego zysku, 1 ha. ogrodu. 15.3, 1 ha. \u0142\u0105k 13.5, 1 ha. pastw. 7.2, 1 ha. lasu 3.0. Przeci\u0119ciowo przynosi ka\u017cdy hektar 7.5 mrk. zysku. K\u015b. Fr.<\/i> [W obw. kaliningradzkim ros. \u041f\u043e\u043b\u0435\u0441\u0441\u043a<\/span><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Labiewo<\/b> ob. Labiawa<\/i>.<\/p>\n

Labiewski powiat,<\/b> ob. Labiawa<\/i>.<\/p>\n

Labio,<\/b> Labiow<\/i> (dok.) ob. Labiawa<\/i>.<\/p>\n

Lablack,<\/b> (niem.) 1.) w\u015b i folw., pow. rastemborski, st. p. Korsze. 2.) L.,<\/b> dobra ryc., pow. labiewski, st. p. Seith. 3.) L.,<\/b> folw., pow. gierdawski, st. p. Gierdawa.<\/p>\n

Labowischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Labschicken<\/b> (niem.), folw., pow. darkiemski, st. p. Jodlauken.<\/p>\n

Labun,<\/b> nazywa\u0142 si\u0119 dawniej gaj \u015bwi\u0119ty u starych Prusak\u00f3w w ziemi dawniejszej Samlandyi<\/a>. R. 1286 po wyt\u0119pieniu Prusak\u00f3w i zaj\u0119ciu tej okolicy przez krzy\u017cak\u00f3w, otrzymali mieszka\u0144cy nowo za\u0142o\u017conego miasta Kr\u00f3lewca prawo wolnego wyr\u0119bu drzewa w tym lesie dla swojego u\u017cytku. Le\u017ca\u0142 ten las po drugiej stroniej Prego\u0142y a\u017c do pola (campus) zwanego wtenczas Laut. Ob. Perlbach, Preuss. Regesten. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lachowo,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Grabowo, par. Lachowo. Le\u017cy o 3 w. od linii granicznej od Prus, posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany, szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105, 30 dm., 2114 mr. obsz. W 1827 r. by\u0142y tu dwie oddzielne wsie t. n.: I-a mia\u0142a 27 dm., 101 mk.; II-a 8 dm., 46 mk. W\u015b t\u0119 wspominaj\u0105 dokumenta z 1437 r. (Gloger, Ziem. \u0142om.). Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1866 rozl. folw. wynosi mr. 895, grunta orne i ogr. mr. 185, \u0142\u0105k mr. 14, lasu mr. 500, pastw. i zaro\u015bli mr. 110, nieu\u017c. i place mr. 86. W\u015b L. osad 31, z grun. mr. 342. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy w r. 1211 wzniesiony z modrzewia, wielokrotnie by\u0142 naprawiany i podpierany troskliwie. R. 1593 innowacya erekcyi nast\u0105pi\u0142a. Lecz mimo to run\u0105\u0142 1817 r. w skutek burzy. Odt\u0105d proboszczowie starali si\u0119 o odbudowanie ko\u015bcio\u0142a, ale, w skutek rozmaitych przeszk\u00f3d, swoich stara\u0144 do skutku nie doprowadzili. Dopiero obecny proboszcz ks. Pogorzelski, pozyskawszy pozwolenie, zacz\u0105\u0142 budowa\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 w 1874 r. i po czterech latach niezmordowanej pracy wzni\u00f3s\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0119 w stylu gotyckim, pod\u0142ug rysunku Adama Skowro\u0144skiego. D\u0142ugo\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142a wynosi st\u00f3p 106\u00bd, szer. st. 46, a wysoko\u015b\u0107 do gzyms\u00f3w st\u00f3p 26. Par. L. dek. szczuczy\u0144ski, dawniej wiski, ma 3740 dusz.<\/p>\n

Lachy<\/b> al. Brodowo<\/i>, dok. Lachen<\/i>, Brodoffsken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. O pierwszym przywileju nadawczym nie wiemy. Roku 1513 Rudolf von Diepoltskirchen, komtur ry\u0144ski, sprzedaje Szymonowi Kole\u015bnickiemu z Cierpi\u0105t 5 w\u0142. w L. mi\u0119dzy Maciejem Gi\u017c\u0105 a Wi\u015bniowem z obowi\u0105zkiem p\u00f3\u0142 s\u0142u\u017cby zbrojnej. Ob. K\u0119trz.: Ludn. pol. w Prusiech, str. 461. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lackellen,<\/b> Lakellen<\/i> (ob.).<\/p>\n

Lacten-See<\/b> (niem.), ob. Lakty<\/a><\/i>.<\/p>\n

Laffken<\/b> (dok.), ob. \u0141awki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lafke<\/b> (niem.), ob. \u0141awki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Laggarben<\/b> (niem.), dobra, os. le\u015bna i ko\u015bci\u00f3\u0142, pow. gierdawski, st. p. Dietrichsdorf.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lakaj<\/b> (Lekie<\/i>), Lokaj<\/i>, rz<\/span>ka, bierze pocz\u0105tek w pow. w\u0142adys\u0142awowskim, pod wsi\u0105 Jendzius, p\u0142ynie w kierunku p\u0142n.-wschodnim pod wsiami Spragdany, Lokajcie i za Szujciami wpada z lewego brzegu do Niemna<\/a>, o mil\u0119 na p\u0142d. od miasteczka Wilkii w gubernii kowie\u0144skiej. D\u0142uga oko\u0142o 12 w. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Lakellen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. olecki, st. poczt. Kowale.<\/p>\n

Lakiele,<\/b> w\u015b, pow. olecki, ob. Lakellen<\/i> (niem). [W. K\u0119trzy\u0144ski proponowa\u0142: \u0141akiele<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lakty,<\/b> niem. Lacten-See<\/i>, jez., pow. lecki, stanowi po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wielkiego jeziora Lewientyna<\/a>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lampseden<\/b> (niem.) al. Dwilen<\/i>, w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Judtschen.<\/p>\n

Landesen<\/b> (dok.), ob. Lanzania<\/a><\/i>.<\/p>\n

Langbr\u00fcck<\/b> (niem.), dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. Rosengarten.<\/p>\n

Langenfeld<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Langirren<\/b> al. Lengirren<\/i> (niem.), os. le\u015bna, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Langkischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Kiauten.<\/p>\n

Langmichels<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Gierdawa.<\/p>\n

Langow<\/b> (dok.), ob. \u0141\u0119gowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Langowen<\/b> (niem.), ob. \u0141\u0119gowo<\/a><\/i>. [3.).]<\/span><\/p>\n

Lansania<\/b> (dok.), ob. Lanzania<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lanschmieden<\/b> (niem.), Wilki\u0144skie<\/i> na wsch. od jez. \u015aniardowy (Spirding). Por. La\u015bmiady<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lantz<\/b> (niem.), Lanca<\/i> lub Grzywka<\/i>, lewy dop\u0142yw D\u017awiny, wyp\u0142ywa z jeziora, przy kt\u00f3rem w\u015b Mukule, p\u0142ynie zrazu na p\u0142dn. w okolicy wsi Restaniszki, zwraca si\u0119 na p\u0142n. wsch., odlewa jezioro, nad kt\u00f3rem le\u017cy msto na szlaku g\u0142\u00f3wnym, pomi\u0119dzy Dyneburgiem a Kownem: Jeziorosy, przez kt\u00f3re przep\u0142ywa, a przy wsi Pobiniszki zmienia kierunek na p\u0142n. i wpada powy\u017cej Dyneburga przy wsi Grzywa do D\u017awiny. Z praw. brzegu przybiera L. przy wsi Poskirno rzek\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch strug. Jedna z nich wyp\u0142ywa z jeziora, przy kt\u00f3rem w\u015b Birniszki, p\u0142ynie na p\u0142n. zach. \u0142ukiem wydanym ku p\u0142dn.; druga wyp\u0142ywa z jez. przy kt\u00f3rem w\u015b Antopol, p\u0142ynie w p\u0142n; zach. kierunku, odlewaj\u0105c 4 jeziorka i przy wsi Turmont \u0142\u0105czy si\u0119 z poprzedni\u0105 strug\u0105. St\u0105d p\u0142yn\u0105 ju\u017c w p\u00f3\u0142nocnym kierunku a\u017c do uj\u015bcia; Druga rzeczka, kt\u00f3ra do L. z prawego brzegu wpada, wyp\u0142ywa z jeziorka przy osadzie Kumbole. Z pocz\u0105tku p\u0142ynie na zach\u00f3d, p\u00f3\u017aniej zwraca si\u0119 na p\u0142n. zach., odlewaj\u0105c jeziorko przy wsi Fabianowo i poni\u017cej wsi Czy\u017c\u00f3wka wpada do Lantzu. W. Pol.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lanzania,<\/b> K\u0119trz. \u0141\u0119\u017cania<\/i>, dok. Lansania<\/i>, Landesen<\/i>, nazywa\u0142a si\u0119 kiedy\u015b ziemia staropruska w s\u0105siedztwie z ziemi\u0105 lubawsk\u0105<\/a> i sasy\u0144sk\u0105<\/a> po\u0142o\u017cona, w pow. dzisiejszym niborskim, gdzie g\u0142\u00f3wne dwie osady Lenck<\/a> i Prze\u0142\u0119k dot\u0105d imi\u0119 jej nosz\u0105. R. 1216 pap. Inocenty III poswiadcza, jako Prusak Filip, przedtem zwany Warpoda, wraz z towarzyszami swymi, kt\u00f3rzy niedawno w stolicy rzymskiej ochrzceni zostali, podarowa\u0142 ziemi\u0119 Lanzani\u0105 biskup. pruskiemu Chrystyanowi. Nast\u0119pnie krzy\u017cacy przyw\u0142aszczali sobie L. i kiedy zamek Pie\u0144 nad Wis\u00ad\u0142\u0105 zabrali, Swi\u0119tope\u0142kowi, ksi\u0119ciu pomorskiemu, ziemi\u0119 t\u0119 w zamian ofiarowali. Darowizny tej, zapewne na korzy\u015b\u0107 biskup\u00f3w che\u0142mi\u0144skich, do kt\u00f3rych pierwotnie nale\u017ca\u0142a, zrzeka si\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119 r. 1248. Ziemia L. pomimo to nie utrzyma\u0142a si\u0119 przy biskupach, tylko krzy\u017cacy j\u0105 zaj\u0119li: r. 1267 kr\u00f3l czeski Ottokar, walcz\u0105c z Prusakami, o\u015bwiadcza, jako krzy\u017cakom dopomaga\u0107 chce w posiadaniu ziemi Landesen i wcale im nie przeszkadza\u0107. Dr. K\u0119trzy\u0144ski w najnowszem dziele swojem: Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 46, zupe\u0142nie fa\u0142szywie odnosi L. do okolic \u0141\u0119cze, Lenzen, w dawniejszej prowincyi pruskiej Pogezanii, w dzisiejszym pow. elbl\u0105skim, gdy\u017c ta ziemia najstosowniej przy Lubawie le\u017ce\u0107 powinna, gdzie i bisk. Chrystyan przemieszkiwa\u0142 i Prusak Warpoda mia\u0142 posiad\u0142o\u015bci swoje. Por. Pogezania<\/a><\/i>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Laparda,<\/b> rz., dop\u0142yw Szeszuwki z prawej strony.<\/p>\n

Lapissena<\/b> (niem.) al. Reisterbruch<\/i>, kol., pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

Lappoehnen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b nad brzegiem samlandzkim, w pow. fyszhuskim, w pobli\u017cu st. poczt. Sanct-Lorenz, ze stacy\u0105 do ratowania ton\u0105cych okr\u0119t\u00f3w. 2.) L.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Las,<\/b> nazwa dzi\u015b powszechna obszaru pokrytego ro\u015blinno\u015bci\u0105 drzewn\u0105, bez r\u00f3\u017cnicy gatunku drzew. Lud jednak\u017ce, w stronach lesistych mianowicie, zachowa\u0142 jeszcze \u015bci\u015blejsze poczucie i odr\u00f3\u017cnienie w nazwach rozmaitych rodzaj\u00f3w lasu. Lasem nazywa on li\u015bciaste knieje; obszary poros\u0142e sosn\u0105, zaros\u0142e bor\u00f3wkami zwie borem. Puszcza wreszcie, to las lub b\u00f3r w swej pierwotnej dziko\u015bci i nie\u0142adzie, wytworzonym przez gromadz\u0105ce si\u0119 a nieuprz\u0105tane pok\u0142ady martwych szcz\u0105tk\u00f3w ro\u015blinnych i dzia\u0142anie obfitych w\u00f3d le\u015bnych. Li\u015bciaste obszary nosz\u0105 nazw\u0119 Czarnego lasu<\/i>, gdy przemaga w nich buk lub grab, kt\u00f3re, rozrastaj\u0105c si\u0119 szeroko, tworz\u0105 obszerne sklepienie z ga\u0142\u0119zi i rozpo\u015bcieraj\u0105 mrok tajemniczy. D\u0105browa<\/i>, brzezie<\/i>, brze\u015bcie<\/i>, lipie<\/i> i t. p. nazwy oznaczaj\u0105 lasy z\u0142o\u017cone przewa\u017cnie z jednego gatunku drzew. Gaj<\/i> to niewielka grupa li\u015bciastych drzew, rozrzuconych z rzadka na trawiastem poszyciu. Polany<\/i> s\u0105 to \u0142\u0105ki \u015br\u00f3d lasu wyst\u0119puj\u0105ce. Co do imienia osobistego L., ob. Lasota<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lasanka-<\/b>Dani\u0142owce<\/i>, wie\u015b i L.-<\/b>Orzechowo<\/i>, w\u015b. pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Sejny; odl. 2 w. od Sejn. L. Dani\u0142owce 2 dm., 30 mk. L.-Orzechowo, 2 dm., 23 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Laschken<\/b> (niem.). ob. <\/i>Laszki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Laschmiaden See<\/b> (niem.). ob. La\u015bmiady<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lasdehnen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Gr\u00fcnheide. 2.) L.<\/b> al. Lasdiehnen<\/i>, w\u015b, pow. nizinny, st. p. Skajzgiry. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. tyl\u017cycki, st. p. Kallwen. 4.) L.,<\/b> dwie wsie i kol., pow. wystrucki, st. poczt. Berschkallen.<\/p>\n

Lasdienen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. poczt. Jodlauken.<\/p>\n

Lasdinehlen<\/b> (niem.). 1.) dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin, o 5 kil. na wsch. od G\u0105bina. Tu w r. 1714 urodzi\u0142 si\u0119 znakomity poeta litewski Donalejtys. 2.) L.,<\/b> dobra, pow. pi\u0142kalski, st. p. Lasdehnen.<\/p>\n

Lasdinkalnis,<\/b> g\u00f3ra pod \u015awi\u0119tyszkami, w puszczy rominckiej, 738 st\u00f3p wysoka.<\/p>\n

Lasek<\/b> 1.) os., pow. no\u00adwo\u00admi\u0144\u00adski, gm. Ot\u00adwock, par. Kar\u00adczew. Nale\u017cy do d\u00f3br Ot\u00adwock Wielki. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. gos\u00adty\u0144\u00ads\u00adki, gm. S\u0142u\u00adbi\u00adce, par. Jam\u00adno (ob.). Ma 12 dm., 97 mk., 281 mr. obszaru. 3.) L.<\/b> (\u0141aski, Lib. ben. II, 470, wymienia os. L. w par. Kro\u015b\u00adnie\u00adwi\u00adce). 4.) L.,<\/b> os. w\u0142o\u015bc., pow. wie\u00adlu\u0144\u00adski, gm. Sko\u00adm\u00adlin, par. O\u017ca\u00adr\u00f3w, odl. od Wie\u00adlu\u00adnia w. 11. Ma mk. 54. 5.) L.,<\/b> kol. i dwa folw., pow. sie\u00adra\u00addz\u00adki, gm. Dzier\u00adz\u0105\u00ad\u017c\u00adna (ob.), par. Ro\u00adso\u00adszy\u00adca, o 6 i 7 w. od rz. War\u00adty. Folw. L. lit. A, ma 289 mr. rozl., w tem 248 mr. roli or., a folw. L. lit. B 227 mr.. w tem 101 roli or., 79 lasu. Pok\u0142ady torfu. 6.) L.,<\/b> w\u015b, pow. kol\u00adski, gm. Som\u00adpol\u00adno, par. Lub\u00adst\u00f3\u00adwek, odl. od Ko\u00ad\u0142a w. 14; dm. 4, mk. 55. 7.) L.,<\/b> cz\u0119\u015b\u0107 miasta \u0141o\u00addzi, wed\u0142ug \u0141askiego, Lib. ben. II, 381. 8.) L.,<\/b> os., pow. ko\u00adne\u00adc\u00adki, gm. i par. Ra\u00addo\u00adszy\u00adce, od Ko\u0144\u00adskich w. 19; gruntu mr. 10, dm. drewn. 2. \u0141aski wymienia t. n. osad\u0119 w par. \u017be\u00adle\u017a\u00adni\u00adca (I, 613). 9.) L.,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r, odl. 18 w. od Augustowa, ma 3 dm., 17 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lasek<\/b> 1.) niem. Lassek<\/i>, od r. 1871 przezwana Ludwigsberg<\/i> os. do Ligmuntu, pow. chojnicki, nad strug\u0105 Nie\u017c\u00f3raw\u0105, w okolicy lesistej i piaszczystej; bud 8, dm. 3, katol. 17. Parafia i poczta Czersk, szko\u0142a Ligmunt. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. starogrodzki, ob. Laski<\/i>. 3.) L.,<\/b> niem. Lassek<\/i>, dawniej w\u015b sto\u0142owa kr\u00f3lewska, pow. olecki, st. p. Margrabowa; 1857 r. 40 mk. [Na p\u0142d. brzegu jez. Sedraneckiego, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span> 4.)<\/span> L.,<\/b> niem. Sophienruh<\/i>, folw., pow. niborski, st. p. Uzdowo. 5.) L.,<\/b> ob. Laski<\/i> i Drewniaczek<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Lasken<\/b> (niem.), ob. <\/i>Laszki<\/a><\/i> i M\u0142ynik<\/a><\/i>.<\/p>\n

Laski<\/b> 1.) niem. Leske<\/i>, al. Leski<\/i>. w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. malborski, nad strug\u0105 \u015awi\u0119t\u0105, \u015br\u00f3d \u017bu\u0142aw malborskich, \u215b mili od Nytychu, przez kt\u00f3ry now\u0105 kolej \u017cel. buduj\u0105 ze Starego Pola do Nowodworu, z przystankiem w Nytychu. Obszaru liczy w\u0142\u00f3k 67, gbur. 14, zagr. 3, katol. 50, ew. 53. men. 36, dm., 18. Parafia i poczta Nytych, szko\u0142a Tr\u0119pnowo. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Malborka 1\u00bc mili. W\u015b L.; jak \u015bwiadczy jej nazwa, powsta\u0142a na gruncie wykarczowanych las\u00f3w, kt\u00f3re tu dawniej si\u0119 rozci\u0105ga\u0142y. Istnie\u0107 musia\u0142a ju\u017c przed przybyciem krzy\u017cak\u00f3w, inaczejby polskiej tej nazwy nie otrzyma\u0142a. Krzy\u017cacy urz\u0105dzili swoje w\u00f3jtostwo w L. z dworem i folwarkiem, nad kt\u00f3rem w\u00f3jt\u00f3w os\u00f3bnych postanowili. Szczeg\u00f3lnie hodowali tu koni wiele na potrzeby wojny. R. 1407 liczono wszystkich koni w L. 180, r. 1415 koni 148. R. 1419 w\u00f3jt tutejszy pobiera\u0142 czynsz\u00f3w: z m\u0142yn\u00f3w \u017cyta i pszenicy \u0142aszt\u00f3w 33, s\u0142odu korcy 950; z wiosek czynszu 205 m., z m\u0142yna olejowego 8 m., od rze\u017anik\u00f3w 20 kamieni \u0142oju, od rybak\u00f3w 4 sumy, 8 k\u00f3p minog\u00f3w, 1 kop\u0119 szczupak\u00f3w i t. d. R. 1454 d. 27 lutego przechodzi\u0142o tu 6000 wojska gda\u0144skiego naprzeciw krzy\u017cakom; na kr\u00f3tki czas ob\u00f3z urz\u0105dzili, sk\u0105d go potem przenie\u015bli do Ko\u015bcieliszek. R. 1455 mistrz krzy\u017cacki wydaje rozkaz w\u00f3jtowi: \u017ceby ludzi, co mocniejszych, uzbroi\u0142 i czeka\u0142 z nimi przy ko\u015bciele w Bystrzu (Beisterfelde). Z pomi\u0119dzy w\u00f3jt\u00f3w laskowskich znani s\u0105 G\u00fcnther 1323, Fryderyk 1333, Hans 1338, Jan Pristam 1341, Burchard von Rosenberg 1345, Kirsilie 1350, Erkinbrecht 1361, Henryk v. Gans 1377, Winryk v. Ryndorf 1377\u20141384, Wilh. v. Helfenstein 1384\u20141387, Godfryd v. Trostdorf 1387\u20141391, Fryd. v. Hechenreyt 1391\u20141396, Herman v. Gans 1396\u20141404, Jan v. der Dolle 1404, Zygmunt v. Ramungen 1404\u20141407, Konrad v. Kunseck 1407\u2014?, Michel v. Nesse ?\u20141413, Piotr v. Mussheim 1413\u20141415, Alf v. Suwern 1415, Jerzy (?) v. Seckendorf 1415\u2014?, Mich. v. Nesse 1418 (?)\u20141419, Engelbrecht v. Krebs (?) 1419\u20141420, Itelhans v. Stoffelen ?\u20141431, Wilh. v. Helfenstein ?\u20141436; Henryk v. Rower 1436\u20141438, Kilian v. Exdorf 1438\u20141440, \u2026Slepschenkel 1440, Jan Birkelin 1440, Mik. v. Gilsdorf 1440\u20141444, Helfryk v. Selbold 1444\u2014?, Wojciech v. Swettern 1454. Po krzy\u017cakach przej\u0119li t\u0119 wie\u015b na w\u0142asno\u015b\u0107 kr\u00f3lowie polscy i folw. sw\u00f3j, do ekonomii malborskiej nale\u017c\u0105cy, utrzymywali; w\u0142\u00f3k by\u0142o tu wtedy 25. R. 1726 folw. tutejszy zniesiony i zamieniony zosta\u0142 na wie\u015b gbursk\u0105. Ob. Herm. Eckerdt, Kreis Marienburg; Voigt, Namencodex. 2.) L.<\/b> al. Lasek<\/i>, niem. Lassek<\/i>, le\u015bn. i os. do nadle\u015bn. Drewniaczek, pow. starogrodzki, w borach tucholskich, nad Czarn\u0105 wod\u0105. 3.) L.<\/b> M.<\/i> i W.<\/i>, dwie wsie, pow. \u0142ecki, ob. Laszki<\/a><\/i>. 4.) L.,<\/b> os., pow. \u015bwiecki, nad strug\u0105 Brzezin\u0105, w lesistej i piaszczystej okolicy; obszaru mr. 630, bud. 67, dm. 30, katol. 132, ew. 24. Parafia i poczta \u015aliwice, szko\u0142a \u0141\u0105\u017cek. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Laskowethen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Budwethen.<\/p>\n

Laskowo<\/b> 1.) G<\/span>\u0142uche<\/i> i L.<\/b> J<\/span>akuszewo<\/i>, wsie, pow. radzymi\u0144ski, gm. Ma\u0142opole, par. D\u0105br\u00f3wka. Nale\u017ca\u0142y do d\u00f3br Jad\u00f3w (ob.). Folw. L.-G\u0142uchy i L.-Wszebory lit. A. z wsiami Laskowo-G\u0142uchy i Wszebory lit. A., od T\u0142uszcza w. 5, od rz. Bugu w. 6, rozl. mr. 682, grunta orne i ogr. mr. 327, \u0142\u0105k mr. 8, pastw. mr. 123, wody mr. 1, lasu mr. 195, nieu\u017c. i place mr. 16, zaro\u015bli mr. 12, bud. mur. 4, z drzewa 9. W\u015b Laskowo-G\u0142uchy osad 15, z grun. mr. 42; w\u015b Wszebory lit. A.. osad 3, z grun. mr. 83. Folw. L.-Jakuszewo, od T\u0142uszcza w. 7, od rz. Bugu w. 5, rozl. mr. 888, grunta orne i ogr. mr. 391, pastw. mr. 193, lasu mr. 277, nieu\u017c. i place mr. 27, bud. z drzewa 13. W\u015b L.-Jakuszewo osad 10, z grun. mr. 27. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. P\u0142utyszki, odl. 30 w. od Maryampola, ma 8 dm., 80 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Laskowskie,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny; odl. 39 w. od Suwa\u0142k, ma 11 dm., 88 mk. Wchodzi\u0142a do sk\u0142adu ekonomii rz\u0105dowej Kadaryszki<\/a> (ob.).<\/p>\n

Lasota,<\/b> Lasoch<\/i>, Lason<\/i>, Las<\/i>, Lasek<\/i>, rozmaite formy dawnego imienia, da\u0142y pocz\u0105tek nazwom: Lasocin<\/i>, Lasotki<\/i>, Lasowice<\/i>, a zapewne i wielu nazwom takim, jak: Laski<\/i>, Laskowo<\/i>, Laskowizna<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lassmiaden<\/b> (niem.), ob. La\u015bmiady<\/a><\/i>.<\/p>\n

Laszeningken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Norkitten.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Laszki,<\/b> niem. Laschken<\/i>, Lasken<\/i>, dwie miejscowo\u015bci w pow. \u0142eckim, na prusko-lutrskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cone. 1) L.,<\/b> Wielkie<\/i><\/span>, niem. Gr.-Laschken<\/i>, Lasken<\/i><\/span>, nad jez. Selment<\/a>, istnia\u0142y ju\u017c r. 1485. Nie wiadomo kiedy w\u0142a\u015bciwie za\u0142o\u017cone. R. 1526 Jak\u00f3b z L. kupi\u0142 1 mr. \u0142\u0105ki pod Pisanic\u0105 i Budzi\u0142owem od Wojtka i Jana Pietrasz\u00f3w z Sypitek. Ob. K\u0119trz.: Ludn. pol. w Prusiech, str. 457. 2) L.<\/b> Ma\u0142e<\/i><\/span>, niem. Kl.-Lasken<\/i>, Laschken<\/i><\/span>, znacznie na p\u0142d. od L. Wielkich. O pierwszem powstaniu tej wsi tak\u017ce nie wiadomo. R. 1534 ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht nadaje Wojtkowi, Szymonowi, Markowi, Paw\u0142owi, Janowi, Sta\u0144kowi 20 w\u0142. w Ma\u0142ych L. pod Ma\u0142kiniem na prawie magdeb. Ob. K\u0119trzy\u0144ski: Ludn. pol. w Prusiech, str. 462. Ks. F.<\/i><\/p>\n

Laszmiaden<\/b> (niem.), ob. La\u015bmiady<\/a><\/i>.<\/p>\n

La\u015bmiady,<\/b> niem. Lassmiaden<\/i> al. Laszmiaden<\/i>, w\u015b nad jez. tej samej nazwy w pow. leckim na pol. Mazurach w Prusach wschodnich, osadzona na prawie che\u0142mi\u0144skiem; ma sw\u0105 szko\u0142\u0119; stacya poczt. Grabnik; r. 1857 by\u0142o 88 mk. we wsi. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>La\u015bmiady,<\/b> niem. Gr. Lasmiaden<\/i>, al. Lasmiaden<\/i> al. Laszmiaden-See<\/i>, znaczne jez. na pol. Mazurach w pow. \u0142eckim; zachodnia odnoga nazywa si\u0119 U\u0142\u00f3wka. Do jez. tego wp\u0142ywa z p\u00f3\u0142nocnej strony rzeka Hasna<\/a> [Dzi\u015b na tym odcinku tak\u017ce E\u0142k<\/a><\/i>.]<\/span>, kt\u00f3ra po za jeziorem zowie si\u0119 rzek\u0105 E\u0142k. Por. t. II. str. 35<\/span>1 i 507<\/a>. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lauda,<\/b> rz., dop\u0142yw Niewia\u017cy z prawej strony, uchodzi pod Sasami, p\u0142ynie mil kilka, g\u0142\u00f3wnie \u015br\u00f3d siedzib szla\u00adch\u00adty zagonowej. Ca\u0142e po-Laudzie zowi\u0105 te\u017c Laud\u0105, Lawd\u0105 (por. D\u0119bowo<\/i>). Rzeka L. przyjmuje z lewej strony Nikie\u0142p\u0119 i Kiemsrot z Salwisem, a z prawej strony Gordunk\u0119, Druskalnis, Nikis i Wernobil.<\/p>\n

Laudy\u0144skie,<\/b> os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Wysoka Ruda. odl. 30 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma 5 dm., 37 mieszk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., par. Sapie\u017cyszki, 4: dm., 35 mk.<\/p>\n

Lauenburg<\/b> (niem.), Lawenbork<\/i>, \u0141abyb\u00f3r<\/i>, \u0141awenbork<\/i>, ob. L\u0119bork<\/i>.<\/p>\n

Laugallen<\/b> (n<\/span>iem.) 1.) w\u015b, pow. tyl\u017cycki, st. p. Koadjuty. 2.) L.,<\/b> w\u015b i komora celna, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Dawillen. 3.) L.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, st. p. Didlacken. 4.) L.,<\/b> w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Gerwischkehmen. 5.) L.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki. 6.) L.,<\/b> ob. Laugahlelen<\/i>. 7.) L.<\/b> al. Bartel-Kucker-L.<\/i>, w\u015b, pow. szy\u0142okarczemski, st. p. Kukoreiten. 8.) L.,<\/b> w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen. 9.) L.,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Willuhnen. 10.) L.<\/b> (Alt-<\/i> i Neu-<\/i>), al. Skardupoenen<\/i>, w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Lasdeny. 11.) L.<\/b> (Alt-<\/i> i Neu-<\/i>) al. Gudszenszen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg. 12.) Culmen-<\/i>L.,<\/b> w\u015b, pow. tyl\u017cycki, st. p. Laugszargen. 13.) L.<\/b> (Gross-<\/i> i Klein-<\/i>), w\u015b i le\u015bnictwo, pow. wystrucki, st. p. Pelleningken. F. S.<\/i><\/p>\n

Laugszargen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b i dobra, pow. tyl\u017cycki, le\u017cy o 24 kil. od Tyl\u017cy. 1 kil. od granicy rosyjskiej, nad traktem bitym z Tyl\u017cy do Mitawy. Mk. 207, przewa\u017cnie luteran\u00f3w, m\u00f3wi\u0105cych po litewsku. Wyrabiaj\u0105 tu osobliwego kszta\u0142tu naczynia z blachy do przewo\u017cenia okowity, kt\u00f3re si\u0119 rozchodz\u0105 po wsiach nadgranicznych. Stacya pocztowa i telegraficzna z poczt\u0105 osobow\u0105 do Tyl\u017cy i Taurogi. 2.) L.<\/b> al. Lepalothen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Budwethen. J. B.<\/i><\/p>\n

Lauken<\/b> (niem.), al. Wognoten<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sodargen.<\/p>\n

Laukischken<\/b> (niem.), \u0141aukiszki<\/i> (?), w\u015b i dobra ryc., pow. labiewski, o 11 kil. na wsch\u00f3d od Labiewa, 14 kil. na zach\u00f3d od zatoki kuro\u0144skiej, nad kana\u0142em, w miejscu, w kt\u00f3rem si\u0119 krzy\u017cuj\u0105 drogi bite z Niemonin do Welawy i z Labiawy do Melanek w r\u00f3wnej, lesistej okolicy. Mk. 416, bez wyj\u0105tku ewangielik\u00f3w, m\u00f3wi\u0105cych po litewsku. St. poczt. i tel. z poczt\u0105 osobow\u0105 do Labiawy i Melanek; w pobli\u017cu dwa nadle\u015bnictwa kr\u00f3lewskie. Ziemi\u0119 \u0141aukowsk\u0105 Mendog odst\u0105pi\u0142 1251 zakonowi inflanckiemu. Por. Labiawa<\/i>. J. B.<\/i><\/p>\n

Laukogallen<\/b> (niem.), al. Jodbangen<\/i>, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Laukopoehnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Pillupoenen.<\/p>\n

Laukutschken<\/b> (niem.), al. Klein-Notrienen<\/i>, w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Launingken<\/b> (niem.), ob. O\u0142ownik<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lausze,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele, odl. 29 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma 5 dm., 78 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 7 dm., 48 mk. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Kidule.<\/p>\n

Lauszen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. labiewski, st. p. Mehlawischken. 2.) L.<\/b> al. Papuszienen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Laut,<\/b> por. Labun<\/i> i Lauth<\/i>.<\/p>\n

Lautenburg<\/b> (niem.), ob. Lidzbark<\/i>.<\/p>\n

Lauth<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. kr\u00f3lewiecki, st. p. Kr\u00f3lewiec. 2.) L.,<\/b> dobra ryc., pow. prusko-i\u0142awski, st. p. Schrombehnen.<\/p>\n

Lawda,<\/b> ob. Lauda<\/i>.<\/p>\n

Lawiz,<\/b> ob. Mereczanka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lebbye<\/b> (dok.), ob. Labiawa<\/i>.<\/p>\n

Lebeied’,<\/b> Lebied<\/i>, rus. nazwa \u0142ab\u0119dzia, od kt\u00f3rej wiele nazw pochodzi.<\/p>\n

Lebenberg<\/b> (dok.), ob. Lembark<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lebiedzin,<\/b> folw., L.-Dworny<\/i>, L.-Ksi\u0119\u017cy<\/i> i L.-Podborze<\/i>, wsie, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnob\u00f3r, odl. 19 w. od Augustowa. W 1827 r. by\u0142o tu w og\u00f3le 12 dm., 72 mk.; obecnie 25 dm., 186 mk.<\/p>\n

Lebioda,<\/b> nazwa znanej powszechnie u nas ro\u015bliny i zarazem przezwisko, kt\u00f3re wraz z rusk\u0105 nazw\u0105 \u0142ab\u0119dzi: Lebied’<\/i>, da\u0142o pocz\u0105tek nazwom: Lebiedzie<\/i>, Lebiedzi\u00f3w<\/i>, Lebiedzin<\/i> i t. p.<\/p>\n

<\/a>Lebioda,<\/b> Lebiodka<\/i>, rz., prawy dop\u0142yw Niemna<\/a>, wpada pod mtem Orle (o 3 w.), przyjmuje rz. \u017bo\u0142udk\u0119. Por. Go\u015bci\u0142owce<\/i>, Jelna<\/i>, Koniuszany<\/i>, Gasparyszki<\/i> i t. p.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lec<\/b> al. Lece<\/i> (u Platera: Loczany<\/i>, niekiedy Lecko<\/i>) [Kr\u00f3tko po II wojn. \u015bw. \u0141uczany<\/i>, dzi\u015b Gi\u017cycko<\/i>.]<\/span>, niem. L\u00f6tzen<\/i> (dok. Lehtczen<\/i>, Letckenborg<\/i>, Lesken<\/i>, Leeczen<\/i>, Leitcze<\/i>, Neuendorf<\/i>), miasto powiat. w Prusach wschodnich, w obwodzie regencyi g\u0105bi\u0144skiej, pod 54\u00b0 o 2′ p\u0142n. szer. a 39\u00b0 26′ wsch. d\u0142g. g., 11 mil od G\u0105bina, na w\u0105skim przesmyku mi\u0119dzy dwoma jeziorami: Lewientynem<\/a> (Niegocin) i Kisajnem<\/a> (Staswinda), w romantycznem po\u0142o\u017ceniu, kt\u00f3re ju\u017c w przesz\u0142em stuleciu wys\u0142awiali znawcy, jak Helwing i Piza\u0144ski. W mie\u015bcie jest s\u0105d ziemia\u0144ski, progimnazyum, nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 ewang., 2 pi\u0142y parowe, browar, apteka, 3 lekarzy, 2 rzecznik\u00f3w, towarz. po\u017cyczkowe, zap. sp\u00f3\u0142ka, stacya p\u0142d.-wsch. kolei \u017cel. o 69 kil. od Grajewa, st. poczt. 1-ej kl. i st. telegr., kt\u00f3ra r. 1877 wys\u0142a\u0142a 2731 depesz, za co wp\u0142yn\u0119\u0142o do kasy 1986 marek; liczba nades\u0142anych depesz wynosi\u0142a 3081. St. poczt. za\u015b odebra\u0142a 1877 r. 179000 list\u00f3w, a wys\u0142a\u0142a 181500 sztuk. Przesy\u0142ek nadesz\u0142o 21654, wys\u0142ano za\u015b 14900. Przekaz\u00f3w pocztowych odebra\u0142a poczta 10090 sztuk, reprezentuj\u0105cych 422138 marek; liczba wys\u0142anych st\u0105d wykaz\u00f3w wynosi\u0142a 15751 z 831554 marek. Za portoryum wp\u0142yn\u0119\u0142o 32770 mrk. Poczty osobowe id\u0105 do W\u0119goborka i do Ja\u0144sborka, pr\u00f3cz tego urz\u0105dzono poczt\u0119 pos\u0142a\u0144cow\u0105 do Kruglanek. Ludno\u015bci liczono 1782 r. 1154, 1818 r. 1028, 1837 r. 1682, 1857 r. 2793, z kt\u00f3rych po\u0142owa m\u00f3wi\u0142a po polsku; 1861 r. by\u0142o tu 3574 mk., 1875 r. 4045. Obecnie jest ich 4512; s\u0105 przewa\u017cnie wyznania ewang. Katolik\u00f3w jest tu bardzo ma\u0142o, skoro w ca\u0142ym powiecie leckim r. 1873 by\u0142o ich tylko 316. Za czas\u00f3w polskich, od r. 1740 pocz\u0105wszy, zje\u017cd\u017cali dot\u0105d ojcowie jezuici z \u015awi\u0119tej Lipki, po dwa razy na rok, by odprawia\u0107 katolickie nabo\u017ce\u0144stwo. Od r. 1883 le\u017cy tu za\u0142og\u0105 p\u00f3\u0142 regimentu u\u0142an\u00f3w, a w pobliskiej twierdzy Boyen \u2014 batalion piechoty. Area\u0142 miasta obejmowa\u0142 1857 r. 2455 mr. roli ornej, 1277 mr. \u0142\u0105k i 950 mr. lasu; dm. mieszk. by\u0142o 150; fabryk, m\u0142yn\u00f3w i \u015bpichlerzy 35, innych budynk\u00f3w 275. Mieszka\u0144cy trudni\u0105 si\u0119 rybo\u0142\u00f3stwem, rolnictwem i handlem drzewa, hoduj\u0105 tak\u017ce byd\u0142o i konie na sprzeda\u017c; niekt\u00f3rzy wyrabiaj\u0105 z czarnej ko\u0142o miasta znajduj\u0105cej si\u0119 ziemi gliniastej fajki. Jarmark\u00f3w jest co rok 5: 4 ha byd\u0142o, konie i towary kramne i jeden na p\u0142\u00f3tno 8 dni trwaj\u0105cy. Lec by\u0142 oddawna umys\u0142owem ogniskiem Mazur\u00f3w. Wy\u017csza szko\u0142a miejska, kt\u00f3ra zw\u0142aszcza w XVIII stuleciu w ca\u0142ych s\u0142yn\u0119\u0142a Mazurach, zakres nauk tak dalece rozszerzy\u0142a, \u017ce abituryenci mogli z niej wst\u0119powa\u0107 wprost do uniwersytetu. Mi\u0119dzy rektorami odznaczy\u0142 si\u0119 mianowicie Wilhelm Horn, kt\u00f3ry ten urz\u0105d piastowa\u0142 od r. 1726\u20141774. I dzi\u015b jeszcze zajmuje L. pod naukowym wzgl\u0119dem pierwsze miejsce na Mazurach. St\u0105d rozchodzi si\u0119 co rok<\/span> Kalendarz M. Gerssa na ca\u0142e Mazury; tu co tydzie\u0144 wychodzi jedyne polityczne czasopismo mazurskie w polskim j\u0119zyku p. t. \u201eGazeta Lecka\u201c. Redaguje j\u0105 wymieniony dopiero M. Gerss. Ka\u017cdy numer przynosi artyku\u0142 wst\u0119pny r\u00f3\u017cnej tre\u015bci, podaj\u0105cy po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci referaty z dzia\u0142alno\u015bci sejmu albo parlamentu w Berlinie. Dalej id\u0105: Nowiny z prowincyi zawieraj\u0105ce drobne wiadomo\u015bci z miasta i okolic wschodnio-pruskich; przegl\u0105d p. t. \u201eZdarzenia w Europie i w krajach zaeuropejskich\u201c rozpoczyna si\u0119 stereotypowo od podawania nowiny, \u017ce \u201eNajja\u015bniejszy cesarz za\u015b rze\u017ako i zdrowo\u201c i t. p. Niekiedy spotykamy si\u0119 z jak\u0105 korespondency\u0105 i to z bardzo r\u00f3\u017cnych miejsc. Poniewa\u017c redaktor tera\u017aniejszy rymuje z wielk\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105, dla tego te\u017c w jego pisemku zastajemy sporo poezyj. Wszystkie wi\u0119ksze \u015bwi\u0119ta, jak Nowy Rok, Gody, Wielkanoc witaj\u0105 si\u0119 wierszem. Nawet zaproszenia do przedp\u0142aty kwartalnej bywaj\u0105 wierszowane. R\u00f3wnie\u017c wierszem podane s\u0105 \u201eZagadywki\u201c, pojawiaj\u0105ce si\u0119 co kilka numer\u00f3w. Inserat\u00f3w brak prawie ca\u0142kowicie. Co si\u0119 tyczy<\/span> tendencyi \u201eGazety Leckiej\u201c, ta jest antykatolick\u0105 i antypolsk\u0105. (Ob. ciekaw\u0105 monografi\u0105 \u015b. p. dr. Ossowskiego p. t.: \u201ePrzyczynek do literatury mazurskiej\u201c, Pozna\u0144 1882 r., str. 29\u201447). Publikacye p. Gerssa zawieraj\u0105 bogaty materya\u0142 nazw miejscowych, odnosz\u0105cych si\u0119 do wszystkich niemal powiat\u00f3w mazurskich. W L. te\u017c urodzi\u0142 si\u0119 1838 r. Wojciech K\u0119trzy\u0144ski. Na granicy starych terrytory\u00f3w pruskich Go\u0142\u0119dzi (por. Galindya<\/a><\/i>) i Sudowii<\/a>, gdzie ju\u017c za czas\u00f3w poga\u0144skich Prusak\u00f3w sta\u0142 gr\u00f3d obronny (Voigt, Gesch. Preussens, I, str. 497). za\u0142o\u017cy\u0142 komtur brandenburski Meinhard v. Querfurt r. 1285 zamek lecki, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej by\u0142 siedzib\u0105 w\u00f3jt\u00f3w krzy\u017cackich. Wed\u0142ug Toppena atoli, najlepszego mo\u017ce znawcy Prus krzy\u017cackich, datuje pierwsza wzmianka o zamku leckim z czas\u00f3w w. mistrza Dyterycha v. Allenburg (1335\u20141341). Z w\u00f3jt\u00f3w leckich znani s\u0105: Jan v. Breitenbach 1418, Henryk v. Stegelitz 1437, Kaspar v. Gotze (G\u00f6tz, 1440\u20141441), Ekhart Vogt 1444, Jakub Reiff, zwany Walter 1489, Dytertch v. Babenhausen 1508: i Jakub Reiff zwany Walter 1511. (Ob Voigt Namencodex str. 92). Obok zamku istnia\u0142a ju\u017c<\/span> w XIV w. osada<\/span> Now\u0105 Wsi\u0105 (Neuendorf) zwana, kt\u00f3r\u0105 r. 1361 Kiejstut wraz z zanikiem zburzy\u0142 i spali\u0142 (Script. rer. prus. II, 527). W 13-letniej wojnie (1454\u201466) stan\u0105\u0142 i Lec po stronie Polak\u00f3w, zamek za\u015b, kt\u00f3ry si\u0119 nie chcia\u0142 podda\u0107, uleg\u0142 w\u00f3wczas (1455) ponownie zniszczeniu. Ale jeszcze tego samego roku zostali sprzymierzeni z Polakami Prusacy pobici pod Rynem i wtedy krzy\u017cacy zn\u00f3w zaj\u0119li miasto Lec, z kt\u00f3rego ich atoli nast\u0119pnego roku (1456) Polacy zn\u00f3w wyp\u0119dzili (Voigt, VIII, 474). Po drugim pokoju toru\u0144skim wzni\u00f3s\u0142 si\u0119 zamek na nowo z gruz\u00f3w. R. 1475 odnowi\u0142 Bernard v. Balzenhofen komtur brandenburski, staro\u015bcie i mieszka\u0144com Nowej Wsi i L. pierwotny przywilej na 60 w\u0142\u00f3k nad Lewientynem. Starosta dostaje 6 w\u0142\u00f3k ziemia\u0144skich, pleban 4; ssta ma by\u0107 w posiadaniu wsi; do niego nale\u017cy ni\u017csze s\u0105downictwo, oraz 3-ci fenig z grzywien wy\u017cszego s\u0105downictwa. Mieszka\u0144cy p\u0142ac\u0105 zakonowi od ka\u017cdej w\u0142\u00f3ki po 1 wiardunku zwyk\u0142ej monety pruskiej, odprawiaj\u0105 t\u0142ok\u0119 rocznie przez 14 dni w zamku leckim i obowi\u0105zani s\u0105 postawi\u0107 most przy Lewientynie i utrzymywa\u0107 go; plebanowi winni dawa\u0107 rocznie 4 szel\u0105gi, zagrodnicy za\u015b po 2 kury. Prawo magdeburskie zamienia im komtur na che\u0142mi\u0144skie; Dan w Lecu w poniedzia\u0142ek po niedzieli czarnej r. 1475. Z przywileju wynika, i\u017c okolice L. obfitowa\u0142y w\u00f3wczas w rozmaite zwierz\u0119ta, cenione ju\u017c to dla futra, ju\u017c to dla mi\u0119siwa. Dzi\u015b nie ma tam ju\u017c ani \u015bladu wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci tych zwierz\u0105t. Z p\u00f3\u017aniejszych wiadomo\u015bci o L. zapisujemy porz\u0105dkiem chronologicznym nast\u0119puj\u0105ce (Giersz 1852 r. zamie\u015bci\u0142 w \u201eN. P. P. Blaetter\u201c, kronik\u0119 miasta L.). R. 1488 nadaje Jan v. Tieffen, komtur brandenburski, Szymonowi Bredy\u0144skiemu now\u0105 karczm\u0119 w L. z 2 w\u0142\u00f3kami na prawie che\u0142mi\u0144skiem. Gdy r. 1525 po nieszcz\u0119snym traktacie krakowskim Prusy wschodnie zosta\u0142y zamienione na ksi\u0119stwo \u015bwieckie, nast\u0105pi\u0142a reorganizacya kraju i w\u00f3jtostwo leckie, kt\u00f3re w XV w. ci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 a\u017c do granicy litewskiej, zosta\u0142o zamienione na powiat, na kt\u00f3rego czele stali starostowie. Starostami leckimi byli: Fryderyk Herr zu Heydeck 1525\u20141536; wdowa po nim zatrzyma\u0142a starostwo w zastawie; zawiadowca Dytryk von Bobershausen 1526; Dytryk von Schlieben, radca i marsza\u0142ek 1531; Jerzy von L\u00f6tzen 1540; Jerzy von Kr\u00f6sten 1548\u20141555; Fabian von Lehndorff 1544\u20141576; Hans von Ostau 1579\u20141589; Kasper von Lehndorff 1589\u20141590; Fabian von Lehndorff (1591\u20141599); Henryk von K\u00f6nigseegg 1613\u20141642; zawiadowca Kasper von Lehndorff 1615 i Fabian von Lehndorff 1640; Jakub von Finck 1642\u20141662; Daniel von Tettau, radca trybuna\u0142u; Fryderyk Wilh. von Canitz 1684\u20141690; Jerzy Ernst von Schlieben, radca ziemia\u0144ski, 1690\u20141698; zawiadowca Andrzej von Lesgewang, radca trybunalny \u2020 1734; Fryderyk Krysztof hrabia zu Dohna 1702\u20141703; zawiadowca Jan Fryderyk Schenk 1704\u20141714, Jerzy Fryderyk von der A\u0142be, major 1703\u20141712; zawiadowca Karol Wilhelm Finck, hrabia zu Finckenstein 1708\u20141714; Jan Dytryk von Kunheim 1712\u20141724; Gerhard Ernst hrabia von Lehndorff, major heski, 1724\u20141741; zawiadowca Ernst Bogumi\u0142 von Proeck \u2020 1737 i Bogumi\u0142 Schenck zu Tautenburg 1742\u20141751; N. N. von Kleist, kapitan przy gwardyi 1756; Adam Wilhelm von Rochow, porucznik \u2020 1779. R. 1544 i 12 grudnia 1571 bawi\u0142 ks. Olbracht Fryderyk w L., gdzie mu mieszka\u0144cy z\u0142o\u017cyli ho\u0142d homagialny. Z 28 pa\u017adz. 1563 r. warto zapisa\u0107 przywilej, moc\u0105 kt\u00f3rego ks. Olbracht nadaje pisarzowi w\u00f3<\/span>jtowskiemu Kasprowi Skinbrecher 2 w\u0142\u00f3ki i 6 mr. z obowi\u0105zkiem p\u0142acenia rocznie 6 grzywien czynszu i dostarczania co rok 2-ch podw\u00f3d dla poczty na 5 mil drogi. R. 1573 wyni\u00f3s\u0142 ks. Olbracht Fryderyk (1568\u20141578) Now\u0105 Wie\u015b do rz\u0119du miast i wyznaczy\u0142 dla niego na prawie che\u0142mi\u0144skiem 35 w\u0142\u00f3k i 4 w\u0142. lasu, nie rachuj\u0105c 4 w\u0142., kt\u00f3re pleban, oraz 6 w\u0142., kt\u00f3re 3 karczmarze na w\u0142asnych przywilejach posiadali. Miasto mia\u0142o si\u0119 nazywa\u0107 Lec i posiada\u0107 4 jarmarki na rok i jeden targ tygodniowy, kt\u00f3ry si\u0119 mia\u0142 odbywa\u0107 co poniedzia\u0142ek. Zapis powy\u017cszy zatwierdzi\u0142 r. 1612 ks. Jan Zygmunt i do\u0142\u0105czy\u0142 do\u0144 nowe przywileje, nadaj\u0105c miastu 10 w\u0142\u00f3k boru we wsi Jeziorowskiem, wsi w dzisiejszym powiecie w\u0119goborskim po\u0142o\u017conej, z obowi\u0105zkiem p\u0142acenia rocznie 3 grzywien czynszu i 50 grz. zakupnego od w\u0142\u00f3ki; zastrzega sobie jednak polowanie. Obdarza tak\u017ce miasto her\u00adbem zawieraj\u0105cym 3 okonie, z kt\u00f3rych wi\u0119kszy ma by\u0107 w \u015brodku, a dwa mniejsze po bokach. 13 czerwca 1610 r. zatwierdza ks. Jan Zygmunt statuta cechu szewckiego w L. R. 1612 zosta\u0142 wybudowany ratusz a r. 1633 pierwszy ewan. ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany, ale bez wie\u017cy, kt\u00f3r\u0105 dobudowano dopiero w 9 lat p\u00f3\u017aniej r. 1642. Pierwszy ewang. proboszcz nazywa\u0142 si\u0119 Kasper Dannovi. R. 1625 mieszkaj\u0105 w L. pr\u00f3cz niekt\u00f3rych Niemc\u00f3w przewa\u017cnie Polacy. I elektorowie brandenburscy, kt\u00f3rzy r. 1618 zostali dziedzicznymi Prus ksi\u0105\u017c\u0119cych, starali si\u0119 o dobrobyt miasta. R. 1645 zawi\u0105za\u0142o si\u0119 w mie\u015bcie towarzystwo strzeleckie, a ks. Fryderyk Wilhelm zwolni\u0142 ka\u017cdorocznego kr\u00f3la kurkowego od wszelkich podatk\u00f3w, moc\u0105 przywileju z d. 15 lutego 1645 r. Ten\u017ce sam elektor nada\u0142 15 maja r. 1653 miastu 4 w\u0142., za\u015b 26 maja 1656 r. odnowi\u0142 miastu zapis na 4 w\u0142\u00f3ki, od kt\u00f3rych p\u0142acili po 15 grzywien. W XVII i XVIII w. istnia\u0142y w L. nast\u0119puj\u0105ce cechy: szewc\u00f3w, ku\u015bnierzy, krawc\u00f3w, piekarzy, tkaczy, kowali i \u015blusarzy. Targ, kt\u00f3ry si\u0119 przedtem odbywa\u0142 w poniedzia\u0142ek, prze\u0142o\u017cony zosta\u0142 na czwartek rozporz\u0105dzeniem rz\u0105dowem z d. 19 pa\u017adz. 1690 r. Podczas drugiej wojny szwedzkiej (1655\u20141660) wzi\u0119li Polacy szturmem L. 10 lutego 1657 r., przyczem miasto niemal do szcz\u0119tu zgorza\u0142o. Ocala\u0142 tylko zamek, ko\u015bci\u00f3\u0142 i ratusz. Owczesny dyakon Andrzej Wedeke, kt\u00f3ry w nast\u0119pn\u0105 niedziel\u0119 mia\u0142 obj\u0105\u0107 urz\u0105d proboszcza, ratowa\u0142 si\u0119 wtedy ucieczk\u0105 do Kr\u00f3lewca i pozosta\u0142 tam, a\u017c stan\u0105\u0142 pok\u00f3j w Oliwie (1660). 24 sierpnia 1669 r. odnowi\u0142 Fryderyk Wilhelm na \u017cyczenie mieszczan stary ich przywilej. Potwierdzi\u0142 im ich posiad\u0142o\u015bci, zastrzegaj\u0105c sobie tylko dawny czynsz; miasto mia\u0142o i nadal rz\u0105dzi\u0107 si\u0119 prawem che\u0142mi\u0144skiem; rada miejska i s\u0119dziowie mieli by\u0107 zbierani w obecno\u015bci starosty co rok w niedziel\u0119 Reminiscere; poborcy mieli zawsze na ko\u0144cu roku sk\u0142ada\u0107 rachunek; od s\u0105du wolno by\u0142o mieszka\u0144com apelowa\u0107 do starosty, a od niego do elektora. Od kar s\u0105dowych mia\u0142o miasto pobiera\u0107 trzeci fenig, kary pieni\u0119\u017cne za pokaleczenie i pobicie maj\u0105 si\u0119 nale\u017ce\u0107 s\u0119dziemu samemu. Targowem dzieli\u0142o si\u0119 miasto z zamkiem do po\u0142owy. Doch\u00f3d z jatek piekarskich, rze\u017anickich i z balbierni wp\u0142ywa\u0107 mia\u0142 do kasy miejskiej. W Lewientynie mog\u0105 mieszka\u0144cy \u0142owi\u0107 ryby, ale tylko ma\u0142emi narz\u0119dziami dla w\u0142asnej potrzeby; kto chce u\u017cywa\u0107 wi\u0119kszych sieci, winien rocznie p\u0142aci\u0107 10 marek do zamku. Warzenie i sprzedawanie piwa dozwolone jest tylko w\u0142a\u015bcicielom w\u0142\u00f3k, nie za\u015b zagrodnikom i budnikom. 26 listopada 1686 r. zgorza\u0142a zn\u00f3w wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 miasta; spali\u0142o si\u0119 wtedy 73 dom\u00f3w mieszkalnych wraz z ko\u015bcio\u0142em, tylko wie\u017c\u0119 zdo\u0142ano uratowa\u0107. Z r. 1696 zapisujemy wiadomo\u015b\u0107, \u017ce dotychczas nauczyciel i organista bardzo \u017ale byli wyposa\u017ceni, skoro na obiady kolej\u0105 chodzi\u0107 musieli od jednego mieszczanina do drugiego. Poniewa\u017c ta \u201emensa ambulatoria\u201c dawa\u0142a pow\u00f3d do licznych skarg, dla tego rozporz\u0105dzi\u0142 13 grudnia 1696 starosta G. F. v. Schlieben, \u017ce odt\u0105d tak nauczyciel jako i organista pobiera\u0107 mieli ka\u017cdy 25 pol. z\u0142. quartaliter anticipando. 10 czerwca 1705 r. naby\u0142o miasto 5 w\u0142\u00f3k lasu. Po 6 wolnych latach mia\u0142a kasa miejska od ka\u017cdej w\u0142\u00f3ki p\u0142aci\u0107 12 grz. do szkatu\u0142y kr\u00f3lewskiej. R. 1709 odbudowano ko\u015bci\u00f3\u0142 i sprawiono trzy nowe dzwony. Straszny m\u00f3r, kt\u00f3ry od r. 1709\u20141714 nawiedzi\u0142 ca\u0142e Prusy, grasowa\u0142 i w L., gdzie umar\u0142o 800 os\u00f3b. Niekt\u00f3re, cho\u0107 w pobli\u017cu miasta po\u0142o\u017cone wsie, jak np. Kamionki, tylko 1\u00bc mili odleg\u0142e, zosta\u0142y ca\u0142kiem wolne od tej d\u017cumy. Dla tego te\u017c tu si\u0119 odby\u0142a introdukcya nowo do L. powo\u0142anego pastora Korsepiusa. Gdy m\u00f3r ju\u017c usta\u0142, przedstawi\u0142o si\u0119 mieszka\u0144com L., w kt\u00f3rym si\u0119 osiedlili nowi koloni\u015bci, rzadkie zaiste widowisko, \u017ce w ostatni\u0105 niedziel\u0119 przed postem r. 1710 a\u017c 64 par naraz wzi\u0119\u0142o \u015blub w ko\u015bciele leckim. Toeppen jednak utrzymuje, \u017ce si\u0119 to dzia\u0142o ju\u017c r. 1573. Podczas 7-letniej wojny (1756\u20141763) ucierpia\u0142 L. zn\u00f3w wiele od Rossyan, a 5 marca 1758 musieli mieszka\u0144cy nawet ho\u0142d sk\u0142ada\u0107 El\u017cbiecie; dokument, zawieraj\u0105cy formu\u0142\u0119 przysi\u0119gi, przechowuje si\u0119 podzi\u015bdzie\u0144 w archiwum miejskiem. Po uko\u0144czonej wojnie nasta\u0142y dla L. lepsze czasy. Wybudowano wiele nowych kamienic, kt\u00f3re by\u0142y ozdob\u0105 miasta. R. 1772 po\u0142\u0105czono jez. Lewientyn z Mamrami<\/a> sp\u0142awnym kana\u0142em, przez co handel miasta znacznie si\u0119 podni\u00f3s\u0142. Niestety 8 marca 1786 r. pod\u0142o\u017cy\u0142a jaka\u015b s\u0142u\u017c\u0105ca przez zemst\u0119 ogie\u0144, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 oko\u0142o 100 budynk\u00f3w. Podpalaczka zosta\u0142a za to stracon\u0105, a jej cia\u0142o spalono publicznie przed miastem. R. 1806 przechodzi\u0142o t\u0119dy wojsko rossyjskie pod wodz\u0105 jenera\u0142\u00f3w Tettowa i Warnekiego ku Pieckom (Peitschendorf). W styczniu nast\u0119pnego roku (1807) maszerowa\u0142y zn\u00f3w znaczne oddzia\u0142y rossyjskiej armii pod dow\u00f3dztwem Benningsena przez L., a jednego dnia nawet 6000 wojska rozkwaterowa\u0142o si\u0119 w mie\u015bcie. Pobite armie rossyjska i pruska skoncentrowa\u0142y si\u0119 pod Licbarkiem, a w L. urz\u0105dzono dla nich piekarni\u0119 poln\u0105, i du\u017cy magazyn, kt\u00f3re nied\u0142ugo potem dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce Francuz\u00f3w i Polak\u00f3w; 8-go bowiem dnia po bitwie pod I\u0142aw\u0105 przyby\u0142 tu szwadron polskich u\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rych karno\u015b\u0107 nawet niemieccy kronikarze bardzo chwal\u0105; ich dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 porucznik Mensch, kt\u00f3ry od mieszka\u0144c\u00f3w rekwirowa\u0142 tylko 12 najlepszych koni. Nazajutrz stan\u0119\u0142y tu 2 pu\u0142ki wojska polskiego pod dow\u00f3dztwem genera\u0142\u00f3w Zaj\u0105czka i D\u0105browskiego; wojsko rozkwaterowa\u0142o si\u0119 po za miastem. Zaj\u0105czek ze swoim sztabem stan\u0105\u0142 kwater\u0105 w mie\u015bcie, D\u0105browski w zamku. Na ich utrzymanie wyda\u0142o miasto podobno 20000 talar\u00f3w. Tego\u017c roku (1807) panowa\u0142 w L. mi\u0119dzy byd\u0142em straszny m\u00f3r; pad\u0142y wtedy niemal wszystkie konie i wo\u0142y, tak \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o uprawia\u0107 roli, w skutek czego mi\u0119dzy mieszczanami panowa\u0142a wielka n\u0119dza. Ale i inne jeszcze kl\u0119ski dokuczy\u0142y miastu. R. 1811 z powszechnego na Mazurach nieurodzaju nasta\u0142 wielki g\u0142\u00f3d, a nast\u0119pnego roku miasto zn\u00f3w ucierpia\u0142o od przechodz\u0105cych t\u0119dy pu\u0142k\u00f3w francuskich. Jenera\u0142owie Gen\u00e9e i Grouchy i wicekr\u00f3l w\u0142oski Eugeniusz mieli tu po kolei swoje kwatery. Jednego razu maszerowa\u0142o w przeci\u0105gu 24 godzin 60000 wojska z 120 armatami przez miasto. W grudniu r. 1812 i w styczniu r. 1813 wraca\u0142y t\u0119dy niedobitki \u015bwietnej armii francuskiej. Gdy Prusy wypowiedzia\u0142y wojn\u0119 Napoleonowi, stawi\u0142o miasto w\u0142asnym kosztem 70 \u017co\u0142nierzy; wydano na nich 2000 tal. Po pokoju wiede\u0144skim (1815) dobrobyt miasta pocz\u0105\u0142 si\u0119 zn\u00f3w wzmaga\u0107. 30 i 31 pa\u017adziernika 1817 r. obchodzono w mie\u015bcie 300-letni\u0105 rocznic\u0119 reformacyi. W sobot\u0119 17 stycz. 1818 r. sro\u017cy\u0142 si\u0119 tu gwa\u0142towny wicher, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 blisko \u00be las\u00f3w leckich. Trwa\u0142 ten uragan od 4 z po\u0142udnia a\u017c do 11 godziny w nocy. 1 wrze\u015bnia 1818 zosta\u0142 L. wyniesiony do rz\u0119du miast powiatowych, z czego dla miasta znaczne wynik\u0142y korzy\u015bci. 3 kwietnia 1822 r. zniszczy\u0142 ogie\u0144 ponownie niemal ca\u0142e miasto: zgorza\u0142o wtedy 205 budynk\u00f3w, mi\u0119dzy nimi 50 dom\u00f3w mieszkalnych, 9 \u015bpichrz\u00f3w, 4 m\u0142yny, 74 chlew\u00f3w, 52 stajen, 9 browar\u00f3w, ko\u015bci\u00f3\u0142, szko\u0142a, ratusz, plebania i szpital; tak \u017ce musiano prawie ca\u0142e miasto na nowo odbudowa\u0107. Nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 ewang. zosta\u0142 23 wrze\u015b. 1827 r. po\u015bwi\u0119cony. 3 czer. 1845 r. bawi\u0142 kr\u00f3l Fryderyk Wilhelm IV w L., gdzie ogl\u0105da\u0142 roboty oko\u0142o pobliskiej twierdzy Boyen. W podr\u00f3\u017cy z Z\u0105dzborka do L. zwiedzi\u0142 kr\u00f3l g\u00f3r\u0119, na granicy powiatowej si\u0119 znajduj\u0105c\u0105. G\u00f3r\u0119 t\u0119 ozdobiono potem plantacyami i pomnikiem, i nazwano j\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 g\u00f3r\u0105. 18 czerwca 1854 r. bawi\u0142 tu zn\u00f3w kr\u00f3l pruski; w Rynie wsiad\u0142 na statek parowy \u201eMazovia\u201c, kt\u00f3ry go przewi\u00f3z\u0142 a\u017c do Guzianki, sk\u0105d jecha\u0142 powozem dalej do Ja\u0144sborka. Roku 1857 po\u0142\u0105czono Ja\u0144sbork, Lec i W\u0119gobork ze sob\u0105, 11\u00bd mili d\u0142ugim kana\u0142em, ci\u0105gn\u0105cym si\u0119 przez trzy du\u017ce jeziora: \u015aniardwy, Lewientyn i Mamry. Koszta tej kanalizacyi wynios\u0142y wprawdzie 84486 tal., ale handel miast tych przez to znacznie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142, do czego si\u0119 nie ma\u0142o przyczynia zbudowana r. 1868 kolej \u017celazna id\u0105ca z Kr\u00f3lewca na Bartoszyce, Lec i E\u0142k a\u017c do polskiej granicy. Podajemy te\u017c kilka szczeg\u00f3\u0142\u00f3w o twierdzy Boyen, tylko 800 krok\u00f3w na zach\u00f3d od L. oddalonej. Ju\u017c we francuskiej wojnie z r. 1806\u20141807 wykaza\u0142o si\u0119 strategiczne znaczenie jezi\u00f3r mazurskich, stanowi\u0105cych dla armii, ze wschodu na zach\u00f3d lub odwrotnie si\u0119 posuwaj\u0105cej, nieprzezwyci\u0119\u017con\u0105 prawie tam\u0119. Jeziora mazurskie ci\u0105gn\u0105 si\u0119 bowiem prawie wszystkie z p\u0142d. na p\u0142n. i s\u0105 z sob\u0105 z\u0142\u0105czone, a tylko w\u0105skie przesmyki dziel\u0105 jedno od drugiego. Taka cie\u015bnina znajduje si\u0119 tak\u017ce mi\u0119dzy jeziorem Lewienty\u0144skiem a Kisajnem; na niej zbudowane miasto Lec. Ju\u017c roku 1816 zwr\u00f3ci\u0142 genera\u0142 in\u017cenieryi von Grollman kr\u00f3lowi uwag\u0119 na to, \u017ce to wa\u017cne miejsce koniecznie fortec\u0105 zabezpieczy\u0107 trzeba. Ale dopiero r. 1843 plan ten zosta\u0142 przez kr\u00f3la potwierdzony; zabrano si\u0119 te\u017c wnet do prac przedwst\u0119pnych, a 4 wrze\u015bnia r. 1844 \u00f3wczesny minister wojny gen. von Boyen, od kt\u00f3rego ta nowa twierdza wzi\u0119\u0142a swe miano, po\u0142o\u017cy\u0142 kamie\u0144 w\u0119gielny. Brak jeszcze wysuni\u0119tych fort\u00f3w, kt\u00f3re, wskutek dono\u015bno\u015bci nowych dzia\u0142, trzeba b\u0119dzie zbudowa\u0107 daleko naoko\u0142o miasta. Przez kolej po\u0142udniowo-prusk\u0105 i dworzec w L. si\u0119 znajduj\u0105cy nabra\u0142a twierdza Boyen jeszcze wi\u0119kszego znaczenia; mo\u017cna j\u0105 nawet uwa\u017ca\u0107 za przedmurza Kr\u00f3lewca. W razie wojny mo\u017ce tu za\u0142ogowa\u0107 3000 \u017co\u0142nierza. Baszt jest sze\u015b\u0107; trzy nazywaj\u0105 si\u0119: Leopold, Ludwig, Hermann, wed\u0142ug imion chrzestnych gen. Boyen, a drugie trzy: Recht, Licht, Schwert, wed\u0142ug dewizy jego her\u00adbu.<\/p>\n

Powiat lecki<\/i> le\u017cy w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci g\u0105bi\u0144skiego obwodu regencyjnego, mi\u0119dzy 39\u00b0 1′ i 39\u00b0 50′ wschd. d\u0142g. a 53\u00b0 51′ i 54\u00b0 p\u0142nc. szer., graniczy na zach\u00f3d z pow. rastemborskim i z\u0105dzborskim, na p\u0142n. z w\u0119goborskim i oleckowskim, na wsch., z oleckowskim i \u0142eckim, na p\u0142dn. z z\u0105dzborskim, \u0142eckim i ja\u0144sborskim. Najwi\u0119ksza rozleg\u0142o\u015b\u0107 na wzd\u0142u\u017c z zach. na wsch. wynosi 7 mili w szerz, od p\u0142n. na p\u0142dn., 3 mile. Obszar ziemi wynosi 16\u00bc m. kw., czyli 89.527 ha. Pow. lecki jest przewa\u017cnie g\u00f3rzysty i le\u017cy 500-800 st\u00f3p nad poziomem morza. Ca\u0142\u0105 t\u0119 okolic\u0119 nazywaj\u0105 dla tego mazursk\u0105 Szwajcary\u0105. Znaczniejsze wzg\u00f3rza s\u0105: Pucicha i Karasz\u00f3wka przy Wydminach, g\u00f3ra Lisi\u0105 i Strzykowa przy Cybulkach, Tysi\u0105ce przy Szemionkach, g\u00f3ry Jelenie przy Jadamkach, g\u00f3ra Sowia i Kozia przy Kruplinach, g\u00f3ry Orle, Jeziorki i Usranki przy wsiach tej\u017ce nazwy. Na ostatnich znajduj\u0105 si\u0119 g\u0142azy erratyczne w takiej ilo\u015bci, \u017ce uprawianie roli miejscami jest ca\u0142kiem niemo\u017cebne. Dla wysokiego po\u0142o\u017cenia powiatu, nie mniej tak\u017ce z powodu lod\u00f3w, zbyt d\u0142ugo po licznych jeziorach i b\u0142otach, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnego odp\u0142ywu, a\u017c na wiosn\u0119 si\u0119 trzymaj\u0105cych, jest tu klimat nieco zimniejszy, siewy wiosenne i rozw\u00f3j ro\u015blin p\u00f3\u017aniejszy ni\u017c w przyleg\u0142ych powiatach. Za to jesie\u0144 tu pi\u0119kna, a lato nie za gor\u0105ce, bo nad rozlicznemi jeziorami powietrze zawsze jest ch\u0142odne. Panuj\u0105 tu przewa\u017cnie p\u0142n. i p\u0142dn. wiatry; 40 osad cierpi od gradobicia znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c inne, to te\u017c przy zabezpieczeniu wy\u017csz\u0105 musz\u0105 p\u0142aci\u0107 taks\u0119 od innych. Pod wzgl\u0119dem geologicznym liczy powiat lecki gleby gliniastej mil kw. 0.03; mi\u0119szanej 9.79; piaszczystej 2.43; torfowej 1.90; wody zajmuj\u0105 2.09 m. kw. Z rzek zas\u0142uguje na wzmiank\u0119 tylko Gawlik, wyp\u0142ywa z jez. Gawlik w pow. leckim, przerzyna ten pow. w kierunku p\u0142dn., wst\u0119puje potem w pow. \u0142ecki, przechodzi tu przez jez. Henzlewo i wpada do U\u0142\u00f3wki, jez. stoj\u0105cego w zwi\u0105zku z jez. La\u015bmiady zwanem. Wi\u0119kszych jezi\u00f3r licz\u0105 47. Wiele z nich stoi z sob\u0105 w zwi\u0105zku za pomoc\u0105 ma\u0142ych kana\u0142\u00f3w i oddawaj\u0105 na dwie przeciwne strony swe wody; jedne maj\u0105 odp\u0142yw ku p\u0142dn. przez \u015aniardwy (Spirding See) do rz. Pisz, Narwi, Bugu i Wis\u00ad\u0142y, a przez ni\u0105 do Ba\u0142tyku; tych jest 10. Drugie, kt\u00f3rych jest 36, odp\u0142ywaj\u0105, na p\u00f3\u0142noc do Lewientyna. St\u0105d uprowadza rz. W\u0119gorap (Angerapp) ich wody do Prego\u0142y, kt\u00f3ra przez zatok\u0119 frysk\u0105 tak\u017ce si\u0119 \u0142\u0105czy z Ba\u0142tykiem. Tak wi\u0119c d\u0105\u017c\u0105 te mazurskie wody, cho\u0107 przeciwnemi stronami, jednak do wsp\u00f3lnej mety. Znaczniejsze pomi\u0119dzy wspomnionemi co dopiero jez. s\u0105: Kisajno, Dargajny, Kruklin, Wydminy, Gawlik, Jagodne, G\u00f3rk\u0142o, Ta\u0142ty, Ry\u0144skie, Miodu\u0144skie, Dobskie (dok.), Beldfurtskie (dok.), Dejgu\u0144 (dok.), Bia\u0142a (dok. niem. Bill), Buwe\u0142no i Henslewo. Wszystkie jeziora zajmuj\u0105 sz\u00f3st\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powierzchni pow. leckiego. S\u0105 tu opr\u00f3cz tego du\u017ce b\u0142ota i torfiska, dot\u0105d jeszcze nie osuszone. Roli ornej ma pow. 175198 mr., ogr. 651 mr., \u0142\u0105k 56471, pastw. 33637, las\u00f3w 25638, pok\u0142ad\u00f3w torfowych 1905 mr. kw., nieu\u017c. 440 mr. Uprawa roli na wiosn\u0119 rozpoczyna si\u0119 zwykle w trzecim tygodniu kwietnia i trwa a\u017c do 8 czerwca; siej\u0105 po kolei najprz\u00f3d groch, owies, jark\u0119; p\u00f3\u017aniej kartofle, j\u0119czmie\u0144, len, rzepak i bukwit\u0119. Pr\u00f3cz tego uprawiaj\u0105 pszenic\u0119, \u017cyto i koniczyn\u0119. Kartofle wybieraj\u0105 oko\u0142o 1 pa\u017adz., rzepak \u017cniwi\u0105 najwi\u0119cej na pocz\u0105tku lipca, \u017cyto na ko\u0144cu lipca, pszenic\u0119 w po\u0142owie sierpnia. Oko\u0142o \u015bw. Jana odbywa si\u0119 pierwsze siano\u017c\u0119cie, drugie w \u015brodku sierpnia. Jarzyny i owoce nie udaj\u0105 si\u0119 w skutek zimnego klimatu. Opr\u00f3cz zwyczajnej mierzwy u\u017cywaj\u0105 tak\u017ce guana; na wi\u0119kszych dobrach jest p\u0142odozmian 11-polowy, na mniejszych trzymaj\u0105 si\u0119 jeszcze starego 3-polowego systemu. Morga roli wydaje przeci\u0119ciowo 5\u201410 korcy pszenicy, 3\u201410 korcy \u017cyta, 4\u201410 korcy j\u0119czmienia, 3\u201410 korcy owsa, 4\u201410 korcy grochu, 30\u201470 korcy kartofli, 10\u201420 centn. koniczyny. Koni by\u0142o 1873 r. 7225, byd\u0142a 15015, owiec 44182, \u015bwi\u0144 8304, k\u00f3z 31, ul\u00f3w 1692. Jeziora s\u0105 po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci fiskalne, ale w\u0142o\u015bcianie maj\u0105 w wielu miejscach od dawna wolne rybo\u0142\u00f3stwo. Zazwyczaj tylko zimow\u0105 rybitw\u0119 wydaje rz\u0105d dzier\u017cawcom, cz\u0119sto \u017cydom, kt\u00f3rzy u\u0142owione ryby odstawiaj\u0105 po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci w beczkach solone, albo te\u017c \u015bwie\u017ce w \u0142odziach do Warszawy. Ca\u0142kowity doch\u00f3d rz\u0105dowy z jezi\u00f3r mazurskich wynosi\u0142 1878 r. 17000 tal. Jezi\u00f3r tych strze\u017ce 20 urz\u0119dnik\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej znachodz\u0105 si\u0119 nast\u0119p. gatunki ryb: sztynki, bia\u0142oryby, p\u0142ocie, szczupaki, okonki, leszcze, morenki, w\u0119gorze, \u0142ososie, minogi a tak\u017ce raki. Osad jest 156, pomi\u0119dzy temi 2 miasta: Lec i Ryn; jedno targowisko Wydminy; d\u00f3br ryc. 14, folw. 12. wi\u0119k. posiad. 16, wybudowa\u0144 23, m\u0142yn\u00f3w 2, osobnych dom\u00f3w 2, jedna forteca (Boyen), 1 zak\u0142ad karny dla kobiet, 2 domeny kr\u00f3lewskie, 85 gbursk. wsi. Budynk\u00f3w by\u0142o 1878 r. 10001, i to publicznych 152, pomi\u0119dzy temi dla kultu 9, dla szk\u00f3\u0142 72; prywatnych 8425, a mianowicie dm. mieszk. 3631, m\u0142yn\u00f3w 49, fabryk i magazyn\u00f3w 280, zabudowa\u0144 gospod. 4465. Za w\u0142\u00f3k\u0119 che\u0142m. p\u0142ac\u0105 140\u20143300 tal., czyli 2\u201450 tal. za mr. Po\u0142udniowa wschodnio-pruska kolej przechodzi przez pow. na d\u0142g. 5.87 mil; dworce s\u0105 w Styr\u0142awkach, Lecu i Wydminach. Pr\u00f3cz tego s\u0105 2 pa\u0144stwowe bite trakty: 1) z Leca na W. Styr\u0142awki (Gr. St\u00fcrlack) do granicy pow. rastemborskiego, 2.6 m. d\u0142.; 2) z Rynu do Styr\u0142awek 1.19 m. d\u0142g. Powiatowe bite trakty s\u0105 nast\u0119p.: 1) lecko-w\u0119goborski 1 m. d\u0142g.; 2) lecko-ja\u0144sborski 2.86 m, d\u0142g.; 3) wydmi\u0144sko-margrabowski 1.31 m. d\u0142g. i 4) ry\u0144sko-z\u0105dzborski przez Miko\u0142ajki 1.01 m. d\u0142g. Po zwyczajnych drogach jest komunikacya z powodu g\u00f3rzystego po\u0142o\u017cenia czasami utrudniona, mianowicie na wiosn\u0119 i w jesieni; zim\u0105 za\u015b jest po lodzie na g\u0119stych jeziorach znacznie u\u0142atwiona. Wodna droga umo\u017cebniona jest przez kana\u0142 zbudowany r. 1764, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy \u015a<\/span>niardwy z Lewientynem i s\u0142u\u017cy niemal wy\u0142\u0105cznie do sp\u0142awiania drzewa z bor\u00f3w ja\u0144sborskich. Pod wzgl\u0119dem melioracyi zas\u0142uguj\u0105 na wzmiank\u0119 osuszone obszerne bagna sta\u015bwi\u0144skie, gdzie obecnie s\u0105 \u017cyzne \u0142\u0105ki; spuszczono tak\u017ce jez. Krukli\u0144skie i jez. W\u0105\u017c i osuszono b\u0142ota niedlickie. Jez. wydmi\u0144skie spuszczono o 8 st\u00f3p r. 1867, przez co zyskano 800 mr. dobrej roli. Ludno\u015bci liczono w pow. leckim 1873 r. 38830, N<\/span>iemc\u00f3w 20465; tylko po polsku m\u00f3wi\u0105cych 18364, podczas kiedy 1837 r. by\u0142o 21207 Polak\u00f3w i 3086 Niemc\u00f3w; sk\u0105d wynika, \u017ce germanizm robi tu wielkie post\u0119py. Co do wyznania by\u0142o 1873 r. 38258 ew., 316 katol., 40 sekciarzy, 44 dysydent\u00f3w i 172 \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rzy w L. maj\u0105 swoj\u0105 synagog\u0119. R. 1875 liczono 39992 mk. Ko\u015bcio\u0142\u00f3w jest 9, duchownych 11, szk\u00f3\u0142 publicznych 73, prywatnych 4, do kt\u00f3rych ucz\u0119szcza 34 ch\u0142opc\u00f3w i 51 dziewcz\u0105t. Nauczycieli by\u0142o razem 93, nauczycielek 25, dzieci szk\u00f3lnych 7514; ch\u0142opc\u00f3w 3463, dziewcz\u0105t 4051. Ubogich, kt\u00f3rych pow. utrzymywa\u0107 musi, by\u0142o 1873 r. 648; wydano na nich 6916 tal. Od r. 1867 wzros\u0142a ludno\u015b\u0107 o 259 dusz czyli o 6.66 proc. Na mil\u0119 kw. przypada 2495 dusz. Ludno\u015b\u0107 trudni si\u0119 g\u0142\u00f3wnie, bo a\u017c 80 proc., rolnictwem, liczba rzemie\u015blnik\u00f3w wynosi 12 proc., czyli 755; w Lecu i Rynie jest ich 210, na wsiach 545. Handlem zajmuje si\u0119 w 2 miastach 46 kupc\u00f3w. Lekarzy by\u0142o r. 1874 w ca\u0142ym pow. 5, i to w L. 3, w Rynie 1, w Wydminach 1; aptek 3, po jednej w ka\u017cdej z co dopiero wymienionych miejscowo\u015bci. Jarmarki odbywaj\u0105 si\u0119 4 razy w L., 4 w Wydminach i 6 razy w Rynie. Stacyj poczt. jest 7: w L., w Rynie, w Styr\u0142awkach, Mi\u0142kach, Zelkach (Neuhof), w Wydminach i w Or\u0142owie. St. telegr. jest tylko w L. Przemys\u0142 fabryczny znajduje si\u0119 na niskim stopniu: licz\u0105 tylko m\u0142yn\u00f3w wodnych 2, olejowych 12, garbarni 2, tartak\u00f3w 2, wiatrak\u00f3w 16, gorzelni 16, browar\u00f3w 7, cegielni 5, fabryk octu 5, myd\u0142a 1, piec\u00f3w do wypal. wapna 3. Opr\u00f3cz tego s\u0105 w Rynie 2 parowe tartaki, a w L. 1 i 1 fabr. machin. Do\u015b\u0107 znacznym jest przemys\u0142 tkacki; w samym L. jest w zak\u0142adzie karnym 67 warsztat\u00f3w. W pow. licz\u0105 pr\u00f3cz tego 2360 warszt. p\u0142\u00f3tna a 53 warszt. bawe\u0142ny i 2 innych tkanin. W \u017cniwa p\u0142ac\u0105 ch\u0142opu 10 sbr., kobiecie 5 sbr., w zimie ch\u0142opu 5, kobiecie 3 sbr. przy 8-godzinnej pracy. W r. 1873 opu\u015bci\u0142o pow. 30 os\u00f3b, przyby\u0142o z Rossyi i naturalizowa\u0142o si\u0119 9. Parafij lut. jest 8. L. obejmuje 24 wiosek, Mi\u0142ki 20, Zelki 12, Or\u0142owo 7, Ryn 29, Rydzewo 9, Styr\u0142awki 6, Wydminy 12. Katolicy pow. leckiego nale\u017c\u0105 do dekanatu reszelskiego, nie posiadaj\u0105 \u017cadnego ko\u015bcio\u0142a; najbli\u017cszy ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. jest w E\u0142ku, gdzie jest stacya misyjna utrzymywana przez towarzystwo \u015bw. Wojciecha i Bonifacego. Dawniej, oko\u0142o r. 1550, znajdowa\u0142y si\u0119 ko\u015bcio\u0142y katol. w L., w Mi\u0142kach, Wydminach, Rynie, Juchach, Styr\u0142awkach, Rydzewie i w Or\u0142owie. Proboszcz katol. w L. posiada\u0142 4 w\u0142\u00f3ki na podstawie przywileju z r. 1475. Z katol. proboszcz\u00f3w leckich wymieniaj\u0105 starsze \u017ar\u00f3d\u0142a ks. Macieja z Brzostowa w dyec. p\u0142ockiej (1481), ks. Jana tak\u017ce stamt\u0105d (1484) i Piotra(1531). Podatk\u00f3w p\u0142aci\u0142 pow. lecki r. 1872 od grun. 10973 tal. 2 sbr. 7 fen., od budynk\u00f3w 3306 tal. 14 sbr., od dochod\u00f3w 1254 tal., klasowego 20393 tal., od procederu 2280 tal. Do sejmiku pow. nale\u017ca\u0142o 1873 r. w\u0142a\u015bc. d\u00f3br ryc. 14, d\u00f3br che\u0142m. 5, deputowanych miast 8 (5 z L. i 3 z Ryna), ze wsi 3. Do parlamentu wybiera pow. lecki razem z pow. w\u0119goborskim 1 deputowanego. S\u0105d powiat. jest w L.; do niego nale\u017cy tak\u017ce komisya s\u0105dowa w Rynie. Dla parafii wydmi\u0144skiej, or\u0142owskiej i dla Nowego Dworu (Neuhoff), odbywaj\u0105 si\u0119 8 razy do roku kadencye s\u0105dowe w Ja\u0144sborku. W ko\u0144cu nadmieniamy, \u017ce dzisiejszy pow. lecki zosta\u0142 zaludniony dopiero w XIV, XV i XVI wieku, przewa\u017cnie przez kolonist\u00f3w polskich. Za\u0142o\u017cono wprawdzie tak\u017ce niekt\u00f3re wsie niemieckie i osiedlono niekt\u00f3rych Niemc\u00f3w, ale \u017cywio\u0142u polskiego by\u0142o w ca\u0142ym powiecie tyle, \u017ce \u015br\u00f3d niego Niemcy nie zdo\u0142ali si\u0119 utrzyma\u0107. Wed\u0142ug K\u0119trz. (O ludn. pols. 486\u2014497) i Toppena (Gesch. Masurens, str. 110\u2014111) otrzyma\u0142y swoje przywileje, albo zosta\u0142y za\u0142o\u017cone: W. Styr\u0142awki r. 1387. M. Styr\u0142awki r. 1407, Kamionki r. 1436, P\u0142ociczno 1438, Grzybowo 1440, W. Konopki, Mi\u0142ki i Sta\u015bwiny 1475, \u015apierst 1480, Lipie\u0144skie i Wosewo 1487, Ko\u017cuchy 1549, Kruklin 1552, Szczyba\u0142y 1554, Paprotki i Siedliska 1555, Sulimy 1563, Rydzewo, Kozin i Marcinowa Wola 1571. Ze szla\u00adch\u00adty polskiej znajdujemy w r\u00f3\u017cnych czasach nast\u0119puj\u0105ce familie: Biberstein\u00f3w w Pierkunowie, Borowskich w Bogaczewie, tam\u017ce i Bulowskich, Drygalskich w Rantach, Gardli\u0144skich w Grzybowie, Kowalewskich w Martyanach, \u0141osi\u00f3w w Dejguniu i Fuledzie, Moczyd\u0142owskich w Bogaczewie. (G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o: Weiss, Preussisch Littauen und Masuren, 1878). K\u015b. F.<\/i> i K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lece<\/b>, ob. Lec<\/a><\/i>, niem. Loetzen<\/i>.<\/p>\n

Lech,<\/b> Leszek<\/i>, b\u0105d\u017a to skr\u00f3cone formy imienia Boles\u0142aw<\/i> (Bolech), b\u0105d\u017a samoistnego imienia Lech<\/i>, da\u0142y pocz\u0105tek nazwom: Lechowo<\/i>, Leszkowice<\/i>, Leszno<\/i> (o ile ta ostatnia nazwa nie powsta\u0142a z formy leszczno<\/i>, odpowiedniej formom: brze\u017ano<\/i>, d\u0119bno<\/i>, lipno<\/i>, wierzbno<\/i>). nazwy: Lesiaki<\/i>, Lesiewo<\/i> zostaj\u0105 zapewne te\u017c w zwi\u0105zku z imien. Lech<\/i> (Lesiek<\/i>, syn Lecha). Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lecka Buda,<\/b> niem. Loetzener Waldbude<\/i>, os., pow. w\u0119goborski.<\/p>\n

Leckie jezioro,<\/b> ob. Kisajn<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lecki powiat,<\/b> ob. Lec<\/a><\/i>.<\/p>\n

Leckiszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny; odl. 31 w. od Maryampola, ma 2 dm., 30 mk.<\/p>\n

Lecko,<\/b> ob. Lec<\/a><\/i>, niem. Loetzen<\/i>.<\/p>\n

Ledis,<\/b> \u0141ukna<\/i>, Telis<\/i>, Gi\u0142utis<\/i>, Sergielis<\/i>, Gieruciszkis<\/i>, Kumpotiama<\/i>, Szo\u0142najtys<\/i>, Snieginys<\/i>, jeziora w lasach otaczaj\u0105cych z zachodu stacy\u0105 \u015a<\/span>wi\u0119ciany dr. \u017cel. warsz-petersb.<\/p>\n

Lednag\u00f3ra<\/b> 1.) czyli Lennag\u00f3ra<\/i>, nad wielkiem jez., dom. i gm., pow. gnie\u017a\u00adnie\u0144\u00adski, 3764 mr. rozl., 2 miejsc.: a) L., dom.; b) Wojnowo, folw.; 31 dm.; 302 mk., 38 ew., 264 katol.; 58 analf. Gorzelnia, olejnia. Poczta, tel., st. kol. \u017cel. w Po\u00adbie\u00addzi\u00ads\u00adkach (Pu\u00adde\u00adwitz) o 6 kil.; st. kol. \u017cel. w Chwa\u0142\u00adko\u00adwie o 7 kil. Na pocz\u0105tku XIX w. by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 Mo\u00adra\u00adczew\u00adskich, obecnie nale\u017cy do Ed\u00adwa\u00adr\u00adda Bru\u00addzew\u00adskiego. Na jez. lednog\u00f3rskiem znajduje si\u0119 rozleg\u0142a wyspa, na kt\u00f3rej s\u0105 ruiny staro\u017cytnych budowli. Podania o tem ostrowiu, si\u0119gaj\u0105ce najdawniejszych wiek\u00f3w naszej historyi, sprowadza\u0142y tam cz\u0119sto staro\u017cytnik\u00f3w i badaczy. Dawniejsi (Wspomnienia W.-polski hr. Edw. Raczy\u0144skiego; Przyjaciel Ludu XII, p. 403). domy\u015blaj\u0105 si\u0119, \u017ce wyspa lednog\u00f3rska jest owem Castrum in Ostrowo z kt\u00f3rego pod\u0142ug kronikarzy cesarz Otton III, zaproszony przez Boles\u0142awa Chrobrego do Polski, uda\u0142 si\u0119 do Gnie\u00adz\u00adna. Raczy\u0144ski obja\u015bnia to podanie w ten spos\u00f3b: \u201eJeden tylko znajduje si\u0119 w Wiel\u00adko\u00adpol\u00adsce Ostr\u00f3w, le\u017c\u0105cy mi\u0119dzy Odo\u00adla\u00adno\u00adwem a Ka\u00adli\u00adszem; gdy za\u015b cesarz Otton z Mag\u00adde\u00adbu\u00adr\u00adga do Po\u00adz\u00adna\u00adnia przyby\u0142, nie m\u00f3g\u0142 jecha\u0107 na \u00f3w Ostr\u00f3w, miejsce to bowiem nie le\u017ca\u0142o na tym trakcie. Nam si\u0119 raczej zdaje, \u017ce zamek in Ostrow, o kt\u00f3rym kronikarz pisze, jest zamek po\u0142o\u017cony na Ostrowiu, to jest na k\u0119pie na jez. pod Lenn\u0105 g\u00f3r\u0105, o 1\u00bd mili od Gnie\u00adzna odleg\u0142ej. Na tej k\u0119pie, pisze dalej Raczy\u0144ski, wznosz\u0105 si\u0119 sza\u0144ce, jakie, pod\u0142ug dzisiejszego sposobu wojowania, obj\u0105\u0107by mog\u0142y 1500 ludzi za\u0142ogi; w\u015br\u00f3d tych okop\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 u\u0142amki mur\u00f3w, a mianowicie \u0142uk z polnych kamieni, w sze\u015bciany obrabianych. Podanie gminne niesie, \u017ce na tej wyspie Boles\u0142aw Chrobry mia\u0142 zamek i gr\u00f3d i \u017ce tu Ottona III przyjmowa\u0142; wnosi\u0107 wi\u0119c si\u0119 godzi, \u017ce kronikarz, opisuj\u0105cy podr\u00f3\u017c tego cesarza do Gnie\u00adz\u00adna, o tym tu zamku m\u00f3wi.\u201c Przyjaciel Ludu (XIII, p. 78) wspomina jeszcze o innem podaniu przywi\u0105zanem do Lednog\u00f3ry: \u201eBy\u0142o trzech braci ksi\u0105\u017c\u0105t polskich, kt\u00f3rzy si\u0119 po wielu latach dalekich w\u0119dr\u00f3wek zjechawszy niespodzianie w jednem mie\u015bcie wielkopolskiemi tam wzajemnie si\u0119 poznawszy, gr\u00f3d ten nazwali Po\u00adz\u00adna\u00adniem. Pu\u015bcili si\u0119 p\u00f3\u017aniej w drog\u0119 i miejsce gdzie zajechali na popas, jako po obiedzie, przezwane zosta\u0142o Po\u00adbie\u00addzi\u00ads\u00adka\u00admi. Osiedli potem ci trzej bracia na Lennej g\u00f3rze, gdzie mnogie z\u0142o\u017cyli skarby, i pieczary, w kt\u00f3rej znajduj\u0105 si\u0119 dot\u0105d, \u017caden \u015bmiertelnik nie zwiedzi\u0142, bo jej strzeg\u0105 czarne w\u0119\u017ce, kt\u00f3re niebacznych podr\u00f3\u017cnych goni\u0105. Aniby\u015b za \u017cadne pieni\u0105dze nie uprosi\u0142 przewodnika. Bywa\u0142y tam i nabo\u017ce\u0144stwa, aby z\u0142e odegna\u0107, ale nadaremno, gdy\u017c si\u0119 nigdy nie uda\u0142o mszy doko\u0144czy\u0107; zawsze ksi\u0119\u017ca czego\u015b zapomnieli, a za ka\u017cd\u0105 raz\u0105 skarb si\u0119 g\u0142\u0119biej zapada\u0142. Razu ostatniego z szczeg\u00f3ln\u0105 si\u0119 wybrali ostro\u017cno\u015bci\u0105; wszystko przynie\u015bli z sob\u0105 co do mszy potrzeba, ubi\u00f3r zupe\u0142ny, msza\u0142, ampu\u0142ki, \u015bwiat\u0142o. Ju\u017c ksi\u0105dz ko\u0144czy\u0142 nabo\u017ce\u0144stwo i pob\u0142ogos\u0142awi\u0142; gdy w tem nale\u017ca\u0142o ju\u017c tylko \u015bwiece zgasi\u0107, a\u017c tu nie ma szczypcy; ledwo si\u0119 w tem spostrze\u017cono, gdy naraz z\u0142e, kt\u00f3re moc\u0105 s\u0142owa Bo\u017cego n\u0119kane wynios\u0142o skarby a\u017c pod o\u0142tarz, okropnym zachichota\u0142o \u015bmiechem, a skarb ogromny w bezdenn\u0105 otch\u0142a\u0144 run\u0105\u0142. Jest jeszcze wiadomo\u015b\u0107 o tamecznem jeziorze, rozlewaj\u0105cem si\u0119 od Lennej<\/i>, alias Lednej g\u00f3ry<\/i> a\u017c po za wie\u015b Ry\u00adbi\u00adt\u00adwy, \u017ce u\u017cytek z tego jeziora na trzy cz\u0119\u015bci by\u0142 podzielony przez kr\u00f3la Jagiello\u0144czyka; w jednej dla starosty pobliskiego, w drugiej dla dziedzica Ry\u00adbitw, w trzeciej dla biskupa pozna\u0144skiego, skar\u017c\u0105cego si\u0119 na brak ryb\u201c. Obecnie jez. Lednog\u00f3rskie si\u0119ga z p\u0142d. od Lednog\u00f3ry do Wa\u00adli\u00adsze\u00adwa na p\u0142n.; blisko wschodnich brzeg\u00f3w s\u0105 wsie, z p\u0142d. Da p\u0142n.: Dzie\u00adcha\u00adno\u00adwi\u00adce, Sie\u00admia\u00adno\u00adwo, Ko\u00admo\u00adro\u00adwo i Wa\u00adli\u00adsze\u00adwo, na zachodnim brzegu za\u015b: Ledna g\u00f3ra. La\u00adta\u00adli\u00adce; Ry\u00adbi\u00adt\u00adwy, Wi\u00adta\u00adko\u00adwi\u00adce i Imio\u00ad\u0142\u00adki. Pod wsi\u0105 wykopano urny, pomi\u0119dzy niemi egzemplarz z twarz\u0105, znaleziony pod kamieniami. Na wyspie, gdzie si\u0119 znajduj\u0105 ruiny bazyliki, wystawionej na miejscu \u015bwi\u0105tyni poga\u0144skiej, odkryto na fundamentach tak\u017ce urny, naczynia z ko\u015bci i t. p. przedmioty. 2.) L.<\/b>–Nowawie\u015b<\/i>, niem. Lednagora<\/i>–Neu\u00addorf<\/i>, w\u015b, pow. gnie\u017a\u00adnie\u0144\u00adski, o 6 kil. na p\u0142d. od Lednog\u00f3ry poprzedniej; 6 dm., 68 mk., wszyscy katol.; 28 analf. Poczta w Wie\u00adrzy\u00adcach o 4 kil.; st. kol. \u017cel. i tel. w Pobiedziskach o 5 kil. M. St.<\/i><\/p>\n

Ledziszki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Lub\u00f3w, par. (?), odl. 17 w. od Kalwaryi, ma 37 dm., 285 mk.<\/p>\n

<\/a>Leegen<\/b> (niem.), ob. <\/i>Lega<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lega,<\/b> niem. Legen<\/i>, Leegen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, nad strug\u0105 Leg\u0105, opodal jez. Selment<\/a>, na pruskich luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona. R. 1516 Rudolf v. Diepoltskirchen, komtur ry\u0144ski, odnawia Stefanowi Kowalewskiemu spalony przywilej na 30 w\u0142\u00f3k, z kt\u00f3rych 15 le\u017cy mi\u0119dzy S\u0119dkami a Szczud\u0142ami, drugie 15 nad r. Lega, a\u017c pod granic\u0119 che\u0142chowsk\u0105, przyczem zatwierdza mu prawo magdeburskie. W nast\u0119pnych czasach posiadaj\u0105 te dobra Borkowscy, Kowalewscy, Milewscy, Oko\u0142owiczowie, Rogalowie, Bieberstein, Wyty\u0144scy, Zieli\u0144scy i inni. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 461. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lega,<\/b> rz., wyp\u0142ywa z pow. margrabowskiego, przechodzi przez ma\u0142e jez. margrabowskie do pow. \u0142eckiego, gdzie si\u0119 \u0142\u0105czy z jez. Selm\u0119tno<\/a>, poczem ma do Biebrzy<\/a> (?) wpada\u0107. [Powinno by\u0107: do rzeki E\u0142k (od Rajgrodu jako Jegrznia<\/a>); obecnie za\u015b wpada do Kana\u0142u Wo\u017anawiejskiego a z niego do rz. E\u0142k \u2014 dop\u0142ywu Biebrzy.]<\/span> Rozgranicza\u0142a ziemi\u0119 go\u0142\u0119dzk\u0105<\/a> od Jad\u017awing\u00f3w<\/a>. Ob. t. II, str. 351: E\u0142k<\/a>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Legen<\/b> (niem)., ob. Lega<\/a><\/i>.<\/p>\n

Legen<\/b> (niem.) al. Wittgirren<\/i>, w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Mallwischken.<\/p>\n

Legenthof<\/b> (niem.), os. le\u015bna, pow. ja\u0144\u015bborski. st. p. Dryga\u0142y.<\/p>\n

Legi<\/b> al. Lega<\/a> (ob.), w\u015b nad rz. Leg\u0105, pow. \u0142ecki.<\/p>\n

Leginy,<\/b> niem. Legienen<\/i> (dok. Laghinen<\/i>, Legynen<\/i>, Leginen<\/i>, Legyn<\/i>), dobra ryc., do kt\u00f3rych nale\u017cy tak\u017ce folw. Siegmundsberg, le\u017c\u0105 nad du\u017cem jez., po niem. Spreh zwanem, w pow. reszelskim, 7 kil. od Reszla, gdzie jest najbli\u017csza st. p. Area\u0142u obejmuj\u0105 w og\u00f3le 1193 ha.<\/span><\/s>, t. j. 582 roli ornej i ogrod\u00f3w, 103 \u0142\u0105k, 33 pastwisk, 108 boru, 27 nieu\u017cytk\u00f3w i 340 ha.<\/span><\/s> wody. W miejscu jest paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol., m\u0142yn parowy, cegielnia i fabryka krochmalna. L. s\u0105 star\u0105 osad\u0105. R. 1352 d. 16 czerw. biskup warmi\u0144ski Jan pisze w dokumencie wystawionym w Licbarku, \u017ce w\u015b ta, osadzona pierwotnie na 35 w\u0142\u00f3kach, a potem przez Litwin\u00f3w pustoszona, nie przynosi obecnie \u017cadnych po\u017cytk\u00f3w. Chc\u0105c jej dopom\u00f3dz, wykupi\u0142 biskup we wsi so\u0142ectwo od so\u0142tysa Jana de Wiszense, naby\u0142 nadto 5 w\u0142\u00f3k, kt\u00f3re tam\u017ce mieli bracia \u201eGaudete et Merike\u201c za s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105, doda\u0142 wreszcie 16 w\u0142\u00f3k \u201ede Merica et Damerow\u201c, le\u017c\u0105cych po obu stronach tej\u017ce wsi, tak \u017ce wie\u015b ca\u0142a posiada teraz 50 w\u0142\u00f3k. So\u0142ectwo i 5 wolnych w\u0142\u00f3k sprzedaje biskup zn\u00f3w Janowi von der Krampe, na prawie che\u0142mi\u0144skiem, z po\u0142ow\u0105 czynszu karczemnego, ma\u0142emi s\u0105dami, trzeci\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kar pieni\u0119\u017cnych od wielkich s\u0105d\u00f3w. Od innych w\u0142\u00f3k dawa\u0107 nam b\u0119d\u0105 osadnicy co rok w dzie\u0144 M. B. Gromnicznej po p\u00f3\u0142 marce i po 2 korce owsa, a od 10 w\u0142\u00f3k \u201ede Merica\u201c po 15 wolnych latach tak\u017ce po p\u00f3\u0142 marce. W jeziorach Sporge, Wizere, Weder i Clawoge wolno jest mieszka\u0144com tej wsi \u0142owi\u0107 ryby na w\u0142asny u\u017cytek, ale tylko ma\u0142emi narz\u0119dziami. Datum Heilsberg die beatae Trinitatis 1359. (Ob. Cod. dipl. Warm. II, str. 282). R. 1404 d. 13 maja zosta\u0142y L. przez bisk. Henryka IV w zamian za dwie inne wsie Czarniki i Oelsau pod Jezioranami wydane jako lenno familii von Ulsen; nadto da\u0142 jej biskup 15 w\u0142\u00f3k w Katmedien, kt\u00f3re za 120 marek kupi\u0142 od so\u0142tysa Jana w Knoksztynie. (Ob. tam\u017ce str. 324 i I, str. 241). R. 1421 posiada Leginy Sandorus Ulsen, vasallus ecclesiae Varmiensis (tam\u017ce III, 568); roku za\u015b 1656: Hans von Oelssenn, kt\u00f3ry dzier\u017cy 34 w\u0142\u00f3k. Ze szla\u00adch\u00adty polskiej mieszka\u0142 tu wed\u0142ug K\u0119trzy\u0144skiego r. 1702 Jan G\u0105siorowski (O ludn. pols. w Prusiech, str. 563). Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki pod wez. \u015b. Maryi Magdaleny istnia\u0142 tu ju\u017c r. 1404; do probostwa nale\u017ca\u0142y wtedy 4 w\u0142\u00f3ki. Prawo patronatu przys\u0142uguje od r. 1404 dziedzicom wsi. Komunikant\u00f3w by\u0142o 1879 r. 548. K\u015b. F.<\/i> i K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Legniewo,<\/b> w\u015b, pow. gda\u0144ski, ob. \u0141\u0119gowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lehkitten<\/b> (niem.), ob. Lekitten<\/i>.<\/p>\n

Lehmanen<\/b> (niem.), ob. Lemany<\/i>.<\/p>\n

Lehmhoefel<\/b> (niem.), dobra, pow. gierdawski, st. p. Muldszen.<\/p>\n

Lehnarten<\/b> (niem.), dobra, pow. olecki, st. p. Mieru\u0144skie; ob. Lenarty<\/i>.<\/p>\n

Lehnenthal<\/b> (niem.), al. Lehntal<\/i>, w\u015b i dobra, pow. darkiemski, st. p. Karpowo W.<\/p>\n

Lehrhof<\/b> (niem.), szko\u0142a rolnicza, pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

Leja,<\/b> Lejowe<\/i> jez., przez kt\u00f3re przep\u0142ywa rz. Dubna, wpadaj\u0105ca do D\u017awiny.<\/p>\n

Leibgarten<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Leibgirren<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. poczt. Wischwill.<\/p>\n

Leipeningken<\/b> (niem.), w\u015b i os. le\u015bna, pow. wystrucki, st. p. Georgenburg.<\/p>\n

Leita,<\/b> Lejta<\/i>, rz., inaczej Litawa<\/i> (ob.).<\/p>\n

Leite<\/b> (niem.), ob. Lejta<\/i>.<\/p>\n

Leitnersfelde<\/b> (niem.), os. pod W\u0119goborkiem.<\/p>\n

Leitnershof<\/b> (niem.), dobra, pow. wystrucki, st. p. Didlacken.<\/p>\n

Leitnerswalde<\/b> (niem.), os. le\u015bna, pow. rastemborski, st. p. Dryfort.<\/p>\n

Lejbiki,<\/b> os. w\u0142o\u015bc., pow. kalwaryjski, gm. Jan\u00f3w, par. Bartniki, odl. 6 w. od Kalwaryi, ma 1 dm., 8 mk.<\/p>\n

Lejbogole,<\/b> w\u015b nad jez. Gausty, pow. sejne\u0144ski, gm. Wiejsieje, odl. 23 w. od Sejn. Ma 21 dm., 216 mk.<\/p>\n

Lejciszki,<\/b> w\u015b nad jez. t. n., pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele, odl. 23 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 70 mk.; obecnie jest 12 dm., 97 mk. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Iwaniszki (ob.).<\/p>\n

Lejciszki,<\/b> jez. przy wsi t. n., w pow. maryampolskim. Na p\u0142n. o 5 w. od jez. \u017buwinta, a na wsch. od jez. Amalwa, \u015br\u00f3d niziny mokrej, bezle\u015bnej; oko\u0142o 26 mr. obszaru.<\/p>\n

<\/a>Leiersee<\/b> (niem.), ob. <\/i>\u0141oje<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lejksna,<\/b> ob. Liksna<\/i>.<\/p>\n

Lejkucie,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Zielonka, par. Olwita. W 1827 r. 12 dm., 76 mk. Nie zamieszczony w spisie urz\u0119d. (Pam. kni\u017c. z 1878 r.).<\/p>\n

Lejmielewizna,<\/b> w\u015b i os., pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Krasnopol; odl. 4 w. od Sejn, 1 dm., 8 mk. [Dzi\u015b Konstantyn\u00f3wka<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Lejny,<\/b> dobra, pow. grodzie\u0144ski. W XVI w. dziedzictwo Wi\u015bniowieckich, w XVII Sapieh\u00f3w.<\/p>\n

Lejpuny,<\/b> w\u015b nad rz. Serejk\u0105, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny; odl. 36 w. od Sejn, 66 w. od Suwa\u0142k. Le\u017cy przy drodze od Wiejsiej ku wschodowi do Niemna prowadz\u0105cej. W 1827 r. by\u0142o tu 43 dm., 323 mk., obecnie 73 dm., 713 mk. Jest tu ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany fundacyi Sapieh\u00f3w z 1520 r. Po spaleniu w 1785 r. zosta\u0142 na nowo postawiony przez dziedzica L., ksi\u0119dza Ant. Kruszewskiego kanon. wile\u0144skiego w 1819 r. Budowa tego ko\u015bcio\u0142a, rozpocz\u0119ta w 1805 r., trwa\u0142a 15 lat; fundator zmar\u0142, nie wyko\u0144czywszy wewn\u0105trz \u015bwi\u0105tyni, sukcesorowie za\u015b nie dope\u0142nili w\u0142o\u017conego na nich obowi\u0105zku. Plater w dyaryuszu podr\u00f3\u017cy do Warszawy w 1792 r. (Czas, dodatek miesi\u0119czny z 1856 r., str. 687), podaje szczeg\u00f3\u0142y powstania maj\u0105tku Kruszewskiego i wspomina o biedzie ludu miejscowego i piaskach pokrytych so\u015bnin\u0105. Wed\u0142ug miejscowego podania odby\u0142a si\u0119 tu bitwa krzy\u017cak\u00f3w z Litwinami, czego \u015bladami s\u0105 wykopywane szkielety i szcz\u0105tki uzbrojenia. Par. L.. dek. sejne\u0144ski, daw. \u0142o\u017a<\/span>dziejski: 5262 dusz. Dobra L. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. L., atynencyi Juraszyszki, jezi\u00f3r: Widuganki, D\u0142ugie, Wilkja, Bils bia\u0142y, Bils czarny, Aragis, Girwinis, Girwinajtys, Warnianis, Warninajtys; wsi: Lejpuny, Werszele, Ko\u017cula\u0144ce, Czerniawka, D\u0142uga, Mizery, Wola\u0144czany, Wielkonostra, Sienka\u0144ce, Do\u0142gieniki, Chmielewo, Hebrowszczyzna, Warnia\u0144ce, So\u0142taniszki i Druszkieniki. Rozl. wynosi mr. 3889, grunta orne i ogr. mr. 924, \u0142\u0105k mr. 220, pastw. mr. 10, lasu mr. 1763, zaro\u015bli mr. 116, wody mr. 758, nieu\u017c. i place mr. 80, w osadach karczemnych mr. 18, bud. mur. 6, z drzewa 19. Nadto w r. 1879 od\u0142\u0105czon\u0105 zosta\u0142a z d\u00f3br tych Puszcza Lejpu\u0144ska z przestrzeni\u0105 mr. 5129. Gorzelnia, m\u0142yn wodny, piec wapienny, pok\u0142ady torfu. W\u015b L. osad 53, z grun. mr. 1452; w\u015b Werszele os. 6, z grun. mr. 703; w\u015b Ko\u017cula\u0144ce os. 7, z grun. mr. 603; w\u015b Czarnianka os. 5, z grun. mr. 544; w\u015b D\u0142uga os. 15, z grun. mr. 1310; w\u015b Mizery os. 4, z grun. mr. 171; w\u015b Wolanczany os. 9, z grun. mr. 654; w\u015b Wielkonostra os. 9, z grun. mr. 712; w\u015b Sienka\u0144ce os. 8, z grun. mr. 412; w\u015b Do\u0142gieniki os. 5, z gr. mr. 420; w\u015b Chmielewo os. 2, z grun. mr. 129; w\u015b Hebrowszczyzna os. 5, z grun. mr. 377; w\u015b Warnia\u0144ce os. 13, z grun. mr. 737; w\u015b So\u0142taniszki os. 7, z grun. mr. 522; w\u015b Druszkieniki os. 7, z grun. mr. 438. Gm. L. ma ludn. 5211, rozl. 39652 mr., s\u0105d gm. okr. IX Wiejsieje o 9 w.; st. p. Kopciowo. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Ba\u0142toszyszki, Barcie w\u015b i folw., Bartele w\u015b i folw., Bartoszuny, Chmielewo, Czarniawka, D\u0142uga, Druskieniki, Dulgieniki, Gabi\u0144ce, Gajluuy [Gajluny ???]<\/span>, Gierwinas, Herbowszczyzna, Iwan\u00f3wka, Jowejte, Jurgielewszczyzna, Kaziu\u0142a\u0144ce, Komura\u0144ce, Kra\u015bnik w\u015b i folw., Krzewin al. Spojsznie w\u015b i folw., Ku\u0142a\u0144ce, Lejpuny w\u015b i folw., Lipiszki, Micewicze, Michalin, Miszkis, Mizery, Nieluba\u0144ce, Posereje, Po\u017cerys, Radziwi\u0142owicze, Ryncele, Ryngaliszki, Sanka\u0144ce, Samiszki, Smoliszki, Snajginie al. Krzemie\u0144, So\u0142taniszki, Warnia\u0144ce, Wersele, Wiktoryn w\u015b i folw., Wilejka, Wilkienniki, Wilkija, Wi\u0142kas, Wi\u0142konostry, Wo\u0142onczyny i Wysokie.<\/p>\n

Lejpuny,<\/b> w\u015b rz\u0105d. pow. trockiego, nad Lejpunk\u0105, przy drodze z Wilna do Merecza, 1 okr. adm., o 26 w. od Trok, na rozleg\u0142ej r\u00f3wninie piaszczystej. W pobli\u017cu L. le\u017cy osada L. przez \u017byd\u00f3w-rolnik\u00f3w zamieszka\u0142a. Roku 1866 L. mia\u0142y 28 dm., 448 mk. z koloni\u0105 \u017cydowsk\u0105. \u201eStaro\u017c. Polska\u201c pisze: \u201eMi\u0119dzy Olkienikami, do kt\u00f3rych L. nale\u017c\u0105 i o 1 i p\u00f3\u0142 mili s\u0105 odleg\u0142e, a tem miejscem rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 wielkie pola piaszczyste, na kt\u00f3rych zasz\u0142a owa pami\u0119tna i bole\u015bna do wspomnienia bitwa dnia 18 listopada r. 1700 mi\u0119dzy obywatelstwem wszystkich wojew\u00f3dztw litewskich, oraz Inflant i \u017bmudzi, kt\u00f3rej jednak nad siedm chor\u0105gwi nie liczono, a wojskami Sapieh\u00f3w. Szla\u00adch\u00adta, na pospolite ruszenie w liczbie oko\u0142o 20000 \u017ale uzbrojonych ludzi zgromadzona, w wili\u0105 tego dnia zalega\u0142a miasto Olkieniki i okolice jego. Dow\u00f3dztwo naczelne mia\u0142 jeneralny pu\u0142kownik Micha\u0142 Korybut ks. Wi\u015bniowiecki, glinia\u0144ski i wo\u0142kowyski starosta; pod nim prowadzili r\u00f3\u017cne wojew\u00f3dztwa: Micha\u0142 Kaz. Kocie\u0142\u0142 kaszt. trocki, Antoni Ogi\u0144ski star. \u017cmudzki, Dominik Micha\u0142 S\u0142uszka wojew. po\u0142ocki, Stefan Tyzenhaaz wojew. nowogrodzki, Micha\u0142 Dowmont Siesicki wojew. m\u015bcis\u0142awski, Micha\u0142 Kazimierz Pac kaszt. po\u0142ocki, Kazimierz Pociej kaszt. witebski, Karol Stanis\u0142aw ks. Radziwi\u0142\u0142 kanclerz w. lit, Janusz ks. Wi\u015bniowiecki marsz. nadw. lit., Marcyan Ogi\u0144ski podskarbi nadw. lit., Gedeon Radzimi\u0144ski Fr\u0105ckiewicz chor\u0105\u017cy w. lit. i t. d. Z r\u0119ki tych senator\u00f3w i dygnitarzy, b\u0119d\u0105cych spr\u0119\u017cynami ca\u0142ego zwi\u0105zku na obalenie przewagi Sapieh\u00f3w, dowodzili chor\u0105gwiami znakomitsi z powo\u0142ania wojskowego pu\u0142kownicy i rotmistrze: w Oszmianie Krzysztof Zenowicz marsz. powiatu, Kozie\u0142\u0142, Chomi\u0144ski, Wa\u017cy\u0144ski i inni; w Lidzie Narbutt, Aleksandrowicz; w Bras\u0142awiu Biega\u0144ski; w trockim Kazimierz i Ludwik Pociejowie; w Grodnie Massalski i Kotowicz; w Kownie Miko\u0142aj Pac i Bogus\u0142aw Ogi\u0144ski; w Upicie Puzynowie; na \u017bmudzi Kazimierz Zaranek chor\u0105\u017cy ksi\u0119s. \u017cmudz.; w Po\u0142ocku Szczytowie, Pakosz, Korsak, Rypi\u0144ski i Bujnicki: w wojew. nowogr\u00f3dzkiem, Mierzejewski, Haraburda; w witebskiem, Marcyan Ogi\u0144ski, \u0141ukomski, Symon Drucki Lubecki, Ciechanowiecki; w Brze\u015bciu Rusiecki; w Pi\u0144sku Godebski; w wojew. m\u015bcis\u0142awskiem Wo\u0142\u0142owicz; w mi\u0144skiem Jan Jerzy Zawisza, Krzysztof Mackiewicz, Uniechowski, Cedrowski i Orzeszko; w Mozyrzu Oskierka; w Rzeczycy Judyccy a w wojew. inflantskiem Platerowie i Zyberkowie. Sapiehowie, to jest: Kazimierz wojew. wile\u0144ski i het. w. lit., Benedykt Pawe\u0142 podsk. w. lit., Jerzy stolnik lit., Aleksander marsz. w. lit. i Micha\u0142 koniuszy lit., maj\u0105c od 8 do 9000 wojska najwi\u0119cej z Wo\u0142och\u00f3w i Tatar\u00f3w z\u0142o\u017conego, ale regularniejszego, po wyj\u015bciu z Wilna stan\u0119li obozem pod L. Pod najwy\u017cszym kierunkiem hetm. dowodzi\u0142 temi si\u0142ami strony Sapie\u017cy\u0144skiej Micha\u0142 Sapieha koniuszy w. lit., syn hetmana, \u015bwie\u017co ze s\u0142u\u017cby cesarskiej, gdzie w stopniu jener. zostawa\u0142 przyby\u0142y. M\u0142ody ten cz\u0142owiek, szla\u00adche\u00adt\u00adnej duszy, pe\u0142en odwagi rycerskiej i wysokiego poloru, znaj\u0105c ca\u0142y ogrom kl\u0119sk, jakiemi te k\u0142\u00f3tnie domowe przygn\u0119bia\u0142y kraj w nie\u0142adzie pogr\u0105\u017cony, d\u0142ugo usi\u0142owa\u0142 pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107 zapami\u0119ta\u0142o\u015b\u0107 ojca i stryja, d\u0142ugo walczy\u0142 w duszy mi\u0119dzy obowi\u0105zkami syna a powinno\u015bci\u0105 obywatela, a\u017c p\u00f3ki wszelkich \u015brodk\u00f3w do zgody nie wyczerpa\u0142. Ale rozj\u0105trzenie szla\u00adch\u00adty, oddaj\u0105cej si\u0119 na \u015blepo zawistnym domowi Sapie\u017cy\u0144skiemu lub od niego pokrzywdzonym mo\u017cnow\u0142adcom, z jednej strony; duma bez granic hetm. i podskarb. z drugiej: usuwa\u0142y nadziej\u0119 nawet uczynienia jakiegokolwiek mi\u0119dzy niemi pokoju. Kusi\u0142 si\u0119 jeszcze o to bisk. Brzostowski, zniewoliwszy zjazd olkienicki do podania warunk\u00f3w Sapiehom, i z temi przyby\u0142 17 listopada do ich obozu w L. Twarde by\u0107 musia\u0142y i niezr\u0119czne, kiedy het. i podsk. za nadto ufni w sprawno\u015b\u0107 hufc\u00f3w swoich, odrzucili je z oburzeniem: o\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce szabla rozstrzygnie ten sp\u00f3r najlepiej. Rozj\u0105trzona tak\u0105 odpowiedzi\u0105 szla\u00adch\u00adta, ruszy\u0142a z rana 18 listopada z Olkienik i w szyku bojowym post\u0119puj\u0105c, stan\u0119\u0142a wkr\u00f3tce wobec Sapie\u017cy\u0144skich si\u0142 pod L. Ks. Wi\u015bniowiecki, najwy\u017cszy dow\u00f3dzca, na lewem skrzydle postawi\u0142 wo\u0142oskie chor\u0105gwie, na prawem ruskie wojew\u00f3dztwa uszykowa\u0142, we \u015brodku piechot\u0119 z r\u00f3\u017cnych powiat\u00f3w, mi\u0119dzy szeregami ukry\u0142 dzia\u0142a i ty\u0142 wojska ubezpieczy\u0142 rezerw\u0105. Sapiehowie na prawem skrzydle dali miejsce tatarskim hufcom, na lewem postawili rajtary\u0105, w \u015brodku piechot\u0119, a w odwodzie lekkie chor\u0105gwie, dworzan swoich i obywatelstwo, kt\u00f3re si\u0119 jeszcze przy nich zosta\u0142o. Sprawniejszemi by\u0142y szyki Sapieh\u00f3w, ale w liczbie o po\u0142ow\u0119 mniejsze, i na duchu nie podniesione, owszem w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci mimowolnie popchni\u0119te do walki z w\u0142asn\u0105 braci\u0105. Hetman za zbli\u017ceniem si\u0119 szyk\u00f3w przeciwnych, pierwszy rozpocz\u0105\u0142 b\u00f3j powszechnym z dzia\u0142 swoich wystrza\u0142em. D\u0142ugo potem z obu stron grzmia\u0142y armaty, a harcownicy tu i owdzie pojedy\u0144cze walki staczali. Dopiero od po\u0142udnia rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 b\u00f3j krwawy na lewem skrzydle szla\u00adch\u00adty, gdzie Pociej dowodzi\u0142, ale tak zaci\u0119cie z obu stron walczono, \u017ce przez kilka godzin nic stanowczego zaj\u015b\u0107 nie mog\u0142o. Na prawem r\u00f3wnie\u017c oba wojska, star\u0142szy si\u0119 gwa\u0142townie, nie ust\u0119powa\u0142y sobie kroku przez kilka godzin; zgin\u0105\u0142 ze strony szla\u00adche\u00adc\u00adkiej Poniatowski, pu\u0142kownik chor\u0105gwi m\u015bcis\u0142awskiej, m\u0119\u017cnie dotrzymuj\u0105c placu; tymczasem naczelny w\u00f3dz ks. Wi\u015bniowiecki, widz\u0105c za d\u0142ugo przeci\u0105gaj\u0105c\u0105 si\u0119 niepewno\u015b\u0107 boju, przyprowadzi\u0142 odwodowe hufce. Rozj\u0105trzenie szla\u00adch\u00adty tak by\u0142o wielkie, \u017ce z najwi\u0119ksz\u0105 zawzi\u0119to\u015bci\u0105 rzuca\u0142a si\u0119 do ognia i wkr\u00f3tce Sapie\u017cy\u0144scy, upadaj\u0105c na si\u0142ach i duchu, ty\u0142 podali. Pierwszy podskarbi lit., widz\u0105c s\u0142abiej\u0105cych z swej strony, z pola bitwy ujecha\u0142. Nie d\u0142ugo ca\u0142e pu\u0142ki Sapie\u017cy\u0144skie, ust\u0105piwszy z pod L., rozpierzcha\u0107 si\u0119 zacz\u0119\u0142y, sam hetman zmuszony by\u0142 uchodzi\u0107 z krewnymi i przyjacio\u0142mi do Wilna. Jeden tylko Micha\u0142 Sapieha, syn jego, przewodz\u0105c tylnej stra\u017cy, w tysi\u0105c pi\u0119\u0107dziesi\u0105t koni zas\u0142ania\u0142 rozbite i uchodz\u0105ce wojsko. Lecz po m\u0119\u017cnej obronie, widz\u0105c ju\u017c niepodobie\u0144stwo oparcia si\u0119 t\u0142umowi otaczaj\u0105cych go zwyci\u0119\u017cc\u00f3w, zmuszony zosta\u0142 do poddania si\u0119. Przyprowadzony przed ks. Wi\u015bniowieckiego, uda\u0142 si\u0119 pod jego opiek\u0119, kt\u00f3ra wszak\u017ce, jake\u015bmy widzieli, nie ocali\u0142a go od \u015bmierci w Olkienikach. Tysi\u0105c ludzi pad\u0142o trupem na polu tej nieszcz\u0119snej bitwy, a kilka razy tyle rany odnios\u0142o. Szla\u00adch\u00adta op\u0142akiwa\u0142a poleg\u0142ych z po\u015br\u00f3d siebie: Kozie\u0142\u0142a rotmistrza, Sli\u017ania, Dowgia\u0142\u0142\u0119, Bernatowicza, Darewskiego skarbnika po\u0142ockiego, Plewak\u0119, Sorok\u0119, Bohusza, Korsak\u00f3w, Ancut\u0119 i wielu innych, pr\u00f3cz wy\u017cej wymienionego Poniatowskiego. Pr\u00f3cz tej smutnej pami\u0105tki historycznej przywi\u0105zanej do L., miejsce to niczem innem nie s\u0142ynie. Okolice, zw\u0142aszcza ku Mereczowi, ja\u0142owe, stawi\u0105 oku podr\u00f3\u017cnego na przemiany, albo pola p\u0142onne i gryk\u0105 (tatark\u0105) sam\u0105 zasiewane, albo n\u0119dzne kar\u0142owate zaro\u015ble. Wojna domowa nie mog\u0142a zdaje si\u0119 dzikszego i godniejszego siebie znale\u015b\u0107 pola do dzia\u0142a\u0144 swych, zgubnych dla kraju, haniebnych dla historyi.\u201c<\/p>\n

Lejta,<\/b> niem. Leite-<\/i> al. Leithe-Fluss<\/i>, rz., przychodzi z pow. nizinowego, przerzyna pow. szy\u0142okarczemski i \u0142\u0105czy si\u0119 z Rus\u0105, odnog\u0105 p\u00f3\u0142nocn\u0105 Niemna. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lejtmorgi,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Wy\u0142kowyszki; odl. 10 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 3 dm., 44 mk.<\/p>\n

Lejzer\u00f3wka,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Kolnica, par. Studzieniczna; odl. 10 w. od Augustowa, ma 2 dm., 6 mk. [Na p\u0142d. brzegu jez. Sajno, blisko jego wsch. kra\u0144ca, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Leka (Ostra),<\/b> ob. Ostro\u0142\u0119ka<\/i>.<\/p>\n

Lekitten,<\/b> al. Leckitten<\/i> i Lehkitten<\/i> (dok. Lekotyten<\/i>), w\u015b, pow. reszelski, st. p. Jeziorany (Seeburg); 1857 r. 183 mk. R. 1358 nadaje bisk. warmi\u0144ski Jan 6 prusakom 4 w\u0142\u00f3ki na prawie che\u0142m. we wsi Lekotyten. Za to s\u0105 zobowi\u0105zani do jednej s\u0142u\u017cby konnej i do pomagania przy wystawianiu i naprawianiu grod\u00f3w. Pog\u0142\u00f3wne wynosi 30 grzywien (Conferimus pruthenis Santirmen, Preymok et Sanglande fratribus, Gedriks, Nerwiks et Baydoths fratribus eorum patruelis\u2026 quatuor mansos in villa Lekotyten ad unum servicium Jure pruthenicali\u2026. Datum Heilsberg die beatorum Gervasii et Prothasii a. 1358). (Ob. Codex dipl. Warmiensis. Tom II, pag. 270). R. 1364 zapisuje ten\u017ce bisk. Jan Piotrowi M\u00fcl zamiast 6 w\u0142\u00f3k, kt\u00f3re dotychczas w Reszlu posiada\u0142, 6 innych w\u0142\u00f3k \u201ein campo Lecotiten\u201c na prawie che\u0142m., ale bez s\u0105downictwa i bez m\u0142yna, dop\u0142acaj\u0105c mu jeszcze 30 grzywien. M\u00fcl ma wolne rybo\u0142\u00f3stwo w jez. \u201eCrocow.\u201c Od ka\u017cdego p\u0142uga b\u0119dzie p\u0142aci\u0142 korzec pszenicy i tyle\u017c \u017cyta, a od rad\u0142a korzec pszenicy, funt wosku i 6 grzyw. Nadto jest zobowi\u0105zany do zbrojnej s\u0142utby na koniu: (\u201edicto Petro Muel in recompensam dictorum Sex mansorum, contulimus Sex Mansos in Campo Lecotiten liberos Jure Culmensi sine omni Judicii et sine Molendino possidendos, Cui nihilominus superaddimus XXX marcas denariorum monetae usualis\u201c). Ob. Cod. dipl. Warm. II, 383. R. 1381 bisk. warm. Henryk nadaje Filonowi Struben 12 w\u0142\u00f3k \u201ein campo Lekotiten\u201c z wi\u0119kszem i mniejszem s\u0105downictwem, kt\u00f3re si\u0119 ma rozci\u0105ga\u0107 \u201ead manum et ad collum.\u201c Za to b\u0119dzie dawa\u0142 co rok na Bo\u017ce Narodzenie 1 i p\u00f3\u0142 funta wosku; zobowi\u0105zany jest tak\u017ce do zwyk\u0142ej s\u0142u\u017cby (servicium). Ma prawo rybo\u0142\u00f3stwa \u201ein lacu Ausclothen\u201c ma\u0142emi narz\u0119dziami (eidem Filoni (Struben) XII mansos sitos in campo Lekotiten\u2026 cum omnibus Judiciis minoribus et majoribus, etiam ad manum et collum tendentibus, liberos Jure Culmensi contulimus. Acta sunt haec in Castro nostro Episcopali Heilszbergk die beati Lucae ev. a. Dni 1381\u201c (Ob. Cod. dipl. Warm. III, 90 str.). Z urz\u0119dowej lustracyi z r. 1656 dowiadujemy si\u0119 wreszcie, \u017ce obszar tej wsi obejmowa\u0142 wtedy 22 w\u0142\u00f3k, jak to wynika z przytoczonych trzech dokument\u00f3w; od w\u0142\u00f3k tych p\u0142acili posiadacze p\u0142u\u017cnego pszenicy \u0142aszt\u00f3w 2\u00bd i tyle\u017c \u017cyta, 1 funt wosku, 1 fenig che\u0142m. i 18 flor. czynszu. (Ob. \u201eZeitschr. f\u00fcr die Geschichte Ermlands,\u201c str. 279 z r. 1880). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Leleszki,<\/b> niem. Lelesken<\/i>, dok. Lelischken<\/i>, Leleschkendorf<\/i>, w\u015b, pow. szczycie\u0144ski, na pruskich Mazurach, 1\u00bd mili od miasta Pasymia, nad jez. Leleszki, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. R. 1381 Kuno von Liebenstein, komtur ostr\u00f3dzki, nadaje w\u015b L. z 40 w\u0142\u00f3kami Na\u015bkowi (Nasske, Nasike), celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na prawie che\u0142mi\u0144skiem. Na\u015bko dostaje 4 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie. R. 1468 Henryk Reuss von Plauen, komtur mor\u0105ski, nadaje Janowi Adlerowi 12 w\u0142. w L. na ko\u0144cu wsi po\u0142o\u017conych, na prawie magdeb. Ten\u017ce nadaje r. 1468 Henrykowi von Saltzen 8 w\u0142. tam\u017ce na prawie magdeb. R. 1472 Konrad von Lichtenheim, komtur pas\u0142\u0119cki, zapisuje Paw\u0142owi Keiper 4 w\u0142. w L. i 4 w Olszewkach na prawie magdeb. R. 1483 Konrad Stauchwitz, w\u00f3jt szczycie\u0144ski, nadaje Janowi 8 w\u0142. w L. na prawie magdeb. R. 1605 sprzedaje Stefan Wydowski Melchiorowi Hiplowi, pisarzowi star. szczycie\u0144skiego, 4 w\u0142. ziemia\u0144skie w L. za 1100 grz. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 385 i 386. Z dawnych krzy\u017cackich czas\u00f3w jest opowie\u015b\u0107, \u017ce w\u00f3jt pewien z Pasymia, grzesznem sk\u0105pstwem wiedziony, zakaza\u0142 gburom we wsi L. \u0142owi\u0107 ryby w jez. leleszkowskiem, do czego oni nadane sobie prawo mieli. A kiedy ci nie poprzestali rybitwy, zabra\u0142 im w\u00f3jt co najlepszego z koni i byd\u0142a posiadali. Zacz\u0105\u0142 potem sam \u0142owi\u0107, ale go Pan B\u00f3g ukara\u0142, \u017ce ju\u017c ani jednej rybki nie m\u00f3g\u0142 dosta\u0107, cho\u0107 ich tam wiele by\u0142o w jeziorze. Nurek w wodzie wyra\u017anie widzia\u0142, jak ryby niby z wiedz\u0105 gromadnie stroni\u0142y od sieci. P\u00f3\u017aniej sam w\u00f3jt znalaz\u0142 nag\u0142\u0105 \u015bmier\u0107 w jeziorze, w skutek czego wszystkie ryby wyzdycha\u0142y. Po niejakim czasie jednak znowu si\u0119 rozpleni\u0142y i jak przedtem daj\u0105 si\u0119 \u0142owi\u0107. Ob. Dr. T\u00f6ppen: Mazurische Sagen u. M\u00e4rchen, st. 121.<\/p>\n

Leleszki,<\/b> niem. Lelesken-See<\/i>, jez. na Mazurach, pow.<\/span> szczycie\u0144ski, le\u017cy na p\u0142d. od Pasymia i stoi w zwi\u0105zku z jez. Kalwa (Kalben).<\/p>\n

Lelikowo,<\/b> w\u015b w gub. grodzie\u0144., na p\u0142d. od Mokran; przy po\u0142udniowej granicy gubernii.<\/p>\n

Lelokiszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 16 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 46 mk.<\/p>\n

<\/a>Leman,<\/b> w\u015b, pow. kolne\u0144ski, gm. Turo\u015bl, par. Kolno. Le\u017cy o 2 w. od linii granicznej od Prus, po\u015br\u00f3d b\u0142ot, nad rzeczk\u0105. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny par. Kolno, szk\u00f3\u0142k\u0119 pocz\u0105tkow\u0105. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 59 dm., 348 mk.; obecnie 65 dm. i 1709 mr. obszaru. L. nale\u017ca\u0142 do sk\u0142adu d\u00f3br kr\u00f3lewskich Kolno<\/a> (ob.). Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bwie\u017co wzniesiony staraniem ks. J\u00f3zefa Wierzbickiego. Pierwotna kaplica sp\u0142on\u0119\u0142a w 1837 r.; na miejscu jej now\u0105 wzniesiono w 1861 r.<\/p>\n

Lemann<\/b> (dok.), ob. Lemany<\/i>.<\/p>\n

Lemans<\/b> (dok.), ob. Lemany<\/i>.<\/p>\n

Lemany<\/b> 1.) niem. Lehmanni<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. kartuski, nad jez. gowidli\u0144skiem, o 4.5 mil od Kartuz, nale\u017ca\u0142a do sstwa mirachowskiego. Obszaru mr. 638, w tem jeziora 37; gbur. 11, zagr. 5, katol. 99, ew. 57, dm. 15. Parafia i szko\u0142a Gowidlino, poczta Sierakowice. 2.) L.,<\/b> niem. Lehmanen<\/i>, dok. Lemann<\/i>, Bagi\u0144skie<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, jedn\u0119 mil\u0119 od granicy polskiej, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. Pierwszy przywilej lokacyjny nie zachowa\u0142 si\u0119. R. 1471 Zygfryd Flach von Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje Piotrowi Lemanowi (Pioter Leheman) i Piotrowi Zagrobowi (Pioter Sagrobo) na prawie magdeb. 10 w\u0142. wolnych od dziesi\u0119cin i t\u0142oki we wsi L. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 430. 3.) L.,<\/b> niem. Lehmanen<\/i>, dok. Lemans<\/i>, Sieben<\/i>, Silben<\/i>, w\u015b, pow. szczycie\u0144ski, \u0107wier\u0107 mili od miasta Szczytna, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. Istnia\u0142a ju\u017c r. 1414. O pierwszym przywileju nie wiadomo. R. 1496 jest w L. so\u0142tysem Piotr Oberstr\u00f3j, kt\u00f3ry posiada 1\u00bd w\u0142. R. 1602 znajdujemy w L. przewa\u017cnie polsk\u0105 ludno\u015b\u0107. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 397. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lembark,<\/b> niem. Lemberg<\/i>, dok. Liebenberg<\/i>, Lebenberg<\/i>, Libenbergk<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b ko\u015bcielna, pow. brodnicki, na bitym trakcie jab\u0142onowsko-brodnickim, 1 mil\u0119 zaledwie od st. kol. \u017cel. w Jab\u0142onowie, na lewym brzegu strugi Lutrzyny al. Ma\u0142ej Ossy, po nad kt\u00f3r\u0105 tu g\u00f3ra opodal le\u017c\u0105ca zowie si\u0119 Piaskow\u0105, \u015br\u00f3d gleby \u017cyznej. Obszaru liczy mr. 4471, bud. 170, dm. 99, katol. 356, ew. 394. Parafia i szko\u0142a w miejscu, poczta w Jab\u0142onowie. W\u015b L., na urodzajnej po\u0142o\u017cona glebie, istnia\u0142a bez zaprzeczenia od najdawniejszych czas\u00f3w. Po owych cz\u0119stych spustoszeniach pruskich, jako i inne wioski, przez krzy\u017cak\u00f3w na nowo urz\u0105dzona, z niemiecka przezwan\u0105 zosta\u0142a; przedtem zapewne imi\u0119 nosi\u0142a czysto polskie. Przy wsi znajduje si\u0119 szaniec prastary, b\u0119d\u0105cy w zwi\u0105zku z sza\u0144cami innych okolicznych wiosek, jako to: Bobrowa, Jaguszewic i Jab\u0142onowa. Wszystkie te okopy le\u017c\u0105 w prostej dosy\u0107 linii na lewym brzegu rz. Lutrzyny (Ma\u0142ej Ossy) i ci\u0105gn\u0105 si\u0119 z jednej strony a\u017c do Niewierza po za wie\u015b S\u0142upy w pow. grudzi\u0105skim. W przeciwnym kierunku linia ta obronna si\u0119ga miasta Osieka w Polsce kongresowej, gdzie tak\u017ce istnieje szaniec. Z wyj\u0105tkiem Jab\u0142onowa wszystkie s\u0105 doskonale zachowane. O strateg. znaczeniu wspomnionych sza\u0144c\u00f3w ob. Ossowski, Zbi\u00f3r wiadomo\u015bci do antropologii krajowej III, 81. Tak\u017ce istnia\u0142o przy wsi L. \u015br\u00f3d grunt\u00f3w pleba\u0144skich na g\u00f3rze zwanej Piaskow\u0105, po nad brzegiem rz. Lutrzyny, cmentarzysko grob\u00f3w skrzynkowych. Wiatry unosz\u0105ce lotny piasek g\u00f3ry ods\u0142oni\u0142y te groby, kt\u00f3re za dawnych ju\u017c czas\u00f3w takim sposobem zniszczone zosta\u0142y. Zachowa\u0142y si\u0119 tylko wyra\u017ane \u015blady grob\u00f3w i niekt\u00f3re pot\u0142uczone resztki skorup popielnicowych, przechowywanych w muzeum towarz. nauk. w Toruniu. Jest jeszcze wiadomo\u015b\u0107, \u017ce i tr\u00f3jk\u0105t z kamieni ustawionych na powierzchni istnia\u0142 tu a\u017c do roku oko\u0142o 1850. Znajdowa\u0142 si\u0119 ten tr\u00f3jk\u0105t w p\u00f3\u0142n.-wschodniej stronie drogi do W\u0105dzyna wiod\u0105cej, tak\u017ce nieopodal lewego brzegu Lutrzyny. Nast\u0119pnie zosta\u0142 rozebrany na u\u017cytki gospodarcze. Bez zaprzeczenia stoj\u0105 te ustawiane kamienie w zwi\u0105zku z opisanem powy\u017cej cmentarzyskiem i maj\u0105 znaczenie pewne religijne albo pami\u0105tkowe. Ob. Ossowski: Mapa archeol. Prus zachodnich, str. 7, 71, 85. Pierwszy przywilej lokacyjny krzy\u017cacki wsi L. nie jest znany. Oko\u0142o r. 1415 pisz\u0105 ksi\u0119gi czynszowe krzy\u017cackie: W\u015b L. ma w\u0142\u00f3k 61, ka\u017cda czynszuje po 1 m.; dwie karczmy daj\u0105 po 2 m.; 21 w\u0142\u00f3k le\u017cy pustych. Ksi\u0119gi strat wojennych donosz\u0105 oko\u0142o tego\u017c czasu: W\u015b L. ponios\u0142a straty 4000 m., prob. 400, ko\u015bci\u00f3\u0142 200 m. Ob. Gesch. des Culmerlandes, str. 112. Parafia L., w dekanacie brodnickim, liczy dusz 1589. Ko\u015bci\u00f3\u0142, tytu\u0142u \u015bw. Piotra i Paw\u0142a, patronatu rz\u0105dowego, nie wiadomo kiedy za\u0142o\u017cony, konsekrowany r. 1507. Szpital przy nim dla 2 ubogich z parafii, bractwo trze\u017awo\u015bci od r. 1855; filia w G\u00f3ralach. Wsie paraf.: Lembark, Buk\u00f3wiec, Mileszewy, Konojady, Konojadki, Fomki, Godzieszka; do filii nale\u017c\u0105 wioski: G\u00f3rale, Buk g\u00f3ralski i Smolniki. Szko\u0142y paraf.: w G\u00f3ralach dz. katol. 69, w Konojadkach 70; 28 dz. katol. odwiedza szko\u0142\u0119 ewang. w L., kt\u00f3rym nauk\u0119 religii udziela proboszcz, 4 w Buku g\u00f3ralskim i 3 w Buk\u00f3wcu. Ob. Szem. dyec. che\u0142mi\u0144skiej, str. 269.<\/p>\n

<\/a>Lemberg<\/b> (niem.), ob. <\/i>Lembark<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lemberg<\/b> (niem.) al. Pieraggen<\/i>, w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Szyrwinty.<\/p>\n

Lembork,<\/b> ob. L\u0119bork<\/i>.<\/p>\n

Lembudzie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. Szaki; odl. 25 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 76 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lempie<\/b> al. \u0141empis<\/i>, jedno z ogniw w \u0142a\u0144cuchu drobnych jezi\u00f3r, ci\u0105gn\u0105cym si\u0119 w pow. sejne\u0144skim, od po\u0142udniowego kra\u0144ca jez. Ga\u0142adu\u015b<\/a>. Ma ono 48 mr. obszaru. Le\u017cy o 1 w. na po\u0142udnie od jez. I\u0142giel, \u015br\u00f3d las\u00f3w, \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Stulpy<\/a>, kt\u00f3rego wody odchodz\u0105, do Marychy<\/a>.<\/p>\n

Lenart,<\/b> imi\u0119, tyle co Leonard<\/i>; st\u0105d Lenarczyce<\/i> i Lenartowice<\/i>.<\/p>\n

Lenarty,<\/b> niem. Lehnarten<\/i>, dobra ryc. nad rz. Bia\u0142\u0105, do kt\u00f3rych nale\u017cy tak\u017ce folwark i cegielnia Kujawa (niem. Kujahwa), pow. oleckowski. Posiad\u0142o\u015b\u0107 ta ma obszaru ziemi 654.30 ha.<\/span><\/s> i to roli ornej i ogr. 417.60 ha.<\/span><\/s>, \u0142\u0105k 150.30 ha.<\/span><\/s>, pastw. 74.50 ha.<\/span><\/s>, lasu 10.20 ha.<\/span><\/s>, nieu\u017c. 1.70 ha.<\/span><\/s>; czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w wynosi 3589 marek. Odl. od Margrabowy, gdzie jest st. poczt., wynosi 9 kil. Parafia ew. Mieruniszki (niem. Mierunsken). W miejscu jest i gorzelnia. R. 1857 by\u0142o tu 185 mk. Ks. Olbracht Fryderyk podaje r. 1573 do wiadomo\u015bci, \u017ce ojciec jego, ks. Olbracht, nada\u0142 Baltazarowi Zenger dobra Kujawa z 30 w\u0142\u00f3kami, oraz 4 w\u0142\u00f3ki nad strug\u0105 Bia\u0142\u0105, t.j. Lenarty, na prawie lennem z wy\u017cszem i ni\u017cszem s\u0105downictwem i obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby zbrojnej (K\u0119trz. \u201eO ludno\u015bci pols.,\u201c str. 524). W XVII i XVIII stuleciu mieszkali tu ze szla\u00adch\u00adty polskiej Krai\u0144scy, Wi\u0119ckowscy-Saltzwedel i Ciesielscy. K\u015b. Fr.<\/i>.<\/p>\n

Lence-Samotyje,<\/b> w\u015b gub. grodz. w b. ziemi bie\u00adl\u00ads\u00adkiej.<\/p>\n

<\/a>Le\u0144ck,<\/b> ob. <\/i>\u0141\u0119ck<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lenczke<\/b> (dok.), ob. \u0141\u0119ck<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lenewo<\/b> (dok.), ob. Liniewo<\/i>.<\/p>\n

Lengirren<\/b> (niem.), ob. Langirren<\/i>.<\/p>\n

Lengkonischken<\/b> (niem.), w\u015b i dobra, pow. tyl\u017cycki, st. p. Neu-Argeningken.<\/p>\n

Lengkutschen<\/b> (niem.) al. Samonienen<\/a><\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap’.<\/p>\n

Lenglaucken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Lengmeschken<\/b> (niem.), Lengmeszken<\/i>, Lengmestehlen<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen.<\/p>\n

Lengwarowen<\/b> (niem.), ob. \u0141\u0119gwarowo<\/i>.<\/p>\n

Lengweczen,<\/b> Lengwetschen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Lengwehnen<\/b> (niem.), al. Klein-Leponischken<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Ejtkuny.<\/p>\n

Lengwethen<\/b> (niem.), pow. ragnecki, ob. Lenkwethen<\/i>.<\/p>\n

Leniwe<\/b> (dok.), ob. Liniewo<\/i>.<\/p>\n

Lenkaitschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Karalene.<\/p>\n

Lenkehlischken<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. nizinny, st. p. Heinrichswalde. 2.) L.,<\/b> dobra, pow. darkiemski, st. p. Trempen.<\/p>\n

Lenken<\/b> (niem.), 1.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Ragneta. 2.) L.<\/b> al. Valtingsaugen<\/i>, w\u015b, pow. szy\u0142okarczemski, st. p. Kukoreiten.<\/p>\n

Lenkeningken<\/b> (niem.) 1.) w\u015b i dobra, pow. wystrucki, nad rz. W\u0119gorapi\u0105, przy mo\u015bcie dr. \u017cel. tyl\u017cycko-wystruckiej; st. p. Gr. Bubainen i Wystru\u0107. 2.) L.,<\/b> w\u015b i L.<\/b> al. Schillutis<\/i>, kol., pow. ragnecki, st. p. Ragneta. 3.) L.<\/b> al. Treibgirren<\/i>, Strebgirren<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Wischwill.<\/p>\n

Lenkimmen<\/b> (niem.), w\u015b i dobra, pow. darkiemski, st. p. Trempen.<\/p>\n

Lenkonischken<\/b> (niem.), ob. Lengkonischken<\/i>.<\/p>\n

Lenkuck<\/b> al. Lenkuk<\/i> (niem.), ob. \u0141\u0119kuk<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lenkupchen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Szittkehmen. [Dzi\u015b Lenkupie<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Lenkutschen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Didlacken. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Bokellen. 3<\/span>.) L.<\/b> al. Kischen<\/i>, w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Sodargen.<\/p>\n

Lenkwethen<\/b> (niem.), w\u015b w pow. ragneckim, 11 kil. na wsch. od st. kolej. Szyle (kolej tyl\u017cycko-k\u0142ajpedzka), w miejscu, w kt\u00f3rem si\u0119 krzy\u017cuj\u0105 drogi bite z G\u0105bina do Tyl\u017cy i z Pilka\u0142 do Szy\u0142. Wie\u015b za\u0142o\u017cona w r. 1732 przez wyp\u0119dzonych z biskupstwa zalcburskiego protestant\u00f3w, ma 254 mk. luter. Niemc\u00f3w, ochron\u0119 dla sier\u00f3t i stacy\u0105 poczt. z poczt\u0105 osobow\u0105 do G\u0105bina, Ragnety, Szyl i Pilka\u0142. J. B.<\/i><\/p>\n

Lensk<\/b> (niem.), ob. \u0141\u0119ck<\/i>.<\/p>\n

Lenward,<\/b> zamek w Inflantach, nad D\u017awin\u0105, o mil 4 powy\u017cej Uxk\u00fcl. Tu ksi\u0105\u017c\u0119 Mindowe wyprawi\u0142 wodz\u00f3w litewskich w r. 1262 przeciw krzy\u017cakom, kt\u00f3rzy z nimi krwawi\u0142 walk\u0119 stoczyli.<\/p>\n

<\/a>Lenzen<\/b> (niem.), ob. <\/i>Lanzania<\/a><\/i>.<\/p>\n

Leonardowo,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera (ob.), par. Ber\u017cniki. Odl. 16 w. od Sejn; 2 dm., 9 mk. [3 km na wsch. od wsi Podpo\u0142o\u017adzieje.]<\/span><\/p>\n

Leoniszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Dobrowola, par. Poniemo\u0144. Odl. 46 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 30 dm., 211 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., ma 3 dm., 38 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Leonowo<\/b> 1.) kol., pow. w\u0142odawski, gm. Baruchowo, par. K\u0142\u00f3tno. Odl. 20 w. od W\u0142oc\u0142awka, ma 11 dm., 91 mk., 153 mr. ziemi w\u0142o\u015bc. Ludno\u015b\u0107 ewangielickiego wyznania. W 1827 r. 9 dm., 73 mk. 2.) L.,<\/b> folw., pow. nie\u00adszaw\u00adski, par. Ra\u00addzie\u00adjo\u00adwo, 185 mr. rozl., olejarnia. 3.) L.,<\/b> pow. szczuczy\u0144ski, gm. Ruda, par. Bia\u0142aszewo. 4.) L.,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Poniemo\u0144-Po\u017caj\u015bcie, par. Pokojnie, odl. 66 w. od Maryampola, nad Niemnem, le\u017cy wprost uj\u015bcia Strawy a wi\u0119c u zbiegu trzech gubernij. Otoczona ze wszystkich stron malowniczemi wzg\u00f3rzami. W 1827 r. 2 dm., 22 mk., obecnie 5 dm., 67 mk. Dobra L. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. L. i Marynka i wsi Or\u0142owiszki. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 dominialna wynosi mr. 931, grunta orne i ogr. mr. 294, \u0142\u0105k mr. 103, pastw. mr. 45, wody mr. 64, lasu mr. 399, nieu\u017c. i place mr. 25; bud. z drzewa 15; p\u0142odozmian 4-polowy; rzeczka Peliszka przez terytoryum przep\u0142ywa. W\u015b Or\u0142owiszki osad 24, z grun. mr. 471. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Leopold\u00f3w,<\/b> ob. Leopoldowo<\/i>.<\/p>\n

Leopoldowo<\/b> 1.) kol., pow. w\u0142oc\u00ad\u0142aw\u00adski, gm. Pi\u00adkut\u00adko\u00adwo, par. Wie\u00adniec. Por. Brze\u00adzie<\/i>. 2.) L.,<\/b> w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski, gm. i par. Szcze\u00adpan\u00adko\u00adwo. Folw. L. rozleg\u0142y mr. 513, grunta orne i ogr. mr. 205, \u0142\u0105k mr. 27, pastw. mr. 22, lasu mr. 244, wody mr. 6, nieu\u017c. i place mr. 10. bud. z drzewa 4; p\u0142odozmian 11-polowy, pok\u0142ady torfu. Folw. ten w r. 1872 oddzielony od d\u00f3br Kraska (ob.). 3.) L.,<\/b> os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. I\u0142gowo; odl. 31 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dm., 12 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Leopoldshof<\/b> (niem.), dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. W\u0119gielsztyn. U Zara\u0144skiego, w\u015b L. nazwana Biedaszki<\/i>.<\/p>\n

Leopole,<\/b> Leopol<\/i>, folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Syntowty, par. I\u0142gowo; odl. 16 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dm., 27 mk., rozl. mr. 128, t. j. grunta orne i ogr. mr. 109, \u0142\u0105k mr. 12, nieu\u017c. i place mr. 5, bud. z drzewa 7; p\u0142odozmian 6-polowy; olejarnia.<\/p>\n

Lepacken<\/b> (niem ), ob. Lepaki<\/i>.<\/p>\n

Lepaki,<\/b> niem. Lepacken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, nad jez. lepackiem, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona. O pierwszym jej pocz\u0105tku nie donosz\u0105 akta. Istnia\u0142a ju\u017c r. 1476. R. 1483 Jerzy Ramung von Ramek, komtur ry\u0144ski, nadaje Piotrowi i Tomkowi Lepakom 15 w\u0142. mi\u0119dzy ma\u0142em jeziorem lepackiem a sunowskiem, z ni\u017cszem s\u0105down. i obow. 1 s\u0142u\u017cby zbrojnej. R. 1557 mieszkaj\u0105 w L. J\u0119drzej, Moj\u017cesz, Grzegorz i Jerzy, bracia. R. 1562 ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht nadaje Andrzejowi Lepakowi, komornikowi stradu\u0144skiemu, 4\u00bd w\u0142. w L. na prawie magdeb. Ob. K\u0119trz., Ludn. pol. w Prusiech, str. 452, 453. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lepalothen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Berschkallen. 2.) L.<\/b> al. Ribben<\/i>, w\u015b pod Sto\u0142upianami, pow. sto\u0142upia\u0144ski. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Ragneta.. 4.) L.<\/b> al. Laugszargen<\/i>, w\u015b tam\u017ce, st. p. Budwethen. 5.) L.,<\/b> w\u015b tam\u017ce, st. p. Szillen.<\/p>\n

Lepelskie,<\/b> jez. pod m. Lepel, 7.2 w. kw. rozl. Rz. Ulanka, nale\u017c\u0105ca do systematu kana\u0142u berezy\u0144skiego (ob.), st\u0105d bierze pocz\u0105tek; do jeziora za\u015b tego wpada pod Leplem rzeka Easa. M. K.<\/i><\/p>\n

Lepelski kana\u0142,<\/b> ob. Berezy\u0144ski<\/i>.<\/p>\n

Lepianki,<\/b> folw., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Pruska, par. Barg\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Lepinie<\/b> al. Lepino<\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Kirsna, par. Urdomin, odl. 16 w. od Kalwaryi, ma 10 dm, 34 mk.<\/p>\n

Lepino,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Lubowo, odl. 13 wiorst od Kalwaryi, ma 59 dm., 214 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lepkehmen<\/b> (niem.) al. <\/i>Pillwogallen<\/a><\/i>, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Gr\u00fcnheide,<\/p>\n

Lepkwarty,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze, odl. 30 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 55 mk.<\/p>\n

Lepokoje,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Krakopol (ob.), par. Dauksze, odl. 34 w. od Kalwaryi, ma 32 dm., 197 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 18 dm., 131 mk.<\/p>\n

Lepo\u0142atele,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015a<\/span>wiatoszyn, par. I\u0142gowo, odl. 41 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 36 mk.; w 1827 r. 4 dm., 55 mk.<\/p>\n

Lepo\u0142aty<\/b> 1.) folw. i os., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny, odl. 43 w. od Maryampola. Folw. ma 4 dm., 42 mk.; osada 1 dom, 5 mk. W 1827 r. folw. rz\u0105d. mia\u0142 10 dm., 96 mk. Por. Kidule<\/a><\/i>. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Wojtkobole, par. Gra\u017cyszki, odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 32 dm., 181 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 22 dm., 162 mk. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki, odl. 21 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 10 dm., 110 mk. 4.) L.,<\/b> w\u015b, nad Cesark\u0105, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze, odl. 32 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 13 dm., 141 mk. W 1827 r. 15 dm., 147 mk. 5.) L.<\/b> Borowe<\/i>, os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Wysoka Ruda, odl. 37 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dm., 9 mk. 6.) L.<\/b> Polowe<\/i>, w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w, odl. 9 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 10 dm., 108 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. mia\u0142a 9 dm., 139 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lepona,<\/b> rz. w pow. wy\u0142kowyskim, poczyna si\u0119 na wsch. wsi \u0141uki, p\u0142ynie ku p\u0142n., potem skr\u0119ca ku zach. pod Kopiszki, a za t\u0105 wsi\u0105 ci\u0105gle ju\u017c stanowi\u0105c granic\u0119 od Prus p\u0142ynie od wsch.-p\u00f3\u0142nocy pod Mat\u0142awk\u0105, Romejkami, Ejtkunami i za Bojarami wpada z lew. brzegu do Szyrwinty<\/a>. D\u0142uga oko\u0142o 22 w. Powy\u017cej i poni\u017cej Romejk\u00f3w przyjmuje z praw. brzegu dwa strumienie bez nazwy. Wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 niemieckich rz. L. tworzy granic\u0119 mi\u0119dzy pow. sto\u0142upia\u0144skim a kr\u00f3lestwem i uchodzi do rzeki Rauschwe pod Kosakweitschen.<\/p>\n

Leponischken<\/b> (niem.), ob. Lengwehnen<\/i>.<\/p>\n

Leppienen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Berschkallen.<\/p>\n

Lepsze,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Syntowty, par. \u0141uksze, odl. 24 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 13 dm., 122 mk. W 1827 r. 16 dm., 147 mk.<\/p>\n

Leputschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Jodlauken.<\/p>\n

Lesinsee<\/b> (dok.), ob. \u0141asi\u0144skie jezioro<\/i>.<\/p>\n

Lesiny<\/b> 1.) W.,<\/i> niem. Gr. Leschienen<\/i>, w\u015b paraf. patronatu bisk. warmi\u0144skiego w dekan. wartemborskim, w pow. szczycie\u0144skim, st. p. Wielbark. W\u015b ta obejmuje 57 w\u0142\u00f3k i liczy\u0142a 1857 r. 401 mk. Ma nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezw. Niepok. Pocz. N. Maryi P., zbudowany r. 1851; do parafii nale\u017cy 622 komunikant\u00f3w. 2.) L.<\/b> M.<\/i>, niem. Kl. Leschienen<\/i>, w\u015b, pow. szczycie\u0144ski w Prusach wsch., st. poczt. Wielbark; 1857 r. 113 mk., 15 dm. Osada ta zosta\u0142a za\u0142o\u017cona dopiero za czas\u00f3w Fryderyka Wielkiego po r. 1763, w kt\u00f3rym, jak wiadomo, stan\u0105\u0142 pok\u00f3j hubertsburski. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lesko,<\/b> dawne na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko m. Lisko<\/i> (ob.).<\/p>\n

Leslau<\/b> al. Loestau<\/i> (niem.), ob. Wodzis\u0142aw<\/i>.<\/p>\n

Leslau<\/b> (niem.). Tak niekt\u00f3rzy \u015bredniowieczni kronikarze pruscy zowi\u0105 W\u0142oc\u0142awek.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Leszcz,<\/b> przedm. Pi\u0144ska, z b. klasztorem, w kt\u00f3rym Wojsie\u0142ko syn Mendoga przyj\u0105\u0142 w XIII w. chrystyanizm i mnichem zosta\u0142. Mia\u0142 za\u0142o\u017cy\u0107 ten ko\u015bci\u00f3\u0142 W\u0142odzimierz W. w X w. Najdawniejszy to klasztor (wsch. obrz.) na Litwie, skasowany 1839 (od 1603 unicki). W pobli\u017cu kurhan zwany \u201eMogi\u0142\u0105 Mendoga<\/a>\u201c. Por. Pi\u0144sk<\/i>.<\/p>\n

Leszczewo<\/b> 1.). w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Jeleniewo, odl. 11 w. od Suwa\u0142k; ma 36 dm., 286 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 33 dm., 191 mk. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski. gm. Hutta, par. Wigry, odl. 9 w. od Suwa\u0142k; ma 31 dm., 211 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 19 dm., 107 mk.<\/p>\n

<\/a>Leszczewo<\/b> 1.) jez. przy wsi t. n., pow. suwalski, o 12 w. od Suwa\u0142k w stronie wsch., brzegi lesiste, niskie, w cz\u0119\u015bci b\u0142otniste, zw\u0142aszcza od wschodu. Trzy strumienie sprowadzaj\u0105 tu wody kilku drobnych jezi\u00f3r, znajduj\u0105cych si\u0119 \u015br\u00f3d las\u00f3w w stronie wschodniej. Odl. od Suwa\u0142k 12 w., \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Wigry. 2.) L.,<\/b> jez. we wsi t. n., pow. suwalski, na p\u0142n. od Suwa\u0142k, przyjmuje wody pobliskiego jeziorka we wsi Zaleszczewo, swoje za\u015b odprowadza strumieniem do jez. Szelment<\/a>. Por. Krzywe<\/i> [?]<\/span>, jez.<\/p>\n

Leszcz\u00f3wek,<\/b> w\u015b i os. le\u015b. nad jez. t. n., pow. suwalski, gm. Hutta, par. Wigry, odl. 9 w. od Suwa\u0142k; ma 41 dm., 264 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 19 dm., 107 mk. [B\u0142\u0119dnie zamiast Leszczewek<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Leszcz\u00f3wek,<\/b> jez. w pow. suwalskim, przy wsi t. n. Nale\u017cy do grupy jezi\u00f3r okalaj\u0105cych jezioro Wigry; ma do 60 mr. obszaru i oko\u0142o 60 st. g\u0142\u0119boko\u015bci. Br. Ch.<\/i> [B\u0142\u0119dnie zamiast Leszczewek<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Leszkiemie,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny; odl. 23 w. od Suwa\u0142k; ma 11 dm., 98 mk. Nale\u017ca\u0142a do ekonomii rz\u0105dowej Kadaryszki<\/a> (ob.). Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Leszkowo,<\/b> dzi\u015b Liszkowo<\/i> (ob.).<\/p>\n

Leszno,<\/b> Leszna<\/i> folw. d\u00f3br \u017berno, pow. wo\u0142kowyski.<\/span><\/p>\n

Le\u015bmiady,<\/b> jez., ob. La\u015bmiady<\/a><\/i>.<\/p>\n

Le\u015bna,<\/b> w\u015b gub. grodz., w b. ziemi bie\u00adl\u00ads\u00adkiej.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Le\u015bna,<\/b> L\u015bna<\/i>, rz., prawy dop\u0142yw Bugu<\/a>, a raczej dwie rzeki t. n. L. Wschodnia lub Lewa powstaje na b\u0142otach szeszewewskich z rzeczek: Topy\u0142ki, Tocznicy i Murawki<\/a>. L. Zachodnia lub Prawa ma \u017ar\u00f3d\u0142o w puszczy bia\u0142owieskiej, prawie na gran. pow. bie\u00adl\u00ads\u00adkie\u00adgo i pru\u017ca\u0144skiego. Obie te rzeki \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 u wsi Uhlan i pod nazw\u0105 L. mijaj\u0105c Kamieniec Litewski, wpadaj\u0105 do Buga pod wsi\u0105 Ko\u0142odno. Od Uh\u0142au d\u0142ugo\u015b\u0107 60 w. przyjmuje wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 Perewo\u0142ok\u0119 i Podle\u015bn\u0105. Most [Dzi\u015b poza granic\u0105 Polski.]<\/span> na L. \u017celazny drogi brzesko-grajewskiej.<\/p>\n

Le\u015bna g\u00f3ra,<\/b> w\u015b, pow. w\u0119growski, gm. i par. Gr\u0119bk\u00f3w. W 1827 r. 17 dm., 83 mk.; obecnie ma 24 dm., 160 mk:, 632 mr. obszaru. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. L. ma 660 mr. a w\u015b 19 osad i 468 mr. ziemi.<\/p>\n

Le\u015bnickie starostwo,<\/b> ob. Knyszyn<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Le\u015bnictwo<\/b> 1.) os., pow. war\u00adszaw\u00adski, gm. Fa\u00adlen\u00adty, par. Ra\u00adszyn. 2.) L.<\/b> (mied\u00adnie\u00adwi\u00adc\u00adkie), pow. b\u0142o\u0144\u00adski, gm. Gu\u00adz\u00f3w, par. Szy\u00adma\u00adn\u00f3w. 3.) L.,<\/b> nad b\u0142otem \u0141u\u00adgi, w\u015b i os., pow. kol\u00adski, gm. Piotr\u00adko\u00adwice, par. Lub\u00adst\u00f3w, odl. od Ko\u00ad\u0142a w. 29; w\u015b dm. 8, mk. 166; os. dm. 4, mk. 38. W 1827 r. 5 dm., 7 mk. Dobra L. i To\u00adka\u00adry maj\u0105 2320 m. rozl. (1900 lasu). 4.) L.<\/b> al. Ce\u00adgie\u00adl\u00adnia<\/i>, kol., pow. i\u0142\u00ad\u017ce\u00adcki, gm. Ci\u00adszy\u00adca G\u00f3r\u00adna, par. Tar\u00ad\u0142\u00f3w; odl. 44 w. od I\u0142\u00ad\u017cy. Ma 17 dm., 102 mk., 450 mr. ziemi. Kolonie te utworzone zosta\u0142y na gruntach dworskich d\u00f3br Cze\u00adka\u00adrze\u00adwice (ob.). 5.) L.<\/b>–O\u017ca\u00adro\u00adw\u00adskie<\/i>, os. le\u015bna, pow. opa\u00adto\u00adw\u00adski, gm. La\u00adso\u00adcin, par. O\u00ad\u017ca\u00adr\u00f3w, od O\u00adpa\u00adto\u00adwa 22 w. Gruntu mr. 735, dm. 1, mk. 5. 6.) L.,<\/b> os. le\u015bna, pow. o\u00adpa\u00adto\u00adw\u00adski, gm. Cz\u0119\u00adsto\u00adci\u00adce, par. Os\u00adt\u00adro\u00adwiec, od O\u00adpa\u00adto\u00adwa 128 w., gruntu mr. 30, dm. 2, mk. 10. 7.) L.,<\/b> folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w; odl. 3 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 8 dm., 117 mk.; obecnie 182 mk. Oko\u0142o 1860 istnia\u0142a tu hodowla jedwabnik\u00f3w, produkuj\u0105ca do 5000 sztuk kokon\u00f3w. Szk\u00f3\u0142ka morw liczy\u0142a 12000 drzew. Gm. L. ma 6372 mk., rozl. 30961 mr., s\u0105d gm. okr. II Syntowty o 13 w., st. p. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w odl. 3 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Aszmoniszki, Bajorajcie, Blukiszki, Bluwy, Bebtele w\u015b i kol., Buksznie, Detralgie, Dumcze, Franckabuda, G\u0142obele, Gudajcie, Gustajniszki, Jancze, Janukiszki, Jurgbudzie, Karniszki, Kieturnowina, Kirmiszki, Krykle, Kubilele, Kuty, Lepo\u0142aty, Le\u015bnictwo, Materny, Mejszty w\u015b i folw., Michnajcie, Mo\u0107kunie, Muryny, Mycki, Norwajsze, Pieczyszki, Pobier\u017cupie, Poosyja, Powiertupie, Pustelniki, Ranga\u0142y, Romaniszki, Rudzie, Rugie, S\u0142oboda, Sodzie, Storuki, Sto\u017cki, Szarwinkiszki, Szauk\u015bcie, Szurpaule, \u015aliznowina, Tarnucie, Trakinie, Tumpy, Tupiki, Urbanty, Usejny, Uszkiertule, Uszniaunie, Wale, Waltraki, Wiszpin, Wojtyszki, Wowiery, Zaleszarkie, \u017balwiedery, \u017begle i \u017bwirg\u017cdajcie. Dobra rz\u0105dowe pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1855 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. Le\u015bnictwo, rozleg\u0142o\u015bci oko\u0142o mr. 3700; nadto wsie: Ambrasy, Antabudzie, Aszmoniszki, Ba\u0142trusie, Barzdy, Ba\u017aniczgiry. Ber\u017cupie, Birsztany, Bluwiszki, Bluwy, Blukiszki, Borsuckowizna, Bojakiszki, Budele, Buchtyszki, Budwiecie, Buda, Degutynie, D\u0119bowa buda, Degucie, Dowidy alias Dobityszki, Dumcze, Dydwi\u017ce, Dziadowizna, Dziechciarnia, Endziuliszki, Filipy, Fr\u0105cka budzie, Galinie, Gajliny, Gieruliszki, Gra\u017cyszki, Gryszkabudzie, Gudajcie, Gusztajniszki, Janukiszki, Janki, Jancze, Jurgbudzie, Irdagi, Kampinie, Karniszki, Kaliny, Karaliszki, Kiermuszkalnie, Kieturnowina, Klewiecie, Kranczyszki, Kranciunie v. Kramunie, Krykle, Kubeliszki borowe, Kubeliszki polowe, Kulczyki, Kuty, Laudy\u0144skie, Lelchiszki, Lepo\u0142aty borowe, Liputyszki, Lubiszki, Laukieniszki, Lodyszki, Luczna, Lipki, Materne, Malwiszki, Masiawskie, Mazury, Maryszki, Marniszki, Meszkinie, Meszkobudzie, Michnajcie Dolne, Michnajcie G\u00f3rne, Micki, Margawszczyna, Moskalowszczyzna wy\u017csza, Moskalowszczyzna ni\u017csza v. Moskalewizna wy\u017csza i ni\u017csza, Muryny, Maraszkowizna, Mergbudzie, Murejki, Narwojsze, Niedwirzejszki, Niwiry alias Nimiry, Obromryte, Obszroty, Obromeszkinie, Ogorkiszki, Paplinie, Poszeszupie, Pa\u0142obie, Pokalniszki, Petwirsze, Pentyszki, Pieczyszki polowe, Pieczyszki borowe, Poossye, Pober\u017cupie, Powengrupie, Powej\u0142upie, Ponowie, Poszy\u0142upie, Podkordaki, Pustelniki, Pupiszki, Rowaniszki, Ropedy, Rowga\u0142\u0142y, Rogupie, Rudzie, Rygiszki, Serbentyny, Serafiny, S\u0142oboda, Sliznowina, \u015aliwi\u0144ska buda, Starski, Staszki, Stogu\u017ce, Stajniszki, Stragbudzie, Skargbudzie, Skirkuny, Skirbiszki, Szarwiniszki, Stylentyszki, Szedwigi, Szukie\u0142y, Szumbary polowe [Powinno by\u0107: Szunkary polowe.]<\/span>, Szumbary borowe [Powinno by\u0107: Szunkary borowe.]<\/span>, Szy\u0142gale, Sobiany, Sparwinie, Symaki, Smilgie, Spruk\u0142y, Suwa\u0142ki, Tobakinie, Tomaszbudzie, Tobansie, Trakinie, Trzaskowszczyzna, Tumpy, Tupiki, Rubanty, Uskurtule, Urwinie, Wola polowa, Wola borowa, Wi\u0142tralis, Wiaciszki, Widgiry, Wideryszki, Winksznupie, Wiszpinie, Wilusie, Woj\u0142yszki [Powinno by\u0107: W\u00f3jtyszki.]<\/span>, Zaleszarkie, Zardele, Zalwedery, Zaliszki, Zasinie, Zaleblekie, Zeczkalnie, Zegle, Zygmunty, Zwirgzdajcie, Zwirbliszki, Zawadzkie, Zygowizna, nomenklatura Ruda. Folwark Boblete z wsiami: Aperubiszki, Boblete, Buksznie, Kasiukimy, Szaukszty, Turczyny, Usiejmie, Zartyny. Folwark Mejszty z wsiami: Bajorajcie, Detralgie, Mejszty, G\u0142obele, Kubilele, Sodzie, Uszpiwnie, miasto W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Por. <\/i>D\u0119bowa Buda<\/a><\/i>. A. Pal.<\/i> i Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Le\u015bnicz\u00f3wka,<\/b> s\u0105 to osady utworzone \u015br\u00f3d las\u00f3w i stanowi\u0105ce siedziby le\u015bniczych. Po wyci\u0119ciu las\u00f3w zak\u0142adane w tych miejscach folwarki i kolonie zatrzymywa\u0142y cz\u0119sto pierwotn\u0105 nazw\u0119.<\/p>\n

Le\u015bniki, <\/b>niem. Leschnicken<\/i>, w\u015b, pow. olecki w Prus. wschod., st. poczt. G\u0105ski; 1857 r. 71 mk. R. 1562 podaje ks. Olbracht do wiadomo\u015bci, \u017ce Kasper Aulak, starosta stradu\u0144ski, sprzeda\u0142 Janowi Le\u015bnikowi z Kukowa 4 w\u0142\u00f3ki boru mi\u0119dzy jeziorem Kukowskiem a wsi\u0105 Rydzewem. (Ob. K\u0119trz. \u201eO ludno\u015bci polskiej,\u201c str. 509). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Letopy,<\/b> jezioro, ob. Potopy<\/i>.<\/p>\n

Lettenland<\/b> (niem.), ob. \u0141otwa<\/i>.<\/p>\n

Letuwa-\u017beme<\/b> (\u0142ot.), ob. Litwa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lety,<\/b> Letony<\/i>, ob. \u0141otysze<\/i>.<\/p>\n

Letzen,<\/b> Loetzen<\/i> (niem.), ob. Lec<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lewaniszki,<\/b> ob. Leoniszki<\/i>.<\/p>\n

Lewickie,<\/b> st. dr. \u017cel. brzesko-grajewskiej mi\u0119dzy Bia\u00ad\u0142ym\u00adsto\u00adkiem a Knyszynem [B\u0142\u0105d, powinno by\u0107: mi\u0119dzy Bia\u00ad\u0142ym\u00adsto\u00adkiem a Biel\u00ads\u00adkiem Pod\u00adla\u00ads\u00adkim.]<\/span>, o 85 w. od Grajewa.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lewientyn<\/b> al. Niewocin<\/i> [Dzi\u015b Niegocin.]<\/span>, niem. L\u00f6wentin-See<\/i>, jez. na polsko-pruskich Mazurach, pow. lecki; le\u017cy na p\u0142dn. od m. Leca [Gi\u017cycka]<\/span> i twierdzy Boyen, 416 i p\u00f3\u0142 st\u00f3p npm., zatem wy\u017cej ni\u017c wszystkie inne jeziora mazurskie; jest 3 i p\u00f3\u0142 mili d\u0142ugie, p\u00f3\u0142 mili szerokie i obejmuje p\u00f3\u0142 mili kwadr. Na p\u0142n. ma przez jez. Kisajno<\/a> odp\u0142yw do jez. Mamrami<\/a> zwanego, a st\u0105d przez rzek\u0119 W\u0119gorap<\/a> do Prego\u0142y<\/a> i zatoki fryskiej. P\u0142dn.-zachod. odnoga L. \u0142\u0105czy si\u0119 za pomoc\u0105 kana\u0142u tylko 50 krok\u00f3w d\u0142ugiego z Jagodnem (jez.), dalej przez G\u00f3rk\u0142o<\/a> z jez. miodu\u0144skiem i grunwaldzkiem, wreszcie z Ta\u0142tami i \u015aniardwami (Spirding-See), tak \u017ce st\u0105d a\u017c do W\u0119goborka [W\u0119gorzewa]<\/span> swobodnie statki przechodzi\u0107 mog\u0105. W og\u00f3le wi\u0119cej ni\u017c 30 jezi\u00f3r stoi w zwi\u0105zku z L., bo i jego po\u0142udniowo-wschodnia odnoga z\u0142\u0105czona jest z jeziorami, mianowicie z jez. Weinow, dalej z Buwe\u0142nem i jez. W\u0105s. Lewi\u0119ty\u0144skie jez. otoczone jest oko\u0142o wie\u0144cem wiosek, z kt\u00f3rych znaczniejsze s\u0105: Wilkasy, Strzelce, Bogaczewo, Rydzewo, Ruda, K\u0105p’, Grajewo i Bystry. Czyt. A. Weiss: Preuss. Littauen und Masuren, p. 36 i 64. K\u015b. F.<\/i> i K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lewki,<\/b> w\u0119 i dobra, pow. bie\u00adl\u00ads\u00adki, gub. grodzie\u0144ska, o 5 w. od Bie\u00adl\u00ads\u00adka, w\u0142asno\u015b\u0107 Prze\u00admy\u00ads\u00ad\u0142a\u00adwa Dzier\u017c\u00adka. Fabryka myd\u0142a i pasieka.<\/p>\n

Lewkowo,<\/b> wie\u015b, pow. wo\u0142kowyski, okr. polic. \u015bwis\u0142ocki, o 32 w. od \u015awis\u0142oczy, o 60 od Wo\u0142kowyska, o 92 od Grodna. Jest tu zarz\u0105d gminy tarnopolskiej.<\/p>\n

Lewkowo,<\/b> niem. Loewkowen<\/i> al. Loewkabude<\/i>, Loewkobuda<\/i>, os., pow. go\u0142dapski, st. p. Grabowo (o 11 kil.), ma area\u0142u tylko 12 ha.<\/span><\/s> i to roli ornej i ogrod\u00f3w 10 ha.<\/span><\/s> i 2 ha.<\/span><\/s> \u0142\u0105k; 1857 r. 4 mk. [Ok. 1,5 km na p\u0142n.-zach. od Czerwonego Dworu, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span> K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lewonie,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Krypno, 25 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00ads\u00adto\u00adku, 347 dz. Na zchd od wsi, w poblitu rzki Nere\u015bli<\/a>, \u015blady osady przedhistorycznej.<\/span><\/p>\n

Lewo\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo; odl. 45 w. od Sejn. W 1827,<\/span><\/s> r. by\u0142o tu 2 dm., 11 mieszk; obecnie 4 dm. 31 mieszk.<\/p>\n

Leynau<\/b> (niem.), ob. Linowo<\/i>.<\/p>\n

Leynow<\/b> (dok.), ob. Linowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a>L\u0119kuk<\/b> (mylnie), w\u0142a\u015bc. <\/i>\u0141\u0119kut<\/a><\/i> (ob.).<\/p>\n

Li\u2026<\/b> por. Lie\u2026<\/i>, Ly\u2026<\/i> (niem.), \u0141y\u2026<\/i>. (rus.).<\/p>\n

Lia\u2026,<\/b> por. La\u2026<\/i>.<\/p>\n

Ljachuwci,<\/b> ob. Lachowce<\/i>.<\/p>\n

Lib\u2026,<\/b> por. Lieb\u2026<\/i> (niem.).<\/p>\n

Lib,<\/b> ob. Liwowie<\/a><\/i>.<\/p>\n

Libental,<\/b> ob. Liebenthal<\/i> (niem.).<\/p>\n

Libertpol,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski. By\u0142a tu kaplica katol. b. parafii \u0141ysk\u00f3w.<\/p>\n

Libsko,<\/b> ob. Lipsk<\/i>.<\/p>\n

Libia,<\/b> Zam\u0142y\u0144szczyzna<\/i> a. Niko\u0142aj\u00f3wka<\/i>, pow. pru\u017ca\u0144ski, ob. Zam\u0142yniszcze<\/i> (t. XIV, 372).<\/span><\/p>\n

Licemir,<\/b> jez., przy jeziorze \u015awiteziu, pod Szackiem z drugiej strony.<\/p>\n

Licewicze,<\/b> w\u015b na Litwie, nad jeziorem Wiszniewskiem.<\/p>\n

Lichacze,<\/b> w\u015b. pow. grodzie\u0144ski, przy dr. \u017cel. warsz.-petersb., poza Porzeczem.<\/p>\n

Lichnau<\/b> (niem.), ob. Lichnowy<\/i>.<\/p>\n

Lichnowy<\/b> 1.) niem. Lichnau<\/i>, dok. Lichtenow<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b parafialna, pow. chojnicki, \u015br\u00f3d czysto-niemieckiej Kosznajderyi, 1 mil\u0119 od Chojnic. Obszaru liczy mr. 7494, bud. 213, dm. 102, katol. 789, ew. 8. Parafia i szko\u0142a w miejscu, poczta i stacya kol. \u017cel. w Chojnicach. W\u015b L. od dawna istnia\u0142a; kiedy w czasach krzy\u017cackich nadano jej pierwszy przywilej lokacyjny, nie wiadomo. R. 1369 Zygfryd von Gerlachsheim, komtur tucholski, po\u015bwiadcza jako so\u0142tysowi w L. G\u00f3rce Bosilburg zgorza\u0142y budynki, a wraz z nimi tak\u017ce stary przywilej. Dla tego nowy teraz dokument wystawia. W\u0142\u00f3k by\u0142o pod\u00f3wczas 85 zbytniej miary. Z tych prob. mia\u0142 wolne 4 a so\u0142tys 9; prawo by\u0142o che\u0142mi\u0144skie. Od w\u0142\u00f3ki dawali opr\u00f3cz kur czynszowych na \u015bw. Marcin i 3 wiardunki od nadmiaru po 3 pieni\u0105\u017cki. Dwie karczmy czynszowa\u0142y na zamek po 3 wiard. i po p\u00f3\u0142 funta wosku, druga po\u0142owa przypada\u0142a dla so\u0142tysa. Osadnicy mogli trzyma\u0107 jedno cz\u00f3\u0142no na jeziorze przede wsi\u0105. Ob. odpisy Dregera, r\u0119k. arch. w Peplinie, str. 116; odpisy z Belna, str. 9. Niemieccy tutejsi mieszka\u0144cy nie ma\u0142o od pocz\u0105tku sk\u0142aniali si\u0119 do luteranizmu; jeszcze w r. 1588 mia\u0142a ta parafia pastora luterskiego. Nast\u0119pnie znowu ko\u015bci\u00f3\u0142 oddany zosta\u0142 katolikom. Za polskich czas\u00f3w w\u015b L. nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br star. tucholskiego. Lustr. tego\u017c star. z r. 1578 donosi: L. maj\u0105 w\u0142\u00f3k 84, z tych do prob. nale\u017c\u0105 4, 1 w\u0142\u00f3ka jest ko\u015bcielna, 2 ma Bart\u0142. Henigowski. W\u015b t\u0119 dzier\u017cawi Jerzy \u017bali\u0144ski; osiad\u0142ych w\u0142\u00f3k jest tu 77, karczma daje czopowego gr. 40. Lustr. z r. 1664 pisze: L., w\u015b niemiecka, ma w\u0142\u00f3k 82, z tych jest so\u0142tyskich 9, wybraniecka 1, onera tej w\u0142\u00f3ki wie\u015b zast\u0119puje; gbur. 20; czynszu og\u00f3\u0142em daj\u0105 z\u0142. 128. O stanie dzisiejszym parafii w L. donosi szemat. dyec. che\u0142mi\u0144skiej, str. 290. Parafia L. liczy dusz 2102. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest tyt. \u015bw. Jadwigi, patronatu rz\u0105dowego, o fundacyi jego nie wiadomo. Od r. 1863\u20141866 wzniesiono nowy ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119cono 17 lipca r. 1866. Szpitala nie ma przy ko\u015bciele; bractwo istnieje trze\u017aw. od r. 1858. Jest tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 filial<\/span>ny w S\u0142aw\u0119cinie, r\u00f3wnie\u017c rz\u0105dowego patronatu. Prob. Piotr Nitsch. Wsie parafialne: Lichnowy i Gronowo; w Gronowie znajdowa\u0142 si\u0119 dawniej osobny ko\u015bci\u00f3\u0142; do filii nale\u017c\u0105 tak\u017ce dwie wsie: S\u0142aw\u0119cin i Obrowo. Szk\u00f3\u0142ki trzy istniej\u0105 katol. w parafii: w Lichnowach liczy katol. dzieci 150, nauczyciel jest tu zarazem organist\u0105; w Gronowie 46 katol. dzieci i w S\u0142aw\u0119cinie 117. 2.) L.,<\/b> niem. Gr. Lichtenau<\/i>, dok. Lichtenowe<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc. paraf., pow. malborski, \u015br\u00f3d \u017cyznych \u017cu\u0142aw malborskich, 1 mil\u0119 od Tczewa, 1\u00bd od Malborka. Obszaru liczy w\u0142. 212, gbur. 17, zagr. 9; katol. 459, ew. 233, men. 27, \u017cyd. 7; dm. 54. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. i luter. jako i szko\u0142a w miejscu, poczta Tczew. Do wi\u0119kszych posiadaczy (Grossgrundbesitzer) nale\u017c\u0105 tu: Aaron Claassen hekt. 120, Albert Ehrenberg 170, Bern. Friedrich 61, Albert Grothe 103, Ryszard Jacobsen 104, Aug. Niess 139, Jul. Siech 131, Fryd. Strich 71, Gustaw Tornier 79, Teod. Tornier 143, Herm. Eggert 95 hekt. W\u015b L. nale\u017cy do najstarszych osad \u015br\u00f3d \u017cu\u0142aw. Pierwszy raz wspominana w dokum. r. 1254: pod\u00f3wczas s\u0142awna wyspa Zantyr mi\u0119dzy Wis\u00ad\u0142\u0105 a No\u00adga\u00adtem mia\u0142a tu sw\u00f3j pocz\u0105tek. R. 1321 Karol z Trewiru, mistrz w. krzy\u017cacki, wystawi\u0142 przywilej dla tej wioski, pod\u0142ug kt\u00f3rego od w\u0142\u00f3ki dawali czynszu po 2 grz. i 4 kury, nadto zobowi\u0105zani byli po 6 pr\u0119t\u00f3w (1 Seil) grobli utrzymywa\u0107, dla ko\u015bcio\u0142a przeznaczone by\u0142o 6 w\u0142\u00f3k roli; tacy proboszczowi dawali po p\u00f3\u0142 korca \u017cyta i tyle\u017c j\u0119czmienia. R. 1362 Jan von Wildenberg, prob. lichnowski, z poselstwem do cesarza wys\u0142any od krzy\u017cak\u00f3w w sprawach duchownych. Osadnicy gburscy byli tu zdawna nader maj\u0119tni i dla tego do wyst\u0119pk\u00f3w dzikich bardzo sk\u0142onni. R. 1400 pisz\u0105 o nich, gdy si\u0119 upili, zakonnika pewnego w w\u00f3r zaszyli i w kominie powiesili, \u017ceby si\u0119 uw\u0119dzi\u0142; znowu braciszka, po kwe\u015bcie chodz\u0105cego, nad ogniem niby piecze\u0144 sma\u017cyli, a\u017c si\u0119 spali\u0142; cz\u0142owieka jakiego\u015b, kt\u00f3ry kot\u0142y naprawia\u0142, w sk\u00f3r\u0119 nie\u017cywej szkapiny zaszyli i tak 8 dni trzymali. Z proboszczem swoim w rzeczach nieraz naj\u015bw. najgorszych niedorzeczno\u015bci sobie pozwalali, a komtura nytyskiego za brod\u0119 na drzwiach powiesili. Za te i podobne zbrodnie zmuszeni byli wie\u017c\u0119 t. z. ma\u015blan\u0105, (Buttermilchthurm) opodal Malborka nad Nogat\u0105 sami sobie zbudowa\u0107, w kt\u00f3rej potem przez d\u0142ugi czas pokutowali. R. 1457 krzy\u017cacy w\u015b zrabowali i spalili wraz z wielu innemi pobliskiemi. Zniemczona ludno\u015b\u0107 sk\u0142onna tu by\u0142a od pocz\u0105tku do luteranizmu. Pierwszy pastor Heismann przyby\u0142 do L. r. 1602 z Frankonii; ko\u015bci\u00f3\u0142 jednak napowr\u00f3t odda\u0107 musieli katolikom i odprawiali potem przez d\u0142u\u017cszy czas prywatne swoje nabo\u017ce\u0144stwo u pewnego gbura. Kiedy nowy osobny zb\u00f3r sobie zbudowali, nie wiadomo. R. 1626 Szwedzi wie\u015b zaj\u0119li; wkr\u00f3tce jednak ust\u0105pili z niej przed Polakami, uchodz\u0105c pod Malbork i Ko\u015bcieliczki. Ob. Brandst\u00e4tter: die Weichsel, str. 181; Eckerdt, der Kreis Marienburg. Ks. F.<\/i><\/p>\n

Lichoderki-tarucie,<\/b> ob. Justynowo<\/i>.<\/p>\n

Lichosielce,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Ho\u0142ynka, par. Pierstu\u0144 (grec.-obrz.); odl. 49 w. od Augustowa. Ma 9 dm., 78 mk. W 1827 os. rz\u0105d. 8 dm., 47 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lichosielce,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, przy drodze z Pru\u017cany do N. Dworu.<\/p>\n

Lichowicze,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, przy drodze z m. Zelwy do m. Piaski.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Liczewka,<\/b> rz., dop\u0142yw Sokoldy<\/a> z prawej strony.<\/p>\n

Lida<\/b> (pisze Bali\u0144ski, St. Pol.), miasto naczelne powiatu (gub. wile\u0144ska), nad ma\u0142\u0105 rzek\u0105, Lid\u0105 al. Lidziej\u0105, pod 53\u00b0 59′ 45″ szerok. p\u00f3\u0142noc., i 44\u00b0 4′ d\u0142ug. po\u0142o\u017cone, o 89 w. od Wilna, przy trakcie pocztowym z tego miasta do Grodna. Jest to jedna z bardzo dawnych osad litewskich, co i samo na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko (lida\u2014trzebie\u017c), czysto litewskie, pokazuje. Chocia\u017c zamek tutejszy ma by\u0107 wymurowany, pod\u0142ug twierdze\u0144ia Stryjkowskiego, przez Gedymina oko\u0142o r. 1323, wnosi\u0107 jednak mo\u017cna, \u017ce daleko przedtem miejsce to obronnem by\u0107 musia\u0142o i warowni\u0119 drewnian\u0105 mia\u0142o, jako na granicy w\u0142a\u015bciwej Litwy i Rusi litewskiej le\u017c\u0105ce. Po \u015bmierci Gedymina, kiedy kraj, na zasadach feudalnych urz\u0105dzony, podzieli\u0142 si\u0119 na cz\u0119\u015bci pod zwierzchno\u015bci\u0105 wielkiego ksi\u0105\u017c\u0119cia, Lida sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym grodem ksi\u0119stwa lidzkiego. Posiada\u0142 je naprz\u00f3d sam Olgierd, potem Jagie\u0142\u0142o syn jego (r. 1381), ksi\u0105\u017c\u0119 na Witebsku, Krewie i Lidzie, nakoniec Witowd. Ju\u017c w r. 1366 franciszkanie przybyli z Polski do tego miejsca opowiada\u0107 wiar\u0119 Chrystusa, a liczba ich uros\u0142a w r. 1376 do dziewi\u0119ciu misyonarzy, kt\u00f3rzy mieli z sob\u0105 przynie\u015b\u0107 z Wizny obraz Bogarodzicy, dot\u0105d \u0142askami s\u0142yn\u0105cy. Ale dopiero w r. 1397 mnisi ci stale tu osiedli za staraniem Andrzeja, pierwszego biskupa wile\u0144skiego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 za\u015b, odnowiony w r. 1414, konsekrowano pod tyt. N. Maryi Panny, WW. \u015bwi\u0119tych i \u015b. Krzy\u017ca. Oko\u0142o r. 1460 utworzy\u0142o si\u0119 zamiast tej misyi franciszka\u0144skiej probostwo, w kt\u00f3rem dopiero wymurowa\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 roku 1747 proboszcz Micha\u0142 Zienkowicz biskup wile\u0144ski, przeni\u00f3s\u0142szy go na inne miejsce z podzamcza. Dla wyznania wschodniego po\u015bwi\u0119cono cerkiew w L. r. 1533. W L. r. 1387 we wtorek po \u015bw. Wicie (15 czerwca) Skirgaj\u0142\u0142o, ksi\u0105\u017c\u0119 trocki i po\u0142ocki, z\u0142o\u017cy\u0142 akt ho\u0142du Jagielle z tego ostatniego ksi\u0119stwa. R. 1392 w styczniu krzy\u017cacy, mi\u0119dzy kt\u00f3remi wielu rycerzy angielskich si\u0119 znajdowa\u0142o, razem z Witowdem, por\u00f3\u017cnionym z Jagie\u0142\u0142\u0105, zrobili wypraw\u0119 na L., i podszed\u0142szy z \u0142atwo\u015bci\u0105 przez zamarz\u0142e b\u0142ota zapalili podzamcze. Ksi\u0105\u017c\u0119 Korybut, trzymaj\u0105c w\u00f3wczas stra\u017c zamku, z Siewierzan z\u0142o\u017con\u0105, pomimo silnych jego warowni, broni\u0107 si\u0119 nie chcia\u0142, i opu\u015bciwszy twierdz\u0119, wszystkie sk\u0142ady broni i potrzeb wojennych na \u0142up Niemcom zostawi\u0142. Podobny najazd na L. powt\u00f3rzyli krzy\u017cacy r. 1394, przy kt\u00f3rych znajdowali si\u0119 hr. Leiningen z Niemiec i hr. Bedford z Anglii, r\u00f3wnie\u017c w zimie, ale, znalaz\u0142szy zamek mocno obsadzony a miasto spalone, cofn\u0119li si\u0119 st\u0105d raptownie, nic mu nie zrobiwszy. Po obj\u0119ciu rz\u0105d\u00f3w Litwy przez Witowda, zamek lidzki, jeden z najobszerniejszych w ca\u0142em pa\u0144stwie, kt\u00f3rego dzier\u017cawc\u0105 by\u0142, za Olgierda jeszcze, ulubieniec jego a p\u00f3\u017aniej szwagier Jagie\u0142\u0142y, Wojdy\u0142\u0142o, sta\u0142 si\u0119 w r. 1397 przytu\u0142kiem Tochtamysza, hana Tatar\u00f3w zawo\u0142\u017ca\u0144skich, wygnanego z ordy. Najecha\u0107 mia\u0142 L. w r. 1406 dnia 5 sierpnia Jerzy Swiatos\u0142awowicz ksi\u0105\u017c\u0119 smole\u0144ski ze zbrojn\u0105 gromad\u0105, zapewne dla odzyskania \u017cony swojej, trzymanej w niewoli na zamku: miasto zrabowa\u0142 i spali\u0142, ale do zamku pr\u00f3\u017cno szturmowa\u0142, bo starosta, nieobecny w\u00f3wczas, przypad\u0142 z oddzia\u0142em w por\u0119 i napastnik\u00f3w odp\u0119dzi\u0142. Miejsce to u\u015bwietnionem zosta\u0142o w r. 1422 w lutym pobytem W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y, kt\u00f3ry po \u015blubie swym z Zofi\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0105 kijowsk\u0105 w Nowogr\u00f3dku, zjecha\u0142 tu z ni\u0105 i z Witowdem, oraz licznym dworem. Zjecha\u0142 te\u017c wonczas Antoni Zeno, nuncyusz Marcina V papie\u017ca, przys\u0142any do Polski dla wybadania \u015bwiadk\u00f3w w sprawie jej z zakonem krzy\u017cackim, i sprawdzenia ich przywilej\u00f3w. R. 1434 Swidrygaj\u0142\u0142o wichrz\u0105cy Litw\u0119 spali\u0142 miasto, sam tylko ko\u015bci\u00f3\u0142 ocala\u0142. Zamek, pomimo wszystkich kl\u0119sk nienaruszony, sta\u0142 si\u0119 mieszkaniem Had\u017cy-Gireja, ksi\u0105\u017c\u0119cia tatarskiego, wychod\u017aca z ordy, kt\u00f3ry tu przez lat kilka przebywa\u0142, otrzymawszy od Kazimierza W. ks. lit. dzier\u017caw\u0119 lidzk\u0105, a\u017c do r. 1443, kiedy go Tatatorowie perekopscy na hana do siebie wezwali. Za Aleksandra powsta\u0142 o to starostwo zawzi\u0119ty sp\u00f3r w r. 1505 mi\u0119dzy Illiniczem Krzysztofem, a niejakim Drozdem, kt\u00f3remu kr\u00f3l, przez zabiegi Gli\u0144skiego oddaliwszy Illinicza, odda\u0142 dzier\u017caw\u0119. To si\u0119 przyczyni\u0142o potem do zab\u00f3jstwa Zabrzezi\u0144skiego, kt\u00f3ry si\u0119 uj\u0105\u0142 za Illiniczem, a tym sposobem \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 na siebie zemst\u0119 wszechw\u0142adnego Gli\u0144skiego. R. 1506 kr\u00f3l Aleksander, nakazawszy pospolite ruszenie przeciw Tatarom, naje\u017cd\u017caj\u0105cym gwa\u0142townie Litw\u0119, sam uda\u0142 si\u0119 do L., pomimo ci\u0119\u017ckiej choroby, nam\u00f3wiony od Gli\u0144skiego dla zach\u0119cenia szla\u00adch\u00adty do \u015bpiesznego wyst\u0105pienia. Przybywszy w kolebce na zamek lidzki, jeszcze ci\u0119\u017cej zas\u0142ab\u0142, ostatni\u0105 komuni\u0105 przyj\u0105\u0142 i testament kaza\u0142 napisa\u0107. Tymczasem ma\u0142o tu zebra\u0142o si\u0119 szla\u00adch\u00adty; kiedy wi\u0119c dano zna\u0107, \u017ce Tatarowie o mil\u0119 ju\u017c do L. dotarli, wyniesiono kr\u00f3la na po\u0142y martwego w lektyce z zamku mi\u0119dzy dwoma ko\u0144mi do Wilna, w towarzystwie kr\u00f3lowej Heleny, kanclerza \u0141askiego i niekt\u00f3rych pan\u00f3w. Odt\u0105d na d\u0142ugo miejsce to zosta\u0142o spokojnem od nieprzyjaci\u00f3\u0142. Sejm r. 1611 potwierdzi\u0142 dla miasta dawniej nadane jarmarki, konstytucya za\u015b r. 1638 dozwoli\u0142a obywatelom zbudowa\u0107, przy murze zamkowym wewn\u0105trz, sklep na chowanie ksi\u0105g ziemskich lidzkich. Dopiero za Jana Kazimierza, L. razem z ca\u0142ym krajem dotkliwym uleg\u0142a kl\u0119skom. W r. 1662 tak srogie powietrze zacz\u0119\u0142o grasowa\u0107 w L., \u017ce sejmik gromniczny zosta\u0142 st\u0105d przeniesiony do Myta. Na nim przez uchwa\u0142\u0119 ustanowiony zosta\u0142 s\u0105d szczeg\u00f3lny na s\u0105dzenie zbrodni pope\u0142nionych w czasie zawojowania kraju od nieprzyjaci\u00f3\u0142, z nadaniem wyrokom jego mocy dekret\u00f3w trybunalskich. Sta\u0142o si\u0119 to za potwierdzeniem kr\u00f3lewskiem. Dla zniszczenia, jakiemu Lida uleg\u0142a, sejm r. 1676 uwolni\u0142 j\u0105 od stanowisk, ugod i ci\u0119\u017car\u00f3w, ze wszystkiemi juryzdykami. Ale podczas powt\u00f3rnego naj\u015bcia Szwed\u00f3w pod Karolem XII, znowu miasto wiele ucierpia\u0142o; zamek przed r. 1710 spalony zosta\u0142 i ju\u017c si\u0119 wi\u0119cej nie podni\u00f3s\u0142. Sejm wi\u0119c r. 1717 zostawi\u0142 L. dawne ulgi, ponawiaj\u0105c uwolnienie od hyberny i lokacyi wojska. Konstyt. sejmowa r. 1776 zaliczy\u0142a L. do miast, kt\u00f3rym prawo magdeburskie zostawiono, a sejm roku 1791, prawem o miastach zapad\u0142em, przy\u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 do wydzia\u0142u wile\u0144skiego s\u0105d\u00f3w apelacyjnych miejskich. Dwie fundacye duchowne ozdobi\u0142y miasto w p\u00f3\u017aniejszych czasach; pr\u00f3cz altaryi bowiem, kt\u00f3ra przed r. 1644 powsta\u0142a, Adam Narbutt wojski lidzki z \u017con\u0105 El\u017cbiet\u0105 fundowa\u0142 tu r. 1672 karmelit\u00f3w trzewiczkowych, a Ignacy Scypion podstoli w. lit. sprowadzi\u0142 do L. pijar\u00f3w, kt\u00f3rzy tu murowane kolegium i szko\u0142\u0119 za\u0142o\u017cyli, nazwan\u0105 z czasem podwydzia\u0142ow\u0105; jakow\u0105 fundacy\u0105 stany sejmowe r. 1775 potwierdzi\u0142y. S\u0105dy odbywa\u0142y si\u0119 w zamku i akta grodzkie tam si\u0119 przechowywa\u0142y a\u017c do panowania Stanis\u0142awa Augusta, pomimo jego spalenia, lecz odt\u0105d zamek \u00f3w poszed\u0142 w zupe\u0142n\u0105 ruin\u0119. Obecnie jednak stoj\u0105 jeszcze pi\u0119kne jego zwaliska w samem mie\u015bcie. Czworogranne czerwone jego mury powa\u017cnie si\u0119 wznosz\u0105; wida\u0107 \u015blady baszt i przekop\u00f3w, kszta\u0142t za\u015b jego zupe\u0142nie jest ten sam jak zwalisk zamkowych w Miednikach i Krewie. (Por. Album N. Ordy). R. 1801 L. zosta\u0142a miastem powiatowem gub. grodzie\u0144skiej, od 1842 wile\u0144skiej. R. 1817 mia\u0142a 292 dm., w tem 4 mur., 770 mk., incl. 567 izr. R. 1879 by\u0142o tu 3915 mk., a r. 1862 4077, w tem 2059 m\u0119\u017c., 2028 kob.; szla\u00adch\u00adty 200, duchowie\u0144stwa rozmaitych wyzna\u0144 36, kupc\u00f3w 14, mieszczan i rzemie\u015blnik\u00f3w cechowych 3336, w\u0142o\u015bcian 32, tudzie\u017c os\u00f3b nieobj\u0119tych powy\u017cszemi rubrykami 469. Ludno\u015bci przypisanej do miasta by\u0142o 1479 os\u00f3b m\u0119sk. i 2082 \u017ce\u0144sk., razem 3561 p\u0142ci obojej. Posiadaczy dom\u00f3w i wszelkich innych nieruchomo\u015bci w mie\u015bcie 365. Handel L., z powodu ustronnego po\u0142o\u017cenia miasta, ogranicza\u0142 si\u0119 frymarkiem rzeczy niezb\u0119dnych do \u017cycia. Kupc\u00f3w pierwszej gildyi w r. 1861 by\u0142o tu 2, a trzeciej 5; lecz wi\u0119ksza ich cz\u0119\u015b\u0107 trudni si\u0119 handlem gdzieindziej. Kram\u00f3w jest w L. 76, innych zak\u0142ad\u00f3w handlowych 32. Jarmark\u00f3w do roku przypada dwa, lecz te niewielkiego s\u0105 znaczenia; targi, odbywaj\u0105ce si\u0119 co tydzie\u0144, pr\u00f3cz zbo\u017ca, ogrodowizn, drew i t. p. rzeczy na konsumpcy\u0105 miasta, nic prawie innego z okolic nie \u015bci\u0105gaj\u0105. Rzemie\u015blnik\u00f3w w L. 189 os\u00f3b, po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci \u017cyd\u00f3w. Co do fabryk i r\u0119kodzielni, by\u0142y tu 3 garbarnie, kt\u00f3rych wyroby na warto\u015b\u0107 oko\u0142o 6000 rs. rozwo\u017c\u0105 si\u0119 po okolicznych jarmarkach, oraz dwie malutkie r\u0119kodzielnie \u015bwiec maczanych, zwanych pospolicie szabas\u00f3wkami, a robionych na domowe potrzeby miasta. Mieszka\u0144cy miasta ma\u0142o si\u0119 trudni\u0105 szukaniem zarobku po za jego obr\u0119bem; w r. 1861 wydano w tym celu<\/span> tylko 146 \u015bwiadectw pasportowych. Rolnictwem i po\u0142\u0105czonemi z niem ga\u0142\u0119ziami przemys\u0142u, procz na ma\u0142\u0105 skal\u0119 prowadzonego ogrodnictwa, r\u00f3wnie\u017c niewielu tu si\u0119 zajmuje. Dochody miasta w r. 1862 obrachowywano: zwyczajne na 2516 rs; 24 k., nadzwyczajne na 445 rs. 24\u00bd k. Rozchody zwyczajne w tym\u017ce czasie okre\u015blono cyfr\u0105 1470 rs. 71 k., jednorazowe 490 rs. 77\u2153 k. Miasto posiada gruntu 1544 dziesi\u0119ciny, a nadto wsp\u00f3lny wygon 345 dzies. rozleg\u0142o\u015bci. Po skasowaniu pijar\u00f3w mia\u0142a L. do 1850 r. 5-klasowe szko\u0142y. Bywa\u0142y te\u017c tu walne kontrakta. Dzi\u015b miasto ma\u0142o o\u017cywione. Kolej wile\u0144sko-r\u00f3wie\u0144ska, obecnie si\u0119 buduj\u0105ca, mo\u017ce je troch\u0119 podniesie. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. Podw. \u015b. Krzy\u017ca, z muru wzniesiony 1770 przez ks. Tomasza Zienkowicza. Na cmentarzu kaplica. Parafia katol. dekanatu lidzkiego: dusz 9892. Filia w Krupie, dawniej i w Kiryanowcach. Kaplice: w Czechowcach, Perepeczychach, a dawniej i w Ostrowie. Dekanat lidzki ma 12 parafij: L., Nowydw\u00f3r, \u017bo\u0142udek, Lack, Szczuczyn, Bia\u0142ohrud, Trokiele, Jelna, \u017byrmuny, Nieciecz, Ro\u017canka, Hermaniszki (dawniej 13: pr\u00f3cz wymienionych tak\u017ce Dziembr\u00f3w). Wiernych w dekanacie 41668. Powierzchnia gruntu w par. L. p\u0142aska, gleba kamienista, \u017cwirowata i piaszczysta. S\u0105 te\u017c lasy, b\u0142ota i bagna. P\u0142yn\u0105 tu rzeki: Niemen, Zy\u017cma, Dzitwa, Lidzieja, Krupka, Ostrowla. Jest te\u017c jez. Scierkowskie. Gmina wiejska L. ma 665 dym\u00f3w, 5625 w\u0142o\u015bc. ob. p\u0142ci, sk\u0142ada si\u0119 z 6 okr\u0119g\u00f3w wiejskich, 84 wsi. Okr\u0119gi s\u0105: Jukurcie, Perepieczycha, Ko\u0142yszki, D\u0105browo, Berd\u00f3wka, Kniazikowce. Okr\u0105g adm. II t. j. lidzki pow. lidzkiego mia\u0142 1866 r.: 4 mka, 5 si\u00f3\u0142, 42 folw., 161 wsi. Rzeki: Bachmatka, Mo\u0142czadka, Lebioda, Ho\u0142d\u00f3wka, Chmielowszczyzna, Jelnianka, Trycianka, Brzost, \u017bo\u0142\u0105dczanka, Korytnianka, Dera\u017cenka, Rudnianka, Szczara, Ho\u0142ub, Lipiczanka, Rudziszcza, \u0141ukowica, \u015awi\u0119cica, Turejka, Dzitwa, Niemen. Grodowe sstwo lidzkie, na sejmie walnym horode\u0144skim r. 1522 nadane w posiadanie Jerzemu Illiniczowi, sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z miasta Lidy, Beresteczka i z d\u00f3br Belice-Lipniszki. W r. 1766 posiada\u0142 je wraz z ekonomi\u0105 lidzk\u0105 Ignacy Scypio, op\u0142acaj\u0105c z niego kwarty z\u0142p 780 gr. 15 a hyberny z\u0142p. 120. Starostami s\u0105dowymi od 1500 do 1794 byli: J\u0119drzej Drozda, Illinicz, Jan Abrahamowicz, Piotr Bohatko, Aleksander Ho\u0142owczy\u0144ski, Aleksander Naruszewicz, Miko\u0142aj Pac, Aleksander Piotrowicz, dwu Fr\u0105ckiewicz\u00f3w, sze\u015bciu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, dwu Sapieh\u00f3w i trzech Scypion\u00f3w. Powiat lidzki ma na przestrzeni 4935 w. kw. (wi\u0119cej ni\u017c \u00bc cz\u0119\u015b\u0107 las\u00f3w), przesz\u0142o 122000 mk., grunt piaszczysty i gliniasty. G\u0142\u00f3wna rzeka Niemen. Mieszka\u0144cy zajmuj\u0105 si\u0119 rolnictwem, upraw\u0105 lnu, hodowl\u0105 byd\u0142a i t. d. Jest to ju\u017c wi\u0119cej Czarna Ru\u015b ni\u017c Litwa. W pow. lidzkim s\u0105 2 dekanaty katolikie: lidzki i radu\u0144ski. Prawos\u0142. dek. lidzki obejmuje 12 parafij: L., Zblany, Honczary, Ho\u0142dowo, Dokudowo, Ma\u0142a Mo\u017cejka, Lebioda, Zy\u017cmiany, Bielicze, Bobrowicze, Mytnica,Radziwoniszki: dusz 16280. Pr\u00f3cz tego w pow. lidzkim jest jeszcze jeden dek. prawos\u0142. szczuczy\u0144ski. W og\u00f3le pow. lidzki ma 31 cerkwi. Dot\u0105d (1882) powiat nie ma stacyi dr. \u017cel., a st. poczt. 5: L., Woron\u00f3w, Ejszyszki, Szczuczyn, \u017byrmuny. Pod wzgl\u0119dem po\u0142o\u017cenia nale\u017cy, wraz z wilejskim, do najni\u017cszych w gubernii. Przed rozbiorem kraju marsza\u0142kami szla\u00adch\u00adty pow. lidzkiego byli: Kope\u0107, Chalecki, Fr\u0105ckiewicz, Rajecki, Rymwid, Wo\u0142\u0142owicz, trzej Aleksandrowicze, Scypio, Mosiewicz, Narbutt, Jodko; po rozbiorze: dwu Narbutt\u00f3w, dwu Skinder\u00f3w, Kostrowicki, Moraczewski, Butkiewicz, Skarbek-Wa\u017cy\u0144ski. O szla\u00adch\u00adcie lidzkiej czyt. Tyg. ilustr. (Nr. 7 z r. 1876). Por. art. Litewskie wojew\u00f3dztwa<\/a><\/i>, Korelicze<\/i>, Korzy\u015b\u0107<\/i>. F. S.<\/i><\/p>\n

Lida,<\/b> rz., ob. Lidoja<\/i>.<\/p>\n

Lideryszki,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Maryampol; odl. 9 w. od Maryampola, 2 dm., 31 mk.<\/p>\n

Lidoja,<\/b> Lidzieja<\/i>, prawy dop\u0142yw Niemna, od wsi Plasowicze p\u0142ynie na miasto Lid\u0119. Jej prawym dop\u0142ywem jest Dzitwa<\/a> (ob.), wi\u0119ksza od niej, bo 8 mil d\u0142uga i sp\u0142awna od m. Myto. Odgranicza, pod\u0142ug Narbutta, ludno\u015b\u0107 litewsk\u0105 od s\u0142owia\u0144skiej.<\/p>\n

Lidzki powiat,<\/b> ob. Lida<\/i>.<\/p>\n

Lie\u2026,<\/b> por. Le\u2026<\/i>.<\/p>\n

Lieb\u2026,<\/b> por. Lib\u2026.<\/b><\/p>\n

Liebenthal<\/b> (niem.), dobra, pow. malborski, przy granicy powiatu sztumskiego. Wraz z wybud. Obschatken (?) obejmuj\u0105 obszaru w\u0142\u00f3k 34, kat. 98, ew. 57, men. 7, dm. 3. Parafia D\u0105browo, szko\u0142a w miejscu, poczta Malbork, dok\u0105d odl. wynosi \u00be mili. Przy wsi natrafiono stare cmentarzysko poga\u0144skie grob\u00f3w t. zw. rz\u0119dowych, z urnami odosobnionemi mi\u0119szanych. Liczne st\u0105d wydobyte przedmioty, mi\u0119dzy kt\u00f3remi 2 miecze \u017cel., posiada p. Marschall w Malborku. R. 1871 ten\u017ce dr. Marschall odkry\u0142 tu na wzg\u00f3rzu drugie cmentarzysko grob\u00f3w skrzynkowych i rozkopa\u0142 3 groby zawieraj\u0105ce 18 urn. Pomi\u0119dzy niemi jedna, twarzowa, nader szczeg\u00f3lna urna, odznacza\u0142a si\u0119 tem, \u017ce twarz umieszczona jest na jej pokrywie. R. 1872 robotnicy, bior\u0105cy piasek, wydobyli w g\u0142\u0119boko\u015bci 2 metr\u00f3w dwa szkielety i przy nich dwie fibule, oddane do muzeum przyrodnik\u00f3w w Gda\u0144sku. W\u015b L. stanowi\u0142a za polskich czas\u00f3w folw. kr\u00f3l., nale\u017c\u0105cy do ekonomii malborskiej. R. 1565 donosi o nim lustracya: Liebenthal, star. malborskiego, by\u0142o pust\u0105 dzier\u017caw\u0105, do zamku malborskiego nale\u017c\u0105c\u0105, przy dzier\u017cawie granic star. sztumskiego, kt\u00f3rego jest w\u0142\u00f3k 12, t. j. od kr\u00f3la nieboszczyka w\u0142. 6 i od dzisiejszego w\u0142. 6, na kt\u00f3rym sam Jan Kostka, kasztelan gda\u0144ski, w\u00f3jt zamku malb., folwark za\u0142o\u017cy\u0142 i trzech ogrodnik\u00f3w osiedli\u0142. Dochod\u00f3w bierze st\u0105d zamek fl. 400. R. 1767 folw. ten wydany zosta\u0142 w wieczyst\u0105 dzier\u017caw\u0119. Ob. G. Ossowski, Mapa archeol. Prus zachodnich, str. 17, 73 i 94.<\/p>\n

Liefland,<\/b> Lifland<\/i>, Livland<\/i> (niem.), ob. Inflanty<\/i>.<\/p>\n

Liegetrocken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap. [Dzi\u015b \u0141obody<\/i>]<\/span><\/p>\n

Liepowitz<\/b> (niem.), ob. Lipowiec<\/i>.<\/p>\n

Lieppinsken<\/b> (niem.), ob. Lipie\u0144skie<\/i>.<\/p>\n

Liepsa<\/b> (niem.), ob. Lipa<\/i>.<\/p>\n

Lieskendotf<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Abelischken.<\/p>\n

Liesssau<\/b> (niem.), ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Liesson<\/b> (dok.), ob. \u0141ysonie<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lifland<\/b> (niem.), Liflandya<\/i>, Liwlandya<\/i>, Liwonia<\/i>, Liflancka<\/i> al. Ryska<\/i> gub., ob. Inflanty<\/i> i Ryga<\/i>.<\/p>\n

Ligis,<\/b> ob. Windawski kana\u0142<\/i>.<\/p>\n

Ligopanie<\/b> (?), jez. mi\u0119dzy rz. Omulew a jeziorem Ruskiem.<\/p>\n

Lihbi,<\/b> ob. Liwowie<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lik,<\/b> Lyk<\/i>, \u0141yk<\/i>, E\u0142k<\/a><\/i> (ob.), rz. i miasto.<\/p>\n

Likiszki<\/b> Ma\u0142e,<\/i> w\u015b i L.<\/b> Wielkie<\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Olita, odl. 51 w. od Kalwaryi. W 1827 r. L. Ma\u0142e w\u015b rz\u0105d., mia\u0142y 31 dm., 215 mk.; obecnie 50 dm. i 392 mk. L. Wielkie maj\u0105 teraz 51 dm., 320 mk.<\/p>\n

Liksna,<\/b> Lixna<\/i>, po \u0142otow. Lejksna<\/i>, w\u015b w pow. dyneburskim, przy zbiegu Lik\u015bnianki z D\u017awin\u0105, w\u0142asno\u015b\u0107 Zy\u00adber\u00adg\u00f3w (wraz z okolicznemi wsiami: Kirup, Nidzgal, Owsiejowo). Ko\u015bci\u00f3\u0142 w L. pod wezw. Jezusa, Maryi i J\u00f3zefa (oraz pi\u0119kny pa\u0142ac 1861 zgorza\u0142y) zbudowa\u0142 1798 r. J\u00f3zef Zyberg. W dokumentach krzy\u017cackich L. zowie si\u0119 Lixten<\/i>. Par. L. katol. dek. dolno-dyneburskiego: dusz 7423. Kaplica w Patmalu. Jest w L. fabryka terpentyny i pi\u0119kna pasieka; st. dr. \u017cel. rysko-dyneburskiej, o 14 w. od Dyneburga a 16 od Nicgalu. W XIV w. przebywali tu komturowie dyneburscy, o dzia\u0142aniach i sprawach litewskich donosz\u0105c swoim mistrzom. W r. 1626, podczas wojny o Inflanty ze Szwecy\u0105, pobity zosta\u0142 Horn pod L. przez Aleksandra G\u0105siewskiego, wojewod\u0119 smole\u0144skiego. Por. I\u0142\u0142ukszta<\/i> i Ko\u0142up<\/i>.<\/p>\n

Lik\u015bnienka,<\/b> Liksna<\/i>, rzeczka ma\u0142a ale sp\u0142awna, dop\u0142yw D\u017awiny z prawej strony, wyp\u0142ywa z jez. Strop a uchodzi do D\u017awiny mi\u0119dzy Dyneburgiem i Liksn\u0105.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lilia,<\/b> tak nazywaj\u0105 niekt\u00f3rzy Gili\u0105<\/a>, p\u00f3\u0142nocn\u0105 sp\u0142awn\u0105 odnog\u0119 rzeki Niemna<\/a> przy uj\u015bciu. Dla uzupe\u0142nienia nadmieniamy tu jeszcze, \u017ce L. pierwotnie nie by\u0142a sp\u0142awna; st\u0105d statki dalek\u0105 musia\u0142y odprawia\u0107 podr\u00f3\u017c przez Rus\u0119 i niebezpieczn\u0105 Z<\/span>atok\u0119 Kuro\u0144sk\u0105<\/a> do Kr\u00f3lewca<\/a>. Ale mi\u0119dzy r. 1613\u20141616 przekopano od wsi Sk\u00f6pen pocz\u0105wszy a\u017c do wsi Lappienen kana\u0142 nowy Gili\u0105 zwany, kt\u00f3ry jest 2\u00bc mili d\u0142ugi. Star\u0105 za\u015b Gili\u0105 zatamowano groblami. Odt\u0105d Nowa Gilia stanowi dla statk\u00f3w kupieckich g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0119 komunikacyjn\u0105. Niziny mi\u0119dzy Gili\u0105 a Rus\u0105 po\u0142o\u017cone s\u0105 wprawdzie od wylew\u00f3w tych rzek zabezpieczone mocnemi groblami, stoj\u0105 jednak otworem wielkim powodziom ze strony zatoki Kuro\u0144skiej. I po lewej stronie Gilii ci\u0105gn\u0105 si\u0119 groble 7 mil d\u0142ugie, nie s\u0105 jednak do\u015b\u0107 wysokie, by ca\u0142kiem zabezpieczy\u0107 ni\u017cej po\u0142o\u017cone cz\u0119\u015bci owej okolicy. Przed uj\u015bciem od\u0142\u0105cza si\u0119 od Gilii jeszcze jedna odnoga pod wsi\u0105 Tawellningken, kt\u00f3ra pod wsi\u0105 Tawe uchodzi tak\u017ce do zatoki Kuro\u0144skiej. (Ob. Weiss: Preuss. Littauen und Masuren, II, 44). Ob. Gilia<\/a><\/i>. Por. Kuronowie pruscy<\/a><\/i>. K\u015b. F.<\/i> i Fr.<\/i><\/p>\n

Limonia,<\/b> lewy dop\u0142yw Szczary, lewego dop\u0142ywu Niemna. P\u0142ynie na Ho\u0142ynk\u0119, r\u00f3wnie\u017c jak Bereza w kierunku p\u00f3\u0142nocnym.<\/p>\n

Linde<\/b> (dok.), ob. Linda<\/i>, Lipnica<\/i>, Lipiog\u00f3ra<\/i>.<\/p>\n

Linde<\/b> (niem.), ob. Lipowo<\/i>, Linia<\/i>, Linie<\/i>, Lipka<\/i>, Lipski m\u0142yn<\/i>.<\/p>\n

Linde<\/b> (niem.) 1.) maj\u0105tek prywatny, pow. szczycie\u0144ski, st. p. Szczytno w Prusach wsch., nowa osada, kt\u00f3ra na du\u017cej specyalnej mapie Reymanna nie jest zaznaczona. 2.) L.,<\/b> folw., pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Linden<\/b> (dok.), ob. Lipa<\/i> i Lipowo<\/i>.<\/p>\n

Lindenau<\/b> (niem.), Lindenaw<\/i> (dokum.), ob. Linowo<\/i>.<\/p>\n

Lindenau<\/b> (niem.), 1.) w\u015b ko\u015bcielna i dobra ryc., pow. \u015bwi\u0119tosiekierski. Jest tu st. poczt. zwana \u201eL. bei Braunsberg\u201c, o 11 kil. od Brunsberka, na gruntach piaszczysto-gliniastych. Ma 291 mk. ewang. Park za\u0142o\u017cony przez b. dziedzica ks. Holstein-Beek. 2.) L.,<\/b> we i dobra ryc., pow. gierdawski, st. p. Friedenberg. 3.) L.,<\/b> w\u015b i os., pow. labiewski, st. p. Goldbach. 4.) L.,<\/b> w\u015b, dobra i os., pow. kr\u00f3lewiecki. Jest tu st. dr. \u017cel. i st. poczt. zwana \u201eL. bei Koenigsberg in Pr.\u201c 5.) L.,<\/b> w\u015b, pow. fyszhuski, st. p. Powayen.<\/p>\n

Lindenberg<\/b> (niem.), 1.) ob. Lipowa g\u00f3ra<\/i>. 2.) L.,<\/b> ob. Lipiog\u00f3ra<\/i>. 3.) L.,<\/b> le\u015bn., ob. Lipia-g\u00f3ra<\/i>. 4.) L.,<\/b> maj\u0105tek che\u0142m., pow. reszelski, st. poczt, Reszel w Prusach wsch., w odleg\u0142. 1 kil. od miasta powiat., ma obszaru 176 ha.<\/span><\/s>: roli ornej i \u0142\u0105k 134, \u0142\u0105k 9, pastw. 10, lasu 20, nieu\u017c. 3 ha.<\/span><\/s>; czysty doch\u00f3d z roli dochodzi do 1360 mrk. Mleczarnia i cegielnia. 5.) L.,<\/b> dobra prywatne, pow. szczycie\u0144ski, st. poczt. Szczytno, nowa os. 6.) L.,<\/b> kol., pow. ostr\u00f3dzki, st. poczt. Olsztynek. 7.) L.,<\/b> folw., pow. ostr\u00f3dzki, st. poczt. Ostr\u00f3da. 8.) L.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen. 9.) L.,<\/b> folw., pow. \u015bwi\u0119tosiekierski, st. poczt. Balga. 10.) L.,<\/b> os., pow. kr\u00f3lewiecki, st. p. Lindenau. 11.) L.,<\/b> os., pow. fyszhuski, st. p. Thierenberg.<\/p>\n

Lindenbusch<\/b> (niem.), 1.) ob. Wierzchlas<\/i>. 2.) L.,<\/b> le\u015bnic., pow. wystrucki, st, p. Berschkallen.<\/p>\n

Lindendorf<\/b> (niem.). 1.) ob. Lipowo<\/i>. 2.) L.,<\/b> w\u015b. pow. nizinny. st. p. Neukirch. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. welawski, st. p. Welawa.<\/p>\n

Lindenhof<\/b> (niem.), 1.) al. Kerneuschienen<\/i>, w\u015b, pow. darkiemski, st. poczt. W. Karpowo. 2.) L.,<\/b> os., pow. mor\u0105ski, st. p. Zalewo. 3.) L.<\/b> al. Haderwaldhaus<\/i>, os., pow. frydl\u0105dzki, st. p. Domnowo. 4.) L.,<\/b> os., pow. wystrucki, st. p. Berschkallen. 5.) L.,<\/b> dobra, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Immersatt. 6.) L.,<\/b> w\u015b, pow. krolewiecki, st. p. Lindenau. 7.) L.,<\/b> pow. lecki, ob. Lipowydw\u00f3r<\/i>.<\/p>\n

Lindenkrug<\/b> (niem.), 1.) dwie miejscowo\u015bci, pow. sztumski: a) w\u0142o\u015b\u0107 z karczm\u0105 do Zajezierza. (Hintersee), nad jeziorem. bud. 4. dm. 2, katol. 3, ewang. 10. Par. Sztumska, w\u015b, szko\u0142a Podzamcze sztumskie, poczta Sztum. b) szko\u0142a do Klecewka, w okolicy lesistej, przy granicy pow. kwidzy\u0144skiego, dom 1, ew. 6. Par. Straszewo, poczta Ryjewo. 2.) L.,<\/b> os. pod G\u0105binem.<\/p>\n

Lindenthal<\/b> (niem.), 1.) ob. Go\u0142\u0119biewo<\/i>. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg. 3.) L.,<\/b> os., pow. kr\u00f3lewiecki, st. p. Lindenau. 4.) L.,<\/b> os. karczemna pod Reszlem.<\/p>\n

Lindenwalde<\/b> (niem.) ob. Lipowo<\/i>.<\/p>\n

Lindicken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Willkischken. 2.) L.,<\/b> w\u015b tam\u017ce, st. p. Budwethen. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen. 4.) L.<\/b> al. Endruscheiten<\/i>, w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. poczt. Lasdeny. 5.) L.<\/b> al. Gross-Paszuiszen<\/i>, w\u015b tam\u017ce, st. p. Szyrwinty.<\/p>\n

Liniewo,<\/b> pow. pru\u017ca\u0144ski, st. dr. \u017cel. mosk.-brzeskiej, mi\u0119dzy Tewlami a Berez\u0105, o 67 w. od Brze\u015bcia. W\u0142a\u015bciwie: Lin\u00f3wka<\/i>. Por. Linowa<\/i>.<\/p>\n

Liniscza<\/b> (dok.), ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Link<\/b> (?), folw. nad rz. Ho\u017c\u0105, pow. augustowski.<\/p>\n

Linkischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap. [Na p\u00f3\u0142noc od Go\u0142dapi, tu\u017c za granic\u0105.]<\/span><\/p>\n

Linksmokalnie<\/b> (Linkiemokalnie<\/i>), w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki; odl. 24 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 2 dm., 19 mk. (wie\u015b rz\u0105d.); obecnie 2 dm., 17 mieszk.<\/p>\n

Linmorgi<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki; odl. 25 w. od Maryampola, ma 4 dm., 34 mk.; w 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 1 dm., 19 mk. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie; odl. 22 w. od Maryampola, ma 9 dm., 64 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 2 dm., 29 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lionowen<\/b> (niem.), ob. Linowo<\/i>.<\/p>\n

Linoff<\/b> (dok.), ob. Linowo<\/i>.<\/p>\n

Linowa,<\/b> dobra, pow. pru\u017ca\u0144ski, okr. polic. szereszowski, o 22 w. od Szereszowa, o 180 od Grodna, o 7 w. od Pru\u017cany, o 3 w. od stacyi Lin\u00f3wka drogi \u017cel. brzesko-moskiewskiej (przezwanej Liniewo). Z wsiami L., Horodniany, S\u0142onimce, Olszany, Zahorze, Smolany, Podziensienie, Worotne, Zaniewicze, Obsze, nale\u017ca\u0142y do ekonomii pru\u017ca\u0144skiej; przedane Tr\u0119bickiemu, do wnuka kt\u00f3rego i dzi\u015b nale\u017c\u0105. Maj\u0105 3800 dzies. rozl. L. Kr.<\/i><\/p>\n

Linowo<\/b> 1.) w\u015b ko\u015bcielna i w\u0142o\u015bcia\u0144ska (dok. Lindenaw<\/i>, Lyndenaw<\/i>), pow. grudzi\u0105ski; st. poczt. Linowo szlach. Ma area\u0142u 2749.19 mr.; r. 1868 by\u0142o tam dm. 103, mk. 389, i to 260 ew., 111 katol.; podatek od grunt\u00f3w wynosi\u0142 321 tal., od budynk\u00f3w 32 tal. Szematyzm dyecazalny z r. 1867 podaje o L. nast\u0119p. wiadomo\u015bci. Parafia linowska nale\u017cy do dekanatu radzy\u0144skiego i liczy 350 dusz. Ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezw. \u015b. Micha\u0142a Archanio\u0142a jest patronatu rz\u0105dowego. Przy ko\u015bciele jest bractwo trze\u017awo\u015bci, za\u0142o\u017cone 21 lut. 1855 r. W sk\u0142ad parafii linowskiej wchodz\u0105 nast\u0119p. wioski: w\u015b Linowo liczy\u0142a 1867 r. 106 dusz, Rychnowo 10 dusz, Swiecie 55 dusz, Buchwa\u0142d 46 dusz i Linowo szlach. 98 dusz. Katol. szko\u0142y nie ma w L.; 8 katol. dzieci ucz\u0119szcza do ew. szko\u0142y w Bachwa\u0142dzie; 17 do ew. szko\u0142y w L., 11 do ew. szk. w Swieciu, a 7 tak\u017ce do ew. szk. w Rychnowie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 linowski nale\u017cy do najstarszych w dyecezyi che\u0142mi\u0144skiej, zosta\u0142 bowiem ju\u017c r. 1259 zbudowany. Stoi na stromym pag\u00f3rku i jest od do\u0142u a\u017c do g\u00f3ry murowany z g\u0142adkich kamieni polnych, wcale nie ciosanych. Mia\u0142 on przedtem tylko 4 ma\u0142e okienka na po\u0142udniowej stronie, dzi\u015b jest ich tam wi\u0119cej, a owe stare 4 zosta\u0142y znacznie powi\u0119kszone. Wszystko to wskazuje, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 ten, podobnie jak inne, s\u0142u\u017cy\u0142 pierwotnie celom obronnym, \u017ce by\u0142 niejako twierdz\u0105, do kt\u00f3rej si\u0119 w czasie niebezpiecze\u0144stwa mieszka\u0144cy chronili. Potwierdza to zdanie tak\u017ce kanonik Strzesz, kt\u00f3ry w swej wizytacyi z r. 1667 zakryst\u0105 ko\u015bcio\u0142a nazywa: \u201erecept\u0105culum confugientium cum frumentis et utensilibus grassante milite.\u201c Ci\u0119\u017cka i niska wie\u017ca z ceg\u0142y zosta\u0142a dopiero w XVI wieku do ko\u015bcio\u0142a przybudowana staraniem Jana D\u0105browskiego, starosty radzy\u0144skiego. Warto tak\u017ce wspomnie\u0107 o znajduj\u0105cym si\u0119 w ko\u015bciele rzadkim zabytku sztuki z\u0142otniczej. Jest to rze\u017abiona z drzewa figura Matki Boskiej z dzieci\u0105tkiem Jezus na r\u0119ku, 1\u00bd stopy wysoka. Matka Boska pokryta jest z przodu pow\u0142\u00f3czyst\u0105 sukni\u0105 z kutego srebra misternej niezawodnie gda\u0144skiej roboty, z XVII wieku pochodz\u0105cej; przeguby wyk\u0142adane s\u0105 sztucznie z\u0142otem. Nie mniej ciekawe s\u0105 szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3re o historyi Linowa zestawi\u0142 Froehlich w swej hiat. pow. grudzi\u0105skiego (str. 197 \u2014 200). Pierwotny przywilej dla L. wystawi\u0142 r. 1293 w. mistrz krzy\u017cacki Meinhard von Querfurt przez komtura radzy\u0144skiego Hartunga, nadaj\u0105c s\u0142awetnemu so\u0142tysowi z Radzyna Gobelinowi 60 w\u0142\u00f3k na prawie che\u0142mi\u0144skiem: \u201eexposuimus honesto viro Gobelino, sculteto de Redino, ad locandum jure Culmensi in villa Lindenaw sexaginta mansos, infra lacum Alden (t. j. Mielno) et infra granicies villae Starkenberg et infra bona Boguschin.\u201c So\u0142tys i jego spadkobiercy mieli posiada\u0107 dziesi\u0105t\u0105 w\u0142\u00f3k\u0119, a wi\u0119c 6 w\u0142\u00f3k, wolnych od wszelkiego czynszu, pr\u00f3cz tego karczm\u0119 i so\u0142ectwo (tabernam et officium scultetiae). Od kar s\u0105dowych mia\u0142 pobiera\u0107 trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, a drugie dwie cz\u0119\u015bci mia\u0142y wp\u0142ywa\u0107 do kasy zamku radzy\u0144skiego. Ko\u015bcio\u0142owi parafialnemu przypad\u0142o moc\u0105 tego\u017c przywileju 6 w\u0142\u00f3k; posiadacze reszty 48 w\u0142\u00f3k zostali zobowi\u0105zani po up\u0142ywie o\u015bmiu lat odstawia\u0107 do zamku radzy\u0144skiego co rok na Zielone Swi\u0105tki od w\u0142\u00f3ki 2 kury i p\u00f3\u0142 grzywny (\u201edabunt annis singulis pro censu dimidiam marcam denariorum et duos pullos nostrae domui in Redino\u201c). Gdyby si\u0119 mia\u0142o wykaza\u0107, \u017ce granice wy\u017cej okre\u015blone obejmuj\u0105 wi\u0119cej jak 60 w\u0142\u00f3k, natenczas ma si\u0119 so\u0142tysowi i od tych w\u0142\u00f3k nale\u017cy\u0107 ka\u017cda dziesi\u0105ta; od reszty za\u015b mieli posiadacze p\u0142aci\u0107 ten sam czynsz, jak od wy\u017cej wymienionych 48. Pr\u00f3cz tego mia\u0142 so\u0142tys i jego spadkobiercy mie\u0107 prawo rybo\u0142\u00f3stwa w pobliskiem jeziorze Mielnie, ale tylko dla swego u\u017cytku i ma\u0142emi narz\u0119dziami (\u201ead suam coquinam cum modicis instrumentis\u201c). Datum in Redino anno 1293 octavo calendas Octobris. Z przywileju tego wynika, \u017ce L. jest prastar\u0105 osad\u0105 polsk\u0105, bo istnia\u0142a ju\u017c przed r. 1293 jako wie\u015b, kt\u00f3rej staro\u017cytno\u015b\u0107 wykazuj\u0105 tak\u017ce odosobnione urny, kt\u00f3re tam ju\u017c nieraz znaleziono. Dalszych wiadomo\u015bci o L. dostarczaj\u0105 nam zakonne ksi\u0119gi szkodowe (Schadenregister) z r. 1414, wed\u0142ug kt\u00f3rych przed wojn\u0105 we wsi by\u0142o 78 w\u0142\u00f3k osadzonych; by\u0142 tam i ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany i wszystko w dobrym znajdowa\u0142o si\u0119 stanie. Po wojnie atoli pozosta\u0142o tylko 7 gburstw z zabudowaniami, reszta zgorza\u0142a, i ko\u015bci\u00f3\u0142 uleg\u0142 w\u00f3wczas po cz\u0119\u015bci zniszczeniu; monstrancya i inne drogie naczynia ko\u015bcielne tak\u017ce zagin\u0119\u0142y. Ca\u0142a szkoda wynosi\u0142a 1900 grzywien. Przywilej wsi wtedy te\u017c zagin\u0105\u0142 i gdy wskutek tego powsta\u0142y spory co do czynszu, uda\u0142 si\u0119 so\u0142tys Piotr do Malborga i odebra\u0142 od w. mistrza Micha\u0142a K\u00fcchmeister 6 stycz. 1422 r. nowy zapis. Wed\u0142ug rejestr\u00f3w krzy\u017cackich z r. 1435 by\u0142o wtedy we wsi tylko 40 w\u0142\u00f3k osadzonych i karczma, a 1446 r. 69. Za polskich rz\u0105d\u00f3w nadaje wojewoda che\u0142mi\u0144ski i starosta radzy\u0144ski de Lusianis r. 1539 karczmarzowi Marcinowi Kora\u0144czykowi karczm\u0119 i nale\u017c\u0105ce do niej 3 dawniej puste w\u0142\u00f3ki, wolne od robocizny i t\u0142oki (ab angariis et laboribus), z obowi\u0105zkiem p\u0142acenia rocznie 4 grzywien i 2 kur od w\u0142\u00f3ki do zamku radzy\u0144skiego. Mia\u0142o mu tak\u017ce przys\u0142ugiwa\u0107 prawo rybo\u0142\u00f3wstwa w jez. Mielnie trzy razy w tygodniu. Jednemu z poprzednik\u00f3w Kora\u0144czyka, karczmarzowi Tomaszowi Grzywnie, nada\u0142 by\u0142 ten sam starosta de Lusianis prawo warzenia piwa w karczmie. Przywilej ten spali\u0142 si\u0119 podczas zaburze\u0144 wojennych, dla tego r. 1543 zosta\u0142 odnowiony. Oba dokumenta potwierdzi\u0142 kr\u00f3l Zygmunt r. 1550 i 1543; i odpis wystawionego przez w. m. Micha\u0142a K\u00fcchmeister przywileju uwierzytelni\u0142 kr\u00f3l w\u0142asnor\u0119cznym podpisem w sierpniu 1541 r., a Zygmunt III na pro\u015bby \u00f3wczesnego dziedzicznego so\u0142tysa szla\u00adche\u00adt\u00adne\u00adgo Andrzeja Zali\u0144skiego 12 lip. 1610 r. na nowo go zatwierdzi\u0142. Z r. 1639 przechowa\u0142 si\u0119 przywilej wybraniecki, nadaj\u0105cy dwom lemanom po 2 w\u0142\u00f3ki pod zwyk\u0142emi waunkami. P\u00f3\u017aniej zwolni\u0142 kr\u00f3l August III \u00f3wczesnych dw\u00f3ch leman\u00f3w: Bogumi\u0142a Giese i Jana Hinz od s\u0142u\u017cby zbrojnej, ale zobowi\u0105za\u0142 ich za to p\u0142aci\u0107 rocznie 100 fl. na utrzymanie \u017co\u0142nierza kwarcianego. Kiedy r. 1667 kanonik Strzesz z rozkazu bisk. Olszowskiego wizytowa\u0142 dyecezy\u0105 che\u0142mi\u0144sk\u0105, zasta\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 w L. wprawdzie staraniem Jana D\u0105browskiego, starosty radzy\u0144skiego, odnowiony, ale komunikant\u00f3w by\u0142o tylko 40. \u017be przedtem we wsi by\u0142a i szko\u0142a, wnioskuje Strzesz st\u0105d, \u017ce jeszcze w\u00f3wczas znajdowa\u0142 si\u0119 tam tak zwany ogr\u00f3d szk\u00f3lny; stary szpital by\u0142 ca\u0142kiem zniszczony. Do probostwa nale\u017ca\u0142o 6 w\u0142\u00f3k, ale proboszcza pod\u00f3wczas nie by\u0142o; pastoryzacy\u0105 zajmowali si\u0119 okoliczni ksi\u0119\u017ca z kolei. Inna wizytacya z r. 1789 donosi, \u017ce r. 1782 skradziono w ko\u015bciele wszystkie srebrne naczynia; dalej, \u017ce w\u0142o\u015bcianie p\u0142acili mesznego 15 korcy \u017cyta i tyle\u017c owsa, a w\u0142a\u015bciciel d\u00f3br szla\u00adche\u00adc\u00adkich linowskich po 10 korcy od ka\u017cdego z tych gatunk\u00f3w; i wreszcie, \u017ce szko\u0142y we wsi nie by\u0142o dla braku fundusz\u00f3w na op\u0142acenie nauczyciela. Moc\u0105 recesu z d. 23 marca 1831 r. nada\u0142 rz\u0105d pruski 10 w\u0142o\u015bcianom, t. j. Paw\u0142owi Giese i towarzyszom 57 w\u0142. 21 mr. i 119 pr. kw., kt\u00f3re dotychczas posiadali tylko w wieczystej dzier\u017cawie, na w\u0142asno\u015b\u0107 i zwolni\u0142 ich od robocizny i t\u0142oki. Za to mieli teraz p\u0142aci\u0107 rz\u0105dowi czynszu rocznie 274 tal. 29 libr. 4 fen. i na \u017c\u0105danie 43 korcy \u017cyta, zamiast kt\u00f3rego mogli da\u0107 i pieni\u0105dze, korzec po 20 sbr. rachuj\u0105c. 26 czerwca 1841 r. zamieni\u0142 rz\u0105d czynsz zbo\u017cowy na podatek pieni\u0119\u017cny, licz\u0105c korzec \u017cyta po 1 tal. 15 czerwca 1852 r. zamieniono ca\u0142\u0105 danin\u0119 na rent\u0119 amortyzacyjn\u0105; 23 marca 1840 r. nada\u0142 rz\u0105d lemanom w Linowie 78 mr. i 91 pr. kwadr. na obszarze wyci\u0119tego buchwa\u0142dzkiego lasu za zakupnem wynosz\u0105cem 51 tal. i rocznym czynszem w kwocie 9 tal. 10 sbr. 2.) L.,<\/b> niem. Adl. Lindenau<\/i>, maj\u0105tek szlach., granicz\u0105cy ze wsi\u0105 t. n., pow. grudzi\u0105ski, ma obszaru 612.20 ha., mianowicie: roli or. i ogr. 560.19, \u0142\u0105k 33.74, pastw. 6.96, nieu\u017c. 9.49, wody zajmuj\u0105 1.82 ha.<\/span><\/s>, czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w wynosi blisko 11000 mrk. W\u0142a\u015bcicielem jest obecnie niemiec Eugen. Bieler, Tam\u017ce jest st. poczty i kolei grudzi\u0105sko-jab\u0142onowskiej. Par; katol. W\u015b Melno, par. ewang. Radzyn; szko\u0142a jest w Melnie. R. 1868 by\u0142o tam 23 dm., mi\u0119dzy tymi 9 prywatnych, 156 mk., 58 ewang., 98 katol.; podatek od gruntu wynosi\u0142 334 tal., od budynk\u00f3w 12 tal. Kiedy ta posiad\u0142o\u015b\u0107 zosta\u0142a od\u0142\u0105czon\u0105 od wsi i nabra\u0142a prawa d\u00f3br szla\u00adche\u00adc\u00adkich, niewiadomo. W XVII w. dzier\u017cy\u0142 te dobra Marcin Waclewski, a r. 1687 byli dziedzicami bracia Adam i Bart\u0142omiej Grzywna; dla tego nazywa\u0142 si\u0119 ten maj\u0105tek w\u00f3wczas Linowo Grzywnowszczyzna\u201c, kt\u00f3ra to nazwa zachowa\u0142a si\u0119 u ludu i p\u00f3\u017aniej, chocia\u017c r. 1689 odziedziczyli te dobra Czapscy. Po okupacyi pruskiej podzielono przy spisywaniu ksi\u0105g hypotecznych r. 1783 tak w\u015b jako i maj\u0105tek szlach. na 3 cz\u0119\u015bci: na L. szlach. czyli Grzywnowszczyzn\u0119, na dziedziczne so\u0142ectwo czyli Kubaczyzn\u0119 i na w\u015b w\u0142ok Linowo. Pierwsze dwa maj\u0105tki posiadali w\u00f3wczas bracia Czapscy, Tomasz i Pawe\u0142; dobra szlach. obejmowa\u0142y 15 w\u0142\u00f3k, kt\u00f3rych warto\u015b\u0107 wynosi\u0142a 10000 fl. Pr\u00f3cz starego dworu by\u0142y tam tak\u017ce zabudowania gospodarcze, browar z drzewa i 6 cha\u0142up czynszowych, a nad drog\u0105 do Brodnicy prowadz\u0105c\u0105 sta\u0142a karczma i jeszcze jedna cha\u0142upa czynszowa; 15 morg\u00f3w zajmowa\u0142a ma\u0142a brzezina. Poniewa\u017c w\u0142a\u015bciciele ro\u015bcili sobie prawo warzenia piwa i w\u00f3dki, s\u0105downictwo i wolne polowanie, a nie mogli na to pokaza\u0107 \u017cadnego przywileju, dla tego wszcz\u0105\u0142 si\u0119 sp\u00f3r mi\u0119dzy Czapskimi a fiskusem. Rz\u0105d utrzymywa\u0142 bowiem, \u017ce te dobra szla\u00adche\u00adc\u00adkie nale\u017ca\u0142y pierwotnie do ststwa radzy\u0144skiego i \u017ce Czapscy posiadali je dawniej tylko jako starostowie. Proces toczy\u0142 si\u0119 3 lata od r. 1792\u20141795 przez trzy instancye; wypad\u0142 atoli na niekorzy\u015b\u0107 rz\u0105du. Do dziedzicznego so\u0142ectwa, Kubaczyzn\u0105 zwanego, nale\u017ca\u0142o 1783 r. 9 w\u0142.; szacowano je na 3000 fl. Reskryptem z d. 14 czerwca 1858 r. zosta\u0142a ta posiad\u0142o\u015b\u0107 przy\u0142\u0105czona do powy\u017c.<\/span> wymienionych d\u00f3br szla\u00adche\u00adc\u00adkich, przez co obszar tych\u017ce wzr\u00f3s\u0142 do 1847 mr. i 101 pr. kwadr.; 22 lut. 1854 r. rozporz\u0105dzi\u0142a w\u0142adza, \u017ce dobra szlach. mia\u0142y si\u0119 odt\u0105d nazywa\u0107 po niem. Lindenow dla odr\u00f3\u017cnienia od wsi, kt\u00f3ra sw\u0105 dawn\u0105 nazw\u0119 zatrzyma\u0142a. 3.) L.,<\/b> niem. Leynaw<\/i> (dok. Leynow<\/i>, Lynaw<\/i>), w\u015b na Warmii, nale\u017c\u0105ca dawniej do kapitu\u0142y warmi\u0144skiej, pow. olszty\u0144ski, par. katol. W. Barto\u0142ty, st. poczt. Olsztyn (Allenstein). Roku 1857 mk. 207. W\u015b, ta jest przewa\u017cnie polsk\u0105. 23 maja r. 1348 zapisuje kapitu\u0142a \u201efidelibus nostris Theodorico Dangil Willun panstlen Joniken octo mansos circa lacum Lynaw\u201c pod zwyczajnemi warunkami. Dalej daje mu prawo rybo\u0142\u00f3wstwo na swoj\u0105 potrzeb\u0119 \u201ein lacubus nostris in exteriori solitudine\u201c i prawo polowania \u201ein extrema nostro solitudine more aliorum pruthenorum\u201c. Zag\u0142\u00f3wne ma wynosi\u0107 30 grzywien i po 5-ciu latach wolno\u015bci b\u0119dzie od ka\u017cdych 4-ch w\u0142\u00f3k zobowi\u0105zany do stawienia jednego je\u017ad\u017aca ze zbroj\u0105,; pr\u00f3cz tego b\u0119dzie pomaga\u0142 przy budowaniu warowni. Daturo et actumlin Bertingen (Bert\u0105g). (Ob. cod. dipl. Warm. II, str. 118). R. 1476 27 czerw. Enoch z Kowalek, proboszcz katedralny, nadaje na prawie che\u0142m. Miko\u0142ajowi Kopcowi 24 w\u0142\u00f3k we wsi L., z kt\u00f3rych, gdy jeszcze nie by\u0142y puste, czyniono 6 s\u0142u\u017cb pruskich, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej, maj\u0105cej zatrzyma\u0107 dawniejsze na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko. So\u0142tys otrzymuje 2 w\u0142\u00f3ki i rybo\u0142\u00f3stwo w jeziorze Cukulnia. (Ob. K\u0119trz., O ludn. pols. str. 548). Z r. 1575 d. 22 stycz. datuje przywilej na wystawienie karczmy w tej wsi. R. 1656 by\u0142o pustych 1\u00bd w\u0142. R. 1864 dm. 24, mk. 226, kt\u00f3rzy wszyscy s\u0105, katolicy i m\u00f3wi\u0105 po polsku. 4.) L.,<\/b> dok. Linoff<\/i>, Leine<\/i>, Leynau<\/i>, Wagilsdorf<\/i>, Weigilsdorf<\/i>, w\u015b, pow. szczycie\u0144ski, na prusko-luter. Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana, st. poczt. Szczytno. Ma 47 w\u0142\u00f3k rozl. R. 1387 Konrad Z\u00f6llner von Rothenstein, mistrz w. krzy\u017cacki, nadaje Maciejowi i Sta\u015bkowi, braciom, 20 w\u0142. mi\u0119dzy jeziorami saskiem a Klinem na prawie che\u0142m. i pozwala je dzieli\u0107 na dwa dzia\u0142y ale nie wi\u0119cej. R. 1426 nadaje Szymon Wagil (t. j. Wagilewicz) z L., pan i dziedzic d\u00f3br linowskich, wiernemu Marcinowi, synowi Paw\u0142a Bartosza z Trelkowa (Trilkow t. j. Gr. Sch\u00f6n-Damerau), celem lokacyi wsi dannickiej, 4 w\u0142. so\u0142eckie na prawie che\u0142mi\u0144skiem, z kt\u00f3rych s\u0142u\u017cy\u0107 mu winien po koniu warto\u015bci 4 grzyw. \u015awiadkami byli Pawe\u0142 S\u0105d (Pawel Samd) i Olbrycht. Ob. K\u0119trz., Ludn. polska w Prus., str. 387, 388. Wolni osadzeni w L. (freie) mieli dawniej obowi\u0105zek pomaga\u0107 przy budowie zamk\u00f3w krzy\u017cackich; r. 1586 przej\u0119li za to przew\u00f3z ksi\u0105\u017c\u0119cej poczty (Postfahr). Ob. T\u00f6ppen, Gesch. Masurens, str. 313. Trudno jednak wiedzie\u0107, czyby to by\u0142a w\u015b ,tego samego powiatu, poniewa\u017c T\u00f6ppen bli\u017cszego po\u0142o\u017cenia nie podaje. R. 1857 by\u0142o tu 335 mk, 5.) L.,<\/b> niem. Linnowen, wie\u015b, pow. go\u0142dapski, st. poczt. Dubeningken, w\u0142asno\u015b\u0107 fiskalna. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Linowskie<\/b> jez. w pow. go\u0142dapskim, por. t. II, 668.<\/p>\n

Lipa,<\/b> nazwa znanego drzewa, kt\u00f3re, obok d\u0119bu, zar\u00f3wno sw\u0105 wielko\u015bci\u0105 i pi\u0119kno\u015bci\u0105, jak licznemi po\u017cytkami budzi\u0142o poszanowanie pierwotnych, przeddziejowych pokole\u0144 i nada\u0142o nazw\u0119 licznym osadom, kt\u00f3re ch\u0119tnie zak\u0142adano \u015br\u00f3d las\u00f3w lipowych, przy pojedy\u0144czych grupach tych drzew, dostarczaj\u0105cych obok po\u017c\u0105danego dla pszcz\u00f3\u0142 pokarmu licznych us\u0142ug i korzy\u015bci swym kwiatem, kor\u0105, drzewem, z kt\u00f3rych miano obuwie, sprz\u0119ty domowe, lekarstwo; st\u0105d czy to jako pojedy\u0144czo stoj\u0105ca lipa<\/i>, czy te\u017c jako gaj lipowy (lipie, lipina, lipiny, lipnik), czy lipowe obszary le\u015bne (lipowiec, lipowo, lipno), zawsze drzewo to zwraca\u0142o na si\u0119 uwag\u0119, stanowi\u0142o rys charakterystyczny osady tudzie\u017c wskaz\u00f3wk\u0119 oryentacyjn\u0105. By\u0107 mo\u017ce, i\u017c przezwisko ludzkie Lipa, Lipka, da\u0142o pocz\u0105tek pewnej liczbie nazw; wi\u0119kszo\u015b\u0107 jednak takowych mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 za pewn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 rozpowszechnienia tego drzewa i powa\u017cania jakiem si\u0119 cieszy\u0142o. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lipa<\/b> al. Lipca<\/i>, dok. Lipza<\/i>, Lypa<\/i>, nazywa\u0142a si\u0119 pierwotnie rz. Pregora, niem. Pregel<\/a>, w Prusiech wschodnich. Pod\u0142ug rozporz\u0105dzenia legata papieskiego Wilhelma r. 1243 stanowi\u0142a granic\u0119 trzeciej nowo utworzonej dyecezyi pruskiej, si\u0119gaj\u0105cej od zatoki \u015bwie\u017cej a\u017c do rz. Lipy (Pregory) p\u00f3\u0142nocnej. R. 1246 zezwalaj\u0105 krzy\u017cacy, a\u017ceby przy uj\u015bcia rz. Lipcy nowe miasto (Kr\u00f3lewiec) zbudowane zosta\u0142o. Ob. Perlbach, Preuss. Regesten. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lipau<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Skandau.<\/p>\n

Lipawa,<\/b> ob. Libawa<\/i>.<\/p>\n

Lipca,<\/b> rz., Pregora<\/a>, ob. Lipa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lipiec<\/b> al. Lipa<\/a><\/i> (ob.), niem. Pregel<\/a><\/i>, rz.<\/p>\n

Lipiensken<\/b> (niem.), ob. Lipi\u0144skie<\/i>.<\/p>\n

Lipie\u0144skie<\/b> 1.) niem. Lippinsken<\/i>, w\u015b, pow. lecki, w bagnistem nieco po\u0142o\u017ceniu, oko\u0142o mili od st. kol. \u017cel. w Wydminach, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich (jak sama nazwa \u015bwiadczy) za\u0142o\u017cona. R. 1487 Jan von Tieffen, komtur brandenburski, nadaje Marcinowi Lipie\u0144czykowi, Jakubowi i Fryderykowi jego synom, na prawie magdeb., 36 w\u0142\u00f3k mi\u0119dzy Mi\u0142kami i Sta\u015bwinami oraz ni\u017csze s\u0105downictwo, z obowi\u0105zkiem trzech s\u0142u\u017cb zbrojnych. Ob. K\u0119trz., Ludn. polska w Prusiech, str; 490. 2;) L.,<\/b> ob. Lipi\u0144skie<\/i>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lipie\u0144sko,<\/b> w\u015b, pow. ja\u0144sborski, ob. Lipi\u0144skie<\/i>.<\/p>\n

Lipina,<\/b> por. Lipiny<\/i>.<\/p>\n

Lipinki,<\/b> por. Lipiny<\/i>.<\/p>\n

Lipi\u0144ski Borek,<\/b> ob. Borek-L<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lipiny<\/b> 1.) w\u015b, pow. radzymi\u0144ski, gm. Zabrodzie, par. Nieg\u00f3w. W 1827 r. 5 dm., 39 mk. Por. D\u0119binki<\/i>. 2.) L.,<\/b> w\u015b i folw., pow. radzymi\u0144ski, gm. R\u0119czaje, par. Koby\u0142ka. Mia\u0142y r. 1827 dm. 23, mk. 208. Folw. L. (z wsiami L., Lipinki i Duczki), od Radzymina w. 5, od Wo\u0142omina w. 2, rozleg\u0142y mr. 775: grunta orne i ogrody mr. 384, \u0142\u0105k mr. 105, pastw. mr. 93, wody mr. 6, lasu mr. 50, zaro\u015bli mr. 95, nieu\u017c. i place mr. 41, bud. mur. 3, z drzewa 19. Wiatrak. W\u015b L. osad 24, z grun. mr. 565; w\u015b Lipinki os. 8, z grun. mr. 153; w\u015b Duczki os. 10, z grun. mr. 36. 3.) L.,<\/b> w\u015b i folw., pow. nowomi\u0144ski, gm. \u0141ukowiec, par. Jeruzal. R. 1827 dm. 26, mk. 150. Folw. L. lit. A. B. (z wsiami L. i D\u0119bowce), od Mroz\u00f3w w. 9, rozleg\u0142y mr. 398: grunta orne i ogr. mr. 182, \u0142\u0105k mr. 109, pastw. mr. 14, lasu mr. 79, nieu\u017c. i place mr. 13, bud. mur. 3, z drzewa 12. W\u015b L. os. 28, z grun. mr. 369; w\u015b D\u0119bowce os. 18, z grun. mr. 266. 4.) L.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142oc\u0142awski, gm. i par. Przedecz; 2 dm., 23 mk,; W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 4 dm., 42 mk. Por. Kub\u0142owo<\/i>. 5.) L.<\/b> (Brzezi\u0144skie<\/i>), os., i L.<\/b> (Wienieckie<\/i>), folw., pow. w\u0142oc\u0142awski, gm. Pikutkowo, par. Wieniec. Ob. Brzezie<\/i> i Wieniec<\/i>. 6.) L.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. brzezi\u0144ski, gm. Lipiny, par. Brzeziny (\u0141aski, Lib. ben. II, 399, 428). Le\u017cy przy drodze bitej z Brzezin do \u0141odzi. Posiada urz\u0105d gminny, 35 dm., 388 mk., 801 mr. ziemi (586 mr. ornej). W 1827 r. 21 dm., 203 mk. Gmina L. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. II w Woli Cyrusowej, st. poczt. w Brzezinach, ma 7691 mr. obszaru i 3068 mk. (1867 r.). 7.) L.,<\/b> w\u015b i os., pow. kolski, gm. Sompolno, par. D\u0119by szla\u00adche\u00adc\u00adkie (\u0141aski, Lib. ben. I, 214); odl. od Ko\u0142a w. 14; w\u015b dm. 18, mk. 187; os. dm. 1, mk. 5. 8.) L.,<\/b> w\u015b i os., pow. sieradzki, gm. Dzierz\u0105\u017cna Wielka, par. Rossoszyca (\u0141aski, Lib. ben. I, 388); odl. od Sieradza w. 17; w\u015b dm. 4, mk. 46; os. dm. 1, mk. 9. W 1827 r. 9 dm., 75 mk. Dobra L., Bednarzec i Ro\u017cd\u017ca\u0142y, w\u0142asno\u015b\u0107 St. Pstro\u00adko\u0144\u00adskie\u00adgo, maj\u0105 2629 mr. rozl. (1936 lasu). Por. Borek<\/i>, t. I, 309. 9.) L.,<\/b> ws, pow. koni\u0144ski, gm. i par. Stare Miasto (\u0141aski, Lib. ben. I, 240). Le\u017cy na po\u0142udnio-wsch\u00f3d od Konina w odl. 5 w., ma powierzchni 47 mr., 84 mk. Znajduje si\u0119 tu folwark tego\u017c na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka, do d\u00f3br \u017bychlin nale\u017c\u0105cy; ma cegielni\u0119. 10.) L.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. radomski, gm. Kuczki, par. Skaryszew, od Radomia 17 w. Gruntu mr. 256, dm. 18, mk. 129. Por. Kuczki<\/i> 11.) L.,<\/b> w\u015b, pow. opatowski, gm. Remb\u00f3w, par; Szumsko, od Opatowa 30 w. Gruntu dworsk. mr. 345, w\u0142o\u015bc.. 111 mr.; dm. 14, mk. 113. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziemsk. folw. L. rozleg\u0142y mr. 455: grunta or. i ogr. mr. 290, \u0142\u0105k mr. 5, pastw. mr. 19, lasu mr. 129, nieu\u017c. i place mr. 13; bud. z drzewa 19. W\u015b L. osad 13, z grun. mr. 112. 12.) L.,<\/b> pow. w\u0142oszczowski, gm. Secemin, par. Czarnca. Por. Ropocice<\/i>. 13.) L.,<\/b> w\u015b, pow. nowo-aleksandryjski, gm. Wron\u00f3w. 14.) L.<\/b> al. Lipina<\/i>, w\u015b i folw., pow. zamojski, gm. i par. Skierbiesz\u00f3w. Le\u017cy na p\u00f3\u0142noc.-wschod. granicy pow., w lesistej okolicy, odl. od Zamo\u015bcia w. 19 i od gminy w. 7, ma obecnie dm. dwors. 2, w\u0142o\u015bc. 11, mk. 91 dusz, obszaru 704 mr., z kt\u00f3rych 158 mr. nale\u017cy do w\u0142o\u015bc., a 220 ziemi ornej, 45 \u0142\u0105k i 281 mr. lasu stanowi\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 dwors.; dzi\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 Gep\u00adne\u00adra. Por. Hajowniki<\/i>. 15.) L.<\/b> (G\u00f3rne<\/i> i Dolne<\/i>), w\u015b, pow. bi\u0142gorajski, gm. i par. Potok g\u00f3rny. Le\u017cy o 6 w. na wsch\u00f3d od Krzeszowa, na lewo od drogi z Krzeszowa do Tarnogrodu, na kraw\u0119dziach podmok\u0142ej doliny rzeczki uchodz\u0105cej do Tanwi pod Sierakowem. Posiadaj\u0105 cerkiew par. dla ludno\u015bci rusi\u0144skiej: obszar folwarczny nale\u017cy do d\u00f3br ordynacyi Zamoyskich. W 1827 r. by\u0142o tu 255 dm, 1419 mk.; obecnie 241 dm. Gr.-un. cerkiew par. erekcyi niewiadomej, 1612 ju\u017c istnia\u0142a, obecna 1798 odnowiona; 1839 wcielono do par. L. G\u00f3rne parafi\u0105 gr.-un. Potok g\u00f3rny. 16.) L.,<\/b> w\u015b, pow. siedlecki, gm. Czury\u0142y, par. Zbuczyn. W 1827 r. 11 dm., 50 mk.; obecnie 15 dm., 82 mk., 400 mr. 17.) L.,<\/b> w\u015b, pow. garwoli\u0144ski, gm. i par. 0sieck; 8 dm., 48 mk., 115 mr. 18.) L.,<\/b> w\u015b i folw., pow. \u0142ukowski, gm. Gu\u0142\u00f3w, par. Wola Gu\u0142owska. W 1827 r. par. \u017babianka, 31 dm., 195 mk.; obecnie 36 dm., 276 mk., 2706 mr. Dobra L. maj\u0105 2324 mr. 19.) L.,<\/b> w\u015b szla\u00adche\u00adc\u00adka, pow. konstantynowski, gm. i par. Przesmyki, rozl. mr. 995; dm. 34, ludn. 209. W 1827 r. 30 dm., 151 mk. 20.) L.,<\/b> pow. w\u0142odawski, gm. i par. Ha\u0144sk. 21.) L.,<\/b> w\u015b, ciechanowski, gm. M\u0142ock, par. Przasnysz, odl. o 16 w. od Ciechanowa, ma ewang. dom modlitwy, szko\u0142\u0119 i wiatrak, 29 dm., 245 mk., 620 mr. gruntu, 41 nieu\u017c. Mieszka tu drobna szla\u00adch\u00adta. 22.) L.,<\/b> w\u015b, pow. lipnowski, gm. Czarna, par. Wielgie, odl. o 16 w. od Lipna, ma 17 dm., 59 mk., 271 mr. gruntu, 3 nieu\u017c. 23.) L.,<\/b> [Powinno by\u0107: Lipina<\/i>.]<\/span> os., pow. sejne\u0144ski [Do 1866 r., p\u00f3\u017aniej i dzi\u015b pow. suwalski.]<\/span>, gm. Pokrowsk, par. Sejny; odl. 29 w. od Sejn; 1 dm., 4 mk. [Najstarsza tu wie\u015b staroobrz\u0119dowcow.]<\/span> 24.) L.,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Kuryanka, par. Teolin; odl. 42 w. od Augustowa; 9 dm., 44 mk. 25.) L.<\/b> i Lipinki<\/i> wymienia Lib. ben. \u0141askiego (II, 421, 381) w par. \u0141\u00f3d\u017a. 26.) L.,<\/b> por. <\/i>Ha\u0144cza<\/a><\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lipi\u0144skie<\/b> 1.) niem. Lypiensken<\/i>, Lipiensken<\/i>, dok. Lipienszken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, oko\u0142o mil\u0119 od polskiej granicy, blisko strugi Wisy, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. O pierwszym lokacyjnym przywileju nie wiadomo. Istnia\u0142a ta wie\u015b ju\u017c r. 1452. R. 1471 Zygfryd Flach von Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje Maciejowi Lipi\u0144skiemu (Lipientzky) i Marcinowi 16 w\u0142. w L., wolnych od dziesi\u0119cin i t\u0142oki, z obowi\u0105zkiem 1 s\u0142u\u017cby zbrojnej. Ten\u017ce Zygfryd komtur nadaje r. 1480 Barto\u0142towi Rakowskiemu (Rekoffzky) na prawie magdeb. 19 w\u0142. w L. nad jeziorem Borowo (Barben) z s\u0105down. ni\u017cszem i wy\u017cszem i z obowi\u0105zkiem 1 s\u0142u\u017cby zbrojnej. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 428. 2.) L.,<\/b> niem. Lipinsken<\/i>, Lipiensken<\/i>, w\u015b, pow. lecki, na prusko-luterskich Mazurach, przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 (jak sama nazwa \u015bwiadczy) za\u0142o\u017cona. O pierwszej lokacyi nie donosz\u0105 akta. Wie\u015b istnia\u0142a ju\u017c r. 1542. R. 1550 sprzedaje ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht Lipi\u0144skiemu z Dupek 5 w\u0142. so\u0142eckich, w\u0142\u00f3k\u0119 po 20 grz. licz\u0105c, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 50 w\u0142\u00f3kach mi\u0119dzy jeziorami: Kluskiem, K\u0119pnem, zdedzkiem i koz\u0142owskiem. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 419. 3.) L.,<\/b> niem. Lipinsken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, pod wsi\u0105 Ostrym Ko\u0142em, nad znacznem jeziorem i strug\u0105 E\u0142k<\/a>, blisko granicy pow. ja\u0144sborskiego, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona. R. 1483 Jerzy Ramung von Ramek, komtur ry\u0144ski, nadaje Walkowi, Ma\u0107kowi, Aleksemu Ra\u015bciborowi i Piotrowi Lipi\u0144skim 15 w\u0142. na prawie magdeb. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 454. 4.) L.,<\/b> por. Lipie\u0144skie<\/i>. 5) L.<\/b>, ob. Olszewo<\/a><\/i> [(4.)]<\/span>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lipiszki,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Lejpuny, par. Liszkowo, odl. 48 w. od Sejn, ma 12 dm., 99 mk.<\/p>\n

Lipka<\/b> 1.) w\u015b i dw\u00f3r, pow. radzymi\u0144ski, gm. i par. Klemb\u00f3w. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 23 dm., 185 mk. 2.) L.,<\/b> w\u015b, os. le\u015b. i os. karcz., nad rzek\u0105 Pilasy, pow. brzezi\u0144ski, gmina i parafia Niesu\u0142k\u00f3w (\u0141aski, Lib. ben. II, 401). Le\u017cy na prawo od drogi bitej z Brzezin do Strykowa. Wie\u015b ma 23 dm., 240 mk., 581 mr. ziemi; osada le\u015bna 2 dm., 13 mk., 944 mr. lasu rz\u0105d., przez kt\u00f3ry p\u0142ynie rz. Mro\u017cyca; os. karcz. 1 dm., 3 mk., 1 mr. rz\u0105d. W 1827 r. W\u015b rz\u0105d., 15 dm., 110 mk. 3.) L.,<\/b> pust. i os. le\u015bna nad strum. Lipk\u0105, pow. sieradzki, gm. i par. Godynice, odl. od Sieradza w. 25; pust. dm. 4; os. dom 1, mk. 2. Nale\u017cy do Br\u0105szewic. 4.) L.,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. \u0141o\u017adzieje; odl. 17 w. od Sejn. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Lipki<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. sieradzki, gm. Wierzchy, par. Ba\u0142drzych\u00f3w (\u0141aski, Lib. ben. I, 371): odl. od Sieradza w. 33; w\u015b dm, 7, mk. 99; folw. dm, 2, mk. 5. W 1827 r. 12 dm., 99 mk. Folw. L.-Borki (z wsiami L. i Borki), pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1866 rozleg\u0142y mr. 588: grunta orne i ogrody mr. 347, \u0142\u0105k mr. 34, pastwisk mr. 8, lasu mr. 144, nieu\u017cytki i place mr. 55. W\u015b L. os. 19, z grun. mr. 48; w\u015b Borki os. 7, z grun. mr. 8. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. Soko\u0142owski, gmina D\u0119be Nowe, parafia Stoczek. W 1827 r. (par. W\u0119gr\u00f3w) 61 dm., 448 mk., obecnie 68 dm., 463 mk. i 3500 mr. ziemi. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Gryszkabuda, odl. 28 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 16 dm., 119 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 9 dm., 80 mk. Por. <\/i>Le\u015bnictwo<\/a><\/i>. 4.) L.<\/b> w\u015b t. n. wymienia \u0141aski (Lib. ben. II, 476), w par. Grochowo, pow. kutnowski.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lipniak<\/b> 1.) kol., pow. nowo-aleksandryjski, gm. Opole, par. Piotrowin. 2.) L.,<\/b> kol., pow. lubartowski, gm. i par. Rudno. Le\u017cy niedaleko Wieprza, nad. rz. Minin\u0105 i stawem Skrobackim (oko\u0142o 100 mr.), jednym z wielu przez t\u0119 rzeczk\u0119 utworzonych. Jestto kol. czynszowa, za\u0142o\u017cona w 1868 r., po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci przez Niemc\u00f3w zaludniona, ma 10 dm., 137 mr. 55 pr. gruntu. Nale\u017cy do d\u00f3br lubartowskich. Na p\u0142n. od niej le\u017cy os. le\u015bna t. n., 1 dom 15 mr. 165 pr., ustanowiona dla dozoru las\u00f3w lubutowskich. Okr\u0105g le\u015bny L. las\u00f3w lubartowskich ma 340 mr. 210 pr. i le\u017cy na wsch. od kolonii t. n. 3.) L.,<\/b> w\u015b i os. le\u015bna, pow. radzy\u0144ski, gm. i par. K\u0105kolownica. W\u015b ma 31 dm., 260 mk., 901 mr.; os. le\u015bna 1 dm., 5 mk., 1 mr. 4.) L.,<\/b> w\u015b, gm. w\u0142odawski, gm. Wola Wereszczy\u0144ska, par. Wereszczyn, 7 dm., 60 mk., 369 mr. 5.) L.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142ukowski, gm. i par. Tuchowicz, 7 dm., 14 mk., 400 mr. Wchodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br Kock (ob.). 6.) L.,<\/b> w\u015b, pow. siedlecki, gm. Skurzec, par. Niwiska. W 1827 r. 14 dm., 79 mk.; obecnie 17 dm., 125 mk., 485 mr. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems.., folw. L. lit. A Dworski, rozleg\u0142y mr. 155: grunta orne i ogrody mr. 74, \u0142\u0105k mr. 41, pastwisk mr. 4, lasu mr. 31, nieu\u017cytki i place mr. 5, bud. z drzewa 4, pok\u0142ay torfu. W\u015b L. os. 7, z gruntem mr. 27. Folw. L.-pod-Przywory rozleg\u0142y mr. 134: grunta orne i ogrody mr. 85, pastwisk mr. 46, nieu\u017cytki i i<\/span><\/s> place mr. 3, bud. z drzewa 3. Folw. L. lit. B Karczemny rozleg\u0142y mr. 127: grunta orne i ogrody mr. 64, \u0142\u0105k mr. 30, pastwisk mr. 3, lasu mr. 29, nieu\u017cytki i place mr. 1, bud. mur. 1, z drzewa 4. 7.) L.,<\/b> pow. ostrowski, gm. Por\u0119ba, par. D\u0142ugosiod\u0142o. 8.) L.<\/b> al. Nowiny<\/i>, folw., pow. sierpecki, gmina Borkowo, par. Sierpc, odl. o 6 w. od Sierpca, ma 1 dm., 12 mk, 180 mr. gruntu, 7 nieu\u017c.; p\u0142odozmian 10-polowy. 9.) L.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. Pu\u0144sk, odl. 17 w. od Suwa\u0142k. 12 dm., 107 mk. Wchodzi w sk\u0142ad majoratu Kadaryszki<\/a> (ob.). 10.) L.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Hutta, par Kaletnik. odl. 9 w. od Suwa\u0142k; 30 dm., 183 mk. W 1821 r. w\u015b rz\u0105d., 23 dm., 139 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lipnick<\/b> (niem.), ob. Lipnik<\/i>.<\/p>\n

Lipnik<\/b> 1.) niem. Lipnick<\/i> al. Lypnick<\/i>, le\u015bnictwo, pow. ja\u0144sborski, st. poczt. Ja\u0144sbork; 1857 r. 9 mk. 2.) L.<\/b> pod Szczytnem<\/i>, niem. Lipnick<\/i>, le\u015bnictwo, pow. szczycie\u0144ski, st. poczt. Szczytno; 1851 r. 7 mieszk. 3.) L.,<\/b> por. Lipniak<\/i>. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lipniken<\/b> (niem.), ob. Lipniki<\/i>.<\/p>\n

Lipniszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Kieturw\u0142oki; odl. 7 w. od Maryampola. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 3 dm., 33 mk.; obecnie 5 dm., 49 mk.<\/p>\n

Lipniu\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kopciowo; odl. 42 w. od Sejn, ma 26 dm., 274 mk. Nie zamieszczona ani w spisie wsi z 1827 r., ani w Skorowidzu Zinberga.<\/p>\n

<\/a>Lipona,<\/b> rz. przep\u0142ywaj\u0105ca mi\u0119dzy st. dr. \u017cel. Wierzbo\u0142owo i Ejtkuny. Por. <\/i>Lepona<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lipowa buda,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny, odl. 36 w. od Maryampola, ma 5 dm., 40 mk.<\/p>\n

Lipowanie,<\/b> Lipowany<\/i>, to samo co Filiponie<\/a><\/i> lub Starowiery<\/i>.<\/p>\n

Lipowetz<\/b> (niem.), ob. Lipowiec<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lipowiec,<\/b> niem. Lipowitz<\/i> al. Lipowietz<\/i>, du\u017ca wie\u015b na prusko-polskich Mazurach, pow. szczycie\u0144ski, 15 kil. na p\u0142n. wsch. od Szczytna, dok\u0105d codzie\u0144 idzie poczta pos\u0142a\u0144cowa, nad granic\u0105, na rozleg\u0142ej r\u00f3wninie mi\u0119dzy du\u017cemi borami; grunta po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci piaszczyste; do wsi nale\u017cy 72 w\u0142\u00f3k. Liczba mieszka\u0144c\u00f3w dochodzi do 1220, kt\u00f3rzy s\u0105 przewa\u017cnie katol. i m\u00f3wi\u0105 po polsku; trudni\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rolnictwem, uprawiaj\u0105c zbo\u017ce, tatark\u0119 i kartofle; pr\u00f3cz tego hoduj\u0105 byd\u0142o i \u015bwinie. R. 1857 by\u0142o tu 880 mk. W pobli\u017cu jest gorzelnia. W miejscu poczta. Mi\u0119dzy tutejszymi prot. mazurami jest rozpowszechniona sekta t. z. \u015bwi\u0119tych. (Ob. Klon<\/a>). Zwolennicy tej sekty s\u0105 przeciwnikami wszelkiego zewn\u0119trznego kultu religijnego i wszelkich innych urz\u0105dze\u0144 i obrz\u0105dk\u00f3w ko\u015bcielnych; chc\u0105 bowiem Bogu s\u0142u\u017cy\u0107 tylko w sercu; nie pozdrawiaj\u0105 nikogo na ulicy, aby czasem jakiego z\u0142odzieja, albo z\u0142ego cz\u0142owieka nie pozdrowili; nie ucz\u0119szczaj\u0105 na nabo\u017ce\u0144stwo do ko\u015bcio\u0142a i nie przyst\u0119puj\u0105 do komunii \u015bw., lecz modl\u0105 si\u0119 wsp\u00f3lnie w domach prywatnych. Trudni\u0105 si\u0119, mimo pobo\u017cno\u015bci, przemytnictwem. Sekta ta powsta\u0142a w r. 1811, kiedy, wskutek zaburze\u0144 wojennych, nie by\u0142o przez d\u0142ugi czas \u017cadnych i regularnej pastoryzacyi. (Ob. T\u00f6ppen: \u201eGesch. Masurens\u201c str. 471). K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lipowo<\/b> 1.) os. w\u0142o\u015bc., pow. augustowski, gm. i par. Barg\u0142\u00f3w, odl. 15 w. od Augustowa, 2 dm., 33 mk. 2.) L.,<\/b> w,, pow. augustowski, gm. D\u0119bowo, par. Jaminy, odl. 24 w. od Augustowa, ma 12 dm., 135 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 9 dm., 53 mk. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. Kaletnik, odl. 13 w. od Suwa\u0142k, ma 22 dm., 184 mk. 4.) L.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Koniecb\u00f3r, par. Raczki, odl. 12 w. od Suwa\u0142k, ma 23 dm., 220 mk. W 1827 r. 16 dm., 97 mk. Por. <\/i>Koniecb\u00f3r<\/a><\/i>. 5.) L.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Jeleniewo. Niezamieszczona w spisie urz\u0119d. miejsc. gub. suwalskiej z 1878 r. W 1827 r. wie\u015b rz\u0105d. 23 dm., 135 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lipowo<\/b> 1.), niem. Lippowo<\/i>, w\u015b, pow. tucholski, przy granicy pow. starogr\u00f3dzkiego, w okolicy lesistej i piaszczystej. Obszaru liczy mr. 260, bud. 23, dm. 14, katol. 19, ewan. 88. Par. i poczta Sliwice, szko\u0142a w miejscu. W L. znajduje si\u0119 huta szklana. 2.) L.,<\/b> niem. Leipe<\/i>, dok. Lypow<\/i>, Lippow<\/i>, Leippe<\/i>, w\u015b, pow. ostrodzki, nad strug\u0105 Gry\u017al\u0105, przy granicy pow. lubawskiego, w t. z. starych, po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci polskich, cho\u0107 luterskich, Prusach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. R. 1328 Joduta, syn Gunta z Gont pod Prabutami i Walter z Lipowa zeznaj\u0105 \u017ce otrzymali od Ludera komtura ostrodzkiego 80 w\u0142. w ziemi saskiej. Z tych w\u0142\u00f3k wydziela Joduta 8\u00bd, nadaj\u0105c takowe wraz z w\u0142a\u015bciwemi prawami Miko\u0142ajowi z Prabut i pozwala, aby ten\u017ce pobudowa\u0142 sobie karczm\u0119 w L. R. 1334 istnia\u0142 ju\u017c w L. ko\u015bci\u00f3\u0142, czego dowodem Johannes plebanus de Lipow; r\u00f3wnocze\u015bnie mieszkaj\u0105 tam Adam i Miko\u0142aj z L., R. 1459 nadaje Ludwik von Erlichshausen, mistrz w. krzy\u017cacki, Wytr\u0119bie z Wytr\u0119bowic (Witram von Witramsdort), burmistrzowi miasta Lubawy, po\u0142ow\u0119 wsi L., aby si\u0119 wykupi\u0142 od nieprzyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy go w Ostrodzie wzi\u0119li do niewoli. R. 1543 po\u0142ow\u0119 L. i dobra Balice posiadaj\u0105 Grzeg\u00f3rz i Jerzy Baliccy, Krzysztof Kalkstein, Miko\u0142aj Ruszkowski (Rauschke) I Anna Sch\u00f6neich, wdowa po Janie Sch\u00f6neich. R. 1552 L. ma tylko niemieckich osadnik\u00f3w. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 360. 3.) L.,<\/b> niem: Lindenwalde<\/i>, w\u015b, pow. ostrodzki, przy granicy pow. niborskiego, w t. zw. starych po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci polskich, luterskich Prusach, przez osadnikow (jak ju\u017c samo imi\u0119 wskazuje) polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. Istnia\u0142a ju\u017c r. 1411. R. 1442 (?) Pawe\u0142 von Russdorf, mistrz w. krzy\u017cacki, nadaje Tylowi z L. 10 w\u0142. tam\u017ce na prawie che\u0142mi\u0144skiem, z obowi\u0105zkiem 1 s\u0142u\u017cby pruskiej. R. 1599 L. posiada samych polskich mieszka\u0144c\u00f3w. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 377. 4.) L.,<\/b> niem. Lippau<\/i>, dok. Linden<\/i>, w\u015b, pow. niborski, nad strug\u0105 Skotow\u0105, w t. zw. starych, po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci polskich, luterskich Prusach, przez polskich osadnik\u00f3w za\u0142o\u017cona i trzymana. W ksi\u0119gach czynszowych krzy\u017cackich zachodzi r. 1436. R. 1437 Marcin Truchsess, mistrz w. krzy\u017cacki, odnawia \u015aciborowi z L. przywilej na w\u015b. L. maj\u0105c\u0105 40 w\u0142\u00f3k na prawie che\u0142mi\u0144skiem, z wy\u017cszem s\u0105downictwem i z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby w lekkiej zbroi. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 346. Por. Dzia\u0142d\u00f3wka<\/i>. 5.) L.,<\/b> niem. Lindendorf<\/i>, Linde<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, nad jez., na prusko-luterskich Mazurach, przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 przewa\u017cnie zaludnionych. Ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht (kiedy?) nada\u0142 Adryanowi von Buchsen p\u0142os\u0119 we wsi L., na kt\u00f3rej przedtem mieszka\u0142 proboszcz i stal ko\u015bci\u00f3\u0142, nadto doda\u0142 mu jez. Wirbel. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 417. 6.) L.,<\/b> niem. Lipowen<\/i>, w\u015b, pow. lecki, st. p. Or\u0142owo, obejmuje 1278 mr.; 1857 r. 320 mk. 7.) L.,<\/b> dobra i le\u015bnictwo, pow. reszelski, st. poczt. Biskupiec. 8.) L.<\/b> (?), por. Grabowo<\/a><\/i>, t. II, 786. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lipowskie,<\/b> ob. Czerkasy<\/i>, t. I, 807.<\/p>\n

Lipowskie<\/b> al. Dupki<\/a><\/i> (ob.), pow. ja\u0144sborski.<\/p>\n

Lipowy dw\u00f3r,<\/b> niem. Lindenhof<\/i>, dobra, pow. lecki, st. p. Mi\u0142ki.<\/p>\n

Lip\u00f3wek,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Sejwy, par. (?), odl. 14 w. od Suwa\u0142k; ma 27 dm., 208 mk. Pomini\u0119ta w spisie z 1827 r. i w Skorowidzu Zinberga.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lip\u00f3wka<\/b> 1.) w\u015b, pow. garwoli\u0144ski, gm. Pszonka, par. Parysew. Ma 24 dm., 266 mk., 473 mr. obszaru. W 1827 r. 22 dm., 112 mk. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0144czowski, gm. i par. Sancygni\u00f3w. W 1827 r. w\u015b poduchowna (pojezuicka), 11 dm., 68 mk. 3.) L.,<\/b> w\u015b i dw\u00f3r, pow. w\u0142odawski, gm. Krzywowierzba, par. Opole; odl. o 2\u00bd mil od W\u0142odawy. Nale\u017ca\u0142y niegdy\u015b do d\u00f3br Chorostyta. W XVII wieku w\u0142asno\u015b\u0107 Kopci\u00f3w, w XVIII Sierakowskich, w ko\u0144cu tego\u017c stulecia wraz z ca\u0142emi dobrami opolskiemi i ohorostyckiemi przesz\u0142y w posiadanie Szlubowskioh. W ostatnich czasach dobra te porozpada\u0142y si\u0119 na oddzielne folwarki i z r\u0105k do r\u0105k przechodz\u0105. L. w\u015b ma 27 dm., 167 mk., 32 osad, 554 mr. ziemi. Folw. L. 902 mr. ziemi. 4.) L.,<\/b> folw., pow. che\u0142mski, gm. Siedliszcze, par. Paw\u0142\u00f3w (obrz. grec. Siedliszcze). Por. Chojno Stare<\/i>. 5.) L.,<\/b> karczma, pow. zamojski, gm. Wysokie, o 4 w. od Zamo\u015bcia, o 5 w. od gminy. 6.) L.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Dowspuda<\/a> (ob.), par. Raczki; odl. 23 w. od Augustowa. Ma 34 dm., 249 mk. W 1827 r. 20 dm., 118 mk. 7.) L.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. i par. Barg\u0142\u00f3w; odl. 15 w. od Augustowa, ma 4 dm., 31 mk.<\/p>\n

Lip\u00f3wka,<\/b> rz., ob. Koprzywianka<\/i>.<\/p>\n

Lip\u00f3wka,<\/b> rz., ob. \u0141aszanka<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lipsk<\/b> 1.) os. miejska, przedtem mko nad rz. Biebrz\u0105, pow. augustowski, gm. Petropaw\u0142osk, par. Lipsk. Le\u017cy na samej granicy od gub. grodzie\u0144skiej, otoczony z 3-ch stron, pr\u00f3cz p\u0142n. wschodu, rozleg\u0142emi b\u0142otami Biebrzy. Odl. 42 w. od Augustowa, 63 w. od Suwa\u0142k, o 275 w. od Warszawy, le\u017cy przy trakcie z Augustowa do Grodna. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany, cerkiew prawos\u0142., st. poczt. W 1827 r. by\u0142o to msto rz\u0105d., mia\u0142o 253 dm. i 1483 mk.; w 1861 r. 253 dm. i 1716 mk. (w tej liczbie 357 rus. i 366 \u017cyd.); obecnie ma 221 dm., 1466 mk. Domys\u0142y o staro\u017cytnej przesz\u0142o\u015bci L., oparte na piecz\u0119ci miejskiej z dat\u0105 jakoby 1006 r., kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 widzie\u0107 Po\u0142uja\u0144ski w magistracie miejskim (ob. W\u0119dr\u00f3wki po gub. August., str. 31<\/a>), nie maj\u0105 \u017cadnej podstawy i nie zas\u0142uguj\u0105 na powa\u017cne zbijanie. Powsta\u0142o na obszarze uroczyska zw. \u201e\u017babicie\u201c od \u201eRzabicie\u201c, nad rz. Biebrz\u0105, w wojew. trockiem, pow. grodzie\u0144skim. Przywilej z r. 1549, pozwala Adamowi Chreptowiczowi, podkom. nowogrodzkiemu i Annie Komajewskiej \u2013 ma\u0142\u017conkom \u2013 na uroczysku tem za\u0142o\u017cy\u0107 miasto i nazwa\u0107 od lipowego mostu prowadz\u0105cego przez b\u0142ota \u2014 \u201eLipskiem\u201c. (Akta grod. ziem. s\u0105du XVII, str. 163\u20144).<\/span> Stefan Batory, staraj\u0105c si\u0119 o podniesienie handlu i przemys\u0142u \u015br\u00f3d ma\u0142o zaludnionych puszcz nadbiebrza\u0144skich, zamierzy\u0142 utworzy\u0107 nad sp\u0142awn\u0105 Biebrz\u0105 port handlowy i na ten cel wybra\u0142 Lipsk, kt\u00f3remu w 1580 r. nada\u0142 prawo miejskie magdeburskie i za herb \u0142\u00f3d\u017a z \u017caglem (Akt. G\u0142\u00f3w. Litew. Trybuna\u0142u XIII, str. 38).<\/span>. Poleci\u0142 on wznie\u015b\u0107 ratusz, wystawi\u0107 kramy, \u015bpichrze i sk\u0142ady nad Biebrz\u0105, dom go\u015bcinny dla kupc\u00f3w, \u0142a\u017ani\u0119 publiczn\u0105, browar. Dla zaopatrzenia osady w materya\u0142 budowlany nada\u0142 jej w 1583 r. kut<\/i> puszczy piersta\u0144skiej, na mil\u0119 szeroki i d\u0142ugi. Za\u0142o\u017cy\u0142 tu jednocze\u015bnie parafi\u0105 i wystawi\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany 1582 r. Zygmunt III na uposa\u017cenie plebana wyznaczy\u0142 6 w\u0142\u00f3k lasu z le\u015bnic. nowodworskiego ekonomii grodzie\u0144skiej. Dawne przywileje sp\u0142on\u0119\u0142y w 1737 r. a na to miejsce August III wyda\u0142 w 1754 r. nowy potwierdzaj\u0105cy takowe. Nadzieje Batorego nie zi\u015bci\u0142y si\u0119 i L. pozosta\u0142 dot\u0105d biedn\u0105 mie\u015bcin\u0105. W 1876 r. wzniesiono tu now\u0105 cerkiew prawos\u0142., na miejsce dawnej po-unickiej parafialnej. Dobrami L. w\u0142adali najpierw Chreptowicze i Kiszkowie, potem Radziwi\u0142\u0142owie z Bir\u017c. 2.) L.<\/b> Murowany<\/i>, folw., pow. augustowski, gm. Kuryanki, par. Lipsk, odl. 41 w. od Augustowa, ma 1 dm., 44 mk. Od r. 1818 dobra L. nale\u017ca\u0142y do Augustowskich, nast\u0119pnie przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 Mal\u00adwi\u00adny z ksi\u0105\u017c\u0105t Giedrojci\u00f3w Augustowskiej; obecnie s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Pin\u00adku\u00adsa War\u00adhaf\u00adtig. Wed\u0142ug Towarz. Kred. Ziems. folw. L. Murowany (z wsiami: Jaczniki, Dulkowszczyzna i Si\u00f3\u0142ko) rozleg\u0142y mr. 1289: grunta orne i ogrody mr. 849, \u0142\u0105k mr. 235, pastwisk mr. 9, wody mr. 2, lasu mr. 163, nieu\u017cytki i place mr. 30, bud. mur. 1, z drzewa 13; pok\u0142ady kamienia wapiennego i torfu. W\u015b Jaczniki os. 26. z grun. mr. 769; w\u015b Dulkowszczyzna os. 17, z grun. mr. 316; w\u015b Si\u00f3\u0142ko os. 9, z grun. mr. 380. Bli\u017csze szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce m. Lipska, patrz wy\u017cej w S\u0142ow. Geogr. (t. V, 294).<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lipska,<\/b> rzeczka, ta sama co Pisna.<\/p>\n

Lipszczany,<\/b> w\u015b i folw., pow. augustowski, gm. Ho\u0142ynka, par. Lipsk (obrz. grec. Ryga\u0142\u00f3wka), odl. 45 w. od Augustowa, 7 w. od rz. Niemna, ma 17 dm., 154 mk. W 1827 r. par. Teolin, 16 dm., 91 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. L. utworzony w r. 1874 z odpadk\u00f3w d\u00f3br Bala Wielka, rozleg\u0142y mr. 320: grunta orne i ogrody mr. 244, \u0142\u0105k mr. 55, pastwisk mr. 4, lasu mr. 10, nieu\u017cytki i place mr. 6: bud. mur. 3, z drzewa 2. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Liputyszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gryszkabuda, par. Pilwiszki, odl. 19 w. od W\u0142adys\u0142awowa; maj\u0105 3 dm., 22 mk. Por. <\/i>Le\u015bnictwo<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lisa,<\/b> rz., ob. <\/i>Lissa<\/a><\/i>, dop\u0142yw Narwi<\/a>.<\/p>\n

Lisak,<\/b> nazywa\u0142 si\u0119 strumyk, przy wsi Lisaki p\u0142yn\u0105cy, w pow. ja\u0144sborskim, na prusko-luterskich. Mazurach. Zachodzi w dok. z r. 1428. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech; str. 421.<\/p>\n

Lisaki<\/b> 1.) niem. Lissaken<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. ko\u015b\u00adcier\u00adski, o 0.75 mili od Ko\u015b\u00adcie\u00adrzy\u00adny, w okolicy piaszczystej, wydana jako staro\u015bci\u0144ska przywilejem z War\u00adsza\u00adwy 11 sierpnia. 1750 r. Obszaru mr. 1973, gbur\u00f3w 4, zagrod. 4, katol. 52, dm. 8. Parafia i poczta Ko\u015b\u00adcie\u00adrzy\u00adna, szko\u0142a Sy\u00adc\u0119\u00adhuta. 2.) L.<\/b> al. Lisakowo<\/i>, niem. Lissaken<\/i>, w\u015b. pow. nidborski, 1 mil\u0119 od m. Nidborka, w t. z. starych po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci polskich, luterskich Prusach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. Istnia\u0142a ju\u017c r. 1358. R. 1387 Jan Beffart, komtur ostrodzki, odnawia przywilej czcigodnemu (?) Poszce (Puszka, Poschka), so\u0142tysowi lisakowskiemu, i jego synom: Jak\u00f3bowi, Dytrykowi i Wi\u0119ckowi (Wentzke). Poszka dostaje 6 w\u0142\u00f3k che\u0142mi\u0144s. z 3 fen. s\u0105dowym, ko\u015bci\u00f3\u0142 za\u015b lisakowski 3\u00bd w\u0142.; wszystkie inne w\u0142\u00f3ki dannickie. Roku 1523 trzyma w L. karczm\u0119 Ma\u0107ko Swiniarski (Schwinarczky); r. 1600 mieszkaj\u0105 sami Polacy w K. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 335 i 336. 3.) L.,<\/b> niem. Lissaken, dok. Lissack, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na prusko-luterskich Mazurach, przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 za\u0142o\u017cona i trzymana. R. 1428 Jost von Strupperg, komtur baldzki i w\u00f3jt nata\u0144ski, nadaje Andrzejowi na prawie che\u0142mi\u0144skiem 10 w\u0142\u00f3k boru w L. nad strumykiem Lisak. R. 1476 Zygfryd Flach v. Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje s\u0142udze swemu Kasprowi Drugowi na prawie magdeb. 12 w\u0142\u00f3k w L. z s\u0105down. ni\u017cszem i wy\u017cszem. Granice: Soldany, Wicenta, maj\u0105tek Jak\u00f3ba Czarnego (Schwarz Jak\u00f3b). Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 421,422. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lisau<\/b> (dok.), ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lisewo,<\/b> niem. Lissewen<\/i>, Lyssewen<\/i> (dok. Lissou<\/i>, Lissowen<\/i>, Liszowa<\/i>, Lissowa<\/i>), w\u015b, pow. \u0142<\/span>ecki, st. p. Borzymy; le\u017cy tu\u017c nad granic\u0105 polsk\u0105. Walter Kiekierzyc, w\u00f3jt lecki, nadaje Bartoszowi Rykaczowi 5 w\u0142\u00f3k so\u0142eckich na prawie che\u0142mi\u0144skiem, celem lokacyi wsi dannickiej na 40 w\u0142\u00f3kach w L. mi\u0119dzy jeziorami rajgrodzkiem i bia\u0142oja\u0144skiem (Bia\u0142a). Dan w E\u0142ku r. 1474. R. 1481 by\u0142 proboszczem w L. k\u015b. Jan z Gostrowa (de Gostrovia) z dyecezyi p\u0142ockiej, a r. 1486 zosta\u0142 nim k\u015b. Maciej, r\u00f3wnie\u017c z dyec. p\u0142ockiej (\u201ead praesentationem domini Rudolphi Tiplerszkirche, commendatoriae in Reyn vicegerentis). R. 1500 piastowa\u0142 ten urz\u0105d proboszczowski Pawe\u0142 (plebanus). R. 1559 nadaje ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht plebanowi lisewskiemu Wojciechowi Grodzickiemu 2 w\u0142. w L. i 2 w Gr\u0105dzkich. R. 1600 mieszkaj\u0105 w L. sami Polacy (Ob. K\u0119trz., O ludn. pols. w Prusiech, str. 452). Tutejszy ko\u015boi\u00f3\u0142 katolicki zgorza\u0142 r. 1803 i nie odbudowano go tu ju\u017c wi\u0119cej; za to stan\u0105\u0142 r. 1815 nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 w Borzymach (Ob. Script. rer. Warmiensium, str. 390 i 407). Por. <\/i>E\u0142k<\/a><\/i>, II, 348. Ks. Fr.<\/i><\/p>\n

Lisewo<\/b> al. Szparki<\/i> (ob.), pow. ja\u0144sborski.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lisewo,<\/b> niem. Lissewer-See<\/i>, jez., pow. \u0142<\/span>ecki, odnoga wielkiego jez. R<\/span>ajgrodzkiego<\/a>, na granicy Kr\u00f3l. Polskiego; do niego uchodzi przy Krzypkach<\/a> struga Przepi\u00f3rka<\/a>. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Lisia,<\/b> g\u00f3ra, ob. Lec<\/a><\/i>, t. V, str. 116.<\/p>\n

Lisiewo,<\/b> ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Liskowskie Budy,<\/b> ob. Budy<\/i>.<\/p>\n

Lisowo,<\/b> por. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lissa,<\/b> <\/i>Liza<\/a><\/i>, rz. w pow. mazowieckim, ma pocz\u0105tek pod wsi\u0105 Hodyszewem, p\u0142ynie w kierunku wschodnio-p\u00f3\u0142nocnym, stanowi\u0105c na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci granic\u0119 od cesarstwa; wpada naprzeciwko Sura\u017ca z lewego brzegu do Narwi<\/a>. D\u0142uga wiorst 17. [Tak\u017ce Lisa<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Lissau<\/b> (niem.), ob. Lis<\/i> i Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Lissen<\/b> al. Kutkuhnen<\/i> (mem.), ws, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Lissewo,<\/b> ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Lissou<\/b> (dok.), ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Lissowa,<\/b> Lissowen<\/i> (dok.), ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Lisy,<\/b> niem. Lissen<\/i>, Lyssen<\/i> 1.) w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. O pierwszym przywileju lokacyjnym nie wiadomo. R. 1465 Ulryk von Ottenberg, w\u00f3jt ja\u0144sborski, nadaje Maciejowi Paw\u0142oczy\u0144skiemu (Paulotzinthske) na prawie che\u0142mi\u0144skiem 8 w\u0142\u00f3k boru w L. po obu stronach strumyka Pruskiego po\u0142o\u017conych, wolnych od dziesi\u0119cin i t\u0142oki, z obowi\u0105zkiem p\u00f3\u0142 s\u0142u\u017cby zbrojnej. W ko\u0144cu XVI w. mieszka w N. Jak\u00f3b Lis, od kt\u00f3rego lub od jego przodk\u00f3w w\u015b przybra\u0142a na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 428. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0119goborski, st. poczt. Banie.<\/p>\n

Liszewo,<\/b> ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Liszkowo,<\/b> ob. Liszk\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Liszkowo,<\/b> jez., pow. sejne\u0144ski, o 2 w. na p\u0142n. od wsi t. n., nad Niemnem, d\u0142ugie na 2 w., po\u0142\u0105czone przez strumie\u0144 z Niemnem i kilkoma drobniejszemi jeziorkami.<\/p>\n

Liszk\u00f3w<\/b> al. Liszkowo<\/i> (lit. Liszkiawa<\/i>), w\u015b nad rz. Niemnem, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszk\u00f3w, odl. 21 w. od Serej, 42 w. od Sejn, 76 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 44 dm., 354 mk.; obecnie 73 dm., 713 mk., ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. murowany. W\u015b ta zas\u0142uguje na uwag\u0119 tak dla swego malowniczego po\u0142o\u017cenia, jak i dla pami\u0105tek dziejowych jakie si\u0119 z ni\u0105 \u0142\u0105cz\u0105. P\u0142yn\u0105c Niemnem od p\u0142d. pierwsz\u0105 g\u00f3r\u0119 jak\u0105 si\u0119 spotyka na jego brzegach stanowi wynios\u0142o\u015b\u0107, na kt\u00f3rej przed wiekami ksi\u0105\u017c\u0119ta litewscy wznie\u015bli pot\u0119\u017cn\u0105 warowni\u0119 z g\u0142az\u00f3w granitowych, spojonych wapnem i przek\u0142adanych warstwami twardej jak kamie\u0144 ceg\u0142y. Lud litewski zwie t\u0119 g\u00f3r\u0119 Pilakalnis<\/i> (pi\u0142kalnis), t. j. zamkowa g\u00f3ra. W przesz\u0142o\u015bci zwa\u0142a si\u0119 podobno Naujepile<\/i> (nowy zamek, Nowogr\u00f3d) i wed\u0142ug domys\u0142\u00f3w Narbutta by\u0142a ju\u017c w po\u0142owie XI w. siedzib\u0105 s\u0142owia\u0144skich ksi\u0105\u017c\u0105t pod nazw\u0105 Nowogr\u00f3dka (por. Kiern\u00f3w<\/i>). Oko\u0142o 1241 r. Mongo\u0142owie zniweczyli panowanie ksi\u0105\u017c\u0105t Hlebowicz\u00f3w w tych stronach, kt\u00f3re przesz\u0142y do ksi\u0105\u017c\u0105t litewskich. Mendog, wed\u0142ug Narbuta, koronowa\u0142 si\u0119 na kr\u00f3la Litwy w Nowogr\u00f3dku nadnieme\u0144skim nie za\u015b krzywicza\u0144skim. Wigand kronikarz krzy\u017cacki wspomina istotnie o zamku Nauenpille nad Niemuem. Przechowane dot\u0105d resztki ruin i mn\u00f3stwo kamiennych grob\u00f3w pokrywaj\u0105cych g\u00f3r\u0119 \u015bwiadcz\u0105, i\u017c w<\/span> istocie by\u0142 tu pot\u0119\u017cny na swe czasy zamek, odgrywaj\u0105cy wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w dziejach Litwy. Dzisiejsza nazwa L. pojawia si\u0119 dopiero w XV w., gdy Jagie\u0142\u0142o zrujnowany zamek z przyleg\u0142ym obszarem nada\u0142 niejakiemu Liszkowi Zybincie. Na mniejszej nieco g\u00f3rze, przytykaj\u0105cej do zamkowej, s\u0105 jeszcze szcz\u0105tki fundament\u00f3w ko\u015bcio\u0142a parafialnego wzniesionego tu w XV w. Dalej w dolinie przerzni\u0119tej przez strumie\u0144 uchodz\u0105cy do Niemna, roz\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 wie\u015b L. Po za ni\u0105 na wzg\u00f3rzu wznosi si\u0119 pi\u0119kny ko\u015bci\u00f3\u0142 na wz\u00f3r bazyliki rzymskiej \u015bw. Piotra, zbudowany w 1694 r. przez Jerzego Kosi\u0142\u0142\u0119 wojskiego trockiego, wraz z klasztorem dominikan\u00f3w. W 1796 r. klasztor przez rz\u0105d pruski zniesiony zosta\u0142, a ko\u015bci\u00f3\u0142 od 1812 r. obr\u00f3cono na parafialny. Gmach klasztorny s\u0142u\u017cy\u0142 nast\u0119pnie na miejsce pobytu ksi\u0119\u017cy zsy\u0142anych za kar\u0119 przez sw\u0105 w\u0142adz\u0119, dop\u00f3ki nie obr\u00f3cono na ten cel w 1849 r. gmach\u00f3w klasztoru \u0142ysog\u00f3rskiego. Dominikanie usi\u0142owali zamieni\u0107 L. na miasteczko i w tym celu sprowadzili tu \u017cyd\u00f3w; celu jednak nie osi\u0119gli, bo osada nie mia\u0142a warunk\u00f3w bytu. Opis i widok L. poda\u0142 Zygmunt Gloger w \u201eTyg. illustr.\u201c z 1876 r. \u2116 48. Inny opis zamie\u015bci\u0142y \u201eK\u0142osy\u201c t. VII, str. 283\u2014346. Par. L. dek. sejne\u0144ski (dawn. \u0142o\u017adziejski): 4893 dusz. Dobra L. nale\u017ca\u0142y r. 1654 do Radzymi\u0144skich-Fr\u0105ckiewicz\u00f3w. R. 1670 kupione przez Kosi\u0142\u0142\u0119 Jerzego W\u0142adys\u0142awa i jego \u017con\u0119 Krystyn\u0119 z Gibl\u00f3w; nast\u0119pnie przesz\u0142y w r\u0119ce ich c\u00f3rki Johanny, zam\u0119\u017cnej Pi\u0105tkowskiej; potem do jej syna Kazimierza Pi\u0105tkowskiego, ststy \u0142o\u017adziejskiego; po nim na siostr\u0119 jego Ann\u0119 z Pi\u0105tkowskich Billewiczow\u0105 Janow\u0105, st\u015bcin\u0119 wojnuck\u0105; po nich na c\u00f3rk\u0119 ich Billewicz\u00f3wn\u0119 Johann\u0119 Micha\u0142ow\u0105 Sulistrowsk\u0105, stolnikow\u0105 oszmia\u0144sk\u0105. Prawem spadku z ojca na syna dosta\u0142y si\u0119 Edmundowi Sulistrowskiemu, kt\u00f3ry sprzeda\u0142 j\u0105 kanonikowi Kruszewskiemu. Folw. L. al. Wysoki (z wsiami Liszk\u00f3w, Rycele, Gajluny, Judele, Ryngieliszki, Krzewina, Grabina, Zajmy, Bartoszyszki, Posiery, Wilkowice i Barba\u0144ce) rozleg\u0142y mr. 1521: grunta orne i ogrody mr. 952, \u0142\u0105k mr. 48, pastwisk mr. 148, wody mr. 136, lasu mr. 122, nieu\u017cytki i place mr. 114, bud. mur. 1, z drzewa 7, m\u0142yn wodny i jezioro Liszkowo. Uposa\u017cenie w\u0142o\u015bcian we wsiach niewiadome.<\/p>\n

<\/a>Litews\u2026,<\/b> por. <\/i>Litwa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Litewska<\/b> al. Lauderska g\u00f3ra<\/i>, ob. Inflanty<\/i>, t. III, 280.<\/p>\n

Litewskie niziny,<\/b> ob. Kuro\u0144skie niziny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lithauen<\/b> (niem.), ob. Litwa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Litigainer-See<\/b> (niem.); ob. Litygajny<\/i>.<\/p>\n

Litra,<\/b> lewy dop\u0142yw Jury, prawego dop\u0142ywu Niemna.<\/p>\n

Litwa<\/a>,<\/b> (du\u017ca notka, w osobnym pliku.)<\/span><\/i><\/p>\n

Litwini<\/b>, ob. Litwa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Litygajny<\/b> al. Litygajno<\/i>, niem. Litigainer-See<\/i>, dosy\u0107 d\u0142ugie, ale w\u0105skie jez. w pow. margrabowskim; rzeka Hasna<\/a> \u0142\u0105czy je z jeziorem jeziorem Hasny<\/a>. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

Livland<\/b> (niem.), ob. Inflanty<\/i> i Liwowie<\/a><\/i>.<\/p>\n

Livov<\/b> (w\u0119g.), ob. Lw\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Liw,<\/b> ob. Liwowie<\/a><\/i>.<\/p>\n

Liwen,<\/b> Livenhof<\/i> (niem.), ob. Liwowie<\/a><\/i> i Liwenhof<\/i>.<\/p>\n

Liwonia,<\/b> ob. Inflanty<\/i> i Liwowie<\/a><\/i>.<\/p>\n

Liwowie<\/b> (po niem. Liven<\/i>, po \u0142otew. Lihbi<\/i> al. Lihbeeszy<\/i>) stanowi\u0105 dzisiaj ju\u017c tylko nieznaczn\u0105 cz\u0105stk\u0119 plemienia fi\u0144skiego, zaludniali wszak\u017ce niegdy\u015b ca\u0142\u0105 po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tera\u017aniejszej gubernii inflanckiej czyli ryskiej, tudzie\u017c dzisiejsz\u0105 Kurlandy\u0105, jak to z wielu okoliczno\u015bci i wskaz\u00f3wek a nawet z rozmaitych danych historycznych na pewno twierdzi\u0107 mo\u017cna. Obecnie Liwowie zamieszkuj\u0105 dwie okolice. Jedn\u0119 grup\u0119 Liw\u00f3w, wprawdzie nader szczup\u0142\u0105, spotykamy w dobrach Neu-Salis w gub. inflanckiej, niedaleko uj\u015bcia rz. Salis. Wedle ostatniego spisu ludno\u015bci w tej okolicy, liczono ich tam zaledwie kilkunastu p\u0142ci obojga. Druga grupa Liw\u00f3w, nier\u00f3wnie liczniejsza, przebywa na p\u00f3\u0142nocnym brzegu Kurlandyi. Licz\u0105 ich tam 2324 p\u0142ci obojga. M\u00f3wimy tu tylko o tych, kt\u00f3rzy dot\u0105d u\u017cywaj\u0105 pomi\u0119dzy sob\u0105 j\u0119zyka Liw\u00f3w. Liczba wy\u017cej wykazana oczywi\u015bcie znacznieby si\u0119 zwi\u0119kszy\u0142a, gdyby do\u0144 do\u0142\u0105czono tych wszystkich, co od dawnych Liw\u00f3w pochodz\u0105, a obecnie ju\u017c oddawna przyj\u0119li j\u0119zyk i obyczaje s\u0105siaduj\u0105cych z niemi \u0141otysz\u00f3w. W okolicach Wendenu naprzyk\u0142ad, jakkolwiek nie spotykamy \u015blad\u00f3w j\u0119zyka Liw\u00f3w, natrafiamy tam wszak\u017ce na ich nazw\u0119 w s\u0142owach Livenhof<\/i>, Livenstrasse<\/i> i t. p. a nawet w nazwie ca\u0142ej \u201egminy Liw\u00f3w<\/i>\u201c (po \u0142otewsku Lihbu pagasts<\/i>), sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z pewnej liczby posiad\u0142o\u015bci w\u0142o\u015bcia\u0144skich, t. j. pojedy\u0144czych sadyb, ma\u0142ych wsi i przysio\u0142k\u00f3w. Mieszka\u0144cy tych sadyb i wsi dot\u0105d maj\u0105 prawo do tak zwanego \u201edzwonu Liw\u00f3w\u201c (Livenglocke) t. j. do bezp\u0142atnego podzwonnego po \u015bmierci. Sadyby te, wsie i przysio\u0142ki, wymienione s\u0105 dok\u0142adnie na samym dzwonie. Wszak\u017ce przy przelaniu tego dzwonu w r. 1818 dodanych na nim zosta\u0142o siedm nowych sadyb, kt\u00f3re jednak pochodzenia od Liw\u00f3w dot\u0105d dowie\u015b\u0107 nie zdo\u0142a\u0142y. Czy te sadyby w\u0142o\u015bcia\u0144skie by\u0142y niegdy\u015b rzeczywi\u015bcie zamieszkane przez Liw\u00f3w, i w jakim mianowicie czasie, o tem braknie wiadomo\u015bci; obecnie wszystkie one s\u0105 zamieszkane przez \u0141otysz\u00f3w. Je\u015bli nie b\u0119dziemy liczyli owych kilkunastu Liw\u00f3w, osiad\u0142ych w dobrach Neu-Salis (w gub. inflanckiej), uwa\u017ca\u0107by mo\u017cna dzisiaj ju\u017c tylko p\u00f3\u0142nocny kraniec Kurlandyi za jedyne miejsce zamieszkane przez Liw\u00f3w. Tutaj posiadaj\u0105 oni od wiek\u00f3w wysokie i piaszczyste wybrze\u017ce morskie, kt\u00f3rego d\u0142ugo\u015b\u0107 wynosi mil 10 i ci\u0105gnie si\u0119 od przyl\u0105dka Domesnez (patrz wy\u017cej w niniejszym S\u0142owniku geogr. t. II, str. 117), stanowi\u0105cego p\u00f3\u0142nocny kraniec Kurlandyi, na zach\u00f3d ku przyl\u0105dkowi Lyserort, od kt\u00f3rego oddalone jest na przesz\u0142o mil\u0119; z drugiej zn\u00f3w strony nie dochodzi na 1\u00be, mili od zatoki ryskiej. Szeroki za\u015b pas ziemi, b\u0142otnisty i zaros\u0142y lasami, oddziela ich tu od \u0141otysz\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych wn\u0119trze kraju. Na zachodnim kra\u0144cu tego wybrze\u017ca przerywaj\u0105 si\u0119 nagle osady Liw\u00f3w; na wschodnim za\u015b ku zatoce ryskiej, od nie dawnego czasu ludno\u015b\u0107 \u0142otewska z Liwami miesza\u0107 si\u0119 poczyna; stosuj\u0119 to zw\u0142aszcza do osad czy te\u017c wsi Gibken i Schozen, po\u0142o\u017conych w zachodnio-po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci opisanego powy\u017cej piaszczystego wybrze\u017ca. Wsie wy\u0142\u0105cznie przez Liw\u00f3w zamieszkane, w kierunku od wschodu na zach\u00f3d, s\u0105 nast\u0119pujace: Musta numm (po niem. Melsillen), Mag Kula, Lucik Kula, i K\u00faolka nad zatok\u0105 ryska, po\u0142o\u017cone; ostatnia z nich le\u017cy na najbardziej p\u00f3\u0142nocnym kra\u0144cu. Dalej na zachodniej stronie kuro\u0144skiego p\u00f3\u0142wyspu: Wajda, Sanog (Saunaggen), Pitrog (Pihtraggen), Ku\u00f3strog (Koschtraggen), Irai (Klein Irben), Sikrog (Sihkraggen), Ud Kula (Jaunzeem), Ira (Gross-Irben), Piza Kula (Pijsen) i Lus Kula (Luhschen). nazwy tych w\u0142o\u015bcia\u0144skich osad spotykamy ju\u017c w dokumencie z dnia 17 pa\u017adziernika r. 1387 (por.: Bunge \u201eUrkundenbuch\u201c \u2116 1248), gdzie w liczbie wsi do d\u00f3br Dondangen nale\u017c\u0105cych, wymienione s\u0105 wyra\u017anie: Domesuez, Klein Irwa, Sigkeraghe, Gipterwalme tudzie\u017c Irwenm\u00fcnde (dzi\u015b Gross-Irben) z \u0142\u0105k\u0105 Angern. Najbardziej na zach\u00f3d wysuni\u0119tym a przez Liw\u00f3w zamieszkanym punktem jest przysio\u0142ek Dehling, nale\u017c\u0105cy do wzmiankowanej powy\u017cej wsi Lus Kula, na po\u0142udnie za\u015b osada Pizineek, po\u0142o\u017cona na drodze wiod\u0105cej ze wsi Piza Kula do pastoratu Angerm\u00fcnde. Pomi\u0119dzy nazwanemi tu wsiami znajduj\u0105 si\u0119 jeszcze pojedy\u0144cze folwarki i osady w\u0142o\u015bcia\u0144skie a tak\u017ce dwie ma\u0142e wioski: Mak Kula i Luoik Kula, z kt\u00f3rych ka\u017cda po dwie tylko w\u0142o\u015bcia\u0144skie sadyby zawiera. Licz\u0105 tu w og\u00f3lno\u015bci 136 sadyb (Livenh\u00f6fe), zamieszka\u0142ych przez Liw\u00f3w. Z nich 54 zachodnich nale\u017cy do d\u00f3br Popen, po\u0142o\u017conych w obr\u0119bie filii Piza Kula, wchodz\u0105cej w sk\u0142ad parafii angerm\u00fcndskiej; pozosta\u0142ych za\u015b 82 nale\u017cy do d\u00f3br Dondangen, parafii Klein Irben i jej filii Domesnez. Granic\u0119 pomi\u0119dzy niemi stanowi strumie\u0144 Irben, kt\u00f3ry przep\u0142ywa o 1\/6 mili od wsi Ud-Kula i nale\u017cy do okr\u0119gu pope\u0144skiego. nazwa \u201eLiwowie\u201c u samych\u017ce Liw\u00f3w nie jest w u\u017cyciu. Jakkolwiek akademik petersburski Sj\u00f6gren w pracach swoich o Liwach wzmiankuje, \u017ce Liwowie w dobrach Neu-Salis nazywaj\u0105 sami siebie Lib, pr\u0119dzej przypu\u015bci\u0107 nale\u017cy, i\u017c nazw\u0119 t\u0119 przyj\u0119li oni od \u0141otysz\u00f3w; ojczysty ich bowiem j\u0119zyk w okolicy Neu-Salis ju\u017c wychodzi z u\u017cycia. Kurlandzcy Liwowie znaj\u0105 wprawdzie to miano, ale u\u017cywaj\u0105 go tylko wtedy, gdy m\u00f3wi\u0105 po \u0142otewsku; sami za\u015b nazywaj\u0105 siebie randolist<\/i> (t. j. mieszka\u0144cy wybrze\u017ca), dla odr\u00f3\u017cnienia si\u0119 od \u0141otysz\u00f3w, jako mieszka\u0144c\u00f3w wn\u0119trza kraju, kt\u00f3rym daj\u0105 nazw\u0119 mo<\/i> (od s\u0142owa ma oznaczaj\u0105cego l\u0105d). nazw\u0119 t\u0119 i sami \u0142otysze przyj\u0119li, nazywaj\u0105c pogranicznych liw\u00f3w jurmalneeki<\/i> (t. j. mieszka\u0144cy morskiego wybrze\u017ca, albo zwejneeki<\/i>, to jest rybacy) i zrzadka tylko zastosowuj\u0105 do nich s\u0142owo \u201eLihb\u00easzy\u201c to jest \u201eLiwowie\u201c. Inflanccy Liwowie, kt\u00f3rych ostatni przedstawiciele tylko w dobrach Neu-Salis jeszcze si\u0119 napotykaj\u0105, pod tem mianem s\u0105, znani nie tylko u najdawniejszych miejscowych kronikarzy, ale i u ruskiego latopisca Nestora (z ostatniej \u0107wierci XI stulecia), kt\u00f3ry ich stale tak nazywa. S\u0142owem, jak daleko si\u0119gaj\u0105 historyczne wiadomo\u015bci, tak krajowe jako i zagraniczne, zawsze ten lud tem\u017ce mianem znajdujemy oznaczony. Czy wszak\u017ce Liwowie, o kt\u00f3rych prawi\u0105 Saxo i Joannes Magnus, s\u0105 tymi samymi co i spotykani w kronice Henryka \u0141otysza, nic stanowczego o tem powiedzie\u0107 nie mo\u017cna. Po ostatecznem ujarzmieniu Liw\u00f3w i ugruntowaniu w Inflantach niemieckiego panowania, nazwy \u201eLivonia\u201c i \u201e<\/span>Livones\u201c znaczenie swe odmieni\u0142y. Kronikarz Henryk \u0141otysz raz wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia kraje \u201eLivonia\u201c i \u201eLottavia\u201c czyli Liwoni\u0105 i \u0141otw\u0119, drugi raz znowu pod nazw\u0105 Liwonii zdaje si\u0119 rozumie\u0107 kraj ca\u0142y przez \u0141otysz\u00f3w, Liw\u00f3w i Est\u00f3w zamieszka\u0142y. Nast\u0119pnie nazwa Liw\u00f3w znika zupe\u0142nie. W ostatnich dopiero czasach na lud ten zwr\u00f3cono baczniejsz\u0105 uwag\u0119 i j\u0119zyk onego bada\u0107 i zg\u0142\u0119bia\u0107 zacz\u0119to. Akademia petersburska w r. 1861 wyda\u0142a nader uczone dzie\u0142o p. t.: \u201eLivische Grammatik nebst Sprachproben\u201c. Pod nazw\u0105 \u201eLivl\u00e4nder\u201c (po \u0142acinie \u201eLivonus\u201c) rozumiej\u0105 obecnie Niemcy mieszka\u0144ca Inflant tak polskich jako i szwedzkich czyli gub. ryskiej, bez wzgl\u0119du na jego pochodzenie lub narodowo\u015b\u0107. Z obszernej literatury traktuj\u0105cej o Liwach wymienimy tu tylko prace nast\u0119puj\u0105ce: 1) W. Hillner: \u201eDie Liven an der Nordk\u00fcste von Kurland\u201c, oddrukowane w \u201eBunge’s Archiv f\u00fcr die Geschichte Liv- Esth- und Curland’s\u201c, t. V, str. 159\u2014167 (Dorpat, 1847). Ta sama praca og\u0142oszon\u0105 tak\u017ce zosta\u0142a w \u201eBulletin de la classe des sciences historiques, philosophiques et politiques de l’Acad\u00e9emie Imp\u00e9riale des sciences de St. P\u00e9tersbourg, t. III, \u2116 17, staraniem P. Koeppena. 2) Sj\u00f6gren: \u201eRapport sur son voyage en Livonie et en Courlande\u201c, og\u0142oszone w \u201eMelanges russes\u201c, 1852, II, p. 235 et sequentes. 3) Przytoczone ju\u017c wy\u017cej znakomite dzie\u0142o przez Akademi\u0105 Petersbursk\u0105 wydane, a kt\u00f3rego tytu\u0142 ca\u0142kowity tu przytaczamy: \u201eJoh. Andreas Sj\u00f6gren’s Livische Grammatik nebst Sprachproben im Auftrage der kaiserl. Akademie der Wissenschaften bearbeitet und mit einer historisch-ethnographischen Einleitung versehen von Ferdinand Joh. Wiedemann\u201c, Petersburg, 1861, in 4-to maj., str. CIV i 480, a wi\u0119c og\u00f3\u0142em str. 584. Po obszerniejsze szczeg\u00f3\u0142y o Liwach przedewszystkiem do tego ostatniego dzie\u0142a czytelnik\u00f3w odsy\u0142amy. Gustaw Manteuffel<\/i>.<\/p>\n

Lixten,<\/b> niegdy\u015b ma\u0142y gr\u00f3d krzy\u017cacki przy uj\u015bciu Lik\u015bnienki do D\u017awiny; dzi\u015b ani \u015bladu po nim nie zosta\u0142o.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Liza,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Narwi<\/a> w ziemi bie\u00adl\u00ads\u00adkiej, ob. Lissa<\/a><\/i>. [Tak\u017ce Lisa<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Lizdejki,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kadaryszki<\/a>; odl. 25 w. od Suwa\u0142k, ma 48 dm., 130 mk. Nie zamieszczona ani w spisie z 1827 r., ani w Skorowidzu Zinberga.<\/p>\n

Lockszillen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Gr\u00fcnheide.<\/p>\n

Loebau<\/b> (niem.), ob. Lubawa<\/a><\/i> i Lubij<\/i>.<\/p>\n

Loebenthal<\/b> al. Loewenthal<\/i> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Grabowo. [L\u00f6benhtal<\/i> na p\u0142n. od wsi Nasuty, dzi\u015b nie istniej.]<\/span><\/p>\n

Loeblauken<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Berschkallen. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Lasdehnen.<\/p>\n

Loecknik<\/b> (niem.), w\u015b i dobra, pow. gierdawski, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Loenkendorf<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Kl.-Gnie.<\/p>\n

Loepkarten<\/b> (niem.), al. Skardupoenen<\/i>, w\u015b, pow. pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Niebudszen.<\/p>\n

Loetzen<\/b> (niem.), ob. Lec<\/a><\/i>.<\/p>\n

L\u00f6tzen-Althof<\/b> (niem.) 1.) Stary Dw\u00f3r<\/i>, pow. lecki, maj\u0105tek prywatny na terytoryum miasta Lecu po\u0142o\u017cony, od kt\u00f3rego jest tylko 2 kil. odleg\u0142y; st. p. i kol. \u017cel. Lec. Obszar ziemi wynosi 233.78 ha.<\/span><\/s>; mianowicie 32.39 ha.<\/span><\/s> roli orn. i ogr., 12.14 \u0142\u0105k, 177.51 pastw., 3.00 nieu\u017c., 8.74 wody; czysty doch\u00f3d z gruntu szacuj\u0105 na 476 mrk. 2.) L.<\/b>–Althof<\/i> (niem.), pow. lecki, tak nazywaj\u0105 teraz urz\u0119dowo twierdz\u0119 Boyen. K\u015b. Fr.<\/i><\/p>\n

L\u00f6tzener Waldbude<\/b> (niem.), le\u015bnictwo w boru do m. Lecu nale\u017c\u0105ce, pow. lecki, le\u017cy niedaleko jez. go\u0142dapskiego. [jez. Go\u0142dapiwo.]<\/span><\/p>\n

Loewenstein<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Dietrichsdorf.<\/p>\n

Loewkabuda<\/b> al. Loewkowen<\/i> (niem.), pow. go\u0142dapski, ob. Lewkowo<\/i>.<\/p>\n

Loje,<\/b> pow. \u0142ecki, ob. \u0141oje<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lokajcie,<\/b> w\u015b i folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Dobrowola, par. Sapie\u017cyszki; odl. 47 w. od W\u0142adys\u0142awowa, 5 w. od rz. Niemna. Posiada urz\u0105d gminny, szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105, s\u0105d gm. okr. IV. W 1827 r. by\u0142y tu dwie miejscowo\u015bci: Lokajcie<\/i> i L.-\u0142awa<\/i>, obie rz\u0105dowe; L. mia\u0142y 12 dm. i 136 mk.; L.-\u0142awa 44 dm. i 455 mk.; obecnie jest tylko jedna wielka wie\u015b, maj\u0105ca 107 dm. i 995 mk. M\u0142yn wodny. Folw. L. ma 201 mr. ziemi. Ob. Dobrowola<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lolidimmen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Lonky,<\/b> niem. Wiese<\/i>, ob. \u0141\u0105ki<\/i>.<\/p>\n

Looken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Kiauten.<\/p>\n

Looskeim<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Dietrichsdorf.<\/p>\n

Loppinnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Lorek,<\/b> Lorko<\/i>, imi\u0119 w\u0142asne, to samo co Waw\u00adrzy\u00adniec.<\/p>\n

Louisenhof<\/b> (niem.), 1.) dobra do gminy Pie\u00adczyn, pow. z\u0142o\u00adto\u00adw\u00adski, r. 1851 nowo za\u0142o\u017cone; obszaru mr. 2275, bud 10, dm. 4, katol. 17, ewang. 109. Parafia Kra\u00adje\u00adn\u00adka, szko\u0142a Pie\u00adczyn, poczta Z\u0142o\u00adto\u00adwo. 2.) L.,<\/b> hamernia do szlach. Cza\u00adpie\u00adl\u00adska, pow. kar\u00adtu\u00ads\u00adki. 3.) L.,<\/b> os. do \u0141a\u00adpi\u00adna, pow. kar\u00adtu\u00ads\u00adki. 4.) L.,<\/b> podobno Bia\u0142a<\/i> (?), os. do Rumii, pow. wej\u00adhe\u00adro\u00adw\u00adski, o p\u00f3\u0142torej mili od Wej\u00adhe\u00adro\u00adwa. 5.) L.,<\/b> folw. do rycer. d\u00f3br Krzy\u00adko\u00adsy, pow. kwi\u00addzy\u0144\u00adski, bud. 6, dm. 1, ewang. 32. Par. Szyn\u00adwa\u0142d, szko\u0142a Krzy\u00adko\u00adsy, poczta Nowa wioska. 6.) L.,<\/b> os. do Szczepkowa, pow. suski, przy trakcie bitym susko-i\u0142awskim. 7.) L.,<\/b> dobra che\u0142m., pow. oleckowski, st. poczt. Dunajek, dok\u0105d odl. wynosi 4 kil.; area\u0142 obejmuje 154.87 ha.<\/span><\/s> i to 127.66 ha.<\/span><\/s> roli or. i ogr., 25.68 ha.<\/span><\/s> \u0142\u0105k, 1.02 ha.<\/span><\/s> nieu\u017c., 0.51 ha.<\/span><\/s> wody; czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w wynosi oko\u0142o 700 mrk. [Ko\u0142o wsi Orzech\u00f3wko, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span> 8.) L.<\/b> al. Louisenthal<\/i>, pow. ostr\u00f3dzki, st. poczt. Brzydowo, folw. nale\u017c\u0105cy do d\u00f3br rycer. Haasenberg, kt\u00f3re razem z folw. maj\u0105 obszaru 991 ha.<\/span><\/s> i to 707 ha.<\/span><\/s> roli or. i ogr., 47 ha.<\/span><\/s> \u0142\u0105k, 52 ha.<\/span><\/s> pastw., 166 ha.<\/span><\/s> lasu, 18 ha.<\/span><\/s> nieu\u017c., 1 ha.<\/span><\/s> wody; czystego dochodu z grunt\u00f3w 5960 mrk. 9.) L.,<\/b> dobra prywatne, pow. \u015bwiecki, obejmuje area\u0142u 190.19 ha.<\/span><\/s> i to roli or. i ogr. 175.90 ha.<\/span><\/s>, \u0142\u0105k 12.99 ha.<\/span><\/s>, nieu\u017cyt. 1.30 ha.<\/span><\/s>; czysty doch\u00f3d z grunt\u00f3w (Grundsteuerreinertrag) oszacowany na 718 mrk. W\u0142asn. Floryana Dem\u00adbi\u0144\u00adskie\u00adgo. Odl. od Pruszcza, gdzie jest st. poczt., teleg. i kolei \u017cel., wynosi 2 kil. H<\/span>oduj\u0105 tu byd\u0142o oldenburskiej rasy i owce t. zw. Rambouillet. 10.) L.,<\/b> folw., pow. w\u0119goborski, stacya poczt. Kruklanki, dok\u0105d odl. wynosi 7 kil., nale\u017cy do d\u00f3br rycerskich \u017bywki (niem. Siewken) zwanych. 11.) L.,<\/b> folw., pow. prusko-i\u0142awski, st. p. Wildenhoff. 12.) L.,<\/b> folw., pow. darkiemski, st. p. Jodlauken. 13.) L.,<\/b> folw., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen. 14.) L.,<\/b> dobra, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. K\u0142ajpeda. 15.) L.,<\/b> dobra, pow. frydl\u0105dzki, st. p. W\u00f6terkeim. 16.) L.,<\/b> pow. rastemborski, st. p. Dryfort.<\/p>\n

Louisenthal,<\/b> (niem.), 1.) dobra, pow. elbl\u0105ski, nad zatok\u0105 Swie\u017c\u0105, przy granicy pow. braniewskiego. Licz\u0105 obszaru roli or. ha. 46, \u0142\u0105k 6, lasu 6, nieu\u017c. 2, wody 23, og\u00f3\u0142em obszaru ha.<\/span><\/s> 85, katol. 13, ewang. 4, dm. 1. Par. Tolkmicko, szko\u0142a Conradswalde, poczta Frombork. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Elbl\u0105ga 3\u00bd mili; dziedzic Franc. Blank. A\u017c do r. 1796 L. by\u0142o kr\u00f3l. le\u015bnictwem, poczem na prywatn\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 zamienione zosta\u0142o. 2.) L.,<\/b> folw., pow. ja\u0144sborski, st. p. Rudczany. 3.) L.,<\/b> maj\u0105tek che\u0142m., pow. szczycie\u0144ski, st. p. D\u017awierzuty (Mensguth), 1857 r. 23 mk. 4.) L.,<\/b> folw., pow. frydl\u0105dzki, st. p. Domuowo. 5.) L.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, st. p. Wystru\u0107. 6.) L.,<\/b> dobra, pow. kr\u00f3lewiecki, st. p. Kr\u00f3lewiec. 7.) L.,<\/b> folw., pow. mor\u0105ski, st. p. Mor\u0105g. 8.) L.,<\/b> os., pow. rastemborski, st. p. Rastembork. 9.) L.,<\/b> folw., pow. prusko-i\u0142awski, st. p. Schrombehnen. 10.) L.,<\/b> ob. Louisenhof<\/i>.<\/p>\n

Louisenwerth<\/b> (niem.), folw., pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Lowocie,<\/b> w\u015b, ob. \u0141owocie<\/a><\/i> i Kad<\/span>ary<\/span>szki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Loyen<\/b> (niem.), ob. \u0141oje<\/a><\/i>.<\/p>\n

Loyer-See<\/b> (niem.), ob. \u0141oje<\/a><\/i>.<\/p>\n

Loyken<\/b> (niem.), ob. \u0141ojki<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>L\u015bna,<\/b> Ilszna<\/i>, rz., ob. <\/i>Le\u015bna<\/a><\/i>, Bug<\/a><\/i>, Grodno<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Luban,<\/b> prawdopodobnie dawna nazwa rz. Turo\u015bl<\/a>. [Por\u00f3wnaj te\u017c Wincenta<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Lubartowo,<\/b> dok. Lubartuff<\/i>, by\u0142a w\u015b w pow. ja\u0144sborskim, na prusko-luterskich Mazurach, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona i trzymana. Nast\u0119pnie opustosza\u0142a i dzi\u015b z dawna ju\u017c nie istnieje. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 437. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Lubaszka,<\/b> lewy dop\u0142yw rzeki Were\u015bni, wpadaj\u0105cej do Uszy.<\/p>\n

Lubawa<\/a>,<\/b> (du\u017ca notka, w osobnym pliku.)<\/span><\/i><\/p>\n

Lubimowo,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. Pu\u0144sk; odl. 14 w. od Sejn, ma 1 dm., 7 mk.<\/p>\n

<\/a>Lubiszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 23 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 35 mk. Por. <\/i>Le\u015bnictwo<\/a><\/i>. 2.) L.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Pojewo\u0144, odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 2 dm., 31 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lub\u00f3w,<\/b> ob. Lubowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lubowo<\/b> 1.) w\u015b, nad rz. Szeszup\u0105, pow. kalwaryjski, gm. i par. Lubowo, odl. 15 w. od Kalwaryi, 34 w. od Suwa\u0142k. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. drewniany, zbudowany w r. 1770 przez k\u015b. J. A. Koz\u0142owskiego, a po\u015bwi\u0119cony dopiero 1822 r. L. by\u0142o jaki\u015b czas miasteczkiem, za\u0142o\u017conem w r. 1734 na mocy przywileju Augusta III w dawnem starostwie kadaryskiem pow. mereckim. Lecz ju\u017c przed 1850. r. zosta\u0142o zamienione na wie\u015b. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy stanowi\u0142 pierwotnie fili\u0105 Wi\u017cajn. W 1827 r. L. miasto rz\u0105dowe mia\u0142o 99 dm., 812 mk.; obecnie 64 dm., 1066 mk. Gm. L. ma 4520 mk., rozleg\u0142. 15294 mr., s. gm. ok. I i st. p. m. Kalwarya o 15 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Aleksandrowo, Aleksandr\u00f3w, Bawirsze, Borkowszczyzna, Briezina, Budwiecie, Epidemia, G\u0142o\u015bniki, Grynkiszki, Jurgiszki, Juziszki, Juzukowizna, Kamionka, Klinowo, Koz\u0142owo, Ledziszki, Lepino, Lub\u00f3w, Makowszczyzna, Nowa-wie\u015b, Nowa-wola, Nowe-pilekalny, Nowosady, Ogonie, Olszanka, Ossowa, Pasieki, Pilekalnie w\u015b i folw., Podlub\u00f3wek, Pograwie, Pojawy, Polecmorgi, Potasznia, Rykacieje w\u015b i fol., Sa\u0142opierogi, Santoka, Skajstele, Skaj\u015bcie, Sobolewo, Starabuda, Suchowola, Szarkajcie, Szarki, Tr\u0119piny, Trzybarcie, Wo\u0142kowizna i Zielona-buda. 2.) L.,<\/b> Lubiejowo<\/i>, ob. Dro\u017c\u0119cin<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Lucieniszki,<\/b> w\u015b, pow. trocki, gm. Wysoki Dw\u00f3r, mia\u0142a 21 dusz rew.<\/span><\/p>\n

<\/a>Lucknainen<\/b> (niem.), ob. <\/i>\u0141uknajno<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lucknainer F\u00e4hre<\/b> (niem.), ob. \u0141uknai\u0144ski przew\u00f3z<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lucknainer-See<\/b> (niem.), ob. \u0141uknajno<\/a><\/i>.<\/p>\n

Luczuny,<\/b> w\u015b, pow. kowie\u0144ski, gm. Wilkija odl. o <\/span> 18 w.).<\/s><\/span> Maj\u0105 tu Krukowscy 21 dz.<\/span><\/p>\n

Ludenrode<\/b> (niem.), dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Ludwigsburg<\/b> (niem.), folw., pow. gierdawski, st. p. Friedenberg.<\/p>\n

Ludwigshoehe<\/b> (niem.), 1.) dobra, pow. braniewski, st. p. Braniewo. 2.) L.,<\/b> dobra, pow. gierdawski, st. p. Skandau.<\/p>\n

Ludwik\u00f3wka<\/b> 1.) w\u015b, pow. mohylowski, na pograniczu jampolskiego, gm. Serby, nad rz. \u0141ozow\u0105; mk. 410, dm. 84, ziemi w\u0142o\u015bc. 407, dwors. 804 dz., par. Czernijowce. Nale\u017ca\u0142a do Lubomirskich, dzi\u015b Wojtkiewicz\u00f3w. Grunta g\u00f3rzyste, glinkowate. 2.)<\/span><\/s> 2.) L.,<\/b> w\u015b nad stawem rz. Wiszni, pow. winnicki, gm. J\u00f3\u017awin, par. Winnica, ma 40 dm., grunta r\u00f3wne, lesiste, urodzajne, dobre m\u0142yny, staw rybny. Nale\u017ca\u0142a do Apolinarego Grygolewskiego, dzi\u015b do sukcesor\u00f3w Pirogowa. Por. Wisznia<\/i> i Szeremet\u00f3wka<\/i>. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. uszycki, gm. Os\u0142am\u00f3w, par. Wo\u0144kowce, nad rz. Bystr\u0105 (Niecypor\u00f3wk\u0105 ?), dop\u0142ywem Kalusa, 62 domy, 306 mk., 377 dzies. ziemi w\u0142o\u015bc. Nale\u017cy do klucza wo\u0144kowieckiego, w\u0142asno\u015b\u0107 Ko\u00adsiel\u00adskich. 4.) L.,<\/b> mylnie, ob. Ludwipol<\/i>. 5.) L.,<\/b> por. Ludwin\u00f3wka<\/i>. Dr. M.<\/i><\/p>\n

Ludwikowo<\/b> 1.) kol., pow. nieszawski, gm. S\u0119dzin, par. Byczyna. 2.) L.,<\/b> pow. nieszawski, gm. i par. Byto\u0144. Por. Litychowo<\/i>. 3.) L.,<\/b> w\u015b, pow. koni\u0144ski, gm. Rzg\u00f3w, par. Grabienice. Le\u017cy na zach\u00f3d od Konina o w. 18, ma powierzchni 34 mr., 43 mk., grunt \u017cytni zimny; ob. Grabienice<\/i>. 4.) L.,<\/b> kol. w\u0142o\u015bc., pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Szczawin, par. Goworowo. Ma 217 mk. i 1700 mr. ziemi. Por. Krasne<\/i> (?). 5.) L.,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki; odl. 32 w. od Maryampola, ma 4 dm., 77 mk., ob. Iwaniszki<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ludwinopol,<\/b> ob. Usnarz Ludwinopol<\/a><\/i>.<\/span><\/p>\n

Ludwin\u00f3w<\/b> [\u2026] 29.) L.,<\/b> osada miejska, przedtem mko, nad rz. Szeszup\u0105, pow. kalwaryjski, gm. i par. Ludwin\u00f3w; odl. 12 w. od Kalwaryi, 52 w. od Suwa\u0142k, le\u017cy na wzg\u00f3rzu panuj\u0105cem nad dolin\u0105 Szeszupy, do kt\u00f3rej wpada tu Sudo\u0144. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. drewniany, s\u0105d gminny okr. II, urz\u0105d gminny, szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105 ewangclick\u0105. W 1827 r. by\u0142o tu 125 dm. i 1138 mk.; w 1860 r. 115 dm. i 1619 mk. (1159 \u017cyd.); obecnie ma 159 dm. i 1942 mk. L. za\u0142o\u017cony zosta\u0142 na gruntach osady Tr\u0105by Pu\u0144skie, nale\u017c\u0105cej do sstwa pu\u0144skiego, przez Ludwika Pocieja kaszt. wile\u0144skiego, hetm. w. lit. i star. pu\u0144skiego, w 1719 r. za przywilejem Augusta II. Le\u017c\u0105c przy g\u0142\u00f3wnym \u00f3wczesnym trakcie litewskim sta\u0142 si\u0119 handlow\u0105 osad\u0105, zaludnion\u0105 przewa\u017cnie przez \u017cyd\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy za\u0142o\u017cony z drzewa w 1715 r. przez Ludwika Pocieja popad\u0142 w ruin\u0119. Par. L. dek. kalwaryjski: 4635 dusz. Gmina L. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. II w miejscu, ma 5690 mk., rozl. 13971 mr., st. poczt. Kalwarya o 12 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Anielin, Au\u017ckity, Balejki, Barasznie, Bia\u0142okrynica, Borsuki, Buchta, Buryszki, Cegielnia, Dalginie, Hermaniszki, Karolinka, Kiewinie, Kirklewo, Ku\u0142aki, Kumielany, Lucyan\u00f3w, Ludwin\u00f3w, Nowina, Osztrule, Podbia\u0142okrynica, Podbuchta, Podd\u0119bina, Podlenarty, Podm\u0142ynarskie; Podpiotrowszczyzna, Podpo\u017celstwo, Podprodobole, Posudonie, Po\u017celstwo, Po\u017cerele, Rejdoryszki, Rudwaliszki, Stabuliszki, Starobudziszki, Szy\u0142owate, Taraszyszki, Trabiszki, Turgo\u0142\u00f3wka-Kalwaryjska, Turgo\u0142\u00f3wka-Ludwinowska, Udrupie, Ungaryn, Zacharowszczyzna, Zwiniszki, \u017bajdog\u0142o i \u017belstwo. Dobra rz\u0105dowe ekonomia L. lit. A., pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1855 rozleg\u0142e mr. 25116, sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z nast\u0119puj\u0105cych realno\u015bci: lasy le\u015bnictwa Buchta z osadami: Anc\u0142awka, Kiejdobole, Narty albo Mosto, Dodpale, Podpidziszki, Podsiemnice albo Posiemnicze, Pod\u017celstwo, obejmuj\u0105ce rozleg\u0142o\u015bci mr. 14058. Jeziora mr. 860. W\u015b Posudonie mr. 444; w\u015b Stabuliszki mr. 245; w\u015b Szy\u0142awaty mr. 832; w\u015b Turgo\u0142awka mr. 562; w\u015b Gulbiniszki mr. 1530; w\u015b Krzywa mr. 728; w\u015b Danieliszki mr. 178; w\u015b Dwieratynie mr. 70; w\u015b Giwiszki mr. 537; w\u015b Ponausupie mr. 668; w\u015b Po\u017carele mr. 415; w\u015b Wi\u015bnio\u0142awka mr. 97; w\u015b Czarna Krynica mr. 133; w\u015b Czerwona Krynica mr. 47; w\u015b Malina mr. 175; w\u015b Podkierklewo mr. 51; w\u015b Torupie mr. 106; w\u015b Wozniczki mr. 172; w\u015b Amalwiszki mr. 755; w\u015b Dauksze mr. 2000; w\u015b Widgierele mr. 283; w\u015b Podawinie mr. 1783; w\u015b Putryszki mr. 1016; w\u015b Warnupiany mr. 1396; w\u015b Taraszyszki mr. 317. Osady: Dorgucie al. Dylginie mr. 134; Kirkiewo mr. 232; Komieciszki mr. 119; Karcieliszki al. Warnaliszki mr. 162; Baraginie mr. 104; Bagdaliszki al. Rejdaryszki mr. 75; Samowszczyzna mr. 105; Wysoka Buchta mr. 87; wsie: Moskiewska g\u00f3ra, Podskordupiany, Podwarty, Podpozie\u0142stwo, Szy\u0142osady, Skordupiany, Warty. Dobra majorat Ludwin\u00f3w lit. B., nadane na prawach majoratu w r. 1835 b. Namiestnikowi Kr\u00f3lestwa Polskiego Teodorowi hr. Bergowi, pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1855 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku Ludwin\u00f3w mr. 423; folw. Nowina mr. 348; grunta Baryszki mr. 230; folw. Buchta Wielka mr. 88, lasy mr. 1766, razem mr. 3648; oraz wsie: \u017belstwo osad 21, z grun. mr. 542; w\u015b Po\u017celstwo os. 17, z grun. mr. 368; w\u015b Balejki os. 4, z grun. mr. 194; osada Podm\u0142ynarska 1, z grun. mr. 48; w\u015b Ostrule os. 9, z grun. mr. 264; w\u015b Ku\u0142aki os. 33, z grun. mr. 979; w\u015b Nowina os. 22, z grun. mr. 603; w\u015b Zwieniszki os. 2, z grun. mr. 87; w\u015b Strozdy os. 30, z grun. mr. 803; w\u015b Bia\u0142a Krynica os. 11, z grun. mr. 273; w\u015b Hermaniszki os. 20, z grun. mr. 282; w\u015b Kiwinie os. 2, z grun. mr. 148; osada Stare Rudziszki z grun. mr. 20; os. Dalginie z grun. mr. 20; os. Prodobole z grun. mr. 65; os. Zacharowszczyzna z grun. mr. 46; os. Stare Budziszki z grun. mr. 77; os. Podturupie z grun. mr. 65; os. Zajdeg\u0142o os. 2, z grun. mr. 59; os. Dalginie os. 3, z grun. mr. 80; w\u015b Trabiszki os. 13, z grun. mr. 361; os. Rudwaliszki z grun. mr. 65; os. Podlenarty z grun. mr. 47; os. Podd\u0119bina z grun. mr. 21. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ludwipol,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Wejwery; odl. 35 w. od Maryampola, ma 2 dm., 30 mk. [Mylnie: Ludwik\u00f3wka<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Ludzborz,<\/b> ob. Lidzbark<\/i>.<\/p>\n

Lug<\/b> (dok.), ob. \u0141\u0119g<\/i>.<\/b><\/p>\n

Luizyana,<\/b> folw., pow. darkiemski, st. p. Karpowo.<\/p>\n

<\/a>Luki<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Wisztyniec, odl. 30 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 24 dm., 153 mk. 2.) L.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki, odl. 24 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 40 mk. Ob. <\/i>Kidule<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lukiszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki, odl. 23 w. od W\u0142adys\u0142awowa, 1 dm., 13 mk. Ob. Kidule<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lukka<\/b> (niem.), ob. \u0141uka<\/a><\/i> i Galindya<\/a><\/i>.<\/p>\n

Luklingiany,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Krakopol, odl. 143 w. od Kalwaryi, ma 39 dm., 283 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 25 dm., 185 mk.<\/p>\n

Luliszki,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. Podawinie, par. Dauksze; odl. 26 w. od Kalwaryi, 8 dm., 41 mk. Dobra L., nadane w r. 1835 jenera\u0142-majorowi von der Launitz, pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1855 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku Luliszki rozleg\u0142o\u015bci mr. 760, lasu mr. 798, razem mr. 1558. W\u015b Kumiecie osad 14, z grun. mr. 373; w\u015b Plinie osad 29, z grun. mr. 493.<\/p>\n

Luschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow, g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Lustberg<\/b> (niem.), folw. nad rz. Jesi\u0105, pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144. Le\u017cy w stronie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej od Maryampola, o 14 w. od m. Preny. Ma 61 mk., gruntu 301 mr. Ob. Jakimiszki<\/i>.<\/p>\n

Lusznia,<\/b> jez., ob. Kojle<\/a><\/i>.<\/p>\n

Lutejka,<\/b> rz., prawy dop\u0142yw Niemna<\/a> (ob.).<\/p>\n

Lutycy,<\/b> Weletowie<\/i>, Wilcy<\/i>, szczep s\u0142owia\u0144ski z czas\u00f3w przedhistorycznych nad Odr\u0105 a\u017c do Baltyku.<\/p>\n

Lutynia,<\/b> por. Jama<\/i>.<\/p>\n

Lutynia,<\/b> rz., ob. Lutnia<\/i>.<\/p>\n

Lutzicken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Lwa,<\/b> w dolnym biegu nazywana Mostw\u0105, prawy dop\u0142yw Stwigi, prawego dop\u0142ywu Prypeci<\/a>.<\/p>\n

Lyndenaw<\/b> (dok.), ob. Linowo<\/i>.<\/p>\n

Lynolfen<\/b> (dok.), ob. Linowe<\/i>.<\/p>\n

Lyssen<\/b> (niem.), ob. Lisy<\/i>.<\/p>\n

Lyssewen<\/b> (niem.), ob. Lisewo<\/i>.<\/p>\n

Lyssken<\/b> (niem.), ob. Liski<\/i>.<\/p>\n

Lyszken<\/b> (dok.), ob. Liski<\/i>.<\/p>\n

Lysz<\/b>\u2026, por. Lyss<\/i>\u2026<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Lakiele, Lasanka, Lasek, Laskowskie, Laszki, La\u015bmiady, Lebiedzin, Lega, Lejbogole, Lejmielewizna, Lejpuny, Lejzer\u00f3wka, Lempie, Lenarty, Lenkupchen, Leonardowo, Lepianki, Leszczewo, Leszcz\u00f3wek, Leszkiemie, Lewo\u0144ce, Lichosielce, Link, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12838,"parent":12628,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-12694","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nLitera L - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera L\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Lakiele, Lasanka, Lasek, Laskowskie, Laszki, La\u015bmiady, Lebiedzin, Lega, Lejbogole, Lejmielewizna, Lejpuny, Lejzer\u00f3wka, Lempie, Lenarty, Lenkupchen, Leonardowo, Lepianki, Leszczewo, Leszcz\u00f3wek, Leszkiemie, Lewo\u0144ce, Lichosielce, Link, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-06-05T15:18:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-l.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1198\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1506\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"175 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/\",\"name\":\"Litera L - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-l.jpg\",\"datePublished\":\"2020-04-25T15:48:19+00:00\",\"dateModified\":\"2020-06-05T15:18:53+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-l.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-l.jpg\",\"width\":1198,\"height\":1506},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/l\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Litera L\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Litera L - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera L","og_description":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Lakiele, Lasanka, Lasek, Laskowskie, Laszki, La\u015bmiady, Lebiedzin, Lega, Lejbogole, Lejmielewizna, Lejpuny, Lejzer\u00f3wka, Lempie, Lenarty, Lenkupchen, Leonardowo, Lepianki, Leszczewo, Leszcz\u00f3wek, Leszkiemie, Lewo\u0144ce, Lichosielce, Link, […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-06-05T15:18:53+00:00","og_image":[{"width":1198,"height":1506,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-l.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"175 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/","name":"Litera L - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-l.jpg","datePublished":"2020-04-25T15:48:19+00:00","dateModified":"2020-06-05T15:18:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-l.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-l.jpg","width":1198,"height":1506},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/l\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Litera L"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12694","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12694"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12694\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12628"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12838"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12694"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}