{"id":12692,"date":"2020-04-25T17:47:46","date_gmt":"2020-04-25T15:47:46","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=12692"},"modified":"2020-05-15T15:55:59","modified_gmt":"2020-05-15T13:55:59","slug":"k","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/","title":{"rendered":"Litera K"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku<\/h3>\n

Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom III, IV, V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym)<\/p>\n

Kadaryszki<\/a>, Kadysz<\/a>, Kajliny<\/a>, Kajmele<\/a>, Kalinowo<\/a>, Kalkowo<\/a>, Kalna<\/a>, Kalwiszki<\/a>, Ka\u0142\u0119czyn<\/a>, Kamienne<\/a>, Kamie\u0144<\/a>, Kamionka<\/a>, Kamion\u00f3wka<\/a>, Kapczany<\/a>, Kapininy<\/a>, Kap\u0142anowce<\/a>, Karasiewo<\/a>, Karcewo<\/a>, Karkliny<\/a>, Karolin<\/a>, Karolina<\/a>, Karolinowo<\/a>, Karpa<\/a>, Kasztan\u00f3wka<\/a>, Kasztelaciszki<\/a>, Kawina<\/a>, Kawiszki<\/a>, Kazimier\u00f3wka<\/a>, Ka\u017cany<\/a>, K\u0105ty<\/a>, Kelig<\/a>, Kepeitschen<\/a>, Keppurdeggen<\/a>, K\u0119piny<\/a>, Kibisze<\/a>, Kiecie<\/a>, Kiegskehmen<\/a>, Kie\u0142baska<\/a>, Kie\u0142min<\/a>, Kierceliszki<\/a>, Kierzek<\/a>, Kiewa-Kalnis<\/a>, Kijewo<\/a>, Kile<\/a>, Kiliany<\/a>, Kiliniki<\/a>, Kirsna<\/a>, Kiry\u0142szczyzna<\/a>, Kleeberg<\/a>, Klejwy<\/a>, Kleszczewo<\/a>, Kleszcz\u00f3wek<\/a>, Klimowszczyzna<\/a>, Klonoraj\u015b\u0107<\/a>, Klonowa g\u00f3ra<\/a>, Klonownica<\/a>, K\u0142ejpeda<\/a>, K\u0142opotka<\/a>, Kobeldziszki<\/a>, Kobyli k\u0105t<\/a>, Kobylno<\/a>, Kocio\u0142<\/a>, Kocio\u0142ek<\/a>, Kocio\u0142ki<\/a>, Kodzie<\/a>, Kodziowce<\/a>, Koenitzberg<\/a>, Kojle<\/a>, Kokner<\/a>, Kolendzie<\/a>, Kolendziszki<\/a>, Kolesniki<\/a>, Koletnik<\/a>, Kolleszisken<\/a>, Kolnica<\/a>, Kolniczanka<\/a>, Kolno<\/a>, Kolpakowa<\/a>, Komasz\u00f3wka<\/a>, Komisarowo<\/a>, Komoru\u0144ce<\/a>, Kompocie<\/a>, Koniecb\u00f3r<\/a>, Koniuchy<\/a>, Konknarysz<\/a>, Konopki<\/a>, Konstantyn\u00f3wka<\/a>, Kopanica<\/a>, Kopanie<\/a>, Kopciowo<\/a>, Kopiec<\/a>, Kopijki<\/a>, Kopytkowo<\/a>, Korejwicze<\/a>, Korobiec<\/a>, Korytki<\/a>, Kosaki<\/a>, Kosi\u0142y<\/a>, Kosowo<\/a>, Kossowszczyzna<\/a>, Koszary<\/a>, Ko\u015bcielne<\/a>, Kotkiszki<\/a>, Kotowina<\/a>, Kowale<\/a>, Kowalki<\/a>, Kowniany<\/a>, Koziki<\/a>, Koziula\u0144ce<\/a>, Koz\u0142\u00f3wek<\/a>, Ko\u017alin<\/a>, Krakinis<\/a>, Kramnik<\/a>, Krasne<\/a>, Krasnoborka<\/a>, Krasnoborki<\/a>, Krasnogruda<\/a>, Krasnopol<\/a>, Krasnowo<\/a>, Krasnyb\u00f3r<\/a>, Kraszta<\/a>, Kra\u015bnik<\/a>, Krejsa<\/a>, Krejwa<\/a>, Krejwas<\/a>, Krejwiany<\/a>, Krejwi\u0144ce<\/a>, Krewel<\/a>, Krokotschen<\/a>, Kropiwne<\/a>, Kroszewo<\/a>, Krosz\u00f3wka<\/a>, Kr\u00f3lowa gora<\/a>, Kr\u00f3l\u00f3wek<\/a>, Krucieniszki<\/a>, Krupin<\/a>, Kruszewo<\/a>, Kruszki<\/a>, Krusznik<\/a>, Kryksztany<\/a>, Kry\u0142atka<\/a>, Krzemianka<\/a>, Krzemieniucha<\/a>, Krzewin<\/a>, Krzymek<\/a>, Krzywa\u0144ce<\/a>, Krzywe<\/a>, Krzywiec<\/a>, Krzywulka<\/a>, Krzy\u017cewko<\/a>, Krzy\u017cewo<\/a>, Krzy\u017cowo<\/a>, Kube\u0142dzie<\/a>, Kuchnia<\/a>, Kuciuliszki<\/a>, Kuciuny<\/a>, Kucze<\/a>, Kudrany<\/a>, Kudrynki<\/a>, Kujawy<\/a>, Kukle<\/a>, Kuknielno<\/a>, Kukowka<\/a>, Kukowo<\/a>, Kukowo-Stare<\/a>, Kuk\u00f3w<\/a>, Kuk\u00f3wko<\/a>, Kuligi<\/a>, Kulisze<\/a>, Ku\u0142akiszki<\/a>, Ku\u0142akowszczyzna<\/a>, Ku\u0142a\u0144ce<\/a>, Kumiecie<\/a>, Kummetschen<\/a>, Kunicha<\/a>, Kuniga\u0142\u00f3wka<\/a>, Kunis<\/a>, Kupowo<\/a>, Kuprelek<\/a>, Kurdymokszty<\/a>, Kurku\u0142<\/a>, Kuryanki<\/a>, Kurzyniec<\/a>, Kutuz\u00f3wka<\/a>, Kuty\u0142y Podsumowo<\/a>.<\/p>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

(Niekt\u00f3re na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka niemieckie zaczynaj\u0105ce si\u0119 od K<\/i>., pisz\u0105 si\u0119 te\u017c przez C<\/i>. np. Kastnitz<\/i> lub Castnitz<\/i>; gdyby wi\u0119c kt\u00f3rej nazwy tej kategoryi nie by\u0142o poni\u017cej, prawdopodobnie znajdzie si\u0119 pod C<\/i>).<\/p>\n

Kabaki<\/b> 1.) w dok. Kobaki<\/i>, w\u015b i dobra, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Malecz, 22 w. od Pru\u017cany. W\u015b ma 51 dm., 624 mk., szko\u0142\u0119, 805 dz.; dobra w\u0142asno\u015b\u0107 W\u0142od\u00adk\u00f3w, z fol. Kamienica 1399 dz. Cegielnia, gorzelnia, wiatrak. W\u015b nale\u017ca\u0142a do w\u00f3jtowstwa kobakowskiego, w ekonomii kobry\u0144skiej. Pod\u0142ug rewizyi D. Sapiehy z r. 1563 we wsi by\u0142o 24 w\u0142\u00f3ki gruntu \u015bredniego, z tego 1 w\u0142\u00f3ka wolna na w\u00f3jtowstwo a 23 za op\u0142at\u0105. Z w\u0142\u00f3ki p\u0142acili 97 gr. Wog\u00f3le z 23 w\u0142\u00f3k 37 k\u00f3p i 11 gr., z naddatk\u00f3w za\u015b 3 kopy 13 gr. i 3\u2153 den., razem 40 k\u00f3p, 24 gr. 3\u2153 den. W sk\u0142ad w\u00f3jtowstwa wchodzi\u0142y wsi: K., Sozonowicze, Dubow Chlew, Parchwenowicze, \u0141ukomi\u0142, Sosn\u00f3wka i Piszczanka. Suma dochodu z w\u00f3jtowstwa 175 k\u00f3p 7 gr. i 3\u2153 den. 2.) K.,<\/b> urocz. w dobrach Choroszewicze, pow. s\u0142onimski. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. s\u0142onimski, gm. Koz\u0142owszczyzna, 17 w. od S\u0142onima, 14 dm., 206 mk., 246 dz. 4.) K., w\u015b, pow. s\u0142onimski, gm. Stara Wie\u015b, 27 w. od S\u0142onima, 320 dz.<\/span><\/p>\n

Kabinie<\/b> albo Kabiny<\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya. Odl. 48 w. od Kalwaryi, ma 30 dm., 124 mk.<\/p>\n

Kackheim<\/b> (niem.), wie\u015b, pow. gierdawski, st. p. Alberga.<\/p>\n

Kackschen<\/b> (niem.), trzy wsie, zwane K.<\/i> al. Ziegen<\/i>, Gross-K<\/i>. i Klein-K<\/i>. al. Czoken<\/i>, powiat ragnecki, st. p. Neu-Eggleningken.<\/p>\n

Kacprowo,<\/b> w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 49 mk.<\/p>\n

Kaczki,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Dobrowola, 43 w. od Wo\u0142kowyska, 391 dz.<\/span><\/p>\n

Kadarynie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze; odl. 31 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 33 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kadaryszki,<\/b> folw., pow. suwalski, gmina Kadaryszki, par. Lubowo; odl. 27 w. od Suwa\u0142k, ma 5 dm., 12 mk. Gm. K. liczy 5787 mk., rozl. 18096 mr., s\u0105d gm. okr. IV w Starej Ha\u0144czy o 9 i p\u00f3\u0142 w., st. poczt. Szypliszki. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Baranowo<\/a>, Bojary<\/a>, Bojary<\/a>, Bondziszki<\/a>, B.-ma\u0142e, Ejszeryszki<\/a>, Folusz, Grygaliszki, Gulbieniszki, Gutowszczyzna, Ja\u0142owo, Jasionowo, Jodjeziory, Jodjeziorki, Kadaryszki, Kamionka, Kleszcz\u00f3wek<\/a>, Krejwiany<\/a>, Ku\u0142ak [Olszanka<\/a> Ku\u0142ak (14.)]<\/span>, Lizdejki<\/a>, Maryanka<\/a>, Maszutkina<\/a>, Micha\u0142\u00f3wka, Muchowo [Sumowo-Muchy<\/a><\/i>]<\/span>, Nowa-Kamionka, Olszanka-Makowszczyzna<\/a>, Pobondzie<\/a>, Poplin<\/a>, Postawel<\/span>e<\/a>, Poszeszupie<\/a>, Potopy<\/a>, Rowele<\/a>, Rut<\/span>ka-T<\/span>artak<\/a>, Sidory<\/a>, Sidory-zapolne<\/a>, Sikorowszczyzna<\/a>, Smaczna-woda<\/a>, Smolnica<\/a>, Smolniki<\/a> w\u015b i folw., Smolniki ma\u0142e, Soliny<\/a>, Trzcianka<\/a>, Uzdziejek<\/a>, Wierzbiszki<\/a>, Wingrany<\/a> w\u015b i folwark i Wingranki<\/a>. Pod\u0142ug opisu z r. 1854 z d\u00f3br rz\u0105dowych K. wydzielony zosta\u0142 w r. 1838 majorat na rzecz genera\u0142a piechoty Skobelewa. W sk\u0142ad majoratu wchodzi folwark Zaboryszki<\/a>, wsie: Szl\u0105zak<\/a>, Weso\u0142\u00f3wka [Weso\u0142owo<\/a> ?]<\/span>, Lowocie [\u0141owocie<\/a>]<\/span>, Pokomsze<\/a>, Zawady<\/a> [Na wsch. od jez. Grau\u017ce.]<\/span>, Grawice [Grau\u017ce ?]<\/span>, Sitkowizna<\/a>, Dembniak [D\u0119bniak<\/a>]<\/span>, Olszanka, Lipina, Lipniak [Ko\u0142o Fornetki.]<\/span>, Fornetka, Przejma<\/a>, Szelment [Szelmentka<\/a><\/i> ?]<\/span>, Moskiewszczyzna<\/a>, Bary\u0142y [Mo\u017ce Becej\u0142y<\/a> ?]<\/span>, Ilgiel, jezioro I\u0142gie [I\u0142giel]<\/span> i jezioro Jodel. Do sk\u0142adu ekonomii rz\u0105dowej Kadaryszki wchodz\u0105: folwark i wie\u015b Auksztokalnie [Litwa]<\/span>, folw. i w\u015b Kleszcz\u00f3wek z m\u0142ynem wodnym, folw. i wie\u015b Bokrzyszki z m\u0142ynem wodnym [Litwa]<\/span>, wie\u015b Widgierele v. Wartelle [Dwie wsie Wigrele i Wartele, dzi\u015b Litwa]<\/span>, folw. Nowosady [Litwa]<\/span>, wsie Klinowo<\/a> [Ko\u0142o miasteczka Lubowo, dzi\u015b Litwa]<\/span> i Krepo\u017cany, folw. Burniszki i Olszanka, wsie Stankuny, Grybino [Grzybina]<\/span>, Burniszki i Olszanka, folw. Trydonie [Litwa]<\/span>, wsie: Harmudziszki [Garmudziszki, dzi\u015b Litwa]<\/span>, Kowniszki<\/a> [Litwa]<\/span>, Trydonie-Neudry\u0144ce [Litwa]<\/span> i Trydonie-Podworze [Litwa]<\/span>, folwark i wie\u015b Postawelle [Postawele]<\/span>, folw. i wie\u015b Jurgiszki, wie\u015b Baworze [Barwisze, dzi\u015b Litwa.]<\/span>, folw. i wie\u015b Poszeszupie z m\u0142ynem wodnym, wie\u015b Smolica, folw. i w\u015b Ejszeryszki, wsie Grygaliszki i Bojary, folw. Kadaryszki z m\u0142ynem wodnym, folwarki: Kamionka, Kupowo, Olszanka Ku\u0142ak [Mi\u0119dzy Potopami a Olszank\u0105.]<\/span>, Wi\u017cajny, wsie: Andrzejewo, Budzisko, Bolcie ma\u0142e i wielkie, Baranowo, Borkowszczyzna, Bondziszki, Bia\u0142eb\u0142oto, wsie: Budzisko-cegielnia, Czerwonka, Folusz z m\u0142ynem wodnym, Gungliszki, Gromadczyzna, Gulbieniszki, Jasionowo, Ignatowizna, Jeglenice [?]<\/span>, Ja\u0142owo wielkie i ma\u0142e, Jeziorki, Jegleniszki [Zapewne Ogliniszki, dzi\u015b Litwa.]<\/span>, Kup\u00f3w, Krzemionka, Kocio\u0142ki, Leszkiemie, Laskowskie, Maryanka, Munda [Mauda]<\/span>, Matyn v. Pawe\u0142ki, Makowszczyzna, Nowa wola, Obliny wielkie [Okliny ?]<\/span>, Obliny ma\u0142e, Olszanka Ku\u0142ak, Pobondzie, Potarzynia, osada Polulkiemie, wsie: Podlub\u00f3wek [Litwa]<\/span>, Potopy, Postawelek, Rutka tartak, Romaniszki, Rogo\u017cany wielkie [Rogo\u017cajny Wielkie]<\/span>, Rogo\u017cany ma\u0142e [Rogo\u017cajny Ma\u0142e]<\/span>, Rowelle [Rowele, w S\u0142owniku Rawele<\/a><\/i>.]<\/span>, Rak\u00f3wek, Stanieliszki [Stanieluszki]<\/span>, Szelmentka, Scib\u00f3w, Siekierowo, Szeszciow\u0142oki, Sidory, Soliny, Sadzawki, Trzcianka, Uzdziejek, Wi\u0142kowizna [Wo\u0142kowizna, dzi\u015b Litwa.]<\/span>, Wojpunie [Wojponie]<\/span>, Wierzbiszki, Wizg\u00f3<\/span>ry, Wojciuliszki, Wysokie, Wi\u0142kupie, Wo\u0142ownia, miasto Wi\u017cajny z m\u0142ynem wodnym Bielcie [Bolcie]<\/span>, Lub\u00f3w [Miasto miasto Lubowo, dzi\u015b Litwa],<\/span> w\u015b Durowizna, osady; Much\u00f3w [Sumowo-Muchy]<\/span>, Bogo\u017cany \u015brednie [Rogo\u017cajny ?]<\/span>, Uzmando v. Bendzisko [U\u017cmauda v. Budziszki Wi\u017cajnskie]<\/span>; jeziora: Wi\u017cajny, Wistne [Wistu\u0107, oficjalnie za\u015b Wisztu\u0107.]<\/span>, Kaprelek [Kuprelek]<\/span>, Predelek v. Tredelek, Eseryszki [Ejszeryszki]<\/span>, Modyszki, Oblino [Okliny ?, mo\u017ce jez. Oklinek]<\/span>, Igliniszki, Siekierowo, Maryanka [Maria\u0144skie]<\/span>, Maryanka druga [W pobli\u017cu (na p\u0142n.-zach.) jez. Maria\u0144skiego, dzi\u015b bez nazwy ?]<\/span>, Talejk wielkie, Talejk ma\u0142e, Berzyny [Litwa]<\/span>, Wigrzeny [Mo\u017ce Wigrele ?, dzi\u015b Litwa.]<\/span>, Grausze [Grau\u017ce]<\/span>, Letopy [Potopy]<\/span>, Bia\u0142e [Mo\u017ce Bia\u0142e przy Wsi Potopy ew. jez. Czarne + Bia\u0142e na p\u0142n. od Smolnik.]<\/span>, Barwinek<\/a>, P\u0142owszynek v. Plewszynek<\/a>, Polandze [Pobondzie<\/a>]<\/span>, Postawelek, Przechodnie, Okr\u0105g\u0142e, Perty, Krejwele [Krejwelek]<\/span>, Rak\u00f3wek, Wysokie, Jankowskie, Sudanskie [Sudawskie]<\/span>, Ejszyszki [Mo\u017ce Ejszeryszki<\/a> ew. Ej\u015bciszki<\/a> (dzi\u015b Litwa).]<\/span>, Karasinko, Bokrzyszki, Widgierek, Postawek, Kupowo, Ja\u0142owo, Ja\u0142owek i Sumowo. Pod\u0142ug \u015bladu z r. 1838 rozleg\u0142o\u015b\u0107 w gruntach wynosi\u0142a mr. 11,502, w lasach mr. 4855. Starostwo niegrodowe kadaryskie by\u0142o po\u0142o\u017cone w wojew\u00f3dztwie i powiecie trockim. W r. 1766 posiadali je Ignacy i Helena Ogi\u0144scy, marsza\u0142kostwo w. ks. lit., op\u0142acaj\u0105c z niego kwarty z\u0142p. 2,548 gr. 15, a hyberny sp\u00f3lnie z starostwem ma\u0107kowskiem z\u0142p. 3,000. Na sejmie war\u00adszaw\u00adskim z r. 1773\u201475 stany rzeczypospolitej nada\u0142y to\u017c starostwo w 50-letnie posiadanie emfiteutyczne Andrzejowi i Paulinie z Szembek\u00f3w Ogi\u0144skim, sekr. w. ks. lit., \u0142\u0105cznie z wsi\u0105 Brzozow\u0105, le\u015bnictwem ma\u0107kowskiem i ststwem p\u0142otelskiem. Na sejmie za\u015b z roku 1776 uchwalono od\u0142\u0105czy\u0107 w\u0142\u00f3k pi\u0119tna\u015bcie z starostwa kadaryskiego na uposa\u017cenie plebanii ko\u015bcio\u0142a lubowskiego. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kad\u0142ub\u00f3wka,<\/b> wie\u015b gub. grodz. w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

Kadszen-Duden<\/b> al. Duden<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Kadysz,<\/b> w\u015b nad Czarn\u0105 Ha\u0144cz\u0105, pow. augustowski, gm. Wo\u0142owiczowce, par. Teolin, w pi\u0119knem po\u0142o\u017ceniu, blisko uj\u015bcia Marychy do Ha\u0144czy. Odl. 53 w. od Augustowa. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z kilku odr\u0119bnych cz\u0119\u015bci, przybieraj\u0105cych coraz to inne nazwy od w\u0142a\u015bcicieli takowych. Spis z 1827 r. wylicza pi\u0119\u0107 oddzielnych cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re liczy\u0142y 34 dm. i 201 mk.; z nazw tych jedna tylko si\u0119 przechowa\u0142a dot\u0105d K. Gineta. W spisie Zinberga jest sze\u015b\u0107 odr\u0119bnych cz\u0119\u015bci, za\u015b w urz\u0119dowym spisie (Pam. Kni\u017cka suwal. gub. 1878) tylko trzy: K. Ho\u0142owie\u0144czyce (17 dm., 270 mk.), K. rz\u0105dowy (15 dm., 108 mk.) i K. Gineta (12 dm., 48 mk.). Jeden folw. Kadysz. wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. pod\u0142ug opisu z r. 1866 rozl. mr<\/span>. 354, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 46, \u0142\u0105k mr<\/span>. 20, lasu mr<\/span>. 10, pastwisk, zaro\u015bli mr<\/span>. 242, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 30. Wie\u015b Kadysz albo Liszyce lit. BE. os. 14, z gruntem mr<\/span>. 61.<\/p>\n

Kaemersdorf<\/b> (niem.), ob. Kaemmersdorf<\/i> (niem.).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kaemmersdorf<\/b> (niem.) 1.). w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. elbl\u0105ski, na bitym trakcie elbl\u0105sko-hol\u0105dzkim, u st\u00f3p wzg\u00f3rza, nad \u0142\u0119gami jeziora Druzna<\/a>. Obszaru liczy mr. 3090, gbur. 11, zagr. 5, kat. 4, ew. 219, dm. 25. parafia Elbl\u0105g, szko\u0142a w miejscu, poczta i stacya kolei G\u00fcldenboden. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Elbl\u0105ga 1\u215c mili. K. istnia\u0142o oddawna pod nazw\u0105: Passiauxty. Ludno\u015b\u0107 mieszka\u0142a tu staropruska, przez krzy\u017cak\u00f3w podbita. Wie\u015b ta by\u0142a jak by naczelna ca\u0142ej okolicy. Od czasu do czasu zje\u017cd\u017ca\u0142 tu komtur wkonywa\u0107 s\u0105downictwo nad prusakami, kt\u00f3rzy byli wyj\u0119ci zpod w\u0142adzy so\u0142tys\u00f3w. Przypuszczaj\u0105, \u017ce tu mieszka\u0142 zast\u0119pca krzy\u017cacki, zwany K\u00e4mmerer, od kt\u00f3rego potem i wie\u015b z niemiecka: K\u00e4mmersdorf przezwana zosta\u0142a. Pocz\u0105tkowo ma\u0142ych w\u0142\u00f3k (Hoken) liczy\u0142a ta w\u015b 16, do kt\u00f3rych oko\u0142o r. 1420 nadto 3 jeszcze przydane. Od szarwark\u00f3w i zaci\u0105g\u00f3w byli osadnicy wolni, dawali tylko czynsz i dziesi\u0119ciny. Poniewa\u017c jezioro Druzno pod\u00f3wczas a\u017c do wsi blisko dochodzi\u0142o, znajdowa\u0142o si\u0119 wielu rybak\u00f3w we wsi. Oko\u0142o r. 1380 prze\u0142o\u017cony szpitala (Spittler) Ulryk Frick wystawi\u0142 dla nich osobny przywilej lokacyjny: ka\u017cdy rybak otrzyma\u0142 miejsce wolne do zabudowania z ogrodem i \u0142\u0105k\u0105. Drzewo na opa\u0142 i do budowy bra\u0142 z przeciwnej strony Druzna. Pa\u015bnik mia\u0142 wsp\u00f3lny z s\u0105siadami. Za to dawa\u0142 ka\u017cdy co rok 3 wiardunki. Na roki, ile razy si\u0119 we wsi odbywa\u0142y, przynosi\u0142 jedn\u0119 kup\u0119 leszczy. We wsi Drausenhof pe\u0142ni\u0142 szarwark za dziesi\u0119cin\u0119 (augsten um den Zehnten). Przywilejem Kazimierza Jagiello\u0144czyka dosta\u0142a si\u0119 ta wie\u015b w posiadanie miasta Elbl\u0105ga. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. ostr\u00f3dzki, st. p. Locken.<\/p>\n

Kahlen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. w\u0119goborski, ob. Kal<\/i>.<\/p>\n

Kaidann<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Friedenberg.<\/p>\n

Kaimelau<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Judtschen.<\/p>\n

Kaiserau<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Kellminen.<\/p>\n

Kajackiszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Odl. 19 w. od Maryampola, ma 3 dm., 40 mk.<\/p>\n

Kajliny,<\/b> wie\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Wiejsieje. Odl. 27 w. od Sejn, ma 17 dm., 85 mieszk.<\/p>\n

Kajmele<\/b> 1.). w\u015b i folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele. Odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Liczy 27 dm., 365 mk. W r. 1827 by\u0142o tu 26 dm. i 232 mk. W K. jako w rezydencyi biskup\u00f3w \u017cmudzkich by\u0142a kaplica katol. jeszcze przed r. 1685. W r. 1758 zamieniona na ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny do par. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Obecny ko\u015bci\u00f3\u0142 w r. 1839 wzniesiony z drzewa, Par. K. dek. w\u0142adys\u0142awowskiego ma 3177 dusz. 2.) K.,<\/b> w\u015b nad jez. Gausty, pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera, par. \u0141o\u017adzieje. Odl. 18 w. od Sejn, ma 9 dm., 57 mk.<\/p>\n

Kajminy<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny. Odl. 40 w. od Maryampola. Ma 2 dm., 5 mk. W Skorowidzu Zinberga mylnie nazwano: Kamminy. 2.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Simno. Odl. 28 w. od Kalwaryi, ma 18 dm., 179 mk.<\/p>\n

<\/a>Kal,<\/b> niem. Kahlen<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski, na p\u00f3\u0142wyspie wielkiego jeziora Mamry<\/a> (Mauer See) i jez. \u015awi\u0119tajt, na polsko-pruskich Mazurach. Jako dawniej jez. Mamry znacznie mniejsze by\u0142o, z tego wynika, \u017ce ludzie do ko\u015bcio\u0142a w W\u0119gielsztynie chodzili drog\u0105 kamieniami wy\u0142o\u017con\u0105, kt\u00f3re teraz do\u015b\u0107 g\u0142\u0119boko s\u0105 w wodzie; kiedy woda opadnie, wida\u0107 jeszcze t\u0119 kamienn\u0105 drog\u0119. Pierwszy znany przywilej dany tej wsi r. 1478; w\u0142\u00f3k by\u0142o wtedy 5 wi\u0119cej ni\u017c teraz, kt\u00f3re wezbrana woda jeziora Mamry zala\u0142a. O strasznej legendzie teraz jeszcze opowiadaj\u0105. Za wsi\u0105 na polu znajdowa\u0142a si\u0119 jak zwykle dawnemi czasy ma\u0142a buda czyli sza\u0142as dla pasterzy, do kt\u00f3rego m\u0142odzie\u017c schodzi\u0142a si\u0119 potajemnie na hulank\u0119. Tak te\u017c czworo ich przyby\u0142o w \u015bwi\u0119to Niewini\u0105tek, ale wtedy czart ich wszystkich porwa\u0142 z mocy Bo\u017cej i okropnie pomordowa\u0142. Wiele os\u00f3b ciekawych przychodzi\u0142o ogl\u0105da\u0107 to miejsce. To si\u0119 sprzykrzy\u0142o gburom i chcieli bud\u0119 przenie\u015b\u0107: pod\u0142o\u017cyli kloce i dr\u0105gi, ale nie mogli ruszy\u0107; trwog\u0105 opanowani uciekli i domek z pod\u0142o\u017conemi dr\u0105gami zostawili. W takim stanie ogl\u0105da\u0142 go jeszcze r. 1573 znany pruski historyk Henneberger. Z czasem jednak domek zapad\u0142, a na pami\u0105tk\u0119 postawili w tem miejscu murowan\u0105 kolumn\u0119, na kt\u00f3rej w czterech j\u0119zykach, polskim, niemieckim, litewskim i \u0142aci\u0144skim okropne owo zdarzenie opisali. M\u00f3wi\u0105, \u017ce kiedy kolumny nie by\u0142o, p\u0142aczliwe, g\u0142o\u015bne narzekania i skomlenie wci\u0105\u017c s\u0142yszano. O tej legendzie pisali zdawna Vinc. Barfus, Vera historia de calamitoso et horrendo quatuor personarum interitn, furoribus diabolicis e medio sublatorum, Dantisci 1593, Henneberger 166, Werner, historia de columna Kelnensi w K\u00f6nigsb. w\u00f6chentl. Nachr. 1741 Nr. 48, 1748 Nr. 49, Wollweber w Preuss. Archiv 1791 str. 379, Tettau i Temme, Volks-Sagen und M\u00e4rchen in Masuren 122. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kalendszynnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ja\u0144sborski, ob. Ka\u0142\u0119czyn<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kalennczynnen<\/b> (niem.), powiat \u0142ecki, ob. Ka\u0142\u0119czyn<\/a><\/i>. [Dzi\u015b Ka\u0142\u0119czyny<\/i>, por. Kaw\u0119czyn<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Kalhusen,<\/b> Kallusen<\/i> 1.) inaczej Antbrakupoenen<\/i>, w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Malwiszki. 2.) Klein<\/i> K.,<\/b> al. Krausenwalde<\/i>, dobra tam\u017ce.<\/p>\n

Kaliniszki,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. Kirsna Wielka, par. Simno. W 1827 r. by\u0142o tu 2 dm., 14 mk. Spis urz\u0119dowy (Pam. Kni\u017cka z r. 1878) nie wymienia tej miejscowo\u015bci.<\/p>\n

Kalinowo<\/b> 1) nowe i stare, wie\u015b, pow. brze\u00adzi\u0144\u00adski, gm. i par. Bra\u00adto\u00adsze\u00adwi\u00adce. Obie razem licz\u0105 19 dm. i 170 mk., ziemi w\u0142o\u015bc. 402 mr. 2.) K.,<\/b> w\u015b i folw. nad rz. Narwi\u0105, pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski, gm. Droz\u00addo\u00adwo (ob.), par. Pi\u0105t\u00adni\u00adca. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 178 mk. Poprzednio nosi\u0142o nazw\u0119 K. narodowe i stanowi\u0142o w\u0142asno\u015b\u0107 rz\u0105dow\u0105 wraz z osad\u0105 K.-Wysz\u00adkow\u00adszczy\u00adz\u00adna. Fol. i wie\u015b Kalinowo rozl. mr<\/span>. 1583, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 463, \u0142\u0105k mr<\/span>. 304, pastw. mr<\/span>. 240, lasu mr<\/span>. 523, wody mr<\/span>. 39, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 14, bud. mur. 4, drew. 12. Rzeka Narew i Narwica przep\u0142ywaj\u0105; s\u0105 jeziora. Wie\u015b Kalinowo osad 45, z gruntem mr<\/span>. 352. Jest to jedna z najpi\u0119kniejszych miejscowo\u015bci w okolicy \u0141om\u00ad\u017cy, ulubione miejsce letnich zamiejskich wycieczek. Za wsi\u0105 wznosi si\u0119 do\u015b\u0107 znaczna g\u00f3ra, poros\u0142a lasem; o g\u00f3rze tej w ludzie kr\u0105\u017cy wiele poda\u0144. (Ob. Rzeczniowskiego \u201eStara i Nowa \u0141om\u00ad\u017ca\u201c). W przesz\u0142em stuleciu Kalinowo cz\u0119\u015bciowo wchodzi\u0142o w sk\u0142ad d\u00f3br star. \u0142om\u017c., cz\u0119\u015bciowo by\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105; cz\u0119\u015b\u0107 staro\u015bci\u0144ska po rozbiorze kraju by\u0142a w\u0142\u0105czon\u0105 do d\u00f3br narodowych Ma\u0142y P\u0142ock; w r. 1833 kupi\u0142 j\u0105 od skarbu Wa\u00adlen\u00adty Ol\u0119\u00addz\u00adki, w kt\u00f3rego r\u0119ku znajdowa\u0142a si\u0119 pod\u00f3wczas cz\u0119\u015b\u0107 prywatna Kalinowo. We wsi znajdowa\u0142o si\u0119 wybraniectwo, nadane przywilejem z d. 23 listopada 1762 r. przez Stanis\u0142awa Augusta Wa\u00adlen\u00adte\u00admu Bar\u00adgiel\u00adskie\u00admu. Bar\u00adgiel\u00adscy do 1808 r., na zasadzie przywileju, op\u0142acali rocznie po 56 z\u0142. 8 gr. \u0142anowego; w 1808 r. prefektura \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adska zmusi\u0142a Bar\u00adgiel\u00adskich wzi\u0105\u015b\u0107 w zastaw swoje w\u0142asne wybraniectwo na lat 12 za sum\u0119 1125 z\u0142. 10 gr.; nadto op\u0142aca\u0107 rocznie 13 z\u0142p. 13 gr. 2 szel. czynszu, jakiem prawem, niewiadomo. W 1818 r. na cz\u0119\u015bci rz\u0105dowej spotykamy 3 wybranych (Bar\u00adgiel\u00adscy), 5 cha\u0142upnik\u00f3w i 11 zaci\u0119\u017cnych, razem 115 mk. Zaci\u0119\u017cni wysiewali po 3 korce jarzyny i tyle\u017c oziminy na swoich 22 m\u00f3rg 114 pr\u0119t. che\u0142m., stanowi\u0105cych jedn\u0105 gospodarsk\u0105 osad\u0119; odprawiali do dworu w Kalinowie po 3 dni tygodniowo pa\u0144szczyzny (1 dzie\u0144 sprz\u0119\u017cajem lub pieszo i 2 dni r\u0119cznej t\u0142uki) od \u015bw. Ja\u00adk\u00f3\u00adba do \u015bw. Mi\u00adcha\u00ad\u0142a; innemi czasami po dniu sprz\u0119\u017cajnym lub pieszym tygodniowo; nadto op\u0142acali pewien czynsz w pieni\u0105dzach i naturze. Cha\u0142upnicy siedzieli na pustych dw\u00f3ch osadach, posiadali po 9 mr. 10 pr\u0119t, che\u0142m. gruntu i odrabiali oznaczon\u0105 robocizn\u0119. W 1818 r. pod\u0142ug wykaz\u00f3w rz\u0105du gubern.) 46 dm., 226 m\u0119\u017c., 250 kob., karczma. W\u0142o\u015bc. gruntu 443 m\u00f3rg (260 orn.), dworskiego 1390 mr. (276 orn., mr. 480 mr. lasu, przewa\u017cnie d\u0119biny, 80 wycink\u00f3w, 3 ogrodn.). 3.) K.,<\/b> okolica szla\u00adche\u00adc\u00adka, w obr\u0119bie kt\u00f3rej le\u017c\u0105 wsie: K.-Czos\u00adno\u00adwo, K.-Nowe, K.-Sul\u00adki, K.-Stare, wsie szlach., pow. mazowiecki, gm. Cho\u00adja\u00adny, par. Ku\u00adle\u00adsze. Wspominaj\u0105 te nazwy ju\u017c dokumenta z XV i XVI w. a pr\u00f3cz tych jeszcze K. Tro\u00adja\u00adny (r. 1557) Gloger. Ziem. Bielska. W 1827 r. K. Czos\u00adno\u00adwo mia\u0142o 25 dm., 149 mk.; K. Nowe 13 dm., 93 mk.; K. Sol\u00adki 28 dm., 158 mk.; K. Stare 30 dm., 159 mk. 4.) K.,<\/b> kol. w\u0142o\u015bc., pow. os\u00adtro\u00adw\u00adski, gm. i par. D\u0142ugosiod\u0142o. Ma 41 dm., 307 mk. 5.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. os\u00adtro\u00adwski, gm. i par. Ja\u00adsie\u00adni\u00adca. W 1827 r. by\u0142o tu 52 dm., 298 mk., obecnie 62 dm., 612 mk. Pod\u0142ug pomiaru Smej\u00adla w 1799 r. liczy\u0142a 57 w\u0142\u00f3k 16 mr. magd. W 1818 r. znajdujemy 7 gospodarzy trzydniowych, wysiewaj\u0105cych po 5 korcy oziminy i 4 jarzyny i odrabiaj\u0105cych 3 dni tygodniowo pa\u0144szczyzny sprz\u0119\u017cajem lub pieszo, stosownie do woli dworu, 16 dni stacyi i 4 t\u0142uki; 15 gospodarzy dwudniowych, wysiewaj\u0105cych po 3 korce oziminy i 2 jarzyny i odrabiaj\u0105cych po 2 dni tygodniowo pa\u0144szczyzny, 16 stacyi i 4 t\u0142uki; 8 kolonist\u00f3w osadzonych w 1816\u201417 r. na pustych dwudniowych osadach; 3 (w tej liczbie jeden kolonista) jednodniowc\u00f3w, wysiewaj\u0105cych po 2 korce ozim. i 1 i p\u00f3\u0142 jarz., so\u0142tys, karczma, 8 cha\u0142upnik\u00f3w, razem 217 mk. Opr\u00f3cz pa\u0144szczyzny op\u0142aca\u0142a wie\u015b czynszu 994 z\u0142p. Pa\u0144szczyzn\u0119 odrabiano do folw. Kalinowa. W 1820 r. urz\u0105dzono Kalinow\u0119 na spos\u00f3b kolonialny; utworzono 37 os. gospodarskich, 13 ogrodniczych po 2 \u2014 3 mr., szko\u0142\u0119, karczm\u0119 (98 mr.), osad\u0119 le\u015bn\u0105 (15 mr.). W 1856 r. urz\u0105dzono wie\u015b kolonialnie, utworzon\u0105 1 osad\u0119 28-morgow\u0105, 39 osad po 35 \u2014 42 m\u00f3rg, 14 ogrodniczych po 2 \u2014 3 m\u00f3rg, kowalsk\u0105 i le\u015bn\u0105 osady, karczm\u0119, szko\u0142\u0119. Czynsz czysty po urz\u0105dzeniu wynosi\u0142 826 rs. 53 kop. Por. Ja\u00adsie\u00adni\u00adca<\/i>, 6.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. pu\u0142tuski, gm. Obrytte, par. Zambski. Folw. nale\u017cy do d\u00f3br Gostkowo (ob.). 7.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Andrzejewo, par. Pu\u0144sk. Odl. 24 w. od Suwa\u0142k, ma 2 dm., 16 mk. 8.) K.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Freda, par. Godlewo. Odl. 41 w. od Maryampola, ma 1 dom, 12 mk. 9.) K.,<\/b> por. Kalinowa<\/i>. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

Kalinowo<\/b> 1.). niem. Kallinowen<\/i>, wie\u015b, pow. \u0142ecki, na polsko-pruskich Mazurach, 1 mil\u0119 od E\u0142ku. Ko\u015bci\u00f3\u0142 istnia\u0142 tu przed reformacy\u0105. R. 1499 za proboszcza Macieja jest proces o wie\u015b Kleszczewo, kt\u00f3r\u0105 od tej parafii od\u0142\u0105czono a do ko\u015bcio\u0142a we wsi Jucha przy\u0142\u0105czono: proces ten rozstrzygn\u0105\u0142 sufragan Jan eppus simbaliensis. St. poczt. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. lecki, st. p. Lec.<\/p>\n

Kalin\u00f3wka Sasiny,<\/b> w\u015b gub. grodzie\u0144skiej, w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

Kalin\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, ma paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. \u015b. Anny, przez parafian wzniesiony 1776 z drzewa. Parafia katol. dekanatu bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adkie\u00adgo: dusz 3518. Filia w Brzozowie.<\/p>\n

Kaliszki,<\/b> niem. Kallischken<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, na zach\u00f3d od m. Bia\u0142y, na polsko-pruskich Mazurach. Pierwszy znany przywilej pochodzi z r. 1447, mieszka\u0144cy dostali prawo magdeburskie. Przedtem nie by\u0142o tu osady, tylko lasy si\u0119 ci\u0105gn\u0119\u0142y: dokument m\u00f3wi, \u017ce w\u015b ma by\u0107 za\u0142o\u017cona \u201ew naszej D\u0105browie (Damerau)\u201c; wspominane mi\u0119dzy innemi jezioro Gayle, co t\u0142umacz\u0105 na Bia\u0142e, od kt\u00f3rego zapewne imi\u0119 wzi\u0119\u0142o mko p\u00f3\u017aniejsze Bia\u0142a. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kalkeningken<\/b> (niem.), w\u015b i kol., pow. wystrucki, st. p. Neunischken.<\/p>\n

Kalkowo,<\/b> folw., po niem. Kallkowen<\/i>, pow. go\u0142dapski, st. p. Regellen.<\/p>\n

<\/a>Kallenzien<\/b> (niem.), pow. szczycie\u0144ski, ob. <\/i>Ka\u0142\u0119czyn<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kallischken<\/b> (niem.), pow. ja\u0144sborski, ob. Kaliszki<\/i>.<\/p>\n

Kallminnen<\/b> albo Aszmoneitkrhnen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Kallnen<\/b> (niem.) 1.) al. Auxkallen<\/i>, w\u015b, powiat g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf. 2.) K.,<\/b> al. Gelleszeningken<\/i>, wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Kallnischken<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Bo\u0107winka. 2.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Lasdehnen. 3.) K.,<\/b> w\u015b, powiat k\u0142ajpedzki, st. p. K\u0142ajpeda.<\/p>\n

Kallweitschen<\/b> (niem.) 1.) al. Misczischken<\/i>, Missischken<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Mehlkehmen, nad jez. wisztyniecki\u00e9m. 2.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Kallwellen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Budwethen. 2.) K.,<\/b> os. le\u015bna, pow. pi\u0142kalski, st. p. Lasdehnen. 3.) K.,<\/b> os., powiat nizinny, st. p. Seckenburg.<\/p>\n

Kallwischken<\/b> (niem.) 1.) wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen. 2.) K.,<\/b> w\u015b, powiat k\u0142ajpedzki, st. p. Lankuppen. 3.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Kalmuetzen<\/b> al. Weedereitischken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Neu-Eggleningken.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kalna,<\/b> rzeczka, dop\u0142yw Ha\u0144czy Czarnej<\/a>, ma \u017ar\u00f3d\u0142o w lasach [W\u0142a\u015bciwie wyp\u0142ywa z jez. Serwy.]<\/span> a uj\u015bcie powy\u017cej G\u0142\u0119bokiego Brodu pod sam\u0105 wsi\u0105 Strzelcowizn\u0105 w pow. sejne\u0144skim. Now.<\/i> [Dzi\u015b Szyszkowa Biel<\/i>. Jej dop\u0142ywy na mapie 1839 r.: Bia\u0142a Kalna<\/i> z lewej i Brazan<\/i> (dzi\u015b Pani\u00f3wka<\/i>) z prawej.]<\/span><\/p>\n

Kalnica,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Kro\u017c\u0119ty<\/a>.<\/p>\n

Kalniszki<\/b> (lit. ka\u0142nas<\/i>, g\u00f3ra); os. le\u015bna, pow. kalwaryjski, gm. Kirsna, par. Simno. Nie zamieszczona w spisie urz\u0119dowym miejscowo\u015bci gub. suwalskiej (Pam. Kni\u017cka z 1878 r.).<\/p>\n

Kalniszki<\/b> i t. p., por. Kallnischken<\/i> i t. p.<\/p>\n

Kalno,<\/b> jez. w Warmii pod Now\u0105 Wsi\u0105; w niem klasztor mia\u0142 zaton\u0105\u0107.<\/p>\n

Kalnupis<\/b> (lit. ka\u0142nas<\/i>, g\u00f3ra; upie<\/i>, rzeka; g\u00f3rna rzeka). Du\u017co rzeczek na \u017bmujdzi nosi t\u0119 nazw\u0119. Tak np. w okolicach Ko\u0142nuj blisko Rossie\u0144, prawe dop\u0142ywy rz. Sza\u0142tony.<\/p>\n

Kalsdorf,<\/b> w\u0142a\u015bciwie Karlsdorf<\/i> (ob. t. III, 843) al. Po\u0142omi\u0144skca<\/i>, kol., pow. sok\u00f3lski, gm. Roman\u00f3wka, 309 dz.<\/span><\/p>\n

Kalwa,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki; odl. 25 w. od Maryampola, ma 2 dm., 14 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kalwarya,<\/b> miasto powiatowe gub. suwalskiej, nad rz. Szeszup\u0105 le\u017cy pod 54\u00b023’8 szer. geogr. i 40\u00b054’1 d\u0142ugo\u015bci. Odl. 307 w. War\u00adsza\u00adwy, 40 od Suwa\u0142k, 16 i p\u00f3\u0142 od Maryampola. Le\u017cy przy szosie id\u0105cej z War\u00adsza\u00adwy na Suwa\u0142ki, Kalwary\u0105 i Maryampol do Kowna. Najbli\u017csza stacya dr. \u017cel. warsz.-petersburskiej na odnodze do Wierzbo\u0142owa id\u0105cej w Koz\u0142owej Rudzie. K. posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. murowany, ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki filialny, synagog\u0119 murowan\u0105, urz\u0105d powiatowy, s\u0105d pokoju okr. III nale\u017c\u0105cy do zjazdu s\u0119dzi\u00f3w w Suwa\u0142kach, s\u0105d gm. okr. I, urz\u0105d miejski, stacya pocztow\u0105 i telegraficzn\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105, szpital \u015bw. Jerzego na 25 \u0142\u00f3\u017cek, wi\u0119zienie z kaplic\u0105 katolick\u0105, szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105. Doch\u00f3d roczny kasy miejskiej wynosi oko\u0142o 7000 rs. W r. 1827 by\u0142o tu 501 dm. i 5438 mk., w 1861 r. liczono 521 dm. (46 murow.) i 8432 mieszk. (w tej liczbie 6687 \u017cyd\u00f3w), obecnie jest oko\u0142o 500 dm. i 8936 mk. Ludno\u015b\u0107 chrze\u015bcia\u0144ska trudni si\u0119 przewa\u017cnie rolnictwem i ogrodnictwem, \u017cydzi za\u015b handlem. Przemys\u0142 w zastoju; fabryk znaczniejszych nie ma, s\u0105 tylko trzy ma\u0142e browary z produk. na 3152 rs. i fabryka wyrob\u00f3w miedzianych na 1200 rs. Ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. za\u0142o\u017cy\u0142 tu w 1715 r. ks. Korybut Wiszniowiecki; obecny murowany pochodzi z 1840 r. Przywilej lokacyjny na miasto wyda\u0142 dopiero August II a potwierdzi\u0142 Stanis\u0142aw August w 1791 r. Dawniej dla odr\u00f3\u017cnienia od kilku innych miast t. n. K. nosi\u0142a miano K. \u017cydowska. Tu urodzi\u0142 si\u0119 zas\u0142u\u017cony badacz i historyk naszej przesz\u0142o\u015bci W. A. Maciejowski. Par. K. dek. kalwaryjskiego, 8144 dusz. Starostwo niegrodowe kalwaryjskie w wdztwie i powiecie trockim sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z miasta Kalwaryi z przyleg\u0142o\u015bciami. Od r. 1766 posiadali je Micha\u0142 i Aleksandra Ogi\u0144scy, wojew. wile\u0144scy, op\u0142acaj\u0105c z niego kwarty z\u0142p. 8250 a hyberny 3235, sp\u00f3lnie z sstwem kirsnie\u0144skiem. Dobra rz\u0105dowe Kalwarya pod\u0142ug wyja\u015bnie\u0144 z r. 1854 w skutek nadania na donacye rozdzielone zosta\u0142y na 4 dzia\u0142y, a mianowicie: 1) Ukazem z 1842 r. nadana donacya genera\u0142-majorowi Sikstel; folwarki Jan\u00f3w i Posudonie Wielkie, jezioro Janowskie, cegielnia i wiatrak; wsie: Jan\u00f3wka, Posudonie wielkie, Kimsze, Micha\u0142\u00f3wka, Stawisko lub Stawiszki, og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 mr. 2760. 2) Ukazem z r. 1837 genera\u0142-majorowi von Tornau folwark i wie\u015b Posudonie ma\u0142e albo Posudoniszki; og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 mr. 454 jako dodatek do majoratu Wo\u0142\u0142owicze. 3) Ukazem z r. 1836 pod nazw\u0105 majoratu Kalwarya B nadane genera\u0142 lejtnantowi Stegmann sk\u0142ada si\u0119 z las\u00f3w, z folwarku Kalwarya z m\u0142ynem wodnym, karczm\u0105 Piaskinia i cegielni\u0105, folwark i jezioro Orya, wsie: Ku\u015bliszki le\u015bne; Krzywa, Kowale, Smolnica, Nowinka, Raudoniszki, Pojawiszki, Jucewicze Taborowskie, Bu\u0142anowicze, Michaliszki z karczm\u0105 zwan\u0105 Kirsnia\u0144ski most, wie\u015b \u017bubry, Santoka, Iwantyszki, Karoliszki, Wincentyszki, Susniki, Jawrynie, Kamsze, Pograudyszki, Pobolinie, Potrakinie, I\u0142go\u0142awka, Jachymowicze, Iwaszki, Kwiatkowszczyzna, Polnica; og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 12915. 4) Dobra Kalwarya A pozosta\u0142e przy rz\u0105dzie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z wsi: Skirtobole, Ku\u015bliszki, Menkupie, Eg\u0142obole, Jurgieziory, Budowiszki, Budowinie, Jodele, Mi\u0142uciszki, Trubiszki, Kamie\u0144, Gabry\u0142owszczyzna, Podpilokalnie, Potaszynie, folwark Skaj\u015bcie, wie\u015b Skaj\u015bcie, folwark i wie\u015b Wingramy Wielkie, folw. Wingramy Ma\u0142e, wsie: Gutowszczyzna, Sidorowszczyzna, Berzyny, Bombieniki, Grau\u017cyny, Nowosady, Poszyrwinty, Stro\u017cdynie, Wartele, Widgiery, Wigrelle, Wojtkobole, folwark Kochanowszczyzna podzielony na osady kolonialne, wie\u015b Sza\u0142abundziszki, miasto Kalwarya, wie\u015b Czarna Krynica, Dewoniszki, Kempiny, Szlajnie, Trakiszki, jezioro Kozasi\u00f3wek i wie\u015b Turgo\u0142awka: og\u00f3\u0142em rozleg\u0142o\u015bci m. 20609. Gmina K. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. I, liczy 4450 mk., rozleg\u0142o\u015bci 16930 mr. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Auksztokalnie, Baranowskie, Brzozowa, Budowisko, Budwiecie, Egliszki, Eg\u0142obole, Gabry\u0142owszczyzna, Gr\u0105dy, Gutowo, Jodele, Jurgieziory, Kalwarya folw., Kamie\u0144, Kowale, Kowniszki, Krzywa, Kumiecie, Kuszliszki-le\u015bne, Kuszliszki-polne, Maryanka, Mi\u0119kupie, Micha\u0142owo, Milujciszki, Morgi, Nowinka, Nowosady, Orya, Piskinia, Pilokalnie, Podpilokalnie, Pokalniszki, Pokropiszki, Potaszynie, Powi\u017cnie, Rybakowo, Skaryszki, Smolnica, Smolniczany, Scibowo, Traboryszki, Tertubie\u017ce, Trakjany, Trubiszki, Truworowo, Ukaz\u00f3wka, Walenciszki, Zimna-krynica i Zygmuntowo. Powiat kalwaryjski<\/i> gub. suwalskiej utworzony zosta\u0142 w r. 1867 z cz\u0119\u015bci dawnego powiatu t. n. Le\u017cy on w samym grodku gub. suwalskiej i ci\u0105gnie si\u0119 w kierunku od wschodu ku zachodowi. Graniczy od p\u00f3\u0142nocy z maryampolskim i cz\u0119\u015bci\u0105 wy\u0142kowyskiego, od wschodu z gub. wile\u0144sk\u0105 od kt\u00f3rej oddziela go Niemen, od po\u0142udnia z pow. sejne\u0144skim i suwalskim a od zachodu. z pow. suwalskim i wy\u0142kowyskim. Obszar og\u00f3lny wynosi 24,65 mil kw. Wschodnia i zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 powiatu maj\u0105 powierzchni\u0119 nier\u00f3wn\u0105, pag\u00f3rkowat\u0105 i nieco wzniesion\u0105, \u015brodkowa za\u015b stanowi nisk\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119, obfit\u0105 w jeziora znacznej niekiedy wielko\u015bci, jak \u017buwinta<\/a> (650 m\u00f3rg) i Amalwa 509 mr<\/span>. B\u0142ota rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 tu na przestrzeni kilkunastu wiorst kwadratowych doko\u0142a jeziora \u017buwinta, z wyj\u0105tkiem cz\u0119\u015bci po\u0142ud. wsch. brzegu, tudzie\u017c na r\u00f3wnie znacznej przestrzeni doko\u0142a jaz. Amalwa. Pierwsze z tych b\u0142ot nosz\u0105 nazw\u0119 Buchcia\u0144skich<\/a>; pr\u00f3cz tego znajduj\u0105 si\u0119 mniejsze przecie b\u0142ota o 3 w. na zach\u00f3d od Kalwaryi w kierunku od po\u0142ud. ku p\u00f3\u0142nocy, mi\u0119dzy wsiami Szlajnie, Kumiecie, Jurgjeziory, Budwiecie, Pi\u0142okainie. G\u0142\u00f3wn\u0105 rzek\u0105 pow. jest Szeszupa p\u0142yn\u0105ca pod m. Kalwary\u0105 i wpadaj\u0105ca do niej Dawinia. Obszar pod jeziorami wynosi 0,5 mili kw.; znaczn\u0105 przestrze\u0144 powiatu pokrywaj\u0105 lasy, przewa\u017caj\u0105ce w cz\u0119\u015bci wschodniej pomi\u0119dzy jeziorami Amalwa i \u017buwinta a Niemnem. Obszar las\u00f3w rz\u0105dowych wynosi 18342 mr., nale\u017c\u0105 one do trzech le\u015bnictw: serejskiego, pu\u0144skiego i maryampolskiego. Gleba ziemi przewa\u017cnie gliniasta i \u017cwirowata, trudna do uprawy w czasie suszy letniej lub deszcz\u00f3w; rolnictwo do\u015b\u0107 s\u0142abo rozwini\u0119te. \u017byto i kartofle stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wny produkt. W 1878 r. wysiano tu w powiecie: 5312 czetw. pszenicy, 32344 \u017cyta, 721 jarej pszenicy, 21400 czetw. owsa, 13633 czetw. j\u0119czmienia, 172 gryki, 3256 innych ziarn i 37304 czetw. kartofli. Brak wi\u0119kszych miast i dogodnych komunikacyj nie sprzyja rozwojowi przemys\u0142u fabrycznego; w ca\u0142ym powiecie w 1878 r. liczono 16 fabryk (w tem 10 gorzelni), kt\u00f3re zajmowa\u0142y 77 robot. i produkowa\u0142y za 256100 rs. (w tem same gorzelnie 248500 rs.). Pod wzgl\u0119dem ko\u015bcielnym powiat ten stanowi dekanat dyecezyi sejne\u0144skiej i dzieli si\u0119 na 11 parafij: Dauksze, Kalwarya, Krakopol, Krasna, Lubowo, Ludwin\u00f3w, Olita, Rumbowicze, Simno, Udrya i Urdomin. Pod wzgl\u0119dem s\u0105dowym dzieli si\u0119 na cztery okr\u0119gi s\u0105d\u00f3w gminnych: Kalwarya, Ludwin\u00f3w, Simno i Olita; pod wzgl\u0119dem administracyjnym na 15 gmin: Balkuny, Jan\u00f3w, Kalwarya, Kirsna, Krakopol, Krasna, Lub\u00f3w, Ludwin\u00f3w, Nadnieme\u0144ska, Olita, Podawinie, Rauda\u0144, Simno, Udrya, Urdomin. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kalwarya pocztowa,<\/b> karczma, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya.<\/p>\n

Kalwarya \u017cydowska,<\/b> ob. Kalwarya<\/a><\/i>, miasto powiatowe.<\/p>\n

Kalweliszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny; odl. 3 w. od Maryampola, ma 6 dm., 65 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kalwiszki,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera<\/a> (ob.), par. Ber\u017cniki; odl. 14 w. od Sejn. ma 15 dm., 102 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ka\u0142\u0119czyn<\/b> 1.) niem. Kallenzien<\/i>, w\u015b, powiat szczycie\u0144ski, blisko jeziora ra\u0144skiego, na polsko-pruskich Mazurach, nale\u017ca\u0142a niegdy\u015b do obszernych d\u00f3br ra\u0144skich (Rheinswein, Ra\u0144sk), kt\u00f3re w r. 1468 mistrz w. krzy\u017cacki Henryk Reuss von Plauen wyda\u0142 Micha\u0142owi Kuchmeister von Sternberg; w\u0142\u00f3k by\u0142o wtedy 21, prawo magdeburskie. 2.) K.,<\/b> niem. Kalennczynnen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki st. p. E\u0142k. Por. Kalendszynnen<\/i>. [Dzi\u015b Ka\u0142\u0119czyny<\/i>, por <\/i><\/span>Kaw\u0119czyn<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Ka\u0142nas,<\/b> po litew. \u201eg\u00f3ra\u201c, zt\u0105d zako\u0144czenia wielu nazw geograficznych na \u017bmujdzi i Litwie np. Pilka\u0142nas, tudzie\u017c nazwy wsi: Kalniszki itp.<\/p>\n

Ka\u0142tki,<\/b> niem. Kaltken<\/i>, wie\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. N. Juchy.<\/p>\n

Kamieniec,<\/b> K. Litewski<\/i>, miasteczko w pow. brzeskim, gub. grodzie\u0144skiej, niedaleko P<\/span>uszczy B<\/span>ia\u0142owieskiej, nad rz. L\u015bn\u0105 albo Le\u015bn\u0105, dop\u0142ywem Bugu, o 37 wiorst od Brze\u015bcia, o 165 od Grodna, przy by\u0142ym trakcie handlowym, te dwa miasta \u0142\u0105cz\u0105cym, o 25 w. od Wysokiego L<\/span>itewskiego, ma 6855 mk., w tem 5900 izr. (1878), zarz\u0105d 4-go okr. policyjnego w pow. dla sze\u015bciu gmin wiejskich, ko\u015bci\u00f3\u0142 katol., cerkiew i bo\u017cnic\u0119. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. \u015b\u015b. Piotra i Paw\u0142a, 1723 kosztem Grzegorza Gi\u017cyckiego wzniesiony. Parafia katolicka dekanatu brzeskiego: dusz 2068. Kaplica w Kapustyczach, dawniej i w Chodosach. Dekanat prawos\u0142awny K. ma parafij 13, dusz 17311 (1857). Staro\u017cytny ten gr\u00f3d, zwany tak\u017ce od dawnych naszych ziemiopis\u00f3w Camieniec Ruthenicale, le\u017cy przy wielkiej drodze, kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b kr\u00f3lowie z Krakowa do Wilna je\u017adzili. Za\u0142o\u017cycielem jego mia\u0142 by\u0107, pod\u0142ug latopisu wo\u0142y\u0144skiego, ks. W\u0142odzimierz zwany Filozofem, panuj\u0105cy na W\u0142odzmierzu wo\u0142y\u0144skim. On to, odbudowawszy zniszczony przez Tatar\u00f3w Brze\u015b\u0107, postanowi\u0142 inne jeszcze grody w opustosza\u0142ym kraju powznosi\u0107. Tym ko\u0144cem wyprawi\u0142 1276 r. jednego z wodz\u00f3w swoich imieniem Olesko, rozkazuj\u0105c mu uda\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119 rzeki L\u015bny, dla wyszukania dogodnego miejsca na budowanie zamku (Album Ordy). Gdy za\u015b Olesko miejsce to wybra\u0142, przyby\u0142 W\u0142odzimierz z Brze\u015bcia z licznym orszakiem bojar\u00f3w, a potwierdziwszy wyb\u00f3r miejsca, kaza\u0142, las wyci\u0105wszy, gr\u00f3d nowy budowa\u0107, kt\u00f3ry dla kamienistej okolicy, Kamie\u0144cem nazwa\u0142. Dla obrony za\u015b jego wymurowa\u0142 tak zwany sto\u0142p, czyli wie\u017c\u0119 17 s\u0105\u017cni wysoko\u015bci a 16 obwodu maj\u0105c\u0105. Kamieniec, przeszed\u0142szy na pocz\u0105tku XIV pod panowanie litewskie, sta\u0142 si\u0119 naczelnym grodem powiatu tego\u017c nazwania. Z podzia\u0142u pa\u0144stw Gedymina wszed\u0142 w obr\u0119b dzielnicy Kiejstuta i zacz\u0105\u0142 do\u015bwiadcza\u0107 napad\u00f3w krzy\u017cackich. Najpierwszy z nich przypad\u0142 1375 r. pod dow\u00f3dztwem Teodoryka von Elsner komtura z Balgi, kt\u00f3ry wiele z tych okolic je\u0144c\u00f3w, koni i byd\u0142a zagarn\u0105\u0142. Dalsze nast\u0105pi\u0142y w latach 1378 i 1379, niemniej srog\u0105 kl\u0119sk\u0119 zadawszy krajowi. Podczas wojny domowej Jagie\u0142\u0142y z Kiejstutem r. 1382, Janusz ks. mazowiecki zi\u0119\u0107 Kiejstuta, korzystaj\u0105c z zamieszek na Litwie, zaj\u0105\u0142 pr\u00f3cz Drohiczyna, Mielnika, Sura\u017ca i Kamieniec, pod tytu\u0142em nale\u017cnego sobie jakoby wiana \u017cony swej Danuty. Lecz nied\u0142ugo cieszy\u0142 si\u0119 posiadaniem tej zdobyczy, gdy\u017c Jagie\u0142\u0142o 1383 r. po tygodniowem obl\u0119\u017ceniu twierdz\u0119 kamienieck\u0105 odebra\u0142; jednak\u017ce skutkiem zasz\u0142ej 1384 r. ugody, ust\u0105piony zosta\u0142 Kamieniec wraz z ca\u0142em ks. brzeskiem Witowdowi, kt\u00f3ry gdy znowu przeszed\u0142 do Krzy\u017cak\u00f3w i Litw\u0119 z nimi naje\u017cd\u017ca\u0107 zacz\u0105\u0142, Jagie\u0142\u0142o, podj\u0105wszy 1389 roku wypraw\u0119 na Witowda, opanowa\u0142 Kamieniec i poruczy\u0142 stra\u017c Zyndramowi Maszkowskiemu miecznikowi k. Po ustaleniu w\u0142adzy Witowda w Litwie, zosta\u0142 jeszcze Kamieniec na d\u0142ugo wa\u017cnem miejscem obronnem, gdzie nieraz Jagie\u0142\u0142o i Witowd zje\u017cd\u017cali si\u0119 dla narady i dla \u0142ow\u00f3w. Tu r. 1409 stawi\u0142 si\u0119 w pocz\u0105tku grudnia przed kr\u00f3lem, z kt\u00f3rym by\u0142 i Witowd, pos\u0142annik Aleksandra V z bull\u0105, w kt\u00f3rej, donosz\u0105c o swoim prawnym wyborze na stolic\u0119 Apostolsk\u0105, i o zjawieniu si\u0119 dw\u00f3ch anty-papie\u017c\u00f3w, wzywa\u0142 kr\u00f3la, aby si\u0119 nie waha\u0142 uzna\u0107 go za g\u0142ow\u0119 ko\u015bcio\u0142a. Kazimierz IV w przeje\u017adzie do Litwy zatrzymywa\u0142 si\u0119 tu, zabawiaj\u0105c si\u0119 polowaniem. R. 1520 powiat kamieniecki wcielony by\u0142 do nowo utworzonego wojew. pod\u00adla\u00ads\u00adkie\u00adgo, w 1569 r. za\u015b oderwany stamt\u0105d, wszed\u0142 w sk\u0142ad wojew. i powiatu brzeskiego. Uchwa\u0142a sejmowa 1661 r. stara\u0142a si\u0119 ul\u017cy\u0107 n\u0119dzy mieszka\u0144c\u00f3w w takiem postanowieniu: \u201eMiasta naszego Kamie\u0144ca Lit. desolationem maj\u0105c w respekcie naszym, od podatku na lat 4, tak mieszczan jako \u017cyd\u00f3w, uwalniamy, excepto p\u0142acenia myt, ce\u0142, tako\u017c i czopowego.\u201c Kamieniec lich\u0105 jest teraz mie\u015bcin\u0105, sam tylko \u00f3w sto\u0142p niespo\u017cyty przesz\u0142o pi\u0119ciowiekowym czasem, sterczy ruinami swemi nad gromad\u0105 poziomych cha\u0142up. Wewn\u0105trz tego s\u0119dziwego pomnika zachowa\u0142y si\u0119 nawet ostatki schod\u00f3w d\u0119bowych, B\u00f3g wie jak dawnych; od po\u0142owy za\u015b wie\u017cy id\u0105 w g\u00f3r\u0119 stopnie w murze wyrobione; sklepienia, chocia\u017c jak sie\u0107 podziurawione, jeszcze si\u0119 jednak trzymaj\u0105; pod wie\u017c\u0105 obszerne znajduj\u0105 si\u0119 lochy (Bali\u0144ski). Starostwo niegrodowe kamienieckie przed rokiem 1569 stanowi\u0142o jedn\u0119 z nomenklatur d\u00f3br sto\u0142owych kr\u00f3lewskich. W 1771 r. sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z miasta Kamie\u0144ca z zamkiem i przyleg\u0142o\u015bciami nad rzek\u0105 L\u015bn\u0105. W tym\u017ce czasie posiada\u0142 je Mi\u00adcha\u0142 Wiel\u00adhor\u00adski, kuchmistrz w. lit., g\u0142o\u015bny w\u00f3wczas polityk i dyplomata, op\u0142acaj\u0105c z niego kwarty z\u0142p: 9298, a hyberny z\u0142p. 6600.<\/p>\n

Kamieniki,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, nad rzek\u0105 Bia\u0142\u0105, o 28 w. od Bia\u0142owie\u017cy, o 147 od Grodna, przy b. trakcie handlowym z Brze\u015bcia do Grodna.<\/p>\n

Kamienista,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, na zach\u00f3d od dr. \u017cel. warsz.-petersb.<\/p>\n

Kamienka,<\/b> Kamionka<\/i>, ob. Czarna<\/i>.<\/p>\n

Kamienna,<\/b> w\u015b w powiecie sok\u00f3lskim gub. grodz., o 36 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 94; kaplica katol. parafii D\u0105browa.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kamienne,<\/b> jezioro w pow. suwalskim, na p\u00f3\u0142noc od os. Filip\u00f3w. Ci\u0105gnie si\u0119 d\u0142ugiem w\u0105zkiem (\u2153 wiorsty) korytem na d\u0142ugo\u015bci 2 i p\u00f3\u0142 w. w kierunku od po\u0142udnia ku p\u0142n.-zach. i \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Rospuda<\/a>. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 jego wynosi do 144 st\u00f3p, obszar mylnie zapewne podaje L. W. (kalend. Obserw. Warsz. 1861 r.) na 30 mr. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kamie\u0144<\/b> 1.). by\u0142a wie\u015b, w pobli\u017cu War\u00adsza\u00adwy, poza Pra\u00adg\u0105, miejsce elekcyi Henryka Walezyusza i Augusta III, oznaczan\u0105 by\u0142a na dawnych mapach (z XVIII w.) w miejscu gdzie dzi\u015b stoi przy szosie brzeskiej pomnik na pami\u0105tk\u0119 uko\u0144czenia tej drogi. Prawdopodobnie \u015bladem po tej znik\u0142ej wsi jest miejscowo\u015b\u0107 zwana Ka\u00admio\u00adnek pod Pra\u00adg\u0105; w gm. Wa\u00adwer po\u0142o\u017cona. 2.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. b\u0142o\u0144ski, gm. Sku\u00ad\u0142y, par. ? Ma 178 mk. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. go\u00ads\u00adty\u0144\u00adski, gm. Pacyna, par. Gombin. W 1827 r. by\u0142o tu 37 dm., 387 mk., obecnie 42 dm., 650 mk., posiada gruntu mr. 681 i 120 mr. wsp\u00f3lnego pastwiska. Szko\u0142a elementarna wybudowana w r. 1867. Dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku K. i Cze\u00ads\u00ad\u0142a\u00adw\u00f3w, wsi K. i Ra\u00addy\u00adcze. Rozl. wynosi mr<\/span>. 924, grunta orne i ogrody m. 898, \u0142\u0105k mr<\/span>. 6, pastw. mr<\/span>. 16, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 22, bud. mur. 2, drewn. 23, p\u0142odozmian 6-o i 11-polowy. Wie\u015b Kamie\u0144 osad 66, z gruntem mr<\/span>. 681; w\u015b Ra\u00addy\u00adcze osad 7, z gruntem mr<\/span>. 6. 4.) K.,<\/b> kol. i os. karcz., pow. piotr\u00adkow\u00adski. gm. i par. Cha\u00adbie\u00adli\u00adce. Kolonia ma 52 dm., 486 mk., 638 mr. obszaru; os. karcz., 1 dom, 4 mk., 6 mr. Nale\u017cy do d\u00f3br Jaj\u00adki albo Jan\u00adki. 5.) K.,<\/b> kol., w\u015b, folw., nad rz. Mro\u00adg\u0105, pow. brze\u00adzi\u0144\u00adski, gm. i par. Dmo\u00adsin. Kol. lit. D. ma 2 dm., 8 mk., 1 mr<\/span>.; folw. lit. D. 3 dm., 20 mk., 240 mr<\/span>.; w\u015b lit. E. i F., 4 dm., 39 mk., 10 mr<\/span>.; K. al. Ni\u00adten\u00adberg kol. 2 dm., 18 mk., 59 mr. K. g\u00f3rny albo Kar\u00adwo\u00adszczy\u00adz\u00adna kol., 5 dm., 30 mk., 91 mr. O wsi tej wspomina \u0141a\u00ads\u00adki, Lib. benef. (II, 341). 6.) K.<\/b>–Mniszewski<\/span><\/i>, folw., pow. brzezi\u0144ski, gmina Bra\u00adto\u00adsze\u00adwice, par. G\u0142\u00f3w\u00adno. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 73 mk.; obecnie 4 dm., 54 mk., 490 mr. obszaru. Por. G\u0142\u00f3w\u00adno<\/i>. 7.) K.<\/b> Wie\u015b t. n. wymienia \u0141aski (Lib. ben. II, 344) w parafii Do\u00adma\u00adnie\u00adwice, dzisiejszy pow. \u0142o\u00adwic\u00adki. 8.) K.,<\/b> folwark i kol., pow. cz\u0119\u00adsto\u00adchow\u00adski, gmina Gra\u00adb\u00f3w\u00adka, parafia Cz\u0119\u00adsto\u00adcho\u00adwa. Folw. K. ma dom\u00f3w 5, mieszk. 20, m\u00f3rg 276; kolonia 9 dom\u00f3w, 37 mieszk., 36 m\u00f3rg. Folwark nale\u017ca\u0142 do d\u00f3br Cz\u0119\u00adsto\u00adcho\u00adwa (ob. t. I, 859). 9.) K.<\/b> nad b\u0142otem Staw i Pod\u00adby\u00adczek, wie\u015b i folw., pow. ka\u00adlis\u00adki, gm. Kamie\u0144, par. D\u0119\u00adbe, odl. od Ka\u00adli\u00adsza w. 12, od Ce\u00adko\u00adwa 8, przy szosie z Ka\u00adli\u00adsza do Tur\u00adku.; w\u015b K. wraz z osad\u0105 Orze\u0142 ma dm. 24, mk. 534; folw. K. wraz z osad\u0105 Pia\u00ads\u00adki i O\u00adrze\u0142 dm. 15, mk. 107. Dobra K. z folwarkiem Dzi\u0119\u00adci\u00f3\u0142, koloni\u0105 Bez\u00adna\u00adt\u00adka i O\u00adrze\u0142, nad rzeczk\u0105 Sw\u0119drni\u0105. Rozl. mr. 2250; pod p\u0142ugiem mr. 1100, lasu mr. 700, zagajnik\u00f3w 250, \u0142\u0105k i pastw. mr. 350. Grunta przewa\u017cnie mocne w kulturze, od lat 40 w p\u0142odozmianie, gospodarstwo post\u0119powe, inwentarz ulepszony hodowl\u0105 od dawna zaprowadzon\u0105. Lasy urz\u0105dzone, budowle murowane pod dach\u00f3wk\u0105 i blach\u0105. Jest cegielnia produkuj\u0105ca ceg\u0142\u0119 i dach\u00f3wk\u0119, gorzelnia du\u017ca, browar wyrabiaj\u0105cy piwo pojedy\u0144cze; by\u0142a i dystylarnia, fabryka w\u00f3dek s\u0142odkich, likier\u00f3w, araku, fabryka octu na wielk\u0105 skal\u0119. Teraz skutkiem nowej ustawy akcyznej zniesione. Jest tu szko\u0142a od lat 30 zaprowadzona przez \u00f3wczesnego w\u0142a\u015bciciela J. Czart\u00adkow\u00adskie\u00adgo, a medalem srebrnym wielkim w r. 1860 przez Tow. rolnicze obdarzona. Urz\u0105d w\u00f3jta gminy Gmina K. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. III w Mo\u00adra\u00adwi\u00adnie, poczta w Ce\u00adko\u00adwie, sk\u0142ada si\u0119 ze wsi Kamie\u0144, Dzi\u0119\u00adci\u00f3\u0142, O\u00adrze\u0142 i Bez\u00adna\u00adt\u00adka, D\u0119\u00adba, kolonia D\u0119\u00adbe, Bier\u00adnat\u00adki i Flo\u00adren\u00adty\u00adna, Ro\u017c\u00add\u017ca\u00ad\u0142y, Ko\u00adbier\u00adno, Fran\u00adko\u00adwi\u00adz\u00adna, Ko\u017a\u00adl\u0105\u00adt\u00adk\u00f3w i Krzy\u00ad\u017ca\u00adn\u00adki, Ma\u00adza\u00adnin i Podzbo\u00adr\u00f3w, Sza\u00addek i Prze\u00addze\u0144, M\u0142y\u00adni\u00adsko, Ku\u00adszyn, Jasz\u00adczu\u00adry; Sza\u00addo\u00adkierz. W og\u00f3le ziemi pod p\u0142ugiem m\u00f3rg 7544, lasu mr. 3515. W tem dominialnego mr. 5252, ziemi ornej w\u0142o\u015bcian 2391; lasu dom. 3447, w\u0142o\u015bcian 68 mr. Ludno\u015b\u0107 wynosi 3961 mk., w tej liczbie ewangelik\u00f3w m\u0119\u017cczyzn 248, kobiet 239, \u017cyd\u00f3w 10. By\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny zaj\u0119ty w XVI w. przez r\u00f3\u017cnowierc\u00f3w, w r. 1816 spali\u0142 si\u0119; w miejsce tego r. 1848 \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel Ju\u00adlian Czar\u00adtkow\u00adski wystawi\u0142 kaplic\u0119 mszaln\u0105, razem i grobow\u0105 familijn\u0105, gdzie spoczywaj\u0105 zw\u0142oki \u015b. p. Mag\u00adda\u00adle\u00adny z U\u00admi\u0144\u00adskich Czart\u00adkow\u00adskiej, c\u00f3rki jenera\u0142a wojsk polskich. Dzi\u015b te dobra przesz\u0142y w posiadanie Z. i Ma\u00adryi z Czart\u00adkow\u00adskich ma\u0142\u017conk\u00f3w \u0141asz\u00adczy\u0144\u00adskich. Statuta synodalne prowincyi gnie\u017a\u00adnie\u0144\u00adskiej (Helcel, Star. Pomn. Prawa polsk, 1856. Kra\u00adk\u00f3w) \u015bwiadcz\u0105, \u017ce w r. 1271 odprawiono synod we wsi Kamieniu nad rzek\u0105 Sw\u0119drni\u0105 przy Ka\u00adli\u00adszu w czasie wiecowego tam\u017ce zjazdu ksi\u0105\u017c\u0105t polskich, i uchwalono prowincyonalne statuta, kt\u00f3re Ja\u00adros\u00ad\u0142aw w zbi\u00f3r sw\u00f3j obj\u0105\u0142. W r. 1655 i 56 za Jana Kazimierza w czasie wojny szwedzkiej by\u0142o tu wi\u0119ksze starcie si\u0119 wojsk; w lasach kamie\u0144skich s\u0105 znaczne okopy, i podanie m\u00f3wi, \u017ce w tych b\u0142otach S<\/span>zwedzi skarby zatopili; zt\u0105d wynik\u0142y poszukiwania bez skutku; w p\u00f3\u017aniejszym dopiero czasie bo przez wybicie kana\u0142u i osuszenie, odkry\u0142y si\u0119 pastwiska i \u0142\u0105ki, daj\u0105ce obfite a dobre siano. K. nale\u017ca\u0142 w XV i XVI do Za\u00adrem\u00adb\u00f3w. 10.) K.,<\/b> kol. i wie\u015b, pow. s\u0142u\u00adpe\u00adc\u00adki, gm. Ka\u00adzi\u00admierz, par. Cie\u00adnin ko\u015bcielny, odl. od S\u0142u\u00adp\u00adcy w. 9. Kol. ma dm. 17, mk. 113; w\u015b ma dm. 3, mk. 92. R. 1827 by\u0142o tu 13 dm., 79 mk. Por. Cie\u00adnin<\/i>. Czyt. Lib. ben. \u0141askiego I, 297. Wed\u0142ug Tstwa Kred. Ziems. folw. Kamie\u0144 od rzeki War\u00adty w. 5, ma rozl. mr<\/span>. 362, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 333, \u0142\u0105k mr<\/span>. 10, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 19, bud. mur. 11, drewn. 2, p\u0142odozmian 12-polowy. Folwark ten w r. 1868 oddzielony od d\u00f3br Cie\u00adnin. 11.) K.,<\/b> wie\u015b nad War\u00adt\u0105, pow. wie\u00adlu\u0144\u00adski, gm. i par. Mie\u00adrzy\u00adce, odl. od Wie\u00adlu\u00adnia w. 14; K., wraz z pustkowiem Wi\u00adni\u00adcha\u00adwy, ma dm. 49, mk. 279. 12.) K.,<\/b> pow. pi\u0144\u00adczow\u00adski, gm. Za\u00adgo\u015b\u0107, par. Wi\u00adnia\u00adry. 13.) K.,<\/b> folw., pow. mie\u00adchow\u00adski, gm. i par. Lu\u00adbo\u00adrzy\u00adca. Os. karcz. K., przy trakcie od Pro\u00adszo\u00adwic do Ba\u00adra\u00adna po\u0142o\u017cona, nale\u017cy do d\u00f3br Pie\u00adt\u00adrze\u00adje\u00adwi\u00adce (ob.). 14.) K.,<\/b> w\u015b i folw., powiat ra\u00addom\u00adski, gm. i par. Bia\u00ad\u0142o\u00adbrze\u00adgi. Le\u017cy przy drodze bitej war\u00adszaw\u00adsko-krakowskiej. Stanowi cz\u0119\u015b\u0107 d\u00f3br Su\u00adcha, ma 16 dm., 152 mieszk., 1146 mr. ziemi dworsk. i 133 mr. w\u0142o\u015bc. Czyt. \u0141askiego Lib. benef. I, 667 (nale\u017ca\u0142 K. w XVI w. do par. Ja\u00adsion\u00adna). 15.) K.<\/b> Wielki<\/span><\/i>, wie\u015b i folw., i Kamie\u0144 lit. B. kol., pow. opo\u00adczy\u0144\u00adski, gm. Ku\u00adni\u00adcz\u00adki, par. Ku\u00adni\u00adce. Odl. 12 w. od O\u00adpo\u00adcz\u00adna, ma 17 dm., 160 mk., 240 mr. ziemi dworsk. i 105 mr<\/span>. w\u0142o\u015bc. K. kol. 7 dm., 175 mk. i 542 mr. obszaru. Wed\u0142ug Tstwa Kred. Ziems. folw. K. wielki lit. A (z wsiami: K., Bra\u00adt\u00adk\u00f3w, Win\u00adcen\u00adty\u00adn\u00f3w, To\u00adma\u00adsz\u00f3\u00adwek), ma rozl. mr<\/span>. 301, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 138, \u0142\u0105k mr<\/span>. 36, pastwisk mr<\/span>. 3, lasu mr<\/span>. 100, wody mr<\/span>. 1, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 12, bud. mur. 2, drewn. 4. Wie\u015b Kamie\u0144 osad 15, z gruntem mr<\/span>. 105; w\u015b Bra\u00adtk\u00f3w osad 40, z gruntem mr<\/span>. 455; wie\u015b Win\u00adcen\u00adty\u00adn\u00f3w osad 22, z gruntem mr<\/span>. 443; w\u015b To\u00adma\u00adsz\u00f3\u00adwek osad 2, z gruntem mr<\/span>. 30. 16.) K.<\/b> du\u017cy, w\u015b w\u0142o\u015bc., K. ma\u0142y, w\u015b i folw., pow. o\u00adpo\u00adczy\u0144\u00adski, gm. Skrzy\u0144\u00adsko, par. Skrzyn\u00adno. W 1827 r. K. du\u017cy mia\u0142 13 dm. i 69 mk. a K. ma\u0142y 13 dm. i 128 mk., obecnie K. du\u017cy ma 18 dm., 125 mk., 165 m\u00f3rg. ziemi a K. ma\u0142y 14 dm., 112 mk., 540 mr. ziemi dworsk. i 204 mr<\/span>. w\u0142o\u015bc. Folw. nale\u017cy do d\u00f3br Ko\u00admo\u00adr\u00f3w. W Lib. benef. \u0141askiego K. du\u017cy nosi nazw\u0119 Camyen nobilium a K. ma\u0142y: Camyen episcopi Cracoviensis (I, 689). Wed\u0142ug Tstwa Kred. Ziems. folw. Kamie\u0144 Ma\u0142y ma rozl. mr<\/span>. 414, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 299, \u0142\u0105k mr<\/span>. 21, lasu mr<\/span>. 66, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 28, bud. mur. 1, drew. 7; wie\u015b Kamie\u0144 Ma\u0142y osad 17, z gruntem mr<\/span>. 191. 17.) K.<\/b> \u0141ukowski<\/span><\/i>, wie\u015b w\u0142o\u015bc. nad rz. Wis\u00ad\u0142\u0105, pow. san\u00addo\u00admier\u00adski, gm. Dwi\u00adko\u00adzy, par. San\u00addo\u00admierz. Odl. 2 w. od San\u00addo\u00admie\u00adrza. W 1827 r. nale\u017ca\u0142 do par. w \u0141u\u00adko\u00adwej i zt\u0105d nosi nazw\u0119. Obecnie ma 8 dm., 50 mk. i 168 mr. obszaru. 18.) K.<\/b> M\u015bciowski<\/span><\/i> nad rzek\u0105 Wis\u00ad\u0142\u0105, folw., pow. san\u00addo\u00admier\u00adski, gm. Dwi\u00adko\u00adzy, par. San\u00addo\u00admierz. Odl. 6 w. od San\u00addo\u00admie\u00adrza. W 1827 r. K. M<\/span>\u015bciowski mia\u0142 27 dm., 141 mk.; obecnie ma 6 dm., 23 mk., 489 mr. ziemi dworsk. i cegielni\u0119. Nale\u017ca\u0142 do przyleg\u0142ych d\u00f3br M\u015bci\u00f3w. Wspomina go D\u0142ugosz (III\u2014409). Wed\u0142ug Tstwa kred. Z<\/span>iems. folwark Kamie\u0144 M\u015bciowski ma rozleg\u0142o\u015bci mr. 606, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 367, \u0142\u0105k mr<\/span>. 6, pastwisk mr<\/span>. 152, wody mr<\/span>. 2, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 78, bud. mur. 5, drewn. 13, p\u0142odozmian 5, 8 i 9-polowy. 19.) K.<\/b> pleba\u0144ski, wie\u015b nad rz. Wis\u00ad\u0142\u0105, pow. san\u00addo\u00admier\u00adski, tworzy przedmie\u015bcie San\u00addo\u00admie\u00adrza; gruntu mr. 193; dom\u00f3w drewnianych 9. Mieszk. 69. 20.) K.<\/b> Istnia\u0142 K. w pow. san\u00addo\u00admier\u00adskim, par. W\u0142o\u00adst\u00f3w (D\u0142ugosz II, 344). 21.) K.,<\/b> osada le\u015bna i karczma, pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. i par. Po\u00adli\u00adcz\u00adna. Tutejsza smolarnia wypala\u0142a rocznie do 25000 garncy smo\u0142y. Nale\u017cy do d\u00f3br Po\u00adli\u00adcz\u00adna 1 dom, 4 mk., 2 mr. ziemi. 22.) K.,<\/b> obr\u0119b le\u015bny w bo\u00addzen\u00adty\u0144\u00adskim urz\u0119dzie le\u015bnym. 23.) K.,<\/b> g\u00f3ra we wsi Mich\u00adn\u00f3w, o 3 w. od Su\u00adche\u00add\u00adnio\u00adwa, w pow. kie\u00adlec\u00adkim; posiada kwarcyty sylurskie. 24.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. no\u00adwo\u00adalek\u00adsan\u00add\u00adryj\u00adski, gm. Kamie\u0144, par. Pio\u00adtro\u00adwin, odl. 35 w. od No\u00adwo-Alek\u00adsan\u00add\u00adryi (Pu\u00ad\u0142aw). Jest tu gorzelnia wyrabiaj\u0105ca za 75000 rs. do 120000 rs. (w 1879\u201480). W 1827 r. by\u0142o tu 57 dm., 445 mk., obecnie liczy 401 mk. W XV w. by\u0142a to wie\u015b kr\u00f3lewska (D\u0142ugosz II, 512). Gm. K. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. V w O\u00adpo\u00adlu, gdzie st. poczt., liczy 17307 mr. obszaru i 3729 mk. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Bra\u00adcie\u00adjo\u00adwi\u00adce, D\u00f3\u0142 okr\u0105\u00adg\u0142y, G\u0142o\u00add\u00adno, Gra\u00adbo\u00adwiec, Ja\u00adni\u00adszew, Ja\u00adren\u00adto\u00adwi\u00adce, Ka\u00adli\u00adsza\u00adny, Kamie\u0144, K\u0119\u00adpa K<\/span>a\u00adli\u00adsza\u0144\u00adska, K\u0119\u00adpa Pio\u00adtro\u00adwi\u0144\u00adska, Ko\u00adpa\u00adni\u00adna, Ko\u00adsio\u00adr\u00f3w, Las D<\/span>\u0119\u00adbowy, \u0141a\u00adzi\u00ads\u00adka, \u0141o\u00adpo\u00adcz\u00adno, Nied\u017a\u00adwia\u00adda, Os\u00adtr\u00f3w, Pio\u00adtro\u00adwin, Wyr\u00adwas, Zak\u00adrzew. Dobra Kamie\u0144 nad Wis\u00ad\u0142\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z fol. Kamie\u0144 i Ko\u00adpa\u00adni\u00adna, wsi Kamie\u0144, Ja\u00adran\u00adto\u00adwi\u00adce, Gra\u00adbo\u00adwiec, D\u00f3\u0142 Okr\u0105\u00adg\u0142y i Las D\u0119\u00adbo\u00adwy. Rozl. wynosi mr<\/span>. 2100; folw. Kamie\u0144 grunta orne i ogrody mr<\/span>. 739, \u0142\u0105k mr<\/span>. 74, lasu mr<\/span>. 478, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 363, razem 1655, bud. mur. 31, drew. 20, p\u0142odozmian 14-polowy; folw. Kopanina grunta orne i ogrody mr<\/span>. 413, zaro\u015bli mr<\/span>. 23, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 9, razem mr<\/span>. 445, bud. mur. 3, drewn. 1, p\u0142odozmian 14-polowy. Od d\u00f3br tych w r. 1872 oddzielona zosta\u0142a nomenklatura Wy\u00admy\u00ads\u00ad\u0142\u00f3w lub Wyr\u00adwas z gruntem mr<\/span>. 17. Wie\u015b Kamie\u0144 osad 84, z gruntem mr<\/span>. 640; wie\u015b Jarantowice osad 7, z gruntem mr<\/span>. 126; w\u015b Grabowiec osad 13, z gr. mr<\/span>. 198; w\u015b D\u00f3\u0142 Okr\u0105\u00adg\u0142y osad 4, z gruntem mr<\/span>. 85; wie\u015b Las D\u0119\u00adbo\u00adwy osad 45, z gruntem mr<\/span>. 633. Dobra Kamie\u0144, dawna w\u0142asno\u015b\u0107 D\u0119\u00adbow\u00adskich, p\u00f3\u017aniej Brzo\u00adzow\u00adskich a ostatnio Do\u00adma\u00adszew\u00adskich, znalaz\u0142y obecnie nowego nabywc\u0119 w osobie p. Cy\u00adwi\u0144\u00adskie\u00adgo. Kamie\u0144 nale\u017cy do najpi\u0119kniejszych maj\u0105tk\u00f3w w pow. no\u00adwo\u00adalek\u00adsan\u00add\u00adryj\u00adskim, ma bowiem gleb\u0119 pszenn\u0105, obfito\u015b\u0107 \u0142\u0105k nadrzecznych, a nadto znajduje si\u0119 tu gorzelnia, na obszern\u0105 prowadzona skal\u0119. 25.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. che\u0142m\u00adski, gm. Tur\u00adka, par. Che\u0142m. Posiada cerkiew paraf. (b. unick\u0105) dla ludno\u015bci rusi\u0144skiej i paraf. dom modlitwy ewangelicki dla parafii licz\u0105cej 6000 dusz. Na jego miejsce ma by\u0107 zbudowany ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny. W 1827 r. by\u0142o tu 39 dm., 341 mk. K. par. ewangelicka nale\u017cy do dyecezyi war\u00adszaw\u00adskiej. Cerkiew par. r. gr. w K., erekcyi niewiadomej, 1751 przez dziedzica Ol\u0119\u00addz\u00adkie\u00adgo odnowionej; obecna murowana z r. 1830. Dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: Kamie\u0144, J\u00f3\u00adze\u00adfin, Ig\u00adna\u00adt\u00ad\u00f3w, nomenklatury Se\u00adwe\u00adry\u00adn\u00f3w\u00adka, attynencyi Ar\u0119\u00addy, wsi: Kamie\u0144, J\u00f3\u00adze\u00adfin, Ig\u00adna\u00adt\u00f3w i Mu\u00adsie\u00adj\u00f3w. Rozl. wynosi mr<\/span>. 3238; folw. Kamie\u0144 grunta orne i ogrody mr<\/span>. 342, \u0142\u0105k mr<\/span>. 450, pastw. mr<\/span>. 13, wody mr<\/span>. 121, lasu mr<\/span>. 947, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 34, razem mr<\/span>. 1907, bud. mur. 6, drewn. 20; folw. J\u00f3\u00adze\u00adfin grunta orne i ogrody mr<\/span>. 435, \u0142\u0105k mr<\/span>. 189, lasu mr<\/span>. 58, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 12, razem mr<\/span>. 694. bud. drew. 4; folw. Ig\u00adna\u00adt\u00f3w grunta orne i ogrody mr<\/span>. 133, \u0142\u0105k mr<\/span>. 82, wody mr<\/span>. 53, lasu mr<\/span>. 361, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 8, razem mr<\/span>. 637, bud. drew. 8. Piec wapienny, cegielnia, wiatrak, pok\u0142ady kamienia wapiennego, kredy, marglu. Wie\u015b Kamie\u0144 osad 37, z gruntem mr<\/span>. 1521; w\u015b U\u00adda\u00adlec osad 6, z gruntem mr<\/span>. 25; w\u015b Ig\u00adna\u00adt\u00f3w osad 11, z gr. mr<\/span>. 179; w\u015b Mu\u00adsie\u00adj\u00f3w osad 4, z gruntem mr<\/span>. 2. 26.) K.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142u\u00adkow\u00adski, gm. My\u00ads\u00ad\u0142\u00f3w, par. Wil\u00adczy\u00adska. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 73 mk.; obecnie 11 dm., 123 mk. i 212 mr. obszaru. 27.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. prza\u00ads\u00adny\u00ads\u00adki, gm. i parafia Dzierz\u00adgo\u00adwo, odl. o 17 w. od Prza\u00ads\u00adny\u00adsza, ma 8 dm., 97 mk., 436 mr. gruntu, 14 nieu\u017c. Wed\u0142ug Tstwa K<\/span>red. Z<\/span>iems. folw. Kamie\u0144 AB. i Mi\u0119\u00addzy\u00adlas, pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1866 rozl. wynosi mr<\/span>. 636, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 325, \u0142\u0105k mr<\/span>. 30, lasu mr<\/span>. 221, pastw., zaro\u015bli i plac\u00f3w mr<\/span>. 103. Wie\u015b Kamie\u0144 i Mi\u0119\u00addzy\u00adlas obejmuje gruntu mr<\/span>. 149. 28.) K.<\/b> Ko\u00adto\u00adwy<\/span><\/i>, w\u015b i folw., pow. lip\u00adnow\u00adski, gm. i par. T\u0142u\u00adcho\u00adwo. Odl. 20 w. od Lip\u00adna, ma 11 dm., 152 mk. i 696 m\u00f3rg ziemi a 24 nieu\u017cytk\u00f3w. W tem ziemi w\u0142o\u015bc. 22 mr., reszta folwarcznej. 29.) K.<\/b> Kmie\u00adcy<\/span><\/i>, w\u015b i folw. nad strug\u0105 Lachnic\u0105, pow. lip\u00adnow\u00adski, gm. i par. T\u0142u\u00adcho\u00adwo, odl. 21 w. od Li\u00adp\u00adna, ma 22 dm., 234 mk., 964 mr. obszaru i 37 mr. nieu\u017c<\/span>ytk\u00f3w. Jest tu wiatrak. Folw. nale\u017cy do d\u00f3br Ja\u00adsie\u0144. Wed\u0142ug Tstwa K<\/span>red. Z<\/span>iems. dobra Kamie\u0144 K<\/span>miecy sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku Kamie\u0144 K<\/span>miecy i Julkowo, wsi Kamie\u0144 K<\/span>miecy. Rozl. wynosi m. 671; folw. Kamie\u0144 K<\/span>miecy grunta orne i ogrody mr<\/span>. 405, \u0142\u0105k mr<\/span>. 25, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 16, razem mr<\/span>. 445, bud. mur. 3, drew. 8, p\u0142odozmian 11-polowy; folw. Julkowo grunta orne i ogrody mr<\/span>. 211, \u0142\u0105k mr<\/span>. 8, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 6, razem mr<\/span>. 225, bud. drew. 5, p\u0142odozmian 7-polowy. Wiatrak, pok\u0142ady torfu. Wie\u015b Kamie\u0144 K<\/span>miecy osad 45, z gruntem mr<\/span>. 358. 30.) K.<\/b>–Ru\u00adpie<\/span><\/i>, w\u015b szlach., i K. Stary<\/span><\/i>, w\u015b, pow. mazowiecki, gm. Sze\u00adpie\u00adto\u00adwo, par. D\u0105b\u00adro\u00adwa-Wiel\u00adka. W 1827 r. K.-R<\/span>u\u00adpie mia\u0142 20 dm. i 120 mk. a K. S<\/span>tary 29 dm. i 158 mk. 31.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. Odl. 46 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 81 mk., obecnie 38 dm. i 234 mk. 32.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya. Odl. 8 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 42 dm., 258 mk., obecnie 20 dm. i 140 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Kamie\u0144,<\/b> rz., dop\u0142yw Niemna<\/a>. Ob. G\u0105bin<\/a><\/i>, t. II, p. 507.<\/p>\n

Kamionka<\/b> 1.). Tak niekiedy b\u0142\u0119dnie zowi\u0105 Warszawy Kamionek (ob.), w kt\u00f3rem kilka dom\u00f3w nale\u017cy do cyrku\u0142u praskiego, reszta do gm. Wawer. 2.) K.,<\/b> folw., pow. b\u0142o\u0144ski, gm. Guz\u00f3w, par. Szyman\u00f3w. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. b\u0142o\u0144ski, gm. i par. Radziejowice. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 82 mk. 4.) K.,<\/b> attynencya do Je\u017c\u00f3wki, pow. sochaczewski. 5.) K.,<\/b> pow. gr\u00f3jecki, gm. W\u0105grodno, par. Pra\u017cm\u00f3w. 6.) K.,<\/b> pow. gr\u00f3jecki, gm. i par. Pacyna. 7.) K.,<\/b> folw., pow. nowomi\u0144ski, gm. \u0141ukowiec, parafia Latowicz. Roku 1827 dom. 18, mieszk. 132. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 596; grunta orne i ogrody mr<\/span>. 292, \u0142\u0105k mr<\/span>. 17, past. mr<\/span>. 60, lasu mr<\/span>. 219, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 8, bud. mur. 2, drewn. 6. Folw. ten w r. 1874 oddzielony od d\u00f3br Wielgolas. 8.) K.,<\/b> osada m\u0142yn., pow. noworadomski, gm. Dmenin, par. Nowy-Radomsk. Ma 1 dom, 7 mk., 80 mr. Por. Gidle<\/i>. 9.) K.,<\/b> folw., pow. nieszawski, gm. Czamanin, par. Swierczyn. 10.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. koni\u0144ski, gm. Piorun\u00f3w, par. Rusocice. Le\u017cy przy trakcie z Piorunowa do W\u0142adys\u0142awowa, na p\u0142d.-wsch\u00f3d Konina, odl. od t. m. w. 16, od szosy pozna\u0144skiej w. 5 i p\u00f3\u0142, od rzeki Warty w. 9; powierzchni 106 mr.; ludn. 47 m\u0119\u017c., 39 kob., razem 86. Grunt \u017cytni, szczerkowaty; przy wsi tej znajduje si\u0119 folw. tego\u017c na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka, do d\u00f3br Piorun\u00f3w nale\u017c\u0105cy. Czyt. \u0141askiego Lib. benef. I, 248, 68, 69. 11.) K.,<\/b> kol. i folw., pow. s\u0142upecki, gm. Kleczew, par. Budzis\u0142aw ko\u015bcielny, odl. od S\u0142upcy w. 21. Kol. ma dm. 10, mk. 81; folw. ma dom 1, mk. 4. 12.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. sieradzki, gmina Majaczewice, par. Stolec. Odl. 20 w. od Sieradza, przy drodze z Gronowa do Niechmirowa. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 131 mk., obecnie 171 mk., 208 mr. obszaru, w tem 8 mr<\/span>. \u0142\u0105k. Wed\u0142ug Tow. kred. ziems. folw. Kamionka rozl. mr<\/span>. 620. Folw. ten w r. 1877 oddzielony zosta\u0142 od d\u00f3br Niechmir\u00f3w. Czyt. \u0141askiego Lib. benef. I, 424. 13.) K.,<\/b> w\u015b, dwie osady i folw., pow. wielu\u0144ski, gm. Kamionka, par. Ruda, odl. od Wielunia w. 6; w\u015b ma dm. 42, mk. 274; 1 os., dom 1, mk. 3; 2 os., dom 1; folw., dm. 5, mk. 26. W 1827 r. by\u0142o 29 dm., 239 mk. Czyt. \u0141askiego Lib. benef. II, 111. Gmina K. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. V w os. Praszka, liczy obszaru 10037 mr. i 4471 mk. Urz\u0105d gm. w Popowicach i st. poczt. Wielu\u0144. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Popowice w\u015b, 2 os., prob., Gr\u0119bin kol. i os., P\u0105tn\u00f3w kol., os., prob., folw., M\u0105tewna kol., Kamionka w\u015b, os., folw., Kad\u0142ub wsie, kol., J\u00f3zef\u00f3w kol. i os., Dzietrzniki poduchowne kol., Dzietrzniki kol. prob., osada, Budziaki kol., os., Polaki kol., Ka\u0142u\u017ce kol. i os., Grabowa D<\/span>zietrznicka kol., Wilk os., Grabowa Z<\/span>a\u0142\u0105cka w\u015b, Nosek os., Made\u0142y os., Kubery os., Kluski os., Ciele os., Bogus\u0142awice os., Budziaki czyli Izdebki os. W gminie s\u0105 trzy szko\u0142y. 14.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wielu\u0144ski, gm. i par. Boles\u0142awiec, odl. od Wie\u00adlu\u00adnia w. 26; dm. 16, mk. 260. R. 1827 by\u0142o 17 dm., 139 mk. 15.). K.,<\/b> os. m\u0142yn., pow. konecki, gm. Niek\u0142a\u0144, par. Odrow\u0105\u017c. Jest tu m\u0142yn wodny, 1 dom, 4 mk. i 3 mr. Nale\u017cy do d\u00f3br B\u0142a\u017ck\u00f3w. 16.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. miechowski, gm. i par. Koz\u0142\u00f3w. Le\u017cy na drodze z Mstyczowa do Ksi\u0105\u017ca Wielkiego, odl. 12 w. od Ksi\u0105\u017ca. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 140 mk.; obecnie 26 dm., 239 mk., 40 osad w\u0142o\u015bc., 394 mr. ziemi dworsko i 293 mr<\/span>. w\u0142o\u015bc. Wed\u0142ug Tow. kred. ziems. folwark Kamionka ma rozl. mr<\/span>. 501; grunta orne i ogrody mr<\/span>. 408, \u0142\u0105k mr<\/span>. 7, pastw. mr<\/span>. 68, lasu mr<\/span>. 15, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 3, bud. mur. 5, drewn. 4, p\u0142odozmian 9-polowy. 17.) K.,<\/b> pow. j\u0119drzejowski, gm. Sobk\u00f3w. par. \u0141ukowa. 18.) K.,<\/b> w\u015b, pow. che\u0142mski, gm. Brzeziny, par. \u0141a\u0144cuch\u00f3w. 19.) K.,<\/b> os., przedtem mko, nad dwiema strugami bez nazwy, przy trakcie z Lub\u00adli\u00adna do \u0141y\u00adso\u00adbyk. pow. lu\u00adbar\u00adtow\u00adski, gmina i par. Kamionka. Odl. 25 w. od Lublina a 10 od Lubartowa. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany z XVI wieku, szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105, synagog\u0119, s\u0105d gm. okr. I, kas\u0119 wk\u0142adowo-zaliczkow\u0105, cegielni\u0119, wiatrak, farbiarni\u0119, dwie olejarnie. W 1827 r. liczono tu 162 dm. i 1680 mk., w 1861 r. by\u0142o 234 dm. i 1553 mk. (231 \u017cyd\u00f3w); obecnie liczy do 2200 mk., przewa\u017cnie rolnictwem si\u0119 trudni\u0105cych, 257 dm. Data za\u0142o\u017cenia tu miasta niewiadoma. Ju\u017c Kazimierz Jagiello\u0144czyk w 1469 r. nada\u0142 przywilej na dwa jarmarki w K. Zygmunt I i Zygmunt August rozszerzali przywileje na targi i jarmarki. Ko\u015bci\u00f3\u0142 par. b. dek. hrubieszowskiego, erekcyi G\u00f3r\u00adk\u00f3w. niegdy\u015b filia parafii Dyss. Nale\u017ca\u0142a K. do d\u00f3br ordynacyi Zamojskiej. par. K. dek. lubartowski liczy 4950 dusz. 20.) K.,<\/b> wie\u015b nad Sanem, pow. bi\u0142gorajski, gmina i par. w Krzeszowie. Po\u0142o\u017cona w pi\u0119knej pag\u00f3rkowatej okolicy, tu\u017c po nad granic\u0105 austryack\u0105, ma posterunek stra\u017cy pogranicznej. Grunta pszenne, urodzajne, pastwiska obfite. W\u0142o\u015bcianie trudni\u0105 si\u0119 upraw\u0105 og\u00f3rk\u00f3w, kt\u00f3re siej\u0105 na polach i masami je sprzedaj\u0105 tak do Galicyi jak i miasteczek s\u0105siednich. Nale\u017cy do d\u00f3br ordynacyi Zamojskich, w okolicy brak las\u00f3w. Obok dworu pi\u0119kny ogr\u00f3d owocowy i winnica obfituj\u0105ca w r\u00f3\u017cne gatunki wina, za\u0142o\u017cona na g\u00f3rze pochylonej ku po\u0142udniowi. Do folwarku Kamionki nale\u017cy ma\u0142y folwarczek \u0141azy pod Krzeszowem po\u0142o\u017cony. W 1827 r. liczono tu 65 dm. i 481 mk. 21.) K.,<\/b> wie\u015b w\u0142o\u015bc., pow. \u0142ukowski, gm. Mys\u0142\u00f3w, par. Wilczyska. W r. 1827 by\u0142o tu 17 dm., 123 mk., obecnie jest 16 dm., 132 mk. i 190 mr. obszaru. 22.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. \u0142ukowski, gm. Miastk\u00f3w, parafia Borowie. Ma 8 dm., 257 mk. i 812 mr. obszaru, w tem 677 mr. folw. 23.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0119growski, gm. Czarnog\u0142\u00f3w, par. Wi\u015bni\u00f3w. Liczy 15 dm., 170 mk. i 564 mr. obszaru. 24.) K.,<\/b> pow. garwoli\u0144ski, gm. Trojan\u00f3w, par. Korytnica. Nie zamieszczona w spisie urz\u0119dowym (Pamiat. Kni\u017cka za 1878 r.). 25.) K.<\/b>–Lacka<\/span><\/i>, folw., z wsi\u0105 Kamionka Lacka, Kamionka-Niecki i Kamionka Cza\u00adba\u00adje, pow. kon\u00adstan\u00adty\u00adno\u00adwski, gm. i par. Przesmyki; pod\u0142ug opisu z r. 1866 rozl. wynosi mr<\/span>. 793; grunta orne i ogr. mr<\/span>. 508, \u0142\u0105k mr<\/span>. 64, lasu mr<\/span>. 30, zaro\u015bli mr<\/span>. 90, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 101. Wie\u015b Kamionka-Lacka osad 10, z gruntem mr<\/span>. 114; w\u015b Kamionka Niecki osad 2, z gruntem mr<\/span>. 52; wie\u015b Kamionka Czabaje osad 19, z gruntem mr<\/span>. 176. 26.) K.<\/b> albo Kamionki<\/i>, wie\u015b, pow. p\u0142ocki, gm. Brwilno, par. Bia\u0142a. Odl. 12 w. od P\u0142ocka. W 1827 r. by\u0142o tu 23 dm., 169 mk., obecnie 28 dm., 240 mk. i 997 mr. obszaru. Posiada szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105. 27.) K.,<\/b> pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Kuchary, par. Kr\u00f3lewo. Nie zamieszczona w spisie urz\u0119dowym z 1881 r. 28.) K.,<\/b> wie\u015b w\u0142o\u015bc., powiat rypi\u0144ski, gm. Osiek, par. Micha\u0142ki, odl. o 15 w. od Rypina, ma 7 dm., 57 mk., 166 mr. gr. 29.) K.,<\/b> w\u015b, pow. rypi\u0144ski, gm. So\u00adko\u00ad\u0142o\u00adwo, par. Dulsk, odl. o 20 w. od Ry\u00adpi\u00adna, ma 3 dm., 38 mk., 340 mr. gruntu. Por. Dulsk<\/i>. 30) K.,<\/b> os. w\u0142o\u015bc., pow. rypi\u0144ski, gm. i par. Rypin, odl. o 8 w. od Rypina, 1 dom, 5 mk., 24 mr. gruntu. 31.) K.,<\/b> os. m\u0142yn., pow. rypi\u0144ski, gm. Pr\u0119czki, par. Rypin, odl. o 8 w. od Rypina, ma karczm\u0119, 2 dm., 18 mk., 30 mr. gruntu. 32.) K.<\/b>–Rytele<\/i> i K. Stokowo, wsie szlach., obie nad rz. Bugiem, pow. ostrowski, gm. i parafia Nur. 33) K.<\/b>–Bobi\u0144ska<\/span><\/i> i K. Kuchnowska<\/span><\/i>, pow. makowski, gm. Krasnosielc, par. P\u0142oniawy. 34.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. nad Narwi\u0105, pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. i par. Rzeku\u0144, nale\u017ca\u0142a niegdy\u015b do klucza Borowe, wchodz\u0105cego w sk\u0142ad ksi\u0119stwa sielu\u0144skiego. Na pocz\u0105tku obecnego stulecia by\u0142 p\u0142ywak, nieistniej\u0105cy ju\u017c w 1825. W r. 1823 by\u0142o 70 m\u0119\u017c., 66 kob. We wsi znajdowa\u0142o si\u0119 gospodarz dwup\u00f3\u0142w\u0142\u00f3czkowy, op\u0142acaj\u0105cy 76 z\u0142p. rocznie i 8 dni t\u0142uki; 9 gospodarzy p\u00f3\u0142torap\u00f3\u0142w\u0142\u00f3czkowych, op\u0142acaj\u0105cych po 60 z\u0142p rocznie i po 8 dni t\u0142uki; 7 p\u00f3\u0142w\u0142oczkowych po 32 z\u0142p. i 8 dni t\u0142uki i 3 gospodarzy pop\u00f3\u0142-p\u00f3\u0142w\u0142\u00f3czkowych, op\u0142acaj\u0105cych po 16 z\u0142p. rocznie i 8 dni t\u0142uki; karczma, 7 lu\u017anik\u00f3w. W\u015b op\u0142aca\u0142a, opr\u00f3cz czynszu, dziesi\u0119cin\u0119 do dworu w ilo\u015bci 194 z\u0142p. 12 gr. Szynk szynkowa\u0142 rocznie 86 i p\u00f3\u0142 garncy w\u00f3dki. W 1827 r. 22 dm., 156 mk. W 1847 \u2014 48 urz\u0105dzono Kamionk\u0119 kolonialnie; na 1484 mr. utworzono 22 osad rolnych, 9 cha\u0142upniczych, karczemn\u0105, kowalsk\u0105 i le\u015bnicz\u0105 osad\u0119; czynsz ze wsi oznaczono na 393 z\u0142p. 7 gr. Dzi\u015b 210 mk., 1428 mr. gruntu. 35.) K.<\/b>–Tybory<\/i>, ob. Tybory<\/i>, 36.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew. Odl. 14 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 116 mk., obecnie 44 dm., 330 mk. 37.) K.<\/b> i Olszanka-ku\u0142ak, folw., pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Wi\u017cajny. Odl. 32 w. od Suwa\u0142k, ma 2 dm., 12 mk. 38.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Sto-Jeziory, par. \u0141o\u017adzieje. Odl. 26 w. od Sejn, ma 14 dm., 177 mk. 39.) K.<\/b>–Stara<\/span><\/i>, K. Nowa<\/span><\/i>, K. Chrustowskich, K. D\u0142u\u017cewskiego i K. Nied\u017awiedzkiego, wsie i kolonia, pow. augustowski, gm. i par. Barg\u0142\u00f3w, odl. 12 w. od Augustowa. K. stara ma 17 dm., 218 mk.; K. nowa 22 dm., 149 mk., trzy pozosta\u0142e drobne cz\u0119\u015bci razem 7 dm., 47 mk. W 1827 r. by\u0142a tu tylko jedna wie\u015b rz\u0105dowa, 32 dm. i 193 mk. Folw. Kamionka Stara lit. A B C rozl. mr<\/span>. 643, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 268, \u0142\u0105k mr<\/span>. 102, pastw. mr<\/span>. 83, lasu mr<\/span>. 151, zaro\u015bli mr<\/span>. 23, wody mr<\/span>. 1, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 15, p\u0142odozmian 8-polowy, bud. drew. 9; pok\u0142ady torfu. Wie\u015b Kamionka osad 62, z gruntem mr<\/span>. 563. Folw. Kamionka A Puszcza\u0142owizna (z osad\u0105 Jarz\u0119bowizna) rozl. mr<\/span>. 324, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 128, \u0142\u0105k mr<\/span>. 79, pastw. mr<\/span>. 11, lasu mr<\/span>. 67, zaro\u015bli mr<\/span>. 35, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 4. bud. drew. 6, pok\u0142ady torfu. Od d\u00f3br tych osada Jarz\u0119bowizna z gruntem mr<\/span>. 30 oddzielon\u0105 zosta\u0142a. 40.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Lub\u00f3w. Odl. 17 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm. i 80 mk., obecnie 13 dm. i 82 mk. 41.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wisztyniec. Odl. 30 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 17 dm., 177 mk.<\/p>\n

Kamionka<\/b> 1.) mko w pow. grodzie\u0144skim, przy b. trakcie pocztowym wile\u0144skim, o 48 w. od Grodna, na r\u00f3wninie, o 20 w. od Skidla, ma 411 mk., w tem 245 izr. (1878), zarz\u0105d gminy w\u0142o\u015bcia\u0144skiej okr. polic. skidelskiego. Dobra K. dziedziczne Tyzenhauz\u00f3w. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. Trzech Kr\u00f3li, z drzewa wzniesiony 1580 przez Kacpra K\u0142odzi\u0144skiego. Parafia katol. dekanatu grodzie\u0144skiego: dusz 2202. Kaplica w Oleszkowicach, dawniej i w Mi\u0142kowszczy\u017anie. Karol XII podczas swojej wyprawy z r. 1706 przeciw wojskom Augusta II w K. mia\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 kwater\u0119 od 25 stycznia do 10 lutego i st\u0105d wyda\u0142 25 stycznia r. 1706 manifest do mieszka\u0144c\u00f3w w. ks. litewskiego, wzywaj\u0105c ich do \u015bcis\u0142ego po\u0142\u0105czenia si\u0119 pod znaki nowo obranego kr\u00f3la, Stanis\u0142awa Leszczy\u0144skiego. 2.) K.,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, o 27 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 69. 3.) K.<\/b> (Nowa<\/i>), w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, o 38 w. od Sok\u00f3\u0142ki. 4.) K.<\/b>–Nowa<\/span><\/i>, w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, o 3 w. od Sok\u00f3\u0142ki. 5.) K.<\/b>–Stara<\/span><\/i>, w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, o 5 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 100.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kamionka<\/b> 1.). rzeka, dop\u0142yw rz. Kamiennej, poczyna si\u0119 w lasach pod wsi\u0105 Cz\u0105stk\u00f3w, pow. j\u0119\u00addrze\u00adjo\u00adw\u00adski, przep\u0142ywa gminy Grze\u00adgo\u00adrze\u00adwi\u00adce, Rze\u00adpin, Wa\u015b\u00adniew, przy wsi Sze\u00adli\u00adgi, w pow. opa\u00adto\u00adw\u00adskim \u0142\u0105czy si\u0119 ze Swi\u00ad\u015b\u00adli\u00adn\u00adk\u0105 i razem z ni\u0105 do Kamiennej wpada. 2.) K.,<\/b> rz. w pow. ko\u00adne\u00adc\u00adkim, bierze pocz\u0105tek ko\u0142o Bli\u00adzi\u00adna a wpada pod Bzi\u00adnem do stawu miejscowego. 3.) K.,<\/b> rz., bierze pocz\u0105tek w pow. kolne\u0144skim, powstaje z dw\u00f3ch strumieni p\u0142yn\u0105cych ku wschodowi, jeden od p\u00f3\u0142nocy od wsi Przestrzele i Kucze, drugi od po\u0142udnia od wsi Gr\u0105dy i Kamionki, \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 pod wsi\u0105 Makowskie. Wpada pomi\u0119dzy wsiami Burzy\u0144 i Rut<\/span>kowskie z pr. brzegu do Biebrzy<\/a>. D\u0142uga 8 wiorst. [Dzi\u015b struga Cetna<\/i>.]<\/span> 4.) K.,<\/b> rz., poczyna si\u0119 w pow. suwalskim, w stronie wschodnio-p\u00f3\u0142nocnej Suwa\u0142k, p\u0142ynie ku po\u0142udniowi przez Osiny i Okuniowiec i wp\u0142ywa do jeziora pod wsi\u0105 Krzywe, z tego za\u015b idzie ku wsch. i wchodzi pod Leszczewem do jeziora Pierty<\/a>, przez kt\u00f3re przep\u0142ywa Wiatro\u0142u\u017ca<\/a>; jest zatem jej dop\u0142ywem z prawego brzegu. D\u0142uga 8 wiorst. [Czasem b\u0142\u0119dnie nazywana Kamienn\u0105<\/i>. Na starych mapach w g\u00f3rnym biegu tak\u017ce: Osinka<\/i> (1839), Szwajcaria<\/i> (1839); dop\u0142yw Piertanki (w g\u00f3rnym biegu Wiatro\u0142u\u017ca) poprzez jez. Pierty.]<\/span> J. Bl.<\/i><\/p>\n

Kamionki,<\/b> za polskich czas\u00f3w i jeszcze w r. 1858 K.-M<\/span>a\u0142e<\/i>, niem. Kl.-Kamionken<\/i>, od roku 1875 Steinau<\/i>, kr\u00f3l. domena, pow. toru\u0144ski, nad jeziorem G\u0142\u0119boczek, p\u00f3\u0142 mili od stacyi kolei \u017cel. w Turznie (Tauer). Obszaru liczy m\u00f3rg 2451, bud. 19, dm. 5, kat. 93, ew. 43. Parafia Gronowo, szko\u0142a w miejscu, poczta Che\u0142m\u017ca (obecnie Turzno). K. ma\u0142e oddawna nale\u017ca\u0142y do pp. benedyktynek w Toruniu. Roku 1370 Winryk von Kniprode mistrz w. krzy\u017c. zapisa\u0142 klasztorowi jezioro zwane Gecze, G\u0142\u0119boczek. R. 1415 liczono 4 p\u0142ugi w tych dobrach. W czasie reformacyi mieli zarz\u0105d nad K. luterscy Toru\u0144czanie. R. 1583 przyby\u0142 tu intruz Walenty Wr\u00f3blewski, prob. z Czerska, kt\u00f3ry si\u0119 z Toru\u0144czany by\u0142 zm\u00f3wi\u0142, z nimi si\u0119 zbo\u017cem, byd\u0142em dzieli\u0142, po\u017cytki dla siebie obraca\u0142, a zakonnicom nic nie dawa\u0142. Ale niebawem biskup Piotr Kostka przys\u0142a\u0142 kanon. Plemi\u0119ckiego do K., i ten\u017ce intruz noc\u0105 zaraz zt\u0105d uszed\u0142. Do wsi nale\u017ca\u0142 b\u00f3r obszerny, w kt\u00f3rym s\u0105siedzi nie\u017cyczliwi nieraz szkody poczynili. R. 1585 Jerzy G\u0142uchowski i Marcin Samp\u0142awski \u015bci\u0119li 5 wielkich cemr\u00f3w. Roku 1596 Jarosz Bystram z Rychnowa wielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 lasu odj\u0105\u0142, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b inn\u0105 spustoszy\u0142. R. 1614 Miko\u0142aj Kleczkowski, dzier\u017cawca z Gronowa, niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 d\u0119b\u00f3w, brz\u00f3z i chojen po\u015bcina\u0142. R. 1615 Jan Kretkowski, wojewodzic brzeski, naszed\u0142 w nocy t\u0119 wie\u015b z gromad\u0105 ludzi zbrojnych, rozbi\u0142 dom Marcina \u017bydka; zwi\u0105zali go, pokrwawili i z sob\u0105 wzi\u0119li, szyby, okna wybili i zwi\u0105zanego z sob\u0105 wzi\u0119li. Star\u0105 kobiet\u0119 Dorot\u0119 poranili. O skutku takiego post\u0119powania nie donosz\u0105 akta klasztorne. Zakonnice przez ca\u0142y czas same prowadzi\u0142y gospodarstwo w K., zk\u0105d zbo\u017ce i wszelk\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 do klasztoru bra\u0142y. Po okupacyi rz\u0105d pruski wie\u015b t\u0119 zabra\u0142 i obr\u00f3ci\u0142 na kr\u00f3l. domen\u0119. Czyt. \u201eKlasztory \u017ce\u0144skie w dyecezyi che\u0142mi\u0144skiej\u201c. 2) K.<\/b>–Nowe<\/span><\/i>, przedtem zwane W<\/span>ielkie<\/i>, niem. Neu Kamionken<\/i>, od r. 1875 Neu Steinau<\/i>, w\u015b, pow. toru\u0144ski, nad strug\u0105 Bach\u0105, \u00be mili od stacyi kolei \u017cel. w Turznie. Obszaru liczy mr. 2134, bud. 96, dm. 42, katol. 53, ew. 331. Parafia Gronowo, szko\u0142a Kamionki, poczta Turzno (przedtem Che\u0142m\u017ca). Wie\u015b ta rozpada\u0142a zdawna na 2 dzia\u0142y. W XVI wieku Bart\u0142omiej i Jan D\u0105browski p\u0142ac\u0105 zt\u0105d czynsz za pewn\u0105 sum\u0119 po\u017cyczon\u0105 od kapitu\u0142y che\u0142m\u017cy\u0144skiej. Na pocz\u0105tku XVII wieku jedn\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 mia\u0142 Jak\u00f3b Go\u0142ocki z \u017con\u0105 Zofi\u0105 Samp\u0142awsk\u0105, drug\u0105 zapisa\u0142 Mar\u00adcin Sam\u00adp\u00ad\u0142aw\u00adski, dziedzic Turzna, \u017conie swojej Feb\u00adro\u00adnii Szcze\u00adpa\u0144\u00adskiej, wdowie po Ma\u00adcie\u00adju O\u00adsiecz\u00adkow\u00adskim, siostrze Ja\u00adk\u00f3\u00adba Szcze\u00adpa\u0144\u00adskiego, star. mirachowskiego. Jan O\u00adsie\u00adcz\u00adkow\u00adski, syn Ma\u00adcie\u00adja i Feb\u00adro\u00adnii, ust\u0105pi\u0142 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 Ja\u00adk\u00f3\u00adbo\u00adwi Go\u00ad\u0142o\u00adc\u00adkie\u00admu za 6000 z\u0142. Od Ja\u00adk\u00f3\u00adba Go\u00ad\u0142o\u00adc\u00adkie\u00adgo za\u015b naby\u0142a potem r. 1612 ca\u0142\u0105 t\u0119 wie\u015b panna ksieni Zo\u00adfia Dul\u00adska na rzecz klasztoru pp. benedyktynek w Toruniu; zap\u0142aci\u0142a Ja\u00adk\u00f3\u00adbo\u00adwi G. 16,500 z\u0142. Do wsi nale\u017ca\u0142a wtedy znaczna cz\u0119\u015b\u0107 lasu, 2 folw. z osobnymi dworkami i budynkami, gbur. 5, cha\u0142up ogrodniczych 23 i 3 domy gbur. spustosza\u0142e. Zakonnice wydawa\u0142y potem t\u0119 wie\u015b w dzier\u017caw\u0119. Po okupacyi rz\u0105d pruski zaj\u0105\u0142 te dobra i ust\u0105pi\u0142 p\u00f3\u017aniej na wolno\u015b\u0107 osadnikom. Czyt. \u201eKlasztory \u017ce\u0144skie w dyecezyi che\u0142mi\u0144skiej\u201c. 3.) K.<\/b>–Stare<\/span><\/i>, niem. Alt-Kamionken<\/i>, od r. 1875 Alt-Steinau<\/i>, w\u015b, pow. toru\u0144ski, nad nad strug\u0105 Bach\u0105, \u00be mili od stacyi kol. \u017cel. w Turznie. Obszaru liczy m\u00f3rg 802, bud. 22, dm. 14, katol. 48, ew. 72. Parafia Gronowo, szko\u0142a Kamionki, poczta Turzno. Wie\u015b ta nale\u017ca\u0142a dawniej do klasztoru pp. benedyktynek w Toruniu, nie mia\u0142a jednak osobnej nazwy, tylko zapewne jako wie\u015b szarwarkowa przy\u0142\u0105czona by\u0142a do W. Kamionek. Po okupacyi przez rz\u0105d pruski zabrana i na w\u0142asno\u015b\u0107 dana osadnikom. 4.) K.,<\/b> niem. Kamionken<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. kartuski, nale\u017ca\u0142a dawniej do star. mirachowskiego. Przywilej praw w\u0142asno\u015bci otrzyma\u0142a 15 listopada 1820. Obszaru liczy mr. 286, gbur. 3, zagr. 1, katol. 2, ew. 33, dm. 5. Parafia, szko\u0142a, poczta Gowidlino. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Kartuz 5 mil. 5.) K.,<\/b> niem. Steinhaus<\/i>, dobra do G\u00f3rnej Brodnicy, pow. kartuski nad jeziorem Ostrzyckiem. Par. Chmielno, poczta Szymbark. Przy tej wsi w dw\u00f3ch miejscowo\u015bciach nieopodal jeziora Ostrzyckiego wydobyto ostatniemi czasy mogi\u0142y tz. kamienne. 6.) K.,<\/b> niem. Kl. Kamin<\/i>, os., powiat ko\u015bcierski, nad jeziorem, o p\u00f3\u0142 mili od bitego traktu gda\u0144sko-ko\u015bcierskiego, nale\u017cy do Nowego Grabowa, dawniej w\u0142asno\u015b\u0107 oo. kartuzyan w Kartuzach, kt\u00f3rzy a\u017c do zaboru dobra grabowskie posiadali. 7.) K.,<\/b> niem. Gr. Steinersdorf<\/i>, folw. do Szymbarku, pow. suski, nad znacznem jeziorem, blisko traktu bitego susko-i\u0142awskiego, bud. 15, dm. 7, kat. 9, ew. 92. Parafia I\u0142awa, szko\u0142a \u0141owizowo, poczta Z\u0105browo. 8.) K.,<\/b> niem. Kamionken<\/i>, w\u015b, powiat z\u0105dzborski, ponad jeziorem Pierwoj, na polsko-pruskich Mazurach. Przy wsi odkryto stare cmentarzysko poga\u0144skie. Roku 1421 bracia Hanusz i Petrasz i Miko\u0142aj z Targowiska (Therwisch na Mazurach) zapisali dobra te swoje oo. augustyanom w Reszlu. R. 1470 Micha\u0142 K\u00fcchmeister mistrz w. krzy\u017cacki zamieni\u0142 te dobra na inne posiad\u0142o\u015bci. 9.) K.,<\/b> niem. Kammionten<\/i> al. Kamnionken<\/i>, w\u015b, powiat lecki, st. p. Lec. 10.) K.,<\/b> niem. Kammiontken<\/i>, w\u015b pod Turowem, pow. niborski.<\/p>\n

Kamion\u00f3wka,<\/b> pow. sejne\u0144ski, gm. \u015a-to Jeziory, par. \u0141o\u017adzieje. Nie zamieszczona w spisie urz\u0119dowym (Pamiat. Kni\u017cka z 1878 r.).<\/p>\n

Kammandten<\/b> (niem.), dobra, pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Kammershoefchen<\/b> (niem.), os., pow. wystrucki, st. p. Wystru\u0107.<\/p>\n

<\/a>Kamorodek<\/b> (?), rz., dop\u0142yw Niemna<\/a> z prawej strony, ma uj\u015bcie poni\u017cej Ussy.<\/p>\n

Kampa,<\/b> to samo co K\u0119pa<\/i>, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazw: Kampinie, Kampina a zapewne i Kampinos. Przy zak\u0142adaniu osad w b\u0142otnistych puszczach Mazowsza wybierano miejsca suchsze i wynio\u015blejsze (gr\u0105dy i k\u0119py).<\/p>\n

Kampinie<\/b> 1.) w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Gryszkab<\/span>uda. Odl. 25 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 80 mk., obecnie 10 dm., 105 mk.; 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Syntowty, par. \u0141uksze. Odl. 24 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 69 mk.; 3.) K.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki. Odl. 28 w. od Maryampola, ma 2 dm., 23 mk. Por. Iwaniszki<\/i>.<\/p>\n

Kampischkehmen<\/b> (niem.), w\u015b i dobra, powiat g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Kamplack<\/b> (niem.), w\u015b, pow. rastemborski, st. p. Doenhofstaedt.<\/p>\n

Kamputschen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. Wystrucki, st. p. Bokellen. 2.) K.,<\/b> w\u015b, powiat wystrucki; st. p. Neunischken.<\/p>\n

Kamschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kamswieken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Wystru\u0107. [Na mapie Henennberga zamek w <\/span>Nadrowii<\/a> na wsch. od Wystruci, mi\u0119dzy rzekami Pis\u0105 i Wystruci\u0105. Zob. te\u017c Neu-Kamswieken<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Kamszarden<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Neunischken.<\/p>\n

Kamsze<\/b> al. Kamszyce<\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Rauda\u0144, par. Kalwarya; odl. 8 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 53 mk., obecnie 10 dm., 95 mk.<\/p>\n

Kamyszowata,<\/b> Komyszowata<\/i>, ob. Ingu\u0142<\/i>.<\/p>\n

Kandzen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Trempen.<\/p>\n

Kannapinnen<\/b> (niem.), dwie wsie, pow. g\u0105bi\u0144ski: a) Gross-K<\/i>., st. p. Niebudszen; b) Klein-K<\/i>., st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Kannehlen<\/b> (niem.), wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Trempen.<\/p>\n

Kanoten<\/b> (niem.), dobra ryc. i folw., powiat gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Kantaliszki<\/b> 1.).<\/span> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol, przy trakcie z Kowna do Maryampola, na prawym brzegu Szeszupy. Odl. 9 w. od Maryampola. W r. 1827 by\u0142o tu 12 dm., 81 mk., obecnie 21 dm., 200 mk. 2.) K.,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo. Odl. 53 w. od Maryampola, 6 od Kowna, ma 1 dom, 2 mk., 96 mr. rozl.<\/p>\n

Kanteliszki,<\/b> ob. Kantaliszki<\/i>.<\/p>\n

Kantorowa,<\/b> rz., dop\u0142yw Sokoldy<\/a> z prawej strony.<\/p>\n

Kantor\u00f3wka,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 7 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kapczany,<\/b> wie\u015b, pow. augustowski, gm. i par. Ho\u0142ynka. Odl. 48 w. od Augustowa. W 1827 r. by\u0142o tu 16 dm; i 90 mk.; obecnie 24 dm., 243 mk.<\/p>\n

Kapininy,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i parafia Metele. Odl. 66 w. od Sejn. Spis urz\u0119dowy nie podaje liczby dom\u00f3w i mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Kaplica,<\/b> wie\u015b, pow. grodzie\u0144ski, na p\u0142n.-wsch\u00f3d od Grodna, przy dr. \u017cel. warszawsko-petersb.<\/p>\n

Kap\u0142anowce,<\/b> wie\u015b, pow. augustowski, gm. Balla wielka, par. Teolin; odl. 61 w. od Augustowa, 12 od Grodna, 7 od Niemna. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm. i 73 mk.; obecnie 16 dm., 102 mk., 294 mr. ziemi folw., 250 mr. w\u0142o\u015bc.<\/p>\n

Kapotschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Lengwethen.<\/p>\n

Kapszyszki,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. Syntowty; odl. 13 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 22 mk.<\/p>\n

Kaptanischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Szyrwinty.<\/p>\n

Kapu\u015bcinie<\/b> al. Kapu\u015bcin<\/i>, osada, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka; odl. 18 w. od Maryampola, ma 1 dom, 8 mk.<\/p>\n

Karalene,<\/b> seminaryum nauczycielskie we wsi Kummetschen, o 12 kil. od Wystrucia, do kt\u00f3rego prowadzi droga bita i chodzi omnibus. Miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona na lewym brzegu rzeki Pisi, mieszka\u0144c\u00f3w 153 lute<\/span>ran\u00f3w. W seminaryum 90 uczni\u00f3w i 7 nauczycieli. Agentura pocztowa. Nazwa tego seminaryum jest litewska, Karalene znaczy Kr\u00f3lowa; sem. tak nazwano na cze\u015b\u0107 kr\u00f3lowej pruskiej Ludwiki.<\/p>\n

Karallkehmen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Karasiewo<\/b> 1.). w\u015b, pow. lipnowski, gmina Szpetal, par. Che\u0142mica Wielka, odl. o 11 w. od Lipna; ma 11 dm., 110 mk., 69 mr. gruntu. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew. Odl. 18 od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 82 mk., obecnie 16 dm., 169 mieszk.<\/p>\n

Karaska,<\/b> pow. ostro\u0142\u0119cki, bagna w puszczy myszynieckiej, pomi\u0119dzy Olszynami, Kierzkiem i Piaseczn\u0105, ci\u0105gn\u0105 si\u0119 od Olszyn w kierunku po\u0142ud.-wschodnim. Maj\u0105 mil\u0119 d\u0142ugo\u015bci, \u0107wier\u0107 szeroko\u015bci. Z bagien Karaska bior\u0105 pocz\u0105tek struga Piaseczna i druga bezimienna, wpadaj\u0105ca do Rozogi; bagna same mog\u0142yby by\u0107 osuszone spuszczeniem wody do Omulwi. Okolice bagna K. obfituj\u0105 w rud\u0119, bursztyn i torf i s\u0105 poros\u0142e brzezin\u0105 i olszyn\u0105, nale\u017c\u0105c\u0105 do obr\u0119bu le\u015bnego Karaska. Obr\u0119b ten liczy 1886 mr. drzewa 20-letniego. Na zach\u00f3d od bagna znajduje si\u0119 osada K., gm. Dylewo, par. Kadzid\u0142o, w odleg\u0142o\u015bci 10 i p\u00f3\u0142 wiorst od zarz\u0105du gminnego w starem Dylewie. Osada ta powsta\u0142a w 1806 r.; rz\u0105d pruski wtedy nada\u0142 mnemonicie Piotrowi Schultz 90 mr<\/span>. (19 lasu, reszta bagien) gruntu nad bagnem z prawem kolonizacyi. Obecnie (1878 r.) 3 dm., 11 m\u0119\u017c., 15 kob., 154 mr. gruntu (50 orn.). R. 1827 dm. 2, mk. 13. Nadto na osadzie le\u015bnej teraz 5 m\u0119\u017c., 5 kob. i 30 mr. rozl. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

Karbowskie,<\/b> niem. Karbowsken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Bajtkowy.<\/p>\n

Karcewo,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Pruska, par. Barg\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Karcz,<\/b> nazwa pie\u0144ka wraz z korzeniami pozostaj\u0105cego po \u015bci\u0119ciu drzewa, a zarazem i dawne przezwisko, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazw miejscowych: Karczew<\/i>, Karczowice<\/i>, Karcz\u00f3wek<\/i>. Z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a pochodzi zapewne i Karczma<\/i>, jako osada zak\u0142adana pierwotnie dla schronienia podr\u00f3\u017cnych pod lasami lub \u015br\u00f3d las\u00f3w, przy drogach, zdala od wsi. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Karczanka<\/b> albo Hermanawola<\/i>, dobra, pow. lecki, st. p. Ryn.<\/p>\n

Karczauningken<\/b> (niem.) 1.) lub Gross-Ballupoehnen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Budwethen. 2.) K.<\/b> al. Karkzauningken<\/i>, w\u015b, pow. \u017cu\u0142awski, st. p. Skajzgiry.<\/p>\n

Karczemka<\/b> 1.) niem. od r. 1874 Karschau<\/i>, posiad\u0142o\u015b\u0107 z karczm\u0105, pow. toru\u0144ski, na lewym brzegu Wis\u00ad\u0142y, w okolicy lesistej, przy\u0142\u0105czona do gminy w Ot\u0142oczynie; bud. 4, dom 1, katol. 13, ew. 4. Parafia Podg\u00f3rze, szko\u0142a i poczta Ot\u0142oczyn. 2.) K.,<\/b> w\u0142o\u015b\u0107 z karczm\u0105, do Niewierza, pow. brodnicki, 1 dom. Parafia i szko\u0142a Mszano, poczta Brodnica. 3.) K.,<\/b> niem. Karczemken<\/i>, osada do Milewa, pow. \u015bwiecki, w lesistej okolicy, ponad jeziorem; tu\u017c przy wsi przechodzi kol. \u017cel. bydgosko-tczewska; dom 1, mk. 9. Parafia i poczta Nowe. R. 1789 w\u0142a\u015bciciel tej osady Bia\u0142ochowski. 4.) K.,<\/b> karczma pod Rakowcem, pow. lubawski. 5.) K.,<\/b> niem. Krug<\/i>, pow. lecki. 6.) K.,<\/b> pow. l\u0119borski (K\u0119trz.). K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Karczmiska,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Karczowa ruda,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Gryszkabuda. Odl. 34 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 6 dm., 51 mk. Jest to osada mazurskich budnik\u00f3w.<\/p>\n

Karcz\u00f3wka<\/b> 1.). os. karcz. rz\u0105dowa, powiat piotrkowski, gm. Bogus\u0142awice. Ma 1 dom, 5 mk., 2 mr. rozl. 2.) K.,<\/b> os., pow. noworadomski, gm. i par. N. Radomsk. Niezamieszczona w spisie urz\u0119d. miejsc. gub. piotrk. z 1882 r. 3.) K.,<\/b> pow. cz\u0119stochowski, gm. Huta stara, par. Cz\u0119stochowa. Niezamieszczona w spisie miejsc gub. piotrk. z 1882 r. 4.) K.,<\/b> folwark, pow. opoczy\u0144ski, gm. Go\u017adzik\u00f3w, par. Smogorzew. Nale\u017cy do d\u00f3br Smogorzew. 5.) K.,<\/b> os., pow. i\u0142\u017cecki, gm. \u0141aziska, par. I\u0142\u017ca. Ma 1 dom, 3 mk., 15 mr. obszaru. 6.) K.,<\/b> kol., pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. Tcz\u00f3w, par. Zwole\u0144. Odl. 27 w. od Kozienic, ma 6 dm., 35 mk. i 160 mr. ziemi. 7.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. rypi\u0144ski, gm. i par. Rypin, odl. o 4 w. od Rypina, ma 4 dm., 11 mk., 54 mr. gruntu. 8.) K.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki. Odl. 23 w. od Maryampola.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Karczupa,<\/b> rz., dop\u0142yw Niemna<\/a> z prawej strony, uchodzi mi\u0119dzy Prowen\u0105 a Krun\u0105 (mi\u0119dzy Birsztanami a Kownem), przyjmuje Girstupis<\/a>.<\/p>\n

Kariotkehmen<\/b> (niem.). w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Wilhelmsberg.<\/p>\n

Karkatowizna,<\/b> jezioro, pow. wy\u0142kowyski, gm. Wojtkobole. W dobrach Poszyrwinty, ma 6 mr. obszaru.<\/p>\n

Karkazy,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gmina, Freda (ob.), par. Godlewo. Odl. 47 w. od Maryampola, ma 17 dm., 143 mk.<\/p>\n

Karkiszki,<\/b> w\u015b i folw., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo; odl. 51 w. od Maryampola. Wie\u015b ma 6 dm., 50 mk.; folw. za\u015b 5 dm., 69 mk. Por. Julianowo<\/i> i Hermaniszki<\/i>.<\/p>\n

Karkla,<\/b> rz., dop\u0142yw Niemna<\/a> z prawej strony, uchodzi mi\u0119dzy Niewia\u017c\u0105 a Rygawk\u0105.<\/p>\n

Karklauken<\/b> (niem.), dobra, pow. pi\u0142kalski, st. p. Pi\u0142ka\u0142y.<\/p>\n

Karklienen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf. 3.). K.,<\/b> Gross<\/i>-, Klein<\/i>– i Neu<\/i>-, w\u015b, pow. labiewski, st. p. Mehlauken. 4.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Karklina,<\/b> attyn., ob. Ho\u0142ny Wolmera<\/a><\/i>.<\/p>\n

Karkliniszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki; odl. 27 w. od Maryampola, ma 17 dm., 157 mk. 2.) K.,<\/b> folw., powiat kalwaryjski, gm. i par. Urdomin. Odl. 24 w. od Kalwaryi, ma 3 dm., 30 mk.<\/p>\n

Karkliny<\/b> 1.) w\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, par. Suwa\u0142ki; odl. 7 w. od Suwa\u0142k. W r. 1827 by\u0142o tu 21 dm. i 137 mk.; obecnie 22 dm., 213 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Sereje; odl. 37 w. od Sejn, ma 4 dm., 41 mk. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya; odl. 53 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 127 mk.; obecnie 20 dm., 149 mk. 4.) K.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Karkliny, par. Kieturw\u0142oki; odl. 16 w. od Wy\u0142kowyszek. Gmina K. ma 4893 mk., 7 dm., 139 mk.; rozleg\u0142o\u015bci 16050 mr.; s\u0105d gm. okr. III w Bartnikach o 10 w., st. p. Wy\u0142kowyszki o 16 w. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Antoniszki, Budwiecie, Bierzyny, Dubiany, Eustachowo, Gejsztoryszki, Gulbina, Jodupiany, Karkliny, Kieturw\u0142oki, Ma\u0107kobudzie, Nowiniki, Parysowszczyzna, Pie\u0144kinie, Plumbiany, Porowsie, Posudonie ma\u0142e, Rostkowszczyzna, Skordupiany, Syberya, Swietnica, Taboryszki, Widgiry i Wo\u0142owicze. Dobra rz\u0105dowe Karkliny sk\u0142ada\u0142y si\u0119 1858 r. z folw. i wsi Porowsie, folw. i w\u015b Rostkowszczyzna, wsi Giejsztoryszki, Dobrowola, folw. Karkliny, wsi Jodupiany, Berzyny v. Beszynie, Kietur\u00f3w\u0142oki, Widgiry, Skordupiany i Osupie.<\/p>\n

Karkliny,<\/b> jezioro w pow. wy\u0142kowyskim, w dobrach Wo\u0142owicze, gm. Karkliny, ma 10 mr. obszaru.<\/p>\n

Kark\u0142upiany,<\/b> w\u015b i folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Pojewo\u0144; odl. 20 w. od Wy\u0142kowyszek. W 1827 r. K. folw. liczy\u0142 13 dm., 86 mk.; obecnie 19 dm., 213 mk.; K. w\u015b liczy\u0142a 25 dm., 199 mk.; obecnie za\u015b 39 dm., 307 mk.<\/p>\n

Karkzauningken<\/b> (niem.), ob. Karczauningken<\/i>.<\/p>\n

Karlinsberg,<\/b> Karlsberg<\/i> (niem.), por. Huje<\/i> i Karlsberg<\/i>.<\/p>\n

Karlsdorf<\/b> (niem.), kolonia w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a>Karlsdorf,<\/b> ob. <\/i><\/span>Kalsdorf<\/a><\/i>.<\/p>\n

Karlsfelde,<\/b> (niem.). ob. Podlesie<\/i>.<\/p>\n

Kar\u0142owo<\/b> w pow. w\u0119goborskim. 1) w\u015b, st. p. Budry; 2) folw., st. p. W\u0119gobork; 3) folw., st. p. Dryfort.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Karnetzen<\/b> al. <\/i>Ernstwalde<\/a><\/i> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Karniszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Odl. 14 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 37 mk.<\/p>\n

Karohnen<\/b> (niem.) 1.). wie\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg. 2.) Klein-K<\/i>., kol., pow. pi\u0142kalski, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Karolienen<\/b> al. Biedaschken<\/i> (niem.), dobra, pow. wystrucki, st. p. Bokellen.<\/p>\n

Karolin<\/b> 1.) w\u015b, pow. war\u00adszaw\u00adski, gm. Pr\u00adusz\u00adk\u00f3w, par. S\u0142u\u017cew. 2.) K.,<\/b> pow. gr\u00f3jecki, gm. i par. Jazgarzew. Por. G\u0142osk\u00f3w<\/i>. 3.) K.,<\/b> kol., pow. nieszawski, gm. i par. Osi\u0119ciny. 4.) K.,<\/b> folw., pow. garwoli\u0144ski, gm. Wola Rembkowska, par. Garwolin. Nie zamieszczony w spisie urz\u0119dowym. (Pam. Kni\u017cka gub. Siedlec. 1878 r.). Por. Chotynia<\/i>. 5.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. Gra\u00adb\u00f3w nad Wis\u00ad\u0142\u0105, par. Zwo\u00adle\u0144; odl. 35 w. od Ko\u00adzie\u00adnic, ma 24 dm., 225 mk. i 391 mr. obszaru. 6.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. no\u00adwo\u00adalek\u00adsan\u00add\u00adryj\u00adski, gm. i par. Gar\u00adb\u00f3w (ob.). 7.) K.,<\/b> folw., pow. lu\u00adbar\u00adtow\u00adski, gm. Lud\u00adwin, par. \u0141\u0119\u00adcz\u00adna. 8.) K.,<\/b> pow. hru\u00adbie\u00adszow\u00adski, gm. Mi\u0105\u00adczyn, par. Gra\u00adbo\u00adwiec. Niezamieszczony w spisie urz\u0119dowym (Pam. Kni\u017cka lub. gub. 1872 r.). Por. Gdeszyn<\/i>. 9.) K.,<\/b> przysio\u0142ek, pow. kon\u00adstan\u00adty\u00adnow\u00adski, gm. Swo\u00adry, par. i s\u0105d Husz\u00adlew, poczta Mi\u0119\u00addzy\u00adrzec, rozleg\u0142. mr. 60, lud. 3. 10.) K.,<\/b> pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski, gm. Borzejewo, par. Wizna. 11.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Krasnopol; odl. 8 w. od Sejn. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm. i 159 mk.; obecnie 14 dm., 125 mk. K. jest g\u0142\u00f3wnem ogniskiem filipon\u00f3w (roskolnik\u00f3w), kt\u00f3rzy jeszcze w XVIII w. jako wychod\u017acy z Rosyi szukali tu schronienia i osiedli w okolicach Sejn. Dla zach\u0119ty do po\u0142\u0105czenia si\u0119 napowr\u00f3t z ko\u015bcio\u0142em prawos\u0142awnym, rozdawano nawracaj\u0105cym si\u0119 grunta po wyci\u0119tym w tym celu lesie Czeszkinie zwanym, i tak powsta\u0142 dzisiejszy Karolin. W tym samym celu wzniesiono tu okaza\u0142\u0105 cerkiew Pokrowsk\u0105, ale filiponie dot\u0105d trzymaj\u0105 si\u0119 uparcie swych obrz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re os\u0142aniaj\u0105 tajemnic\u0105. 12.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r; 49 w. od Suwa\u0142k. W 1827 roku by\u0142o tu 12 dm., 81 mk.; obecnie 15 dm:, 124 mk. 13.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. augustowski, gm. \u0141abno, par. Adamowicze; odl. 59 w od Augustowa. W 1827 r. by\u0142o tu 23 dm. i 139 mk.; obecnie K. w\u015b ma 24 dm., 191 mk., za\u015b folw. 4 dm., 63 mk. Dobra Karolin al. \u0141oso\u015bna sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku Karolin, Fiunkin, przyleg\u0142o\u015bci Bojary i Dobrowolszczyzna oraz wsi Karolin; od Grodna w. 6, od rzeki Niemna w. 4; na po\u0142udniu przep\u0142ywa rzeczka Tatarka, stanowi\u0105ca granic\u0119 cesarstwa rosyjskiego, po za kt\u00f3r\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 grunt\u00f3w nale\u017c\u0105cych do d\u00f3br si\u0119 znajduje. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 970 a mianowicie: folw. Karolin grunta orne i ogrody mr. 547, \u0142\u0105k mr. 59, pastwisk mr. 18, nieu\u017cytki i place mr. 25, razem mr. 649. Bud. mur. 10, drewn. 6, p\u0142odozmian 9-polowy. Folw. Fiunkin grunta orne i ogrody mr. 309, \u0142\u0105k mr. 6, nieu\u017cytki place mr. 5, razem mr. 320. Bud. mur. 3. Lasy s\u0105 na territorium cesarstwa rosyjskiego, rozleg\u0142o\u015b\u0107 niewiadoma, pok\u0142ady torfu i marglu. Na territorium kr\u00f3lestwa polskiego znajduje si\u0119 gorzelnia i tartak. Na territorium cesarstwa rossyjskiego browar do piwa bawarskiego, plantacya chmielu na w\u0142asn\u0105 potrzeb\u0119, dwa m\u0142yny wodne, urz\u0105dzone systemem ameryka\u0144skim, cegielnia i smolarnia. Wie\u015b Karolin osad 28, z gruntem mr. 650. 14.) K.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki; odl. 37 w. od Maryampola, ma 1 dom, 7 mk. 15.) K.,<\/b> folw. z osad\u0105 Gr\u0105dy, pow. maryampolski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzewo. Rozl. mr. 300, grunta orne i ogrody mr. 121, \u0142\u0105k mr. 106, lasu mr. 43, zaro\u015bli mr. 9, nieu\u017cytki i place mr. 14. Bud. drewn. 4, p\u0142odozmian 8-polowy, pok\u0142ady torfu i wapna, graniczy z kr\u00f3lestwem pruski\u00e9m na zach\u00f3d, po\u0142udnie i p\u00f3\u0142noc. Folwark ten w r. 1867 oddzielony zosta\u0142 od d\u00f3br Nowy dw\u00f3r.<\/p>\n

Karolina<\/b> 1.) os., pow. war\u00adszaw\u00adski, gmina Nie\u00adpo\u00adr\u0119t, par. Zeg\u00adrze. 2.) K.,<\/b> pow. b\u0142o\u0144\u00adski, gm. Pass, par. B\u0142o\u00adnie. 3.) K.,<\/b> os., pow. no\u00adwo\u00admi\u0144\u00adski, gm. i par. Mi\u0144sk. 4.) K.,<\/b> powiat gr\u00f3\u00adje\u00adc\u00adki, gm. Czersk, par. So\u00adbi\u00adk\u00f3w, ob. Cza\u00adp\u00adlin<\/i>. 4.) K.,<\/b> kol., pow. tu\u00adre\u00adc\u00adki, gm. To\u00adka\u00adry, par. Go\u00adsz\u00adcza\u00adn\u00f3w; odl.<\/span> od Tur\u00adku w. 23; K. wraz z kol. Pod\u00adko\u00adwa ma dm. 38, mk. 233, 6.) K.,<\/b> osada le\u015bna w dobrach Bo\u00adr\u00f3\u00adw\u00adno, pow. no\u00adwo\u00adra\u00addom\u00adski. 7.) K.,<\/b> w\u015b, pow. cz\u0119\u00adsto\u00adchow\u00adski, gm. R\u0119\u00addzi\u00adny, par. Bo\u00adr\u00f3w\u00adno, ma 6 dm., 33 mk., 36 mr. rozl. 8.) K.,<\/b> folw. nad rz. War\u00adt\u0105, pow. cz\u0119\u00adsto\u00adchow\u00adski, gm. Ka\u00admie\u00adni\u00adca Polska. Ma 1 dom, 24 mk., 60 mr., par. Po\u00adcze\u00ads\u00adna, stanowi majorat Sobolewa. 9.) K.,<\/b> os., pow. lubartowski, gm. Fir\u00adlej. Le\u017cy przy drodze z Ko\u00adc\u00adka do Mie\u00adcho\u00adwa (pomini\u0119ta w Skorowidzu Zinberga). 10.) K.,<\/b> folw., pow. \u0142u\u00adkow\u00adski, gm. Bia\u0142obrzegi, par.<\/span> Kock. Ma 3 dm., 15 mk., 309 mr. obszaru. 11.) K.,<\/b> folw., pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew; odl. 27 w. od Suwa\u0142k. Ma 2 dm. Por. Karolin<\/i>.<\/p>\n

Karolinka<\/b> 1.) pow. ostrowski, gm. D\u0142ugosiod\u0142o, par. Lubiel. 2,) K.,<\/b> osada, pow. kalwaryjski, gm. i par. Ludwin\u00f3w; odl. 10 w. od Kalwaryi, ma 5 dm., 13 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Karolinowo<\/b> 1.) kol., pow. s\u0142upecki, gmina i par. M\u0142odojewo; odl. od S\u0142upcy 5 i p\u00f3\u0142 w., ma dm. 2, mk. 8. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Modzele, par. Nowemiasto; odl. o 17 w. od P\u0142o\u0144ska, ma ko\u015bci\u00f3\u0142 ew., szko\u0142\u0119 i karczm\u0119, 20 dm., 167 mk., 489 mr. gruntu, 14 nieu\u017c. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Za\u0142uski, parafia Wrona; odl. o 13 w. od P\u0142o\u0144ska, ma szko\u0142\u0119, 33 dm., 263 mk., 620 mr. gruntu, ob. Go\u015bcimin<\/i>. 4.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sierpecki, gm. i par. Gradzanowo, odl. o 21 w. od Sierpca, ma 7 dm., 29 mk., 146 mr. gruntu, 3 nieu\u017c. 5.) K.,<\/b> os. folw., pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w<\/a>, par. Filip\u00f3w; odl. 22 w. od Suwa\u0142k, ma 3 dm., 26 mk. Rozl. mr. 297 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr. 209, \u0142\u0105k mr. 54, pastw. mr. 7, lasu mr. 11, nieu\u017cytki i place mr. 17. Bud. mur. 3, drewn. 5, pok\u0142ady torfu i marglu; folwark ten w r. 1874 oddzielony od d\u00f3br Motule. [Karolinowo le\u017ca\u0142o na wsch. od Filipowa (na mapie z 1839 Morsztynowizna<\/i>), Nowe Karolinowo na pld.-zach.]<\/span> 6.) K.,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo; odl. 41 w. od Sejn, ma 1 dom, 6 mk. Nale\u017cy do d\u00f3br Kudrany. 7.) K.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Zielonka, par. Olwita; odl. 11 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 1 dom, 14 mk. 8.) K.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gmina Kibarty, par. Olwita; odl. 13 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 2 dm., 27 mk.<\/p>\n

Karoliszki<\/b> 1.). w\u015b, pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Sapie\u017cyszki. Odl. 55 w. od Maryampola, ma 5 dm., 59 mk. 2.) K.,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. Rauda\u0144; par. Kalwarya. Odl. 7 w. od Kalwaryi, ma 2 dm., 33 mk. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele. Odl. 37 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 44 dm., 345 mk., obecnie 43 dm., 457 mk. W 1827 r. nale\u017ca\u0142a do par. w Sudargach. 4.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Wysoka ruda. Odl. 31 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 8 dm., 46 mk.<\/p>\n

Karpa,<\/b> to samo co Karcz<\/i> i Karp\u2019<\/i>, dawne na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazw: Karpa, Karp\u00f3wka, Karpie, Karpin, Karpi\u00f3wka, Karpiewo. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Karpa,<\/b> os., pow. augustowski, gm. i par. Barg\u0142\u00f3w. Odl. 16 w. od Augustowa, ma 1 dom, 1 mk. [Mi\u0119dzy wsiami Krosz\u00f3wka i Tajno Stare (w\u00f3wczas Stare Nowiny), dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Karpa,<\/b> w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Turo\u015bl.<\/p>\n

Karpie,<\/b> w\u015b nad Nurcem, poni\u017cej Bra\u0144ska, w pow. bielskim gub. grodz.<\/p>\n

Karpiewo,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gmina Bartniki, par. Gra\u017cyszki. Odl. 21 w. od Wy\u0142kowyszek. W 1827 r. by\u0142o tu 16 dm., 154 mk.; obecnie 36 dm., 232 mk.<\/p>\n

Karpin,<\/b> niem. Karpinnen<\/i>, dobra, pow. ja\u0144sborski, st. p. W. R\u00f3\u017cy\u0144sk.<\/p>\n

Karpotschen<\/b> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki.<\/p>\n

Karpowce,<\/b> 1.) w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gmina Ho\u0142ynka, 437 dz. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Ro\u015b, 167 dz. <\/span><\/p>\n

Karpowen<\/b> (niem.), pow. darkiemski, ob. Karpowo<\/i> i Karp\u00f3wko<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Karpowicze<\/b> 1.) w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. wilejski, o 79 w. od m. Wilejki, 3 okr. adm., gm. \u0142uczajska, 25 dm., 230 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. wilejski, o 41 w. od m. Wilejki, 1 okr. adm., przy drodze pocztowej z m. Ilii do m. Radoszkowicz 14 dm., 166 mk. By\u0142a tu kaplica katol. par. Radoszkowicze. 3.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. oszmia\u0144ski, 3 okr. adm., od Oszmiany o w. 60, od Dziewieniszek w. 32, dm. 13, mk. katol. 101. 4.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. nad Niemnem, pow. lidzki, 2 okr. adm., o 61 w. od Lidy, 2 dm., 12 mk. (1866). 5) K.,<\/b> w\u015b i dobra i K. Poduchowne<\/i>,<\/span> wie\u015b, pow. sok\u00f3lski, gub. grodzie\u0144skiej, gm. Ja\u015bwi\u0142y<\/span>. By\u0142a tu filia parafii katol. Suchowola. W\u015b K. ma 373 dz., K. Poduchowne 161 dz.; dobra K., w\u0142asno\u015b\u0107 Szumkowskich 419 dz.<\/span><\/p>\n

Karpowo,<\/b> W<\/i>. i M<\/i>., niem. Karpowen<\/i>, Gr<\/i>. i Kl<\/i>., w\u015b i dobra, pow. darkiemski; st. p. W. Karpowo, o 23 kil. od Darkiejm, 262 mk. J. B.<\/i><\/p>\n

Karteningken<\/b> (niem.) 1.). wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy. 2.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. tyl\u017cycki, st. p. Neu-Argeningken.<\/p>\n

Kartschauningken<\/b> (niem.), wie\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

<\/a>Kartupis,<\/b> rz., prawy dop\u0142yw Niemna<\/a>, uchodzi mi\u0119dzy Ormiank\u0105 a Mitw\u0105.<\/p>\n

Kartzamupchen<\/b> (niem.), wie\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Trakieny.<\/p>\n

Karuhnischken<\/b> al. Kutschirnen<\/i> (niem.), w\u015b i os. le\u015bna, pow. pi\u0142kaiski, st. p. Lasdehnen.<\/p>\n

Karu\u017cyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Szumsk. Odl. 8 w. od Maryampola, ma 6 dm., 87 mk.<\/p>\n

Karwaiten<\/b> (niem.), wie\u015b na mierzei kuro\u0144skiej, zasypana piaskiem w pocz\u0105tku XIX w., by\u0142a ko\u015bcieln\u0105 do 1795 r. tworzy\u0142a parafi\u0105 z wsiami Nidden, Negeln, Schwarzort. Tu urodzi\u0142 si\u0119 1776 znany badacz j\u0119zyka litewskiego Ludwik Rhesa. Ko\u015bc. przeniesiono do Schwarzort.<\/p>\n

<\/a>Karwaiten,<\/b> rz., wpada do Angerapy<\/a> niedaleko Darkian.<\/p>\n

Karwik,<\/b> os., pow. ja\u0144\u015bborski, st. p. Ja\u0144\u015bbork.<\/p>\n

Karwowo<\/b> 1.). pierwotnie nazwa znacznego obszaru bagnistego nad rz. Wyss\u0105, i jej dop\u0142ywami, w obr\u0119bie kt\u00f3rego zak\u0142adane nast\u0119pnie osady przechowa\u0142y po cz\u0119\u015bci pierwotn\u0105 nazw\u0119 wsp\u00f3ln\u0105 obok w\u0142a\u015bciwej. W cz\u0119\u015bci pierwotnego obszaru, mieszcz\u0105cej si\u0119 w pow. kolne\u0144skim znajduj\u0105 si\u0119 K.-Polki, gm. i par. Jedwabne (1827 r. 12 dm., 70 mk.). K.-W<\/span>sze\u00adbo\u00adry gm. i par. Jed\u00adwa\u00adb\u00adne (32 dm., 205 mk.). K., gm. Ro\u00adgie\u00adni\u00adce, par. Do\u00adbrzy\u00adja\u00ad\u0142o\u00adwo (1827 r. 24 dm., 141 mk.) obecnie 881 m\u00f3rg rozleg\u0142o\u015bci. 2.) K.,<\/b> wie\u015b szla\u00adche\u00adc\u00adka i w\u0142o\u015bcia\u0144ska nad rzek\u0105 Wyss\u0105, pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Radzi\u0142\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 34 dm., 203 mk. K., gm. Przestrzele, par. Rydzewo. Karwowska W<\/span>\u00f3lka, w\u015b i folw., gm. Ruska, par. Barg\u0142\u00f3w 1847 mr. obszaru. W 1827 r. by\u0142o jeszcze K. K<\/span>onotopy licz\u0105ce 27 dm., 141 mk. Ta okolica szlach. jest gnia\u00adz\u00addem Kar\u00adwow\u00adskich. 3.) K.,<\/b> okolica szlach., pow. p\u0142o\u00adc\u00adki, gm. i par. G\u00f3ra, odl. 32 w. od P\u0142o\u00adc\u00adka; w obr\u0119bie jej le\u017c\u0105 wsie: K.-P<\/span>od\u00adg\u00f3r\u00adne, wie\u015b w\u0142o\u015bc. i drobnej szla\u00adch\u00adty, obszaru 432 mr., w tem 3 mr. grunt\u00f3w w\u0142o\u015bc., 6 osad w\u0142o\u015bc., 94 mieszk., 13 dom\u00f3w miesz., przy wsi wiatak. K.-K<\/span>rzy\u00adwo\u00adni\u00adce, K.-B<\/span>\u0142a\u00ad\u017ce\u00adje\u00adwi\u00adce i K.-T<\/span>ro\u00adja\u00adny, wsie w\u0142o\u015bcia\u0144skie i drobnej szla\u00adch\u00adty, 231 mieszk., 21 dom\u00f3w mieszk., 11 osad w\u0142o\u015bc., powierzchni 746 mr., w tej liczbie 8 mr. gruntu w\u0142o\u0107c.; we wsi K.-K<\/span>rzy\u00adwo\u00adni\u00adce znajduje si\u0119 karczma. K.-Or\u00adszy\u00admo\u00adwi\u00adce 7 dm., 68 mk., 251 mr. obszaru. Folwark Kar\u00adwo\u00adwo-Krzy\u00adwa\u00adni\u00adce lit. ADEG rozleg\u0142y mr<\/span>. 184, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 160, \u0142\u0105k mr<\/span>. 14, pastw. mr<\/span>. 6, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 4, bud. drew. 13, pok\u0142ady torfu w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach. Folw. Karwowo-Trojany rozleg\u0142y mr<\/span>. 174, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 132, \u0142\u0105k mr<\/span>. 10, pastw. mr<\/span>. 24, zaro\u015bli mr<\/span>. 2, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 5, bud. drew. 8. 4.) K.<\/b> (P<\/span>oduchowne), w\u015b, pow. p\u0142o\u00adc\u00adki. gm. M\u0105\u00adko\u00adlin, par. Bo\u00addza\u00adn\u00f3w, odl. o 24 w. od P\u0142o\u00adc\u00adka, ma 8 dm., mk. 74, 410 mr. gruntu, 6 nieu\u017cytku, w tem 221 mr. ziemi w\u0142o\u015bc. Folw. K. nale\u017cy do majoratu M\u0105\u00adko\u00adlin. 5) K.<\/b> (S<\/span>zla\u00adche\u00adc\u00adkie), wie\u015b, pow. p\u0142o\u00adc\u00adki. gm. \u015awi\u0119\u00adci\u00adce, par. Bo\u00addza\u00adn\u00f3w, odl. o 24 w. od P\u0142o\u00adc\u00adka, ma 5 dm., 120 mk., 409 mr<\/span>. gruntu folw. a 3 mr<\/span>. w\u0142o\u015bcia\u0144skiego (9 osad). Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kaschelen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki.<\/p>\n

Kaselecken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Walterkehmen.<\/p>\n

Kasenatzken<\/b> al. Kasenowken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Gerwischkehmen.<\/p>\n

Kasiukiany<\/b> albo Ka\u015bciukany<\/i>, w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Odl. 13 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 58 mk.<\/p>\n

Kasowo-Urbany<\/b> (1449), K. Wielkie<\/i>, K. Cz\u0105stki<\/i>, K. Si\u00f3dmaki<\/i>, K. W\u00f3lka<\/i>, w ziemi bielskiej (Gloger).<\/p>\n

Kasperowszczyzna,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. Balkuny, par. Udrya. Niezamieszczona w spisie urz\u0119d. (Pam. Kn. za 1878 r.).<\/p>\n

<\/a>Kassigkehmen<\/b> (niem.), dobra i folw. nad Niemnem<\/a>, przy promie, o \u00be m. na zach\u00f3d od granicy.<\/p>\n

Kastaunen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Didlacken. 2.) w\u015b, pow. \u017cu\u0142awski, st. p. Seckenburg.<\/p>\n

Kaszele<\/b> al. Katele<\/i>, w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. Poniemo\u0144. Odl. 55 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 88 mk. Obecnie 13 dm., 177 mk.<\/p>\n

Kaszemecken<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Kiauten. 2.) K.,<\/span><\/b> w\u015b, pow. tyl\u017cycki, st. p. Koadjuthen.<\/p>\n

Kasznowo,<\/b> rz., ob. Ingu\u0142<\/i>.<\/p>\n

Kaszperowo<\/b> w orsza\u0144skiem, b. dziedzictwo Paw\u0142a ks. Druckiego-Lubeckiego. A. K. \u0141.<\/i><\/p>\n

Kasztan\u00f3wka,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo. Odl. 50 w. od Sejn, ma 2 dm., 14 mk.<\/p>\n

Kasztelaciszki,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. \u0141o\u017adzieje. Odl. 19 w. od Sejn,<\/span> ma 1 dm., 15 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ka<\/span>sztelan, Kasztelania,<\/b> by\u0142 to urz\u0105d, a raczej dostoje\u0144stwo, za Rzeczypospolitej w Polsce do godno\u015bci senatorskiej zaliczone. Miano za\u015b kasztelana jest cudzoziemskie, j\u0119zykowi polskiemu obce, pochodz\u0105ce od wyrazu \u0142aci\u0144skiego castellum<\/i>, co znaczy\u0142o zamek warowny. Nazwa grodozier\u017cy<\/i>, w statutach mazowieckich miano kasztelana na polski j\u0119zyk wyk\u0142adaj\u0105ca, jest nowsza i miejscowa, wieku XV mazowiecka, przez Mazur\u00f3w utworzona. Jak za\u015b w wiekach zapad\u0142ych po polsku kasztelana zwano, posz\u0142o w zapomnienie, gdy cudzoziemski \u0142aci\u0144ski wyraz kasztelana<\/i>, starodawny narodowy zast\u0105pi\u0142. Zamieni\u0107 jakie miejsce w twierdz\u0119 w \u015brednich wiekach nazywa\u0142o si\u0119 incastellare<\/i>, sam\u0105 twierdz\u0119 zwano castellum<\/i>, mieszka\u0144c\u00f3w castellani<\/i>. Skoro trzeba si\u0119 by\u0142o broni\u0107 przeciw nieprzyjacio\u0142om, w ziemiach s\u0142owia\u0144skich zak\u0142adano grody czyli zamki. Kasztelan nie tylko obron\u0119 onych mia\u0142 sobie powierzon\u0105, ale niemniej zarz\u0105d grodu, posady i ca\u0142ego okolicznego obwodu czyli powiatu. Przy nim by\u0142a ca\u0142ego obwodu sprawa wojenna, pobory, dostawy, administracya, porz\u0105dek i jurisdykcya czyli s\u0105downictwo, mianowicie policyjne i kryminalne. Te ich zamki czy twierdze, by\u0142y grodem, stolic\u0105 powiatu. Kasztelanie powsta\u0142y dopiero oko\u0142o czasu Boles\u0142awa Chrobrego. W nast\u0119pnych czasach kasztelan prowadzi\u0142 tylko pospolite ruszenie a kasztelani\u0105 nazywano sam tylko urz\u0105d, nie cz\u0119\u015b\u0107 kraju. O kasztelaniach wspomina pierwszy dopiero kronikarz Bogufa\u0142, ale w przywilejach s\u0105 wzmianki od XII wieku. Nie mieli tak szerokiej w\u0142adzy kasztelanowie tych zamk\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y ma\u0142e; obwodu nie maj\u0105ce, nie b\u0119d\u0105ce grodem, jedynie stanowiskiem warownem, cz\u0119sto dorywczo dla potrzeby stawianem. Gdy wi\u0119c r\u00f3\u017cne by\u0142y castella, z natury rzeczy wyp\u0142ywa, i\u017c od wiek\u00f3w byli kasztelanowie i wi\u0119ksi i mniejsi, to jest kasztelanowie grodowi i niegrodowi. Grodowych trudno by\u0142o zatrze\u0107, bo cho\u0107by zamek upad\u0142, to jeszcze egzystowa\u0142 gr\u00f3d, obw\u00f3d i urz\u0105d; mniejszych czyli niegrodowych byt zupe\u0142nie od bytu zamku zale\u017ca\u0142; skoro zamek podupad\u0142, przesta\u0142 by\u0107 punktem obrony, kasztelan w nim nie mia\u0142 co robi\u0107. Z czasem inne powody przyczyni\u0142y si\u0119 do niknienia niekt\u00f3rych kasztelanij. W post\u0119pie zmian spo\u0142ecznych stanowisko wojewodzi\u0144skiego i kasztela\u0144skiego urz\u0119du zmienia\u0142o si\u0119. Czynno\u015bci ich urz\u0119dowania przechodzi\u0142y cz\u0119\u015bciowo w podrz\u0119dne urz\u0119dy. Przywileje tak prawem dziedzicznem, jak p\u00f3\u017aniej prawem niemieckiem w\u0142o\u015bci i miasta nadaj\u0105ce, kasztela\u0144skiemu s\u0105downictwu, zawiadywaniu i administracyi w powiecie czyni\u0142y uszczerbek. S\u0105dy ziemskie w powiecie zacie\u015bnia\u0142y jego urz\u0105d, Burgrabiowie w zamku, magistrat w posadach miasta, prawem niemieckiem pozamienianych, so\u0142tysi, pany, biskupi, wyr\u0119czali kasztela\u0144ski urz\u0105d. Wszak\u017ce w tych czasach kasztelanom, owemi zmianami doznaj\u0105cym ograniczenia i ujmy ich w\u0142adzy, otwiera\u0142o si\u0119 pole si\u0119gania do wy\u017cszej dostojno\u015bci, gdy do rady pa\u0144stwa wzywani, sami si\u0119 do niej z najwy\u017cszymi dostojnikami cisn\u0119li. W zapad\u0142ych wiekach, pr\u00f3cz urz\u0119du wojewody, sprawami wojennemi przedewszystkiem zawiaduj\u0105cego, bywali w prowincyach stanowieni starostowie dla administracyi policyi i krymina\u0142u. Ten wysoki i gro\u017any urz\u0105d zosta\u0142 odnowiony ko\u0142o r. 1300 przez kr\u00f3la Wac\u0142awa. Utrzymali go potem Wielkopolanie, a za ich przyk\u0142adem inne prowincye. Za Jagie\u0142\u0142y liczba starost\u00f3w ni\u017cszego rz\u0119du wzrasta\u0142a, kt\u00f3rych nietylko potrzebowa\u0142y grody lecz i wiele w\u0142o\u015bci. Starostowie grodowi obj\u0119li dawny urz\u0105d kasztela\u0144ski, a kasztelanowie zostali jedynie tylko dostojnikami-senatorami. W tem ostatecznem przej\u015bciu z urz\u0119du na dostojno\u015b\u0107, po grodach wi\u0119kszych obok kasztelana stan\u0105\u0142 starosta; po grodach mniej znacznych r\u00f3\u017cny los zaszed\u0142. Zamiany kasztelana jakiego w starost\u0119 nie ma przyk\u0142adu, ale byli starostowie, co si\u0119 za kasztelan\u00f3w poczytywali, gdy marzyli zasi\u0105\u015b\u0107 w senacie. Grodowych liczba nie dosz\u0142a liczby kasztelan\u00f3w, kt\u00f3rych zast\u0105pili urz\u0105d. Niegrodowych liczba znaczniejsza nie w jednem zasiad\u0142szy miejscu, ujrza\u0142a kasztelanie umorzone; ale to zdarzy\u0142o si\u0119 tam, gdzie si\u0119 pojawili starostowie niegrodowi, a ci byli jedynie d\u00f3br narodowych dozorcami: grodowi jedynie kasztela\u0144sk\u0105 wyobra\u017cali w\u0142adz\u0119, Do rady wi\u0119c senatu cisn\u0119li si\u0119 kasztelanowie mniejsi, nie powiatowi, po zamkach i zameczkach siedz\u0105cy, Ca\u0142y za\u015b \u00f3w nacisk tych kasztelan\u00f3w, z senatu wreszcie rugowanych i wypychanych, ci\u0105\u017cy na Wielkopolsce. Ostateczne umorzenie czyli umniejszenie znacznej liczby kasztelani mia\u0142o miejsce mi\u0119dzy r. 1370 a 1390 za W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y: dom ich wszak\u017ce mimo tego utrzyma\u0142o si\u0119 na swem stanowisku. Jako mniejsi siedzieli w senacie w drugim rz\u0119dzie. Niepewno\u015b\u0107 umniejszaj\u0105cej si\u0119 ich liczby sprawia\u0142a niekiedy, \u017ce gdy si\u0119 t\u0142umnie zjechali, nie znale\u017ali dla siebie przygotowanego siedzenia, przysiadaj\u0105c si\u0119 tedy jak by\u0142o mo\u017cna, niekiedy mo\u017ce w braku \u0142awy u\u017cy\u0142 kt\u00f3ry z nich dr\u0105\u017cka: zt\u0105d dr\u0105\u017ckowymi lub nie krzes\u0142owymi ich nazwano, dla tego, i\u017c w senacie nie na krzes\u0142ach, lecz na \u0142awach siedzieli; przeciwnie za\u015b, kasztelanowie wi\u0119ksi na krzes\u0142ach zasiadaj\u0105cy, krzes\u0142owymi si\u0119 nazywali. Co do tytu\u0142u, mi\u0119dzy wi\u0119kszymi a mniejszymi kasztelanami ta zachodzi\u0142a r\u00f3\u017cnica, i\u017c w pismach urz\u0119dowych kasztelanowie wi\u0119ksi wielmo\u017cnymi (magnificus), a mniejsi urodzonymi (generosus) byli nazywani; prywatnie za\u015b, wszystkich kasztelan\u00f3w zar\u00f3wno ja\u015bnie wielmo\u017cnymi tytu\u0142owano. Kiedy Litwa z koron\u0105 si\u0119 \u0142\u0105czy\u0142a, wydarza\u0142o si\u0119, \u017ce wojewoda lub kasztelan jaki z Litwy zawita\u0142 do senatu polskiego. Dorywczo udzielano mu krzes\u0142o. Wreszcie z samej Polski z r\u00f3\u017cnych jej cz\u0119\u015bci jeszcze czas jaki\u015b, z powodu mianowicie Mazowsza, niezupe\u0142no\u015b\u0107 trwa\u0142a i kolei niestateczno\u015b\u0107 oczekuj\u0105ca pewnego przepisu. Mi\u0119dzy latami 1426 a 1506, senat na sejmie zasiada\u0142 porz\u0105dkiem w Statutach \u0141askiego oznaczonym. Kiedy wi\u0119c przysz\u0142o do ostatecznych rozporz\u0105dze\u0144 i do unii 1569 r., ju\u017c nie umniejszano liczby kasztelan\u00f3w, ale j\u0105 pomna\u017cano nowo kreowanymi kasztelanami-senatorami, po wojew\u00f3dztwach i ziemiach, z kt\u00f3rych senator\u00f3w okazywa\u0142 si\u0119 niedostatek. Starosta halicki, sanocki nie mogli dla Rusi wyobra\u017ca\u0107 senator\u00f3w; kasztelanowie haliccy, sanoccy z innym senat pomno\u017cyli. Po dwustuletnim zmiennym obyczaju, liczba ich i kolej siedzenia dostatecznie oznaczon\u0105 zosta\u0142a i niczem wzruszon\u0105 nie by\u0142a w nast\u0119pnych czasach. Zjednoczenie Litwy z Polsk\u0105, pl\u0105cz\u0105c wy\u017csze krzes\u0142a nowo przyby\u0142ymi senatorami, nie naruszy\u0142o kasztelan\u00f3w mniejszych siedzenia, albowiem \u0142\u0105cz\u0105ce si\u0119 prowincye kasztelan\u00f3w mniejszych nie mia\u0142y. Dopiero w r. 1768 w jednym rz\u0119dzie wzruszeni zostali, gdy nowo ustanowiony kasztelan mazowiecki zasiad\u0142 przed sandeckim i stan\u0105\u0142 na czele kasztelan\u00f3w mniejszych. Roku za\u015b 1775 jeszcze im trzech nowych na ko\u0144cu przyby\u0142o, do prowincyi ma\u0142opolskiej i ziem ruskich ustanowionych, to jest \u0142ukowski, \u017cytomirski i owrucki. Kasztelan mniejszy w senacie by\u0142 r\u00f3wny senatorowi pierwszego rz\u0119du. Za senatem niczem nie by\u0142 \u015bcie\u015bniony, m\u00f3g\u0142 posi\u0105\u015b\u0107 i sprawowa\u0107 wszelkie godno\u015bci i dostojno\u015bci i nadworne i ministerya, m\u00f3g\u0142 nawet bez zrzekania si\u0119 swej senatorskiej dostojno\u015bci, pos\u0142owa\u0107 w kole rycerskiem, w izbie poselskiej zasi\u0105\u015b\u0107. Kasztelanowie, opr\u00f3cz jednego krakowskiego, w wojew\u00f3dztwie do kt\u00f3rego nale\u017celi nie mogli mie\u0107 starostwa grodowego. R\u00f3wnie\u017c kasztelanowie pozna\u0144ski i kaliski to mieli z tamtejszymi wojewodami wsp\u00f3lnego, i\u017c nie wolno im by\u0142o by\u0107 genera\u0142em-starost\u0105 wielkopolskim, kt\u00f3ry w obu wojew\u00f3dztwach mia\u0142 w\u0142adz\u0119 s\u0105dow\u0105. Z tego powodu za Kazimierza Jagiello\u0144czyka, kasztelan pozna\u0144ski Piotr Szamotulski uwa\u017cany by\u0142 za nieprawnie na urz\u0105d genera\u0142a-starosty wyniesionego, jakkolwiek wszak\u017ce trzech jeszcze z kolei po nim kasztelan\u00f3w pozna\u0144skich, ten\u017ce sam zakazany urz\u0105d piastowa\u0142o. Co si\u0119 tyczy ni\u017cszych urz\u0119d\u00f3w, ziemskiemi zwanych, tych kasztelanowie ani w swojem wojew\u00f3dztwie, ani w innem obejmowa\u0107 nie mogli, chocia\u017c w obcych wojew\u00f3dztwach starostwa grodowe posiada\u0107 im dozwolono. Lubo kasztela\u0144ska godno\u015b\u0107 by\u0142a bardzo wznios\u0142\u0105, przecie\u017c na dworach prymas\u00f3w kasztelanowie bywali marsza\u0142kami, czasem s\u0142u\u017cyli i u \u015bwieckich pan\u00f3w. Kasztelan\u00f3w mianowa\u0142 kr\u00f3l. Zamiast kasztelan u\u017cywano tak\u017ce wyrazu pan i st\u0105d m\u00f3wiono: pan krakowski, pan pozna\u0144ski. W r. 1569, przy z\u0142\u0105czeniu rad koronnych z litewskiemi, ustanowiono porz\u0105dek starsze\u0144stwa kasztelanbw. Kasztelanowie wi\u0119ksi byli: 1) krakowski, 2) wile\u0144ski, 3) trocki, 4) pozna\u0144ski, 5) sandomierski, 6) kaliski, 7) wojnicki, 8) gnie\u017anie\u0144ski, 9) sieradzki, 10) \u0142\u0119czycki, 11) \u017cmudzki, 12) brzesko-kujawski, 13) kijowski, 14) inowroc\u0142awski, 15) lwowski, 16) wo\u0142y\u0144ski, 17) kamieniecki, 18) smole\u0144ski, 19) lubelski, 20) po\u0142ocki, 21) be\u0142zki, 22) nowogrodzki, 23) p\u0142ocki, 24) witebski, 25) czerski, 26) podlaski, 27) rawski, 28) brzesko-litewski 29) che\u0142mi\u0144ski, 30) m\u015bcis\u0142awski, 31) elbl\u0105ski, 32) brac\u0142awski, 33) gda\u0144ski, 34) mi\u0144ski, 35) wende\u0144ski, 36) parnawski, 37) derpski, (ci trzej: 35, 36, 37, powstali ju\u017c po roku 1579 i wypadli zupe\u0142nie z oderwaniem cz\u0119\u015bci Inflant od Polski; w miejsce tych wszystkich trzech utworzono jednego inflanckiego; tego wspominaj\u0105 Lengnich, Skrzetuski, Trembicki i Kol\u0119da na r. 1771), 38) czerniechowski, (powsta\u0142 r. 1633). W ostatnich czasach utworzono jeszcze 39) mazowieckiego kasztelana i dano mu ostatnie miejsce pomi\u0119dzy kasztelanami wi\u0119kszymi. Hartknoch i Lengnich nie wspominaj\u0105 go jeszcze. Mi\u0119dzy kasztelanami mniejszymi by\u0142 porz\u0105dek nast\u0119puj\u0105cy: 1) sandecki, 2) mi\u0119dzyrzecki, 3) wi\u015blicki, 4) biecki, 5) rogozi\u0144ski, 6) radomski, (tego ani Skrzetuski ani Tr\u0119bicki nie wspominaj\u0105), 7) zawichoski, 8) l\u0119dzki, 9) szremski, 10) \u017carnowski, 11) ma\u0142ogoski, 12) wielu\u0144ski, 13) przemyski, 14) halicki, 15) sanocki, 16) che\u0142mski, 17) dobrzy\u0144ski, 18) po\u0142aniecki, 19) przem\u0119cki, 20) krzywi\u0144ski, 21) czechowski, 22) nakielski, 23) rospierski, 24) biechowski, 25) bydgoski, 26) brzezi\u0144ski, 27) kruszwicki, 28) o\u015bwiecimski, 29) kamie\u0144ski, 30) spicimirski, 31) inow\u0142odzki, 32) kowalski, 38) santocki, 34) sochaczewski, 35) warszawski, 36) gosty\u0144ski, 37) wiski, 38) raci\u0105ski, 39) sierpski, 40) wyszogrodzki, 41) rypi\u0144ski, 42) zakroczymski, 43) ciechanowski, 44) liwski, 45) s\u0142o\u0144ski, 46) lubaczewski, 37) konarski sieradzki, 48) konarski \u0142\u0119czycki, 49) konarski kujawski. Na tym kasztelanie ko\u0144czy si\u0119 porz\u0105dek z r. 1569. Kol\u0119da na r. 1771 i Trembicki dodaj\u0105 tylko 50) buskiego; Skrzetuski za\u015b opr\u00f3cz tego dodaje jeszcze 51) \u0142ukowskiego, 52) \u017cytomierskiego, 53) owruckiego. Kasztelan krakowski z urz\u0119du nale\u017ca\u0142 do deputacyi czuwaj\u0105cej nad skarbem, w kt\u00f3rym chowano insygnia kr\u00f3lewskie. Wy\u017cszo\u015b\u0107 w urz\u0119dzie kasztelana nad wojewod\u0105 krakowskim, D\u0142ugosz wyprowadza od buntu Skarbimira, kt\u00f3rego Boles\u0142aw Krzywousty kaza\u0142 o\u015blepi\u0107 (r. 1117), a na uwie\u0144czenie swej surowo\u015bci urz\u0105d wojewodzi\u0144ski kt\u00f3ry Skarbimir sprawowa\u0142, mia\u0142 ni\u017cej od kasztela\u0144skiego postawi\u0107. Pisarze wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Krzywoustemu, jak Gallus i Mateusz Cholewa, nie wspominaj\u0105 o tem. To pewna, \u017ce ju\u017c za Ludwika w\u0119gierskiego kasztelan krakowski by\u0142 wy\u017cszym od wojewody krakowskiego, bo to wida\u0107 w kronice u archidyakona gnie\u017anie\u0144skiego. Kasztelanowie wile\u0144ski i trocki zasiadali w senacie na krzes\u0142ach przed wielu innymi wojewodami. Powsta\u0142o to bardzo naturalnie st\u0105d, \u017ce Litwa mia\u0142a najprz\u00f3d tylko czterech senator\u00f3w. Przy urz\u0105dzaniu ostatecznej unii Korony z Litw\u0105 i zaprowadzeniu senatu, zastrze\u017cono obudwu kasztelanom litew. prawo starsze\u0144stwa przed nowoutworzonymi senatorami (artyku\u0142 Cezara Biernackiego z. Enc. Orgelbrd. Por. art. <\/i>Grodzisko<\/a><\/i> t. II, str. 841.)<\/p>\n

Kaszubinka,<\/b> wie\u015b, pow. grodzie\u0144ski, zarz. pol. Skidel, nale\u017cy do ro\u00addzi\u00adny Bo\u00adga\u00adt\u00adk\u00f3w, le\u017cy nad rz. Kotr\u0105, prawie naprzeciw uj\u015bcia Skidlicy. Ma dom. 22. Kaplica nale\u017c\u0105ca do parafii Jeziory i kaplica prawos\u0142awna \u015b. Jerzego nad brzegiem Kotry przy mo\u015bcie na go\u015bci\u0144cu pocztowym, o 3 wiorsty od st. Strupin.<\/p>\n

Katarinenhof<\/b> (niem.), folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele. Odl. 37 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dom, 78 mk.<\/p>\n

Katele,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gmina \u015awiatoszyn. Odl. 58 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 13 dm., 177 mk. Por. Kaszele<\/i>.<\/p>\n

Katin-upis<\/b> (lit. \u201erzeka kot\u00f3w\u201c), rz., lewy dop\u0142yw Dubissy<\/a>, wpada do tej\u017ce pod Witkiszkami, pow. rossie\u0144ski, par. szyd\u0142owska.<\/p>\n

Katlewo,<\/b> niem. od r. 1877 Kattlau<\/i>, rycer. dobra, pow. lubawski, nad strug\u0105 Katlewk\u0105, dop\u0142ywem Welu, przy trakcie bitym lubawsko-lidzbarskim, o 2 mile od Lubawy. Obszaru mr. 2502, bud. 29, dm. 12, kat. 117, ew. 54. Parafia i szko\u0142a Grodziczno, poczta Lubawa.<\/p>\n

Katrinowen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Ostroko\u0142y. [P\u00f3\u017aniej tak\u017ce Katrinfelde<\/i>, dzi\u015b Katarzynowo<\/i>; na p\u0142d.-wsch. od Wi\u015bniowa E\u0142ckiego.]<\/span><\/p>\n

Katrynka,<\/b> urocz., pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gmina Obr\u0119bniki, 59 dz.<\/span><\/p>\n

Kattenau<\/b> (niem.) 1.) al. Klein-dirwonuppen<\/i>, os., pow. ragnecki, st. p. Neu-Eggleningken. 2.) K.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. sto\u0142upia\u0144ski, ze stacy\u0105 pocztow\u0105, 894 mk. 3.) Alt<\/i>–K.,<\/b> obok powy\u017cszego, dobra stadninowe. 4.) Neu<\/i>–K.<\/b> al. Milchbude<\/i>, obok powy\u017cszego, dobra stadninowe.<\/p>\n

Katyliszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gmina Szumsk, par. Maryampol. Odl. 5 w. od Maryampola, ma 2 dm., 24 mk.<\/p>\n

<\/a>Katynele,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, par. Szaki. Odl. 32 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 48 mk. Por. <\/i>Gie\u0142gudyszki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Katyny,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Wysoka ruda. Odl. 33 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 57 mk.<\/p>\n

Katy\u0144,<\/b> st. dr. \u017cel. mosk.-brzeskiej, mi\u0119dzy Gusinem a Smole\u0144skiem, o 611 w. od Brze\u015bcia.<\/p>\n

Katzenfang<\/b> (niem.), le\u015bnictwo, pow. ragnecki, st. p. Trapoehnen.<\/p>\n

Kauen,<\/b> niem. nazwa litewskiego Kowna.<\/p>\n

Kauka,<\/b> rz., p\u0142ynie pod m. Kaukiejmy.<\/p>\n

Kaukern<\/b> (niem.) 1.) dobra, pow. wystrucki, st. p. Pelleningken. 2.) K.<\/span> al. Kaukerwethen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

Kaukiu-ko\u0142nialis<\/b> (g\u00f3ra Kauki\u00f3w, \u201eKaukie\u201c b\u00f3stwo litewskie), g\u00f3ra w dobrach \u017byckiszki, blisko Rossie\u0144. M. D. S.<\/i><\/p>\n

Kaukokalnie<\/b> 1.) wie\u015b i folwark, powiat wy\u0142kowyski, gm. Olwita, par. \u0141aukieliszki. Odl. 9 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 6 dm., 87 mieszk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki. Odl. 16 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 31 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kauniszki<\/b> al. <\/i>Kowniszki<\/a><\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya. Odl. 8 w. od Kalwaryi, ma 16 dm., 87 mk.<\/p>\n

Kaupy,<\/b> pi\u0119kny las do d\u00f3br Kro\u017ce<\/a> nale\u017c\u0105cy.<\/p>\n

Kauschen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Georgenburg, 2.) K.,<\/b> dobra, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki. 3.) K.,<\/b> Gr<\/i>. i Kl<\/i>., w\u015b i kol. tam\u017ce; 4.) K.,<\/b> Schillgall<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Kausze,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki. Odl. 8 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 8 dm., 65 mk.<\/p>\n

Kawallen<\/b> (niem.), ob. Kowal<\/i> i Kowale<\/i>.<\/p>\n

Kawa\u0142ek,<\/b> niem. Eichenthal<\/i>, le\u015bnictwo, pow. ja\u0144sborski, st. p. D\u0142otowo.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kaw\u0119czyn,<\/b> a w\u0142a\u015bciwie <\/i>Ka\u0142\u0119czyn<\/a><\/i> 1.) albo Pogorzel<\/i>, niem. Kallenczynnen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku przez osadnik\u00f3w polskich zaludniona. R. 1543 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce Klimek Gi\u017ca (w tek\u015bcie mylnie zapewne Clinschki, Glinszki Giescha) z synem swoim Janem kupili razem 3 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie, \u017ceby za\u0142o\u017cy\u0107 wie\u015b dannick\u0105 na 30 w\u0142. w Pogorzelu mi\u0119dzy 5 w\u0142\u00f3kam i plebana \u0142eckiego, \u017belazkami, Ryglem, Wi\u015bniewem i Sordachami. R. 1600 mieszkaj\u0105 tu sami Polacy. Ob. K\u0119trz.<\/span>, Ludno\u015b\u0107 polska str. 463.<\/a> 2.) K.,<\/b> niem. Kallenczinnen<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1522 Jerzy von Kolbitz, w\u00f3jt ja\u0144sborski, sprzedaje Janowi Konopce z Mazowsza 20 w\u0142\u00f3k mi\u0119dzy Bogumi\u0142ami a Piszawod\u0105, stosownie do przywileju bogumilskiego, bior\u0105c za w\u0142\u00f3k\u0119 5 kop. Ob. K\u0119trzy\u0144ski, Ludno\u015b\u0107 polska str. 442.<\/p>\n

Kawina,<\/b> jezioro w le\u015bnictwie Ha\u0144cza, pow. suwalski, ma 5 mr<\/span>. obszaru.<\/p>\n

Kawiszki<\/b> 1.) jez., pow. sejne\u0144ski, \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Kumielno przy wsi Iwaszki, i ma 30 mr. obszaru. 2.) K.,<\/b> jezioro, w pobli\u017cu Justyanowa, w powiecie sejne\u0144skim, ma 30 m\u00f3rg.<\/p>\n

Kaylen,<\/b> ob. Kailen<\/i> (niem.).<\/p>\n

Kaymelau,<\/b> ob. Kaimelau<\/i> (niem.).<\/p>\n

Kazimier\u00f3wka<\/b> 1.) os. w\u0142o\u015bc. nad rz. Czarnowod\u0105, pow. b\u0119dzi\u0144ski, gm. Rokitno szla\u00adche\u00adc\u00adkie. par. Ci\u0105gonice; 3 dm., 28 mk., 28 mr. rozl. 2.) K.,<\/b> pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnopol, par. Wigry. Nie zamieszczona w spisie urz\u0119d. (Pam. kn. suw. gub. 1878 r.) 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Jeleniewo. Odl. 11 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 57 mk., obecnie 12 dm., 83 mk. 4.) K.<\/b> al. Ka\u017amir\u00f3wka<\/i>, pow. tomaszowski, gm. i par. Tyszowce. By\u0142a siedzib\u0105 znanego uczonego historyka \u0141ukasza Go\u0142\u0119biowskiego. Por. Czermno<\/i>. 5.) K.,<\/b> w\u015b i folw. pow. che\u0142mski, gm. \u017bmud\u017a, par. Kun\u00f3w. Fabryka, terpentyny i smo\u0142y, z produkcy\u0105 na 6,000 rs. rocznie. Folw. K. Wielka, rozleg\u0142y mr<\/span>. 361; grunta orne i ogrody mr<\/span>. 35, \u0142\u0105k mr<\/span>. 70, lasu mr<\/span>. 253, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 3. Bud. drew. 5; Folwark ten w r. 1879 od\u0142\u0105czony od d\u00f3br \u017bmud\u017a. 6.) K.,<\/b> pow. che\u0142mski, gm. \u017bmud\u017a, par. Lublin. Nie zamieszczona w spisie urz\u0119d. (Pam. kn. lub. gub. r. 1872). 7.) K.,<\/b> folw., pow. che\u0142mski, gm. Bukowa, par. Sawin. Rozl. 310 mr<\/span>. Nie zamieszczony w spisie urz\u0119d. (Pam. kn. lub. gub. r. 1872). 8.) K.,<\/b> folw., pow. che\u0142mski, par. Uhrusk, od rz. Bugu w. 3, rozl. wynosi mr<\/span>. 400, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 286, \u0142\u0105k mr<\/span>. 57, lasu mr<\/span>. 53, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 4. Bud. drewn. 4, p\u0142odozmian 5-polowy, pok\u0142ady torfu i marglu; folwark ten w r. 1874 oddzielony zosta\u0142 od d\u00f3br \u0141uk\u00f3wek Pi\u0119kny.<\/p>\n

Kazimierzowo<\/b> 1.) folw., pow. maryampolski, gm. Freda, par. Godlewo. Odl. 43 w. od Maryampola, ma 6 dm., 43 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. P\u0142utyszki. Odl. 40 w. od Maryampola, ma 2 dm., 23 mk.<\/p>\n

Kazimierz\u00f3w<\/b> i W\u0142adys\u0142aw\u00f3w<\/i>, by\u0142y twierdze na Helu. Por. Kazimirowo<\/i>.<\/p>\n

Kazimierz\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, na wsch\u00f3d od dr. \u017cel. warsz.-petersb., wprost Grandzicz.<\/p>\n

Kazimierzp\u00f3l,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol; odl. 9 w. od Maryampola, ma 8 dm., 87 mk.<\/p>\n

Kazimirowo,<\/b> fort zbudowany za kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV na p\u00f3\u0142wyspie Heli, naprzeciwko m. Pucka, pow. wejherowski. W pobli\u017cu znajdowa\u0142 si\u0119 drugi fort, zwany W\u0142adys\u0142awowo. Obadwa powsta\u0142y podczas 2-ej wojny szwedzkiej ku wi\u0119kszej obronie ze strony morza. Nast\u0119pnie zosta\u0142y zniesione i nie masz po nich oddawna znaku. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kaziuliszki,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Pokojnie. Le\u017cy w stronie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej, o 54 w. od Maryampola; od m. Preny i stacyi pocztowej 15 wiorst. Ma 14 mk., gruntu 165 morg.<\/p>\n

Ka\u017cany<\/b> albo Ko\u017cany<\/i>, w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera; par. Ber\u017cniki. Odleg. 12 w. od Sejn, ma 17 dm., 109 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 92 mk.<\/p>\n

K\u0105p\u2019,<\/b> niem. Kampen<\/i> al. Campen<\/i>, wie\u015b, pow. lecki, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta. R. 1625 mieszkaj\u0105 w K. sami Polacy. Czyt. K\u0119trz. \u201eLudno\u015b\u0107 polska\u201c str. 496. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

K\u0105t,<\/b> dawne przezwisko, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazw: K\u0105cin<\/i>, K\u0105ck<\/i>, K\u0105tne<\/i>, a zapewne po cz\u0119\u015bci K\u0105ty<\/i>, tak cz\u0119ste w obr\u0119bie dawnego Mazowsza. Szerokie rozpowszechnienie tej nazwy i odpowiadaj\u0105cej jej formy Kut<\/i> u innych s\u0142owia\u0144skich plemion \u015bwiadczy o jej staro\u017cytno\u015bci. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

K\u0105ty,<\/b> s\u0105 to osady zak\u0142adane \u015br\u00f3d las\u00f3w celem zu\u017cytkowania takowych przez wyrabianie pota\u017cu, szk\u0142a, smo\u0142y, klepek itp.; odpowiadaj\u0105 wi\u0119c budom, majdanom, hutom, ku\u017anicom, \u0142azom. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

K\u0105ty<\/b> 1.). w\u015b, pow. no\u00adwo\u00admi\u0144\u00ads\u00adki, gm. i par. Ko\u0142\u00adbiel. W 1827 r. by\u0142o tu 34 dm., 161 mk. 2.) K.<\/b> Go\u017a\u00addzie\u00adje\u00adw\u00adskie<\/span><\/i>, pow. no\u00adwo\u00admi\u0144\u00adski, gm. Dem\u00adbe Wielkie, par. Pustelnik. 3.) K.<\/b> Mro\u00adwi\u00ads\u00adkie<\/span><\/i>, ob. Mro\u00adwi\u00ads\u00adka<\/i> i D\u0119\u00adbe Wielkie<\/i>. 4.) K.,<\/b> Zdro\u00adje<\/span><\/i>, w\u015b i folw., pow. no\u00adwo\u00admi\u0144\u00adski, gm. i par. Sien\u00adni\u00adca. W 1827 R. by\u0142o tu 13 dm., 75 mk. Folwark K\u0105ty (z przyleg\u0142o\u015bci\u0105 Zdroje i wsi\u0105 K\u0105ty) rozleg\u0142y m. 371, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 197, \u0142\u0105k mr<\/span>. 73, pastwisk mr<\/span>. 9, wody mr<\/span>. 3, lasu mr<\/span>. 49, zaro\u015bli mr<\/span>. 34, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 6, bud. mur. 1, drewn. 8, pok\u0142ady torfu. Wie\u015b K\u0105ty osad 15, z gruntem mr<\/span>. 171. 5.) K.<\/b> Grodziskie<\/span><\/i> i K.<\/span><\/b> W\u0119gierskie<\/span><\/i>, pow. war\u00adszaw\u00adski, gm. i par. Nie\u00adpo\u00adr\u0119t. W 1827 r. K. Gro\u00addzi\u00ads\u00adkie mia\u0142y 22 dm., 188 mk. a K. W\u0119\u00adgier\u00adskie 14 dm., 117 mk. 6.) K.,<\/b> w\u015b, pow. gr\u00f3jecki, gm. K\u0105ty, par. G\u00f3\u00adra Kal\u00adwa\u00adrya. Jest tu garbarnia z produkcy\u0105 na 750 rs. i olejarnia. Gmina K\u0105ty nale\u017cy do s. gm. okr. I w G\u00f3rze Kalwaryi, gdzie te\u017c st. poczt., posiada szko\u0142\u0119 ewang. (kantorat), dwie olejarnie, cegielni\u0119, liczy 15,155 morg. obszaru i 3,795 mk. (1867). 7.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. sochaczewski, gm. Chodak\u00f3w, par. Sochacz\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm., 208 mk. Folw. i wie\u015b K\u0105ty AB. (z wsi\u0105 Altanka) rozleg\u0142y mr<\/span>. 910, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 791, \u0142\u0105k mr<\/span>. 91, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 28, bud. mur. 10, drewn. 8, wiatrak; wie\u015b K\u0105ty osad 20, z gruntem mr<\/span>. 17; w\u015b Altanka osad 3, z gruntem mr<\/span>. 45. 8.) K.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142o\u00adwi\u00adc\u00adki, gm. Je\u00adzior\u00adko, par. Ko\u00adcie\u00adrzew. 9.) K.<\/b> Ma\u0142e<\/span><\/i>, w\u015b, pow. \u0142o\u00adwi\u00adc\u00adki, gm. i par. Bo\u00adli\u00adm\u00f3w, odl. od \u0141o\u00adwi\u00adcza w. 27, ma osad 10, dm. 9, mk. 47, ziemi 35 mr<\/span>. 10.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kut\u00adnow\u00adski, gm. Mi\u00adki\u00adtal, par. Lu\u00adbie\u0144; dm. 13, mk. 186, og\u00f3lnej przestrzeni mr<\/span>. 585, w tem ziemi ornej w po\u0142owie \u017cytniej w po\u0142owie pszennej mr. 450, lasu 20, \u0142\u0105k i pastw. mr<\/span>. 90, w\u0142o\u015bc. mr<\/span>. 25. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziemsk. dobra K. i Mo\u00adrzy\u00adce sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w K., Mo\u00adrzy\u00adce, wsi K., Mo\u00adrzy\u00adce, Nowa wie\u015b, Ro\u017c\u00add\u017ce\u00adni\u00adce i osady Mak\u00adsy\u00admi\u00adlia\u00adn\u00f3w. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 1,154; fol. K\u0105ty grunta orne i ogrody mr<\/span>. 677, \u0142\u0105k mr<\/span>. 107, lasu mr<\/span>. 36, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 36, razem mr<\/span>. 856; bud. mur. 9, drew. 10, p\u0142odozmian 6 i 12-polowy; fol. Morzyce, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 220, pastwisk mr<\/span>. 21, lasu mr<\/span>. 42, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 14, razem mr<\/span>. 297; bud. mur. 1, drewn. 4, p\u0142odozmian 9 polowy. Wie\u015b K. osad 22, gruntu mr<\/span>. 23; w\u015b Mo\u00adrzy\u00adce os. 12. gr. mr<\/span>. 16; w\u015b Nowawie\u015b os.<\/span> 17, gr. 16; w\u015b Ro\u017c<\/span>\u00add\u017c<\/span>ieni\u00adce os. 2, gr. mr<\/span>. 40; osada Mak\u00adsy\u00admi\u00adlia\u00adn\u00f3w gr. morg.<\/span> 25. 11.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. gos\u00adty\u0144\u00adski. par. i gm. Pa\u00adcy\u00adna, dm. 14, mieszk. wraz z folwarkiem 283; zajmuj\u0105 ziemi ogrodowej morg.<\/span> 40. Folw. K. ma dm. mur. 6, drewn. 2; obejmuje przestrzeni mr<\/span>. 1,450 w \u2153 cz\u0119\u015bci ziemia pszenna, w tem \u0142\u0105k mr<\/span>. 250, na trzeciej cz\u0119\u015bci tych\u017ce s\u0105 pok\u0142ady torfu \u015bredniego gatunku, na \u0142okie\u0107 do dw\u00f3ch \u0142okci g\u0142\u0119boko. Zaro\u015bli olszyny z buczyn\u0105 morg.<\/span> 60; cztery stawy zarybione zajmuj\u0105 morg\u0119 jedn\u0105. Wie\u015b szlach. K., pomi\u0119dzy gruntami folw. K\u0105ty, dm. 2, gruntu morg.<\/span> 60, \u0142\u0105k 10, na po\u0142owie \u0142\u0105k jest pok\u0142ad torfu \u015bredniego gatunku na 2 \u0142okcie g\u0142\u0119boko. Por. Czar\u00adn\u00f3w<\/i>. 12.) K.,<\/b> kol. i fol., pow. w\u0142oc\u00ad\u0142aw\u00adski, gm. Pi\u00adkut\u00adko\u00adwo, par. Wie\u00adniec. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 82 mk. Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1826 rozleg\u0142o\u015b\u0107 ma wynosi\u0107 oko\u0142o mr<\/span>. 400. Por. Brze\u00adzie. 13.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. s\u0142u\u00adpe\u00adc\u00adki, gm. Ci\u0105\u00ad\u017ce\u0144, par. S\u0142u\u00adp\u00adca, odl. od S\u0142u\u00adp\u00adcy w. 5; w\u015b ma dm. 26, mk. 238, folw. dm. 3, mk. 73; ob. Ci\u0105\u017ce\u0144<\/i>. 14.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wie\u00adlu\u0144\u00adski, gm. Wyd\u00adrzyn, par. Czar\u00adno\u00ad\u017cy\u00ad\u0142y, odl. od Wie\u00adlu\u00adnia w. 10; ma dm. 22, mk. 150. W 1827 r. by\u0142o 15 dm., 98 mk. Ob. Czar\u00adno\u00ad\u017cy\u00ad\u0142y<\/i>. 15.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wie\u00adlu\u0144\u00adski, gm. So\u00adkol\u00adni\u00adki, par. Wa\u00adli\u00adch\u00adnowy, odl. od Wie\u00adlu\u00adnia w. 18; ma dm. 22, mk. 185. Folwark K\u0105ty v. Konty rozleg\u0142y mr<\/span>. 641, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 211, \u0142\u0105k mr<\/span>. 59, lasu mr<\/span>. 360, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 11, bud. mur. 2, drewn. 4, p\u0142odozmian 12-polowy; wie\u015b K\u0105ty osad 26, z gruntem mr<\/span>. 226. 16.) K.<\/b> Walichnowskie<\/span><\/i>, os. i fol., pow. wie\u00adlu\u0144\u00adski, gm. So\u00adkol\u00adniki, par. Wa\u00adlich\u00adno\u00adwy, odl. od Wie\u00adlu\u00adnia 18 w., os. ma dm. 1, mk. 8; fol. dm. 2, mk. 5. W 1827 r. 25 dm., 240 mk. 17.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. i os. karcz., pow. \u0142aski, gm. D\u0105b\u00adro\u00adwa Wi\u00addaw\u00adska, par. Wi\u00adda\u00adwa. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 112 mk., obecnie ma w\u015b 29 dm., 166 mk., 226 morg.; os. karcz. 1 dm., 1 morg. 18.) K.,<\/b> os., pow. no\u00adwo-ra\u00addom\u00adski, gm. Bru\u00addzi\u00adce, par. Sul\u00admie\u00adrzy\u00adce, 1 dm., 7 mk., 1 morg. 19.) K.,<\/b> w\u015b, nad rz. Pilic\u0105, pow. no\u00adwo-ra\u00addom\u00adski, gm. i par. Ma\u00adlu\u00adszyn. W 1821 r. by\u0142o tu 7 dm., 57 mk., obecnie 16 dm., 95 mk., 171 morg, (128 ornej) rozl. 20.) K.,<\/b> os. w\u0142o\u015bc., pow. ra\u00addom\u00adski, gm. Oro\u0144sk, par. Kowala St\u0119\u00adpo\u00adci\u00adna; odl. 12 w. od Ra\u00addo\u00admia, ma 2 dm., 9 mk., 36 morg. obszaru. 21.) K.,<\/b> pow. ra\u00addo\u00adm\u00adski, gm. i par. Ra\u00addza\u00adn\u00f3w. Nie zamieszczone w spisie urz\u0119d. (Pam. Kn. rad. gub. 1881 r.). 22.) K.,<\/b> os. le\u015bna, pow. opa\u00adto\u00adw\u00adski, gm. Bo\u00addze\u00adch\u00f3w, par. Den\u00adk\u00f3w, ma 1 dm., 15 mk., 3 morg.<\/span> ziemi, nale\u017cy do Bo\u00addze\u00adch\u00f3w. 23.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142o\u00adszczo\u00adw\u00adski, gm. Se\u00adce\u00admin, par. Czarn\u00adca. Nale\u017ca\u0142a dawniej do wsi Czarnca. (ob.) i nosi\u0142a miano Czarnieckiej Woli; wraz z pustk. Kale\u0144 ma 23 dm. i 120 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 77 mk. 24.) K.,<\/b> w\u015b, pow.<\/span> stop\u00adni\u00adc\u00adki, gm. i par. Stop\u00adni\u00adca. Istnia\u0142 tu klasztor reformat\u00f3w, jest obecnie szko\u0142a gm. i m\u0142yn. W 1827 r. liczono tu 31 dm., 289 mk. 25.) K.,<\/b> folw., pow. olkuski, gm. Wolbrom, par. Po\u00adr\u0119\u00adba Dzier\u00ad\u017c\u00adna (ob.) 26.) K.,<\/b> w\u015b kurpiowska, pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Ma\u0142y P\u0142ock, w odleg\u0142o\u015bci 12 i p\u00f3\u0142 w. od Kolna, 22 od \u0141om\u00ad\u017cy. Jedna z wi\u0119kszych osad kurpiowskich; wchodzi\u0142a niegdy\u015b w sk\u0142<\/span>ad star. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adskie\u00adgo. W 1620 r. (pod\u0142ug lustracyi) daniny i czynsze ze wsi i m\u0142yna wynosi\u0142y 324 z\u0142p, 22 gr.; w 1636 r. za\u015b mia\u0142o znajdowa\u0107 si\u0119 36 w\u0142\u00f3k gruntu, zk\u0105d wypada 3 w\u0142\u00f3ki na grunta wojtowskie, jedna na wybranieckie. Wybraniectwo z ko\u0144ca XVII w. znajdowa\u0142o si\u0119 w r\u0119ku ro\u00addzi\u00adny Graj\u00adk\u00f3w; mianowicie Jan III, przywilejem z 8 kwietnia 1679 r., nadaje Ja\u00adk\u00f3\u00adbo\u00adwi Graj\u00adko\u00adwi p\u00f3\u0142 \u0142anu wybranieckiego; przywilej ten potwierdzaj\u0105 August II d. czerwca 1700 r. i August III d. 30 czerwca 1750 r. Pierwiastkowe obowi\u0105zki wybranego, stosownie do przywileju Jana III, ogranicza\u0142y si\u0119 p\u0142aceniem rocznego czynszu 50 z\u0142p.; wybrany by\u0142 wolny od wszelkich podatk\u00f3w (podymnego, pog\u0142\u00f3wnego i t. d.), czynsz\u00f3w i pa\u0144szczyzn, mia\u0142 przywilej palenia gorza\u0142ki i warzenia piwa na swoj\u0105 potrzeb\u0119, rybo\u0142\u00f3wstwa na Pisnie i Skrodzie, paszenia byd\u0142a w lasach, wr\u0119bu na budowl\u0119 i opa\u0142 i zbierania chrustu na p\u0142oty. Od 1789 r. op\u0142at\u0119 z wybraniectwa podwy\u017cszono na 74 z\u0142p. 24 gr. Gromada p\u0142aci\u0142a dziesi\u0119cin\u0119 z 44 p\u00f3\u0142w\u0142oczk\u00f3w do katedry p\u0142o\u00adc\u00adkiej, z 22 dla ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Ma\u0142ym P\u0142ocku. W 1819 r. we wsi znajdujemy 2 wybranych, posiadaj\u0105cych po 15 morg. magd. gruntu, op\u0142acaj\u0105cych 74 z\u0142p. 24 gr. czynszu, 71 czynszownik\u00f3w, 5 cha\u0142upnik\u00f3w (p\u0142ac\u0105cych ka\u017cdy po 3 z\u0142p. tak zwanej trzydni\u00f3wki) i karczmarza, razem 408 mk. Prestacye zniesiono za czas\u00f3w pruskich i zamieniono na pieni\u0105dz; za wszelkiego rodzaju prestacye w\u015b op\u0142aca\u0142a 3,791 z\u0142p. 26 gr. 2 szel. czynszu. W 1827 r. 476 mk., 73 dm. W 1878 r. (pod\u0142ug wykaz\u00f3w rz\u0105du gub.) 3,107 morg, 30 pr\u0119t., z tych 2,261 orn., 225 \u0142\u0105k, 236 pastw., 13 lasu. 27. K.<\/b>–Lutry<\/i>, osada, pow. os\u00adtro\u00adw\u00adski, par. Ob\u00adryt\u00adte. Osada ta wchodzi\u0142a w sk\u0142ad klucza Gr\u00f3dek, nale\u017c\u0105cego do d\u00f3br biskup\u00f3w p\u0142o\u00adc\u00adkich. w 1819 r. spotykamy tu dw\u00f3ch czynszownik\u00f3w, Chmie\u00adlow\u00adskiego i Liw\u00adskie\u00adgo, wysiewaj\u0105cych po 4 korc. jarzyny i tyle\u017c ozim. i p\u0142ac\u0105cych po 129 z\u0142p. rocznie czynszu. W 1846 przy urz\u0105dzaniu kolonialnem d\u00f3br Gr\u00f3\u00addek utworzono dwie osady, posiadaj\u0105ce razem 93 morg., i oczynszowano je. Por. Gr\u00f3dek<\/i>. 28.) K.,<\/b> pow. kolne\u0144ski, gm. Jedwabno, par. Burzyn. Por. Chyliny<\/i>. 29.) K.,<\/b> w\u015b, pow. no\u00adwo-aleksan\u00addry\u00adj\u00adski, gm. Szcze\u00adkar\u00adk\u00f3w. 30<\/span>.) K.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. za\u00admoj\u00adski, gm. i par. Frampol, o 7 w. od Fram\u00adpo\u00adla, o 44 od Za\u00admo\u00ad\u015b\u00adcia. W\u015b K. liczy osad w\u0142o\u015bc. 24, dm. dworskich 4, mk. kat. 187, rozl. 5,888 morg: dw\u00f3r 1,020 mr<\/span>. roli or. i \u0142\u0105k, 4,564 mr<\/span>. lasu; w\u0142o\u015bcianie 304 mr<\/span>. roli or. i \u0142\u0105k. Dobra K. posiadaj\u0105 piec wapienny (wypala 290 cet. wapna, wart. 348 rs.) i cegielni\u0119 (rocznie 42.000 cegie\u0142, wart. 378 rs.). Po\u0142o\u017cenie nieco g\u00f3rzyste, uprawa roli zwyczajna, gleba rozmaita, na pod\u0142o\u017cu wapiennem. Na folw. znajduje si\u0119 obszerny dw\u00f3r (pa\u0142acem zwany), w 1812 r. wystawiony, z jednem pi\u0119trem; na oko\u0142o niego park 30 morg. rozleg\u0142y, w kt\u00f3rym wspania\u0142e alee lipowe, modrzewie, orzechy w\u0142oskie, sosny i t. p. Dobra K. od 200 lat by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 familii Pu\u00adcha\u00ad\u0142\u00f3w; w sk\u0142ad ich wchodz\u0105: folwark Pul\u00adci\u00adn\u00f3w, folwark Ka\u00adro\u00adl\u00f3w\u00adka. Na pul\u00adci\u00adnow\u00adskich gruntach wapniarka, cegielnia z dobr\u0105 glin\u0105, zbli\u017con\u0105 do ogniotrwa\u0142ej, i garncarsk\u0105 na kafle. Za Jana Kazimierza by\u0142a tu huta \u017celazna, teraz od 1880 fabr. mebli gi\u0119tych. Grunt w cz\u0119\u015bci pszenny, 200 morg., reszta popielatka-borowinka na Pulcinowie. Dobra K. sprzeda\u0142 1870 r. Pu\u00adcha\u00ad\u0142a izraelitom, ci za\u015b w r. 1872 Mar\u00adci\u00adno\u00adwi Kra\u00adto\u00adchwi\u00adlo\u00adwi z Galicyi. W\u0142o\u015bcianie we wsi K. maj\u0105, 17 dm., 150 mk., 200 mr<\/span>. roli a w Ka\u00adro\u00adl\u00f3w\u00adce 28 dm., 300 mk., 300 mr<\/span>. roli. Opr\u00f3cz 10 garncarzy innych rzemie\u015blnik\u00f3w niema. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziem. dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: K., Pul\u00adci\u00adn\u00f3w i Ruda al. Ka\u00adro\u00adl\u00f3w\u00adka (z wsiami K\u0105\u00adty, Rze\u00adczy\u00adca, Wola K<\/span>\u0105\u00adte\u00adc\u00adka, Ka\u00adro\u00adl\u00f3w\u00adka, i Stara wie\u015b), rozleg\u0142o\u015b\u0107 mr<\/span>. 5,013; fol. K\u0105ty grunta orne i ogrody mr<\/span>. 629, \u0142\u0105k mr<\/span>. 79, pastwisk mr<\/span>. 17, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 39, razem. 764, bud. mur. 7, drewn. 9; folw. Polcin\u00f3w grunta orne i ogrody mr<\/span>. 385, pastwisk mr<\/span>. 5, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 27, razem mr<\/span>. 417, bud. mur. 1, drewn. 5; fol. Ru\u00adda al. Ka\u00adro\u00adl\u00f3w\u00adka, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 44, \u0142\u0105k mr<\/span>. 41, pastwisk mr<\/span>. 16, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 7, razem mr<\/span>. 108, bud. mur. 1, drewn. 1. Nadto lasu mr<\/span>. 3,723. We K\u0105ty osad 19, z gruntem mr<\/span>. 309; w\u015b Rzeczyca osad 47, z gruntem mr<\/span>. 764; w\u015b Wola K\u0105\u00adte\u00adc\u00adka osad 17, z gruntem mr<\/span>. 318; w\u015b Ka\u00adr\u00f3\u00adl\u00f3w\u00adka osad 28, z gruntem mr<\/span>. 321; w\u015b Stara wie\u015b osad 27, z gruntem mr<\/span>. 301. 31.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. za\u00admoj\u00adski, gm. Mok\u00adre, par. Wie\u00adl\u0105\u00adcza, w I okr\u0119gu s\u0105dowym, le\u017c\u0105ce pod lasem ordynacyi zamojskiej, obejmuj\u0105cym 12,760 morg.<\/span> przestrzeni, odleg. od Za\u00admo\u00ad\u015b\u00adcia w. 11 i gminy w. 9; licz\u0105 dm. dwor. 2, w\u0142o\u015bc. 35, ludno\u015bci kat. 206 i R<\/span>usi\u00adn\u00f3w 11, razem 217 mk., przestrzeni 491 morg. Grunt ci\u0119\u017cki, borowina na pok\u0142adzie opoki, \u0142\u0105k niema zupe\u0142nie. Folw. za\u015b wraz z fol. Wiel\u0105cza, Wieprzec, W\u00f3lka W<\/span>ie\u00adpre\u00adc\u00adka, Za\u00adwa\u00adda, Za\u00adrze\u00adcze, Lip\u00adsko, Mok\u00adre, Nie\u00addziel\u00adska i P\u0142as\u00adkie, nale\u017c\u0105 do d\u00f3br ordynacyi za\u00admoj\u00adskiej Bia\u0142owola; razem dm. 45, rozleg. 24,499 morg. 32.). K.,<\/b> kol. wiecz. czynsz., pow. che\u0142m\u00adski, gm. Tur\u00adka, ob. Do\u00adro\u00adhusk<\/i>. 33.) K.,<\/b> obszar wiejski; pow. w\u0119growski, gm. i par. Ko\u00adryt\u00adni\u00adca. W obr\u0119bie jego le\u017c\u0105 wsie: K. Bed\u00adna\u00adrze, K. Ju\u00adgi w\u015b, K. Kup\u00adce, K. Lip\u00adni\u00adki, K. Od\u00ad\u0142o\u00adgi, K. Pa\u00adry\u00adsy, K. Sie\u00adk\u00ad\u0142ak. S\u0105 to dzisiaj wsie, a w ostatnich stuleciach osady w\u015br\u00f3d las\u00f3w i puszcz bezludnych zak\u0142adane. Lustracya starostwa ko\u00adryt\u00adnic\u00adkie\u00adgo z r. 1789 opisuje: \u201eStan wsi Kont\u00f3w cum Attinentiis, to jest wsi\u00f3w Ju\u00adgi, Kup\u00adce, Ruda, Sak\u00ad\u0142ak i Bed\u00adna\u00adrze. Wie\u015b Konty cum Attinentiis \u017cadnych praw osobnych nie okaza\u0142a, ile \u017ce jej za\u0142o\u017cenie p\u00f3\u017aniej od innych attinentii Ko\u00adry\u00adt\u00adni\u00adcy nast\u0105pi\u0107 musia\u0142o, gdy\u017c sami mieszka\u0144cy z tradycyi powiadaj\u0105, i\u017c ludzie kiedy\u015b do palenia popio\u0142\u00f3w i robienia pota\u017c\u00f3w do puszczy ko\u00adryt\u00adni\u00adc\u00adkiej sprowadzeni, powyrabiawszy sobie po borze kawa\u0142y grunt\u00f3w, osiedli tam\u017ce i \u017ce z tego tak wie\u015b K\u0105ty, jako jej Attinentie si\u0119 utworzy\u0142y, i odt\u0105d utrzymuj\u0105; jako\u017c zabudowanie tak wsi Kon\u00adt\u00f3w jako jej Attinencyi, niemniej po\u0142o\u017cenie ich w boru czyli puszczy ko\u00adryt\u00adni\u00adc\u00adkiej to\u017c samo stwierdzaj\u0105. Ta wie\u015b K\u0105ty z attynencyami ma grunta pod\u0142e, piaszczyste i sapowate, kt\u00f3re zalewom w\u00f3d cz\u0119sto podpadaj\u0105. Pastewniki ma bardzo wielkie, rozci\u0105g\u0142e i \u017cyzne, siano \u017c\u0119cia dosy\u0107; Wie\u015b Ruda, pod\u0142ug lustracyi 1564 roku Ruda We\u00adse\u00adlo\u00adwa nazwana, ma posiada\u0107 gruntu w\u0142ok 24, po\u0142o\u017cona jest przy samym ko\u0144cu starostwa ko\u00adryt\u00adnic\u00adkie\u00adgo, mi\u0119dzy dobrami \u0141o\u00adcho\u00adwem hr. Zie\u00adli\u0144\u00adskiego chor\u0105\u017cego ziemi liwskiej, Star\u0105 wol\u0105 przewielebnych Panien Wizytek konwentu war\u00adszaw\u00adskie\u00adgo i innemi; grunta ma jednej natury z folwark. K\u0105ty i jednakowe\u017c po\u0142o\u017cenie. Pod\u0142ug wy\u017cej wyra\u017conej lustracyj 1564 r. ta wie\u015b Ruda mia\u0142a staw du\u017cy, m\u0142yn, ku\u017anic\u0119 i karczm\u0119 wielk\u0105, tudzie\u017c folwark i r\u00f3\u017cne zabudowania dla w\u0119glarzy i majstr\u00f3w, teraz tego wszystkiego \u015blady pogin\u0119\u0142y; pastewniki ma wielkie, jest teraz attinency\u0105 do K\u0105t\u00f3w.\u201c (Wypis z lustracyi z r. 1789 starostwa ko\u00adryt\u00adnic\u00adkie\u00adgo). Pod nazw\u0105 K\u0105ty obj\u0119te s\u0105 wsie dawniej do starostwa ko\u00adryt\u00adnic\u00adkie\u00adgo a obecnie do sk\u0142adu d\u00f3br Ko\u00adry\u00adt\u00adni\u00adca wchodz\u0105ce: K\u0105ty-Bed\u00adna\u00adrze, dm. 12, mk. 260, ziemi 410 mr<\/span>.; wie\u015b kolonialnie urz\u0105dzona, W r. 1876 za zamian\u0119 serwitut\u00f3w otrzyma\u0142a po 3 i p\u00f3\u0142 morga ziemi do osady w\u0142\u00f3kowej. Wie\u015b zbudowana przy odnodze Liw\u00adca, zwanej Ko\u00adry\u00adcza\u00adn\u00adka, grunt lekki, \u017cyzny, \u0142\u0105ki i pastwiska dobre; przy wsi m\u0142yn wodny Bednarze, do maj\u0105tku Ko\u00adryt\u00adni\u00adca nale\u017c\u0105cy, na prawie wieczystej dzier\u017cawy. K\u0105ty-Jugi, dm. 1; mk. 66, ziemi 200 mr<\/span>., ziemia lekka; w\u015br\u00f3d las\u00f3w po\u0142o\u017cona. Wspominana w lustracyach jako wie\u015b graniczna starostwa korytnickiego z dobrami Myszad\u0142a. Za serwituty wie\u015b otrzyma\u0142a w r. 1736 po 3 i p\u00f3\u0142 mor. do w\u0142\u00f3ki zaro\u015bli. K\u0105ty- Kupce, w po\u0142o\u017ceniu jak poprzednie, dm. 19, mk. 165, ziemi 480; serwituty zamienione, wie\u015b otrzyma\u0142a po 3 i p\u00f3\u0142 morga zaro\u015bli w r. 1876. K\u0105ty-Lip\u00adni\u00adki, dm. 9, mk. 78, ziemi 210 mr<\/span>. K\u0105ty-Mak\u00adsy\u00admi\u00adlia\u00adn\u00f3w, wie\u015b, kolonialnie urz\u0105dzona, za\u0142o\u017cona przez Mak\u00adsy\u00admi\u00adlia\u00adna So\u00adbie\u00ads\u00adkie\u00adgo w r. 1838, dm. 20, mk. 130, ziemi mr<\/span>. 600; za serwituty po 2 morgi zaro\u015bli do osady, czyli mr<\/span>. 40. W Maksymilianowie jest szko\u0142a elementarna, na utrzymanie kt\u00f3rej w\u0142a\u015bciciel da\u0142 3 mr<\/span>. gruntu a s\u0105siednie wsie kosztem swoim utrzymuj\u0105 nauczyciela. K\u0105ty-Ot\u00ad\u0142ogi, dm. 13, mk. 148, ziemi 263. K\u0105ty-Pa\u00adry\u00adse, w\u015b i folw.; w\u015b dm. 15, mk. 154. ziemi 370, le\u017cy przy drodze II-rz\u0119dnej z W\u0119g\u00adro\u00adwa do Ja\u00addo\u00adwa, grunta lekkie \u017cyzne, znaczna ilo\u015b\u0107 \u0142\u0105k i pastwisk, za serwituty w\u0142o\u015bc. otrzymali po 3 i p\u00f3\u0142 morga ziemi w r. 1876. Folw. K\u0105ty-Parysa, dm. 4, fabryka s\u00e9ra limburskiego, w r. 1857 za\u0142o\u017cona przez hr. Ro\u00adni\u00adkie\u00adra Ada\u00adma, wyrabia tysi\u0105c pud\u00f3w s\u00e9ra, grunt lekki, \u0142\u0105ki i pastewniki nad Liwcem obfite, folwark ma ziemi ornej 300 mr<\/span>., \u0142\u0105k 400 mr<\/span>., pastewnik\u00f3w 300 mr<\/span>. Gospodarstwo p\u0142odozmienne; folw. K\u0105ty-Pa\u00adry\u00adse wraz z wspomnionemi wsiami nale\u017ca\u0142 do starostwa ko\u00adryt\u00adnic\u00adkie\u00adgo. Wypuszczony by\u0142 w dzier\u017caw\u0119 S. P. Krasi\u0144skiemu, przez starost\u0119 korytnickiego Kazimierza Rudzie\u0144skiego, jak \u015bwiadczy lustracya z r. 1789. Obecnie folw. wchodzi do sk\u0142adu d\u00f3br Ko\u00adry\u00adt\u00adni\u00adca, nale\u017cy do Ty\u00admo\u00adte\u00adu\u00adsza \u0141u\u00adniew\u00adskie\u00adgo, odleg\u0142y jest od \u0141o\u00adcho\u00adwa dr. \u017cel. wiorst 6, od Jadowa w. 7, od W\u0119g\u00adro\u00adwa w. 20 K\u0105ty-Ruda w pozycyi jak wy\u017cej wspomniana lustracyi, nad brzegiem lewym Liw\u00adca; dm. 3, mk. 24, ziemi 90 mr<\/span>.; wiatrak, \u015blady po hucie \u017celaznej wyra\u017conej w lustracyi z r. 1564, odleg\u0142e od \u0141ochowa wiorst 4. 34.) K.,<\/b> w\u015b, pow. gar\u00adwo\u00adli\u0144\u00adski, gm. K\u0142o\u00adczew, par. \u017be\u00adle\u00adch\u00f3w. Ma 7 dm., 63 mk. i 205 morg. obszaru. 35.) K.<\/b>–Wielgie<\/span><\/i>, w\u015b; K\u0105ty-Wielgie-Borucza, w\u015b; K\u0105ty-Wielgie-Flakowizna, w\u015b; K\u0105ty-Buda, w\u015b; K\u0105ty-Ksi\u0119\u017cyki, w\u015b; K\u0105ty-Czernickie, w\u015b; K\u0105ty-Su\u00adle\u00adjow\u00adskie, pow. ra\u00addzy\u00admi\u0144\u00adski, gmina Stra\u00adch\u00f3w\u00adka i Mi\u0119\u00addzy\u00adle\u015b, par. Dobre, ob. Czer\u00adnik<\/i> i Su\u00adle\u00adj\u00f3w<\/i>. 36.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. bial\u00adski, gm. Kos\u00adto\u00adm\u0142o\u00adty, par. Ko\u00adde\u0144. Odl. 7 w. od Kodnia. W 1827 r. by\u0142o tu 30 dm., 173 mk., obecnie 32 dm. ,178 mk., 1,782 morg. obszaru. Nale\u017ca\u0142 do d\u00f3br Kode\u0144. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 folw. wynosi mr<\/span>. 1,211; grunta orne i ogrody mr<\/span>. 512, \u0142\u0105k mr<\/span>. 146, pastwisk mr<\/span>. 19, lasu mr<\/span>. 511, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 23, bud. mur. 3, drew. 11, p\u0142odozmian 9-polowy; w\u015b K\u0105ty osad 20, z gruntem mr<\/span>. 554. 37.) K.,<\/b> w\u015b, pow. cie\u00adcha\u00adno\u00adw\u00adski, gm. i par.<\/span> Opi\u00adno\u00adg\u00f3\u00adra, odl. o 5 w. od Cie\u00adcha\u00adno\u00adwa, ma 20 dm., 157 mk., 386 mr<\/span>. gruntu, por. K\u0105tki<\/i>. 38.) K.,<\/b> os. le\u015bna, pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Lipsk. Odl. 11 w. od Augustowa, ma 1 dm., 9 mk. 39.) K.,<\/b> ob. Jas\u00adtrz\u0119\u00adbie<\/i>, K.-Jab\u00ad\u0142o\u00adno\u00adwo<\/i>, G\u0105\u00adgo\u00adlin<\/i>. 40.) K.<\/b> Szwedzkie<\/i>, ob. Ka\u00adpi\u00adtul\u00adny m\u0142yn<\/i>. Cr.-Ch.<\/i><\/p>\n

Kehlen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. W\u0119gobork.<\/p>\n

Keilshof<\/b> (niem.), os.; pow. w\u0119goborski, st. p. Budry. [Na p\u0142d. od wsi Dowiaty, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Keimelwerder<\/b> (niem.), dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

<\/a>Kejmele,<\/b> ob. <\/i>Kajmele<\/a><\/i> i Ho\u0142ny<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kelig<\/b> al. Kiejlik<\/i>, jezioro w pow. sejne\u0144skim, pod wsi\u0105 Ber\u017cniki, \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Gajlik<\/a> i I\u0142giel<\/a>; brzegi wynios\u0142e wzg\u00f3rkowate; obszar og\u00f3lny do 60 mr. Stanowi ono cz\u0119\u015b\u0107 \u0142a\u0144cucha jezi\u00f3r, ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 jako po\u0142udniowe przed\u0142u\u017cenie jez. Ga\u0142adu\u015b<\/a> (ob.). [Kelaj ?, 1569: Kejay<\/i>. K. O. Falk podejrzewa Kelaj o \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kellmienen<\/b> (niem.), wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Wilhelmsberg.<\/p>\n

Kempinie<\/b> 1.) albo Kempiny<\/i>, wies, pow. kalwaryjski, gm. Janow, par. Kalwarya. Odl. 4 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 124 mk., obecnie 18 dm., 116 mk. 2.) K.<\/b> Ma\u0142e<\/span><\/i>, wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwlszkl. Odl. 21 w. od Maryampola, ma 2 dm., 26 mk. 3.). K.<\/b> Wielkie<\/span><\/i> albo Kampinie<\/i>, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. Odl. 32 w. od Maryampola, ma 12 dm., 110 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kempszki<\/b> 1.). wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Freda, par. Godlewo. Odl. 45 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 80 mk., obecnie 43 dm., 462 mk., ob. Freda<\/i>. 2.) K.,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Poniemo\u0144-Po\u017caj\u015bcie, par. Poniemo\u0144. Odl. 65 w. od Maryampola, ma 4 dm., 62 mk. 3.) K.,<\/b> os. w\u0142o\u015bc., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny. Odl. 47 w. od Maryampola, 1 dom, 15 mk.<\/p>\n

Kemsen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kepeitschen<\/b> al. <\/i>Eszergallen<\/a><\/i> (niem.), wie\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Dubeningken. [Dzi\u015b Kiepojcie<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Keppurdeggen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Szittkehmen. [Mi\u0119dzy Skajsgirami<\/i> i Kiekskiejmami<\/i>, po zach. stronie torowiska kolejowego, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Keppurlauken<\/b> (niem.), dobra, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Keppurren<\/b> (niem.), dobra i m\u0142yn, powiat wystrucki, st. p. Jodlauken.<\/p>\n

Kerin<\/b> al. Kerrin<\/i> (niem.), dobra, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Kermusa<\/b> (niem.), os. pod Lecem.<\/p>\n

Kermuschienen<\/b> (niem.) 1.). dobra, powiat wystrucki, st. p. Aulowoehnen. 2.) K.<\/b> al. Jennuttischken<\/i>, wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Wilhelmsberg. 3.) K.<\/b> al. Lindenhof<\/i>, folw., pow. darkiemski, st. p. W. Karpowo. 4.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. labiewski, st. p. Mehlauken. 5.) K.,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Sodargen. 6.) Alt<\/i>–K.,<\/b> al. Waballienen<\/i>, w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Szabienen. [Dzi\u015b Kiermuszyny<\/i>.]<\/span> 7.) Neu<\/i>–K.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce.<\/p>\n

Kermuszeiten<\/b> (niem.),w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Kellminen.<\/p>\n

Kern\u00f3w,<\/b> ob. Kiern\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Kerschken<\/b> (niem.), ob. Kierzki<\/i>.<\/p>\n

Kerstanuppen<\/b> al. Kerstuppen<\/i> (niem.), dobra, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Kerstupoehnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki.<\/p>\n

Kerstupoenen<\/b> al. Antmeschken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Szabienen.<\/p>\n

Kerwik,<\/b> Kerwit<\/i>, niem. Kerwiken-Fluss<\/i>, ma\u0142a struga na pograniczu pow. szczycie\u0144skiego, z\u0105dzborskiego i ja\u0144sborskiego, wyp\u0142ywa z jez. Kurwit i uchodzi po kr\u00f3tkim biegu, do jez. Mokrego. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kettenberg<\/b> (niem.), os., pow. go\u0142dapski, st. p. Bo\u0107winka. [Dzi\u015b Okrasin<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Keulenburg<\/b> (niem.), w\u015b i folw.; pow. gierdawski, st. p. Friedenberg.<\/p>\n

K\u0119dzierowo<\/b> lub K\u0119dzierzewo<\/i>, w\u015b i folw., pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. W\u0105sosz, o 6 w. na p\u00f3\u0142n.-wsch\u00f3d od W\u0105sosza, ma 35 dom\u00f3w.<\/p>\n

K\u0119pa,<\/b> dobra, pow. bia\u0142ostocki, gm. Krypno, 55 w. od Bia\u0142egostoku, w\u0142asno\u015b\u0107 hr. de Fleury, 688 dz. Z. Gloger odkry\u0142 tu stacy\u0119 krzemienn\u0105 na piasczystem wzg\u00f3rzu, \u015br\u00f3d b\u0142ot nad rzek\u0105 Narwi\u0105.<\/span><\/p>\n

K\u0119piny<\/b> 1.). wie\u015b, pow. koni\u0144ski, gm. i par. Tuliszk\u00f3w, przy trakcie z Konina do Tuliszkowa, na po\u0142udnio-wsch\u00f3d Konina, odleg\u0142a od t. m. wiorst 10. Powierzchni 218 mr<\/span>., ludno\u015bci mi\u0119szanej polsko-niemieckiej m\u0119\u017c. 95, kobiet 104; razem 195 [?]<\/span>. Grunt \u017cytni. Kolonia ta, nale\u017c\u0105ca do d\u00f3br Kiszewy, zosta\u0142a za\u0142o\u017con\u0105 na wyci\u0119tych k\u0119pach leszczyny przez \u00f3wczesnego dziedzica, kt\u00f3ry w niej i kantorat t. j. szko\u0142\u0119 ewangelick\u0105 ustanowi\u0142; przy szkole znajduje si\u0119 i dom modlitwy dla wyznawc\u00f3w religii ewangelickiej. 2.) K.,<\/b> pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Kuchary, par. Kr\u00f3lewo. Niezamieszczone w spisie urz\u0119d; (Pam. Kn. p\u0142oc. gub. 1881 r.). 3.) K.,<\/b> os. le\u015bna, pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Szczebra. Odl. 11 w. od Augustowa, ma 1 dom.<\/p>\n

<\/a>Kiary,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze. Odl. 33 w. od Wadys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm., 44 mk., obecnie 12 dm., 122 mk. Por. <\/i>Cesarka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kiauken<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Muldszen. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. nizinny, st. p. Lappienen.<\/p>\n

Kiaulkehmen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Kiaunen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Tolmingkehmen. [W obw. kaliningradzkim ros. \u0412\u0435\u0442\u0440\u044f\u043a<\/span><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Kiaunischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Kiauten<\/b> (niem.), 1.) w\u015b nad jezioram, o 13 kil. od miasta pow. Go\u0142dap\u2019, nad traktem bitym z G\u0105bina do E\u0142ku, 103 metr\u00f3w nad poziomem Ba\u0142tyku. Grunta \u017cyzne, pag\u00f3rkowate. Mk. 368, luteranie, m\u00f3wi\u0105cy w cz\u0119\u015bci po polsku. P\u0142yn\u0105ca w pobli\u017cu rzeka Rominta p\u0119dzi 2 papiernie i 1 m\u0142yn. Tu\u017c przy wsi odosobnione wzg\u00f3rze, w kszta\u0142cie ostrokr\u0119gu, z zag\u0142\u0119bieniem na wierzchu, zwane sza\u0144cem szwedzkim; jest to grodzisko z czas\u00f3w poga\u0144skich; o 7 kil. od wsi rozpoczynaj\u0105 si\u0119 ogromne lasy, w kt\u00f3rych \u015brodku le\u015bnictwo, zwana Jagdbuda, ju\u017c za czas\u00f3w krzy\u017cackich s\u0142awne jako zamek \u0142owniczy. Jast we wsi stac. poczt., z kt\u00f3rej poczta osobowa do G\u0105bina, Go\u0142dapu i E\u0142ka. [W obw. kaliningradzkim ros. \u0421\u043c\u0438\u0440\u043d\u043e\u0432\u043e<\/span><\/i>.]<\/span> 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. fyszhuski, st. p. Laptau. J. B.<\/i><\/p>\n

Kiautupie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski. gm. Szy\u0142gale, par. Syntowty. Odl. 17 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 29 dm., 242 mk., obecnie 28 dm., 252 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kibarty,<\/b> 1.) os. i w\u015b nad rz. Szyrwint\u0105, pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Wierzbo\u0142\u00f3w. Le\u017cy na samej granicy od Prus, o 5 w. od Wiarzbo\u0142owa, 17 w. od Wy\u0142kowyszek. Posiada stacy\u0105, dr. \u017cel. Warsz.-Petersburskiej na odnodze id\u0105cej z Landwarowa do Kr\u00f3lewca<\/a>, stac. pocztow\u0105 pograniczn\u0105, szpital, aptek\u0119, cerkiew prawos\u0142awn\u0105 i s\u0105d gminny okr. II. Liczy 126 dm., 2158 mk. Po\u0142\u0105czone z Wierzbo\u0142owem drog\u0105 bit\u0105. Tu mie\u015bci si\u0119 komora, zwana zwykle, r\u00f3wnie\u017c jak i sama stacya drogi \u017celaznej, Wierzbo\u0142\u00f3w<\/a> (ob.). K. w\u015b liczy 22 dm. i 312 mk. Gmina K. liczy 4,916 mk., rozleg\u0142o\u015bci 19,955 morg, s\u0105d gm. okr. II m. Wierzbo\u0142\u00f3w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Bojary w\u015b i folw., Che\u0142strowszczyzna, Czerwony dw\u00f3r, Dowgie\u0142ajcie, Gutk\u00f3w A. w\u015b i folw., G.-C. w\u015b i folw., Gle\u017cstrowszczyzna, Izabelin, Karolinowo, Kieturkowo, Kibarty, Konstantynowo, Kotowszczyzna, Kukiszki, Leopoldowo, \u0141auckajmie, Marywil, Mar\u017cucie v. Nowa-wola, Osta\u0144kino, Paulinowo, Podborek, Podw\u00f3jtostwo, Pora\u017cniewo, Propolany, Soko\u0142upiany, Stanajcie, Stary folwark, Stu\u0142giele, Szaudyniszki, Szykszniowo, Szuklele, \u015alibiny, Terespol, Wasilewo, Wialica, Wierzbo\u0142owskie, Wi\u0142kupie, Wi\u0142kowszczyzna, Wojtwi\u0142a\u0144ce. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomim. Odl. 19 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm., 82 mk., obecnie 17 dm., 158 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kibejki,<\/b> w\u015b i folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Wierzbo\u0142\u00f3w. Odl. 20 w. od Wy\u0142kowyszek a 7 w. od Wierzbo\u0142owa. W 1827 r. by\u0142o tu 51 dm., 428 mk., obecnie liczy folw. 6 dm., 136 mk.; w\u015b K. 81 dm., 667 mk.<\/p>\n

Kibisze,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo. Odl. 53 w. od Sejn. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm., 96 mk., obecnie 42 dm., 270 mk.<\/p>\n

Kickwieden<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen.<\/p>\n

Kidoliszki,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Maryampol. Odl. 5 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 61 mk., obecnie 9 dm., 79 mk.<\/p>\n

Kidule,<\/b> folw. i w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele. Odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 144 mk. Gm. K. liczy 7039 mk., rozleg\u0142o\u015bci 25,035 morg, s. gm. okr. 1 w S\u0142owikach, s. p. Szaki. Posiada kas\u0119 wk\u0142adowo-zaliczkow\u0105. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Aleksandr\u00f3wka, Banajcie, Barki, Bierczyszki, Buniki, Bunikiele, Burbiszki, Burgacie, Czuryszki, Dogiele, Degiesie, Degut\u0142awka, Dewajcie, Dworczyszki, Frydrychsfeldzie, Giecze, Grynajcie, I\u0142traki, Jakajcie, Jakieliszki, Kajmele w\u015b i<\/span> fol., Karoliszki (Katerynenhof), Kiepszty, Kierkiszki, Kidule, Kirele, Kirki\u0142y, Kucharskinia, Kupry, Lausze, Margiszki, Mieszkinie w\u015b i folw., Norkwiecie, Poorya, Pisterodzie, Powinksznupie, Po\u017cerynia, Przewo\u017cniki, Pukniszki, Re\u017cgale, Re\u017cuki, Roczyszki, Romaniszki, Saka\u0142y, Sudragi os. i folw., Sutki, Swajginie, Szaudynia, Szurpiszki, Szyliniki, Szy\u0142upjszki, Warczule, Wierszupie, Wowieryszki, \u017byle ma\u0142e, \u017b. wielkie. Dobra rz\u0105dowe K. pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1854 rozdzielone zosta\u0142y na 2 cz\u0119\u015bci, z kt\u00f3rych jedna nadan\u0105 zosta\u0142a jako majorat w r. 1837 genera\u0142 lejtnantowi d’Offenberg i takowa og\u00f3lnej rozleg\u0142o\u015bci ma oko\u0142o mr<\/span>. 11000; sk\u0142ada si\u0119 z folw. Kidule przestrzeni mr<\/span>. 843; lasy i odpadki mr<\/span>. 3690. Kolonia Bogumi\u0142owo osad (?) z gruntem mr<\/span>. 376; w\u015b Szyliniki os. 30, z grunt. mr<\/span>. 742; w\u015b \u017burzy os. 49, z grunt. mr<\/span>. 1486; w\u015b S\u0142owiki os. 36, z grunt. mr<\/span>. 1011; w\u015b Szaudynie os. 26, z grunt. mr<\/span>. 38; w\u015b Boniki os. 15, z grunt. mr<\/span>. 457; w\u015b Giecze os. 14, z grunt. mr<\/span>. 609; w\u015b Sutki os. 10, z grunt. mr<\/span>. 505; w\u015b Lausze os. 7, z grunt. mr<\/span>. 308; w\u015b Kucharskinie os. 7, z grunt. mr<\/span>. 81; w\u015b Jakieliszki os. 7, z 283; w\u015b Bonikiele os. 6, z grunt. mr<\/span>. 319; w\u015b Berciszki os. 4, z grunt. mr<\/span>. 174; w\u015b Po\u017carynie os. 2 z grunt. mr<\/span>. 10; osada Winksznupie z grunt. mr<\/span>. 78. Dobra przy skarbie pozosta\u0142e maj\u0105 zawiera\u0107 og\u00f3lnej przestrzeni oko\u0142o mr<\/span>. 34000 a mianowicie, wsie: Banajcie mr<\/span>. 164, Burbiszki mr<\/span>. 137, Czuryszki mr<\/span>. 93, Dewajcie mr<\/span>. 283, Dworczyszki mr<\/span>. 181, Grynajcie mr<\/span>. 521, I\u0142traki mr<\/span>. 166, Margiszki mr<\/span>. 177, Norkwiecie mr<\/span>. 236,<\/span> Poorya mr<\/span>. 206, Przewo\u017cniki mr<\/span>. 162, Pukniszki mr<\/span>. 81, Rezuki mr<\/span>. 338, Roczyski mr<\/span>. 203, Rezgale mr<\/span>. 459, Szy\u0142upiszki mr<\/span>. 226, Szurpiszki mr<\/span>. 139, Warczule mr<\/span>. 269, Wierszupie mr<\/span>. 234, Woweryszki i Jakajcie mr<\/span>. 362,<\/span> \u017byle mr<\/span>. 424, Ber\u017cyny mr<\/span>. 67, Auksztaje mr<\/span>. 519, Barki mr<\/span>. 239, Budwiecie mr<\/span>. 150, Budwieliszki mr<\/span>. 468, Burgajcie mr<\/span>. 1026, Dogiele mr<\/span>. 181, Degiesie mr<\/span>. 324, Endryki mr<\/span>. 486, Giliszki mr<\/span>. 318, Gotlibiszki wielkie mr<\/span>. 421, Gotlibiszki ma\u0142e mr<\/span>. 201, Jodupiany mr<\/span>. 216, Janiszki mr<\/span>. 295, Juszkokajnie wialkie i ma\u0142e mr<\/span>. 1207, Karoliszki mr<\/span>. 1881, Kawkokalnie z olejni\u0105 mr<\/span>. 246, Kiepszty mr<\/span>. 369, Kirki\u0142y mr<\/span>. 547, Kir\u015ble mr<\/span>. 131, Kierczyszki mr<\/span>. 150, Krauczyszki mr<\/span>. 206, Kupry mr<\/span>. 397, Lepo\u0142aty mr<\/span>. 344, Luki mr<\/span>. 177, Munkuny mr<\/span>. 726, Podraustynie mr<\/span>. 91, Ponowie mr<\/span>. 864, Puzdeszry mr<\/span>. 1103, Romaniszki mr<\/span>. 686, Ruksznie mr<\/span>. 846, Soko\u0142y mr<\/span>. 131, Skordupiany mr<\/span>. 286, Skordupie v. Nowydw\u00f3r mr<\/span>. 141, Skrympie mr<\/span>. 271, Stelmakiszki mr<\/span>. 142, Swajginie mr<\/span>. 264, Szy\u0142gale mr<\/span>. 1004, Tylwiki mr<\/span>. 291, Wabaliszki mr<\/span>. 294, Trakjany v. Trakinie mr<\/span>. 146, Wa\u0142achbudzie mr<\/span>. 435, Wojszwi\u0142y mr<\/span>. 151, Zubryszki mr<\/span>. 335, Lukiszki mr<\/span>. 46, pastwisko Poplinele mr<\/span>. 290, odpadki mr<\/span>. 676, rzeka Niemen mr<\/span>. 224, Probostwo Sudargi mr<\/span>. 96, osady le\u015bne i inne mr<\/span>. 138, miasto Sudargi z probostwem mr<\/span>. 121, lasy mr<\/span>. 6116. Fol. Kidule al. Kajmele (z wsi\u0105 Kajmele i Miszkinie) pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1866 rozl. wynosi mr<\/span>. 576; grunta orne i ogrody mr<\/span>. 247, \u0142\u0105k mr<\/span>. 60, pastwisk mr<\/span>. 142, lasu mr<\/span>. 27, zaro\u015bli mr<\/span>. 33, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 67. Wie\u015b Kajmele os. 30, z grunt. mr<\/span>. 620; w\u015b Mieszkinie os. 3, z grunt. mr<\/span>. 156.<\/p>\n

Kidziuliszki,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele. Odl. 25 w. od Maryampola, ma 1 dm., 5 mk.<\/p>\n

<\/a>Kiebarten<\/b> (niem.), ob. <\/i>Kibarty<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kiebliszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Pokojnie. Le\u017cy w stronie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej, o 52 w. od Maryampola, o 13 w. od stacyi pocztowej w Prenach. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 82 mk.; obecnie 13 dm., 184 mk. i 387 morg. obszaru.<\/p>\n

Kiecie,<\/b> w\u015b i os., pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Teolin. Odl. 11 w. od Sejn, ma 5 dm., 41 mk.<\/p>\n

Kiedepliszki<\/b> al. Kiedebliszki<\/i>, w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, par. Ig\u0142owo. Odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 35 mk.<\/p>\n

Kiederyszki,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. nadnieme\u0144ska, par. Rumbowicze. Odl. 46 w. od Kalwaryi, ma 27 dm., 157 mk.<\/p>\n

Kiegskehmen,<\/b> al. Koegskehmen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Szittkehmen. [Kieksiejmy.]<\/span><\/p>\n

<\/a>Kiehlen<\/b> (niem.), pow. olecki, ob. <\/i>Kile<\/a><\/i>. [W\u00f3wczas powiat \u0142ecki czyli e\u0142cki.]<\/span><\/p>\n

Kiehlendorf<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Muldszen.<\/p>\n

Kiejdany,<\/b> mko pryw. i dw\u00f3r w pow. kowie\u0144skim, nad Niewia\u017c\u0105, o 48 w. od Kowna, zarz\u0105d okr. polic., koszary, targi czwartkowe, st. poczt.; st. dr. \u017cel. Koszedary-Libawa na przestrzeni Koszedary-Radziwilliszki, mi\u0119dzy \u017bejmami a Datnowem, o 60 w. od Radziwilliszek, o 47 w. od Kowna. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki \u015bw. Jerzego, z muru wzniesiony. Parafia katolicka dekanatu kowie\u0144skiego: dusz 3,705. Kaplice w Nacunach i Orwistowie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa, filialny parafii Jaswojnie, wzniesiony 1704 r. przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107. Na cmentarzu kaplica Jezusa Chrystusa, zmurowana 1845 r. przez hr. Czapskiego. Parafia prawos\u0142., 2 cerkwie, 334 dusz.; par. ewang.-augsb. 962; par. reform. 106 dusz. W\u0142a\u015bciwie K. dziel\u0105 si\u0119 na 2 parafie: z lew. brz. Niawia\u017cy kiejda\u0144ska b. dyec.<\/span> wile\u0144skiej, a z prawego jaswoj\u0144ska \u017cmujdzkiej. Historya Kiejdan jest nast\u0119puj\u0105ca: W po\u0142owie XIV wieku ukaza\u0142a si\u0119 nad Niewia\u017c\u0105 ma\u0142a osada rybak\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 okrywa\u0142y od p\u00f3\u0142nocy g\u00f3ry, od po\u0142udnia kszta\u0142tne i wynios\u0142e gaje, jasionowe, olchowe i brzozowe, przeplatane \u0142\u0105kami. \u0141\u0105ki te skrapia\u0142y nast\u0119pne rzeki: Niewia\u017ca p\u0142yn\u0105ca \u015brodkiem tej osady, Datn\u00f3wka i Smi\u0142ga z prawego jej brzegu, Abela za\u015b z lewego. W p\u00f3\u0142nocnej za\u015b stronie tej osady rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 g\u0119sty szpilkowy las, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rego wznosi\u0142a si\u0119 wysoka i stroma g\u00f3ra, a na niej b\u0142yszcza\u0142 wiecznie gorej\u0105cy znicz, piel\u0119gnowany przez \u017b<\/span>mudzin\u00f3w pogan, mieszkaj\u0105cych spokojnie dot\u0105d u do\u0142u tej g\u00f3ry i strzeg\u0105cych pilnie a\u017cali nie ukazuj\u0105 si\u0119 krzy\u017cacy, kt\u00f3rzy ju\u017c w t\u0119 stron\u0119 \u017bmujdzi zacz\u0119li zagl\u0105da\u0107 i dawali uczu\u0107 poganom nadniewiaskim srogo\u015b\u0107 swego miecza oraz spustoszenie tego wszystkiego co tylko pod ich chciwy wzrok podpada\u0142o. Czas za\u0142o\u017cenia tej osady dok\u0142adnie nie jest wiadomy, lecz najpewniej \u017ce nie przechodzi 1379 roku. Nie by\u0142a ona warowna, gdy krzy\u017cacy, przechodz\u0105c tym szlakiem 1379 r. od \u0141abunowa ku Szatom, min\u0119li j\u0105 spokojnie, jako nieprzeszkadzaj\u0105c\u0105 zaborom ich wojowniczym; wi\u0119c albo jeszcze nie egzystowa\u0142a albo by\u0142a nic nie znacz\u0105c\u0105 i dla tego w pismach rycerzy nie jest wspominana nigdzie; nawet p\u00f3\u017aniej przechodzili oni nieraz tym szlakiem, lecz tak\u017ce nie wspominaj\u0105 o osadzie Kazda\u0144skiej. Osada takowa otrzyma\u0142a nazw\u0119 od pierwszego osadnika, zowi\u0105cego si\u0119 Kejdangen, jak po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci wszystkie osady na \u017bmujdzi wzi\u0119\u0142y na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka od pierwszego osadnika. Przyby\u0142 on z Kurlandyi z maj\u0119tno\u015bci Kejdangen, kt\u00f3r\u0105 wed\u0142ug Hilzena (Inflanty str. 24) posiada w t\u0119 por\u0119 familia Szoege. Jeszcze w XV wieku w inwentarzu Opito\u0142ok, maj\u0119tno\u015bci nale\u017c\u0105cej w\u00f3wczas do Piotra Szukszty, ciwuna ejragolskiego, wspominani s\u0105 ci Kazdangen jako mieszkaj\u0105cy nad Niewia\u017c\u0105. Oko\u0142o r. 1403 krzy\u017cacy wznie\u015bli w tej osadzie murowany ko\u015bci\u00f3\u0142, stoj\u0105cy do dzi\u015b dnia za Niewia\u017c\u0105 na wysokiej i stromej g\u00f3rze. \u017bmujd\u017a w on czas, w skutek traktatu pod Raci\u0105\u017cem, nale\u017ca\u0142a czas niejaki\u015b do zakonu krzy\u017cackiego. Powierzchowno\u015b\u0107 i wewn\u0119trzna struktura tej \u015bwi\u0105tyni potwierdzaj\u0105 t\u0119 prawd\u0119 historyczn\u0105. Jest on bowiem z czerwonej ceg\u0142y w stylu gotyckim i bez \u017cadnej wie\u017cy, a boczne sklepienia oparte s\u0105 na czterech grubych s\u0142upach. Jako wzniesiona po\u015br\u00f3d pogan ka\u017ce domy\u015bla\u0107 si\u0119, \u017ce krzy\u017cacy mieli przy niej warowni\u0119, bez kt\u00f3rej nie mogliby si\u0119 oby\u0107, broni\u0105c si\u0119 od napad\u00f3w poga\u0144skich. Sama g\u00f3ra tak wysoka i stroma, wyra\u017anie m\u00f3wi za tem. Przed r. 1490 Kiejdany dosta\u0142y si\u0119 Kiszkom. Kr\u00f3l Kazimierz nada\u0142 one te\u015bciowi Stanis\u0142awa Piotrowicza Kiszki, hetmanowi Piotrowi Janowiczowi Bia\u0142emu, jak nada\u0142 mu \u0141osk za to, \u017ce hetman broni\u0142 spraw\u0119 Kazimierza od napad\u00f3w ksi\u0119cia Micha\u0142a Zygmuntowicza, dobijaj\u0105cego si\u0119 tronu wielko-ksi\u0105\u017c\u0119cego litewskiego, s\u0142usznie mu nale\u017c\u0105cego po ojcu, nie kontentuj\u0105c si\u0119 nadan\u0105 przez Kazimierza dzielnic\u0105, kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0142y nast\u0119pne miasta: Kleck, Kejdanow, Bra\u0144sk, Sura\u017c i Bielsk. Kiszkowie w\u0142adali Kiejdanami do 1614 r. Krzysztof Radziwi\u0142\u0142<\/span> wojewoda wile\u0144ski, hetman polny litewski, poj\u0105wszy w ma\u0142\u017ce\u0144stwo Ann\u0119 Kiszczank\u0119, c\u00f3rk\u0119 Stanis\u0142awa Kiszki, wojewodzica witebskiego, wzi\u0105\u0142 z ni\u0105 w posagu po\u0142ow\u0119 d\u00f3br kiejda\u0144skich, a za\u015b gdy naby\u0142 od te\u015bcia 1614 r. drug\u0105 po\u0142ow\u0119 Kiejdan, w\u00f3wczas sta\u0142 si\u0119 dziedzicem ca\u0142ych Kiejdan. Kiejdany za Radziwi\u0142\u0142\u00f3w mia\u0142y naj\u015bwietniejsz\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Wy\u017cej wzmiankowani Krzysztof i Anna Radziwi\u0142\u0142owie listem swym 1627 r. w celu pomno\u017cenia ludno\u015bci miejskiej zapewnili osiadaj\u0105cym w Kiejdanach, \u017ce nie b\u0119d\u0105 tracili prawa do swych dom\u00f3w i plac\u00f3w, je\u015bliby chcieli przenie\u015b\u0107 si\u0119 do innych miast. W skutek tego du\u017co Szkot\u00f3w z powodu prze\u015bladowania religijnego za Jak\u00f3ba I. osiedli\u0142o si\u0119 w Kiejdanach. Z nap\u0142ywem tej r\u00f3\u017cnowierczej ludno\u015bci okaza\u0142a si\u0119 potrzeba ko\u015bcio\u0142a luterskiego, wi\u0119c Krzysztof Radziwi\u0142\u0142 darowa\u0142 plac na wybudowanie onego i takowy ze sk\u0142adek postawiony zosta\u0142 z drzewa, a pierwszym kaznodziej\u0105 luterskim by\u0142 tu 1629 r. Adam Dan, sprowadzony z Prus, kt\u00f3remu naznaczono pensyi 300 z\u0142. Drugim pastorem by\u0142 Andrzej Ryngius szl\u0105zak sprowadzony 1637 r. Gdy drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 zacz\u0105\u0142 starze\u0107, w\u00f3wczas Janusz Radziwi\u0142\u0142, wojewoda wile\u0144ski, wymurowa\u0142 nowy. Kamie\u0144 w\u0119gielny po\u0142o\u017cony zosta\u0142 za pastora Jana Majus. Obadwa ci Radziwi\u0142\u0142owie uposa\u017cyli pastorat luterski, zapisali bowiem 2 w\u0142\u00f3ki i 20 morg\u00f3w ziemi, oraz 2 w\u0142\u00f3ki lasu. Dzisiejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 wymurowa\u0142 aptekarz Andrzej Sztark z zapisu uczynionego 1825 r. przez doktora Hejndskera 10,000 r. assyg., przeznaczonych na t\u0119 budow\u0119. R. 1647 Janusz Radziwi\u0142\u0142, wojewoda wile\u0144ski, dozwoli\u0142 wyb\u00f3r wolny magistratu mieszczanom i posp\u00f3lstwu, oraz zaleci\u0142 by na wybranie w\u00f3jta podawano czterech kandydat\u00f3w ze szla\u00adch\u00adty \u017cmujdzkiej, lecz zatwierdzenie zostawi\u0142 sobie jako dziedzicowi i nast\u0119pcom swoim. \u017bona jego druga, ksi\u0119\u017cniczka wo\u0142oska Marya Mohilanka, wyjedna\u0142a dla siebie u m\u0119\u017ca fundacy\u0105 cerkwi obrz\u0105dku wschodniego, kt\u00f3r\u0105 i wybudowano z drzewa 1648 roku pod wezwaniem Przemienienia Pa\u0144skiego, jak \u015bwiadcz\u0105 akta tej cerkwi; a p\u00f3\u017aniej tera\u017aniejsz\u0105 cerkiew wymurowano za naszych czas\u00f3w zupe\u0142nie na innem miejscu to jest od wjazdu dwornego do miasta, star\u0105 za\u015b oddano 1825 r. wojsku stoj\u0105cemu w Kiejdanach. Przy tej cerkwi utrzymywa\u0142o si\u0119 kilku mnich\u00f3w, by\u0142 to jakby monaster; obowi\u0105zkiem ich by\u0142o nawraca\u0107 starowierc\u00f3w, kt\u00f3rzy, uciekaj\u0105c od prze\u015bladowania w. ks. moskiewskiego, zamieszkali w znacznej liczbie okolice Kiejdan. Mnisi ci pobierali ze dworu kiejda\u0144skiego nast\u0119pn\u0105 annuat\u0119: \u017cyta beczek 10, s\u0142odu beczek 8, owsa beczek 14, krup gryczanych 2 beczki, j\u0119czmiennych tyle\u017c, grochu 2 beczki, mas\u0142a fasek 6 po 18 garncy, ser\u00f3w 180, oleju na 3 r., s\u0142oniny po\u0142ci\u00f3w 2, soli beczki 2, siana woz\u00f3w 10, mlewo bezp\u0142atne w miejskim m\u0142ynie, oraz wolny po\u0142\u00f3w ryb w Niewia\u017cy i wyw\u00f3z drzewa opa\u0142owego z lasu dwornego. Po rozbiorze kraju rz\u0105d przeznaczy\u0142 by\u0142 dla tej cerkwi 180 dziesi\u0119cin ziemi, lecz nie dawnemi czasy odj\u0105\u0142 one. Kiejda\u0144ska prawos\u0142awna cerkiew pobiera procentu rocznego 22 i p\u00f3\u0142 rub. od sumy lokowanej w wile\u0144skiem reformowanem kolegium, a zapisanej 1687 r. przez ksi\u0119\u017cn\u0119 Ludwik\u0119 Radziwi\u0142\u0142<\/span>\u00f3wn\u0119 dokumentem aktykowanym 1697 r. Augusta XVI w ksi\u0119gach wojew\u00f3dztwa mi\u0144skiego. Cerkiew ta nale\u017ca\u0142a naprz\u00f3d do wile\u0144skiego soboru \u015bw. Ducha, potem do Krok, a nakoniec do mi\u0144skiego soboru. Ma ona bardzo dawny obraz Matki Boskiej roboty bizanty\u0144skiej na drzewie i dwa obrazy roboty w\u0142oskiej na p\u0142\u00f3tnie. Pomimo tej podrz\u0119dnej roli, jak\u0105 mieli ci prawos\u0142awni mnisi w Kiejdanach, pomimo tego, \u017ce si\u0119 zachowywali najspokojniej, jednak tameczne duchowie\u0144stwo katolickie ci\u0105gle ich prze\u015bladowa\u0142o; raz nawet dosz\u0142o do tego, \u017ce prze\u0142o\u017conego klasztoru ich Leniewicza stawiono zwi\u0105zanego przed biskupem \u017cmujdzkim Antonim Tyszkiewiczem, gdy ten przyby\u0142 na wizyt\u0119 do Krok. Na takowe nadu\u017cycia skar\u017cyli si\u0119 mnisi sejmowi, lecz nic nie wsk\u00f3rali. W\u0142adys\u0142aw IV potwierdzi\u0142 Kiejdanom prawo magdeburskie 1648 r., a wy\u017cej wspomniony Janusz Radziwi\u0142\u0142 wojewoda wile\u0144ski dozwoli\u0142 miastu 1649 r. wystawi\u0107 m\u0142yn wietrzny nad rzeczk\u0105 Abel\u0105 oraz most na niej z prawem pobierania myta. Nadto darowa\u0142 plac na rynku dla wystawienia ratusza. \u017byd\u00f3w mieszkaj\u0105cych w komorach podda\u0142 pod dworn\u0105 jurysdykcy\u0105. Miasto kaza\u0142 brukowa\u0107, ulice czy\u015bci\u0107 pod sztrafem, oraz zaprowadzi\u0142 meldunek os\u00f3b przybywaj\u0105cych. Jan Kazimierz potwierdzi\u0142 1661 r. Kiejdanom magdeburgi\u0105 w s\u0142owach: (Miastu Kieydanom w ksi\u0119ztwie \u017cmudzkiem ob merita in Rempublicam wed\u0142ug Antecessor\u00f3w Naszych prawo Magdeburskie nadane in omnibus punctis, clausulis, conditionibus, libertatibus et continentiis ut in authentica patet salvo in omnibus publico exercitiis tak w mie\u015bcie jako i po przedmie\u015bciach Sanctae Romanae Catholicae Ecclasiae wiecznemi czasy conferujemy). (Vol. leg.). By\u0142a ju\u017c w t\u0119 por\u0119 w Kiejdanach apteka i papiernia, kt\u00f3ra wyrabia\u0142a papier tak dobry jak holenderski z wodnym napisem Civitas Caiodunensis. Augustowie II i III potwierdzili Kiejdanom tak\u017ce magdeburgi\u0105, a Stanis\u0142aw August przywilejem 1792 r. naznaczywszy Kiejdany miastem wydzia\u0142owem nada\u0142 nowy herb nast\u0119pny: skrzyd\u0142a orle w polu z\u0142otem, obok za\u015b w polu b\u0142\u0119kitnem w szponach orlich podkowa z trzema krzy\u017cami. Na he\u0142mie za\u015b i na spodzie tarczy g\u0142owy anio\u0142\u00f3w z dwoma pod twarz\u0105 skrzyd\u0142ami i z laurem w otoku. 1653 r. Kiejdany mia\u0142y ju\u017c ratusz dwupi\u0119trowy z zegarem bij\u0105cym, bram\u0119 kowie\u0144sk\u0105 murowan\u0105 i ulica nast\u0119pne: Jaswoj\u0144sk\u0105, oraz Zamkow\u0105 czyli Dworn\u0105; ulice te wspominane s\u0105 ju\u017c w plebiscycie. Bogus\u0142aw Radziwi\u0142\u0142, koniuszy litewski, gubernator Prus, obj\u0105wszy Kiejdany po bracie swym Januszu 1659 r., zatwierdzi\u0142 wszelkie przywileje nadane uprzednio, zaprowadzi\u0142 miary i wagi w ratuszu i most na Niawia\u017cy budowa\u0107 kaza\u0142. Te\u017aniejszy most zbudowany niedawnemi czasy przez hr. Sta\u00adni\u00ads\u00ad\u0142a\u00adwa Czap\u00adskie\u00adgo ojca by\u0142ego dziedzica. Kiejdany dwa razy obl\u0119\u017cone by\u0142y przez Szwed\u00f3w. Raz podczas wojny Karola Gustawa. Genera\u0142 szwedzki Magnus de la Gardie podst\u0105pi\u0142 pod Kiejdany z ogromn\u0105 si\u0142\u0105. Janusz Radziwi\u0142\u0142, maj\u0105c zale<\/span>dwie 2,000 wojska litewskiego, przytem s\u0142ysz\u0105c, \u017ce Jan Kazimierz, pora\u017cony przez Szwed\u00f3w, zostawi\u0142 obron\u0119 Krakowa Czarnieckiemu, a sam uszed\u0142 do Szl\u0105zka i \u017ce w skutek odezwy Magnusa de la Gardie wojewodztwa wielko polskie podda\u0142y si\u0119 Karolowi Gustawowi, nadto, otrzymawszy zawiadomienie, \u017ce wojska rossyjskie zaj\u0119\u0142y ju\u017c Wilno, Kowno, Mi\u0144sk i Grodno, wezwa\u0142 1655 r. szla\u00adch\u00adt\u0119 \u017cmujdzk\u0105 do Kiejdan dla podpisania tak\u017ce umowy poddania si\u0119 Karolowi-Gustawowi z warunkiem oswobodzenia Litwy od wojsk rossyjskich. Pawe\u0142 Sapieha wojewo<\/span>da wile\u0144ski i hetman polny G\u0105siewski, ura\u017ceni na Janusza Radziwi\u0142\u0142a za jego dum\u0119, og\u0142osili go zdrajc\u0105 kraju, zajechali dobra jego i podburzyli nareszcie wojsko litewskie, aby opu\u015bci\u0142o ksi\u0119cia Janusza i uda\u0142o si\u0119 na Pod\u00adla\u00adsie, niby dla po\u0142\u0105czenia si\u0119 z kr\u00f3lem. Jezuici, jako nieprzyja\u017ani kalwinom, podj\u0119li tak\u017ce krzyk na ksi\u0119cia Janusza, \u017ce zdradzi\u0142 kraj. Opuszczony ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz od wojska, okrzyczany zdrajc\u0105 zapar\u0142 si\u0119 z wiernemi sobie w Tykocinie, ale gdy i tu Sapieh<\/span>a obleg\u0142 ksi\u0119cia i chcia\u0142 pojma\u0107 go jako zdrajc\u0119, w\u00f3wczas ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz wpad\u0142 w chorob\u0119 i 31 grud. 1655 r. umar\u0142. Zw\u0142oki jego zostawa\u0142y w Tykocinie do 1657 r. i zaledwo w\u00f3wczas przywiezione zosta\u0142y do Kiejdan dla z\u0142o\u017cenia w grobach familijnych. Drugi raz obl\u0119\u017cone by\u0142y Kiejdany przez jenera\u0142a Loewenhaupta w pocz\u0105tkach grudnia 1701 r. Sam Karol XII wjecha\u0142 do K. 15 grud., bawi\u0142 dni dwa, s\u0142ucha\u0142 nabo\u017ce\u0144st<\/span>wa w ko\u015bciele luterskim, a gdy si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce Ogi\u0144ski zaj\u0105\u0142 Kowno, wyruszy\u0142 z Kiejdan 18 grudnia z ca\u0142\u0105 armi\u0105 swoj\u0105 o p\u00f3\u0142nocy do Kowna, by wyparowa\u0107 z niego hetmana (Nordberg, Leben Carl des XII.) Co si\u0119 tycze wypadk\u00f3w religijnych Kiejdan s\u0105 one nast\u0119pne: Miko\u0142aj Radziwi\u0142\u0142 Rudy, przyj\u0105wszy wyznanie helweckie, odda\u0142 1560 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 farny katolicki swoim sp\u00f3\u0142wyznawcom, lecz gdy za Zygmunta III nasta\u0142o prawo kasuj\u0105ce wszelkie alienacye d\u00f3br ko\u015bcielnych, w\u00f3wczas ks. Kobyli\u0144ski, kanonik wile\u0144ski, wytoczy\u0142 proces Krzysztofowi Radziwi\u0142\u0142owi het. polnemu lit., skutkiem kt\u00f3rego nasta\u0142a 1627 r. umowa mi\u0119dzy biskupem wile\u0144skim Eustachym Wo\u0142\u0142owiczem a Radziwi\u0142\u0142em: ko\u015bci\u00f3\u0142 farny kiejda\u0144ski wr\u00f3cony katolikom z funduszem, a Radziwi\u0142\u0142 zap\u0142aci\u0142 ugody 7,000 z\u0142. z warunkiem i\u017cby kolatorstwo nale\u017ca\u0142o do niego, i \u017ceby wolno\u015b\u0107 wyznania ewangielickiego by\u0142a jego poddanym jak we zborze tak i w szkole zborowej zapewniona. Przewiduj\u0105c Radziwi\u0142\u0142 przegran\u0119 rozpocz\u0105\u0142 1626 r. murowa\u0107 na rynku zb\u00f3r nowy, kt\u00f3ry doko\u0144czy\u0142 syn jego Janusz kasztelan wile\u0144ski. Zb\u00f3r ten, pi\u0119knej architektury, trwa dot\u0105d, chocia\u017c mocno uszkodzony. Kopu\u0142a jedna na tylnej \u015bcianie zbita przez piorun, a wie\u017cyczki z przodu b\u0119d\u0105ce zast\u0105piono krzy\u017cami, gdy\u017c jedna z tych wie\u017cyczek zniesiona by\u0142a przez burz\u0119 niedawnemi czasy. W podziemiach tej \u015bwi\u0105tyni niegdy\u015b jest kilka trumien radziwi\u0142\u0142owskich, a mi\u0119dzy innemi jest trumna owego Janusza VI kasztelana wile\u0144skiego, ojca Bogus\u0142awa, ofiar\u0119 niesnasek religijnych. Zabi\u0142 go hajduk w\u0142asny 1628 r., podm\u00f3wiony przez jezuit\u00f3w, gdy ksi\u0105\u017c\u0119 Janusz stoj\u0105c na cmentarzu ogl\u0105da\u0142 uko\u0144czon\u0105 przez siebie budowl\u0119 zboru. Opr\u00f3cz g\u0142\u00f3wnego zboru w mie\u015bcie mia\u0142y Kiejdany drugi zb\u00f3r przy dworze czyli zamku, w kt\u00f3rym si\u0119 odbywa\u0142o nabo\u017ce\u0144stwo w litewskim j\u0119zyku, a od 1691 r. zacz\u0119\u0142y si\u0119 odbywa\u0107 w Kiejdanach synody kalwi\u0144skie. 1709 r., za wstawieniem si\u0119 biskupa \u017cmujdzkiego Zgierskiego, ksi\u0105\u017c\u0119 nejburski, m\u0105\u017c Ludwiki Radziwi\u0142\u0142\u00f3wny, dozwoli\u0142 wprowadzi\u0107 do Kiejdan ksi\u0119\u017cy karmelit\u00f3w; w p\u00f3\u017aniejszym czasie utworzono dla nich parafi\u0105. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ich drewniany i klasztor murowany istniej\u0105 dot\u0105d. Po kasacie karmelit\u00f3w 1832 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 oddano szkolnej m\u0142odzie\u017cy katolickiej, a klasztor przerobiono na koszary wojskowe. Dzi\u015b ca\u0142a ta cz\u0119\u015b\u0107 miasta nale\u017cy do parafi jaswojskiej, o czem wy\u017cej. Kiejdany za Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i p\u00f3\u017aniej s\u0142yn\u0119\u0142y z nauk. Krzysztof Radziwi\u0142\u0142, wojewoda wile\u0144ski, za\u0142o\u017cy\u0142 1625 r. pierwsz\u0105 szko\u0142\u0119 w Kiejdanach, kt\u00f3ra z czasem podnios\u0142a si\u0119 do wysokiego stopnia. Nazywano j\u0105 liceum. Przy tej szkole opr\u00f3cz biblioteki znajdowa\u0142a si\u0119 drukarnia, za\u0142o\u017cona r. 1650 przez Janusza Radziwi\u0142\u0142a wojewod\u0119, w kt\u00f3rej wydano psa\u0142terz po litewsku oraz wiele ksi\u0105\u017cek do nabo\u017ce\u0144stwa w litewskim j\u0119zyku. 1684 r. zgorza\u0142o w Kiejdanach ze sto dom\u00f3w i kolegium kalwi\u0144skie z bibliotek\u0105 i szko\u0142\u0105. Oko\u0142o 1818 r. uniwersytet wile\u0144ski wyni\u00f3s\u0142 t\u0119 szko\u0142\u0119 na stopie\u0144 gimnazyum i osadzi\u0142 zdolnemi nauczycielami. Zajmowa\u0142a ona na \u017bmujdzi pierwsze miejsce po Kro\u017cach, lecz z przyczyny politycznego wypadku, skutkiem \u017ale skierowanego patryotyzmu mi\u0119dzy uczniami, uniwersytet wile\u0144ski znaglony by\u0142 1818 r. zamkn\u0105\u0107 j\u0105. Potem znowu j\u0105 otwarto 1859 r. lecz kazano wyk\u0142ada\u0107 przedmioty po rossyjsku, a gdy zebra\u0142o si\u0119 uczni\u00f3w zaledwo 141, zniesiono to gimnazyum 1863 r. i utworzono szko\u0142\u0119 elementarn\u0105 o dw\u00f3ch klasach. Od Radziwi\u0142\u0142\u00f3w przesz\u0142y K. do Czapskich, a to przez zam\u0119\u017c<\/span>cie Weroniki Radziwi\u0142\u0142\u00f3wny za Franciszka Czapskiego, kt\u00f3rego syn Stanis\u0142aw i wnuk Maryan dziedziczyli Kiejdany do 1863 r. Odt\u0105d sta\u0142y si\u0119 one rz\u0105dowemi i czasowo s\u0105 we w\u0142adaniu jen. Totlebena. Autor Brzeg\u00f3w Niewia\u017cy<\/i> p. J. B. du\u017co si\u0119 w tem dzie\u0142ku o K. rozpisuje i podaje widok zboru r<\/span>adziwi\u0142\u0142owskiego w K. Po \u0142acinie K. zwa\u0142y si\u0119 Caiodunum<\/i>.<\/p>\n

Kiejlig,<\/b> jezioro, ob. Kelig<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kiekieryszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. Odleg\u0142a 30 w. od Maryampola, ma 3 dm., 21 mk.<\/p>\n

Kielick<\/b> (zapewne Kelig<\/i>), folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya. Odl. 40 w. od Kalwaryi; ma 4 dm., 15 mk.<\/p>\n

Kielczany,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, na mapie z 1839 r. odnotowane jako Puniszki<\/i><\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kie\u0142baska<\/b> 1.) lub Czapelna<\/i>, rz., poczyna si\u0119 w pow. tureckim pod Gr\u0119bkowem, p\u0142ynie ku wschodowi przez Kowala i Kaczki, poczem przybiera kierunek wschod.-p\u00f3\u0142n., p\u0142yn\u0105c pod Korytkowem na wsch\u00f3d Turku; za P\u0119cherzewem wchodzi w pow. kolski, p\u0142ynie przez Kalinow\u0119, M\u0142yn, Czaple, Brudzew, Cichowo; pod Ruszkowem rozdziela si\u0119 na dwa ramiona, z kt\u00f3rych pierwsze, p\u0142yn\u0105c prosto ku p\u00f3\u0142nocy, wpada z lewego brzegu do Warty pod m. Ko\u0142em; drugie za\u015b w kierunku p\u00f3\u0142nco.-zachodnim p\u0142ynie przez Ko\u015bcielec i wpada do tej\u017ce rzeki pod Trz\u0105\u015bniewem. W przywileju lokacyjnym m. Ko\u0142a z r. 1362 jest mowa o prawie na m\u0142yn „in fluvio dicto Vetscza”, na rzece Wietseczy, a \u017ce przytem oddzielnie wspomniana rz. Warta, zatem Vetscza jest widocznie dawn\u0105 nazw\u0105 Kie\u0142baski. (Kod. Rzyszcz. I, 220). D\u0142uga 30 wiorst. Por. Janiszew<\/i>. 2.) K.<\/b> albo Skrzy\u0144ska<\/i>, rz. w pow. augustowskim, poczyna si\u0119 dwu strumieniami (pod Skrzynkami i Holkowcami), p\u0142yn\u0105cemi na wsch\u00f3d i \u0142\u0105cz\u0105cemi si\u0119 niedaleko Zabroczan; pod t\u0105 wsi\u0105 rozdziela si\u0119 znowu na dwa ramiona, z kt\u00f3rych jedno p. n. K. p\u0142ynie ku wsch.-p\u0142n. ko\u0142o Zahoran, \u0141ojk\u00f3w i Kie\u0142basek; drugie za\u015b p. n. Skrzy\u0144skiej w p\u0142d.-wsch. kierunku ko\u0142o Balli i Podpuszkany, i wpadaj\u0105 z lew. brz. do Niemna<\/a>; ostatnie o 5 w. na p\u0142n. Grodna, pierwsze o 5 w. dalej na p\u00f3\u0142n. D\u0142uga jako Skrzy\u0144ska przesz\u0142o 5 w., jako K. 8 w. J. Bl.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kie\u0142cze<\/b> (Kopki<\/i> i Stare<\/i>), w\u015b szl., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Grabowo, par. Lachowo. Jestto odwieczne gnia\u00adz\u00addo szla\u00adche\u00adc\u00adkie ro\u00addu Kie\u0142czewskich, wspominane w dokumentach XVI w. (Gloger). Por. <\/i>Danowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kie\u0142min,<\/b> os. le\u015bna, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Teolin, odl. 35 w. od Sejn, ma 1 dom. 6 mieszk.<\/p>\n

Kie\u0142mona\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. n<\/span>adniame\u0144ska, par. Udrya, odl. 59 W. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 102 mk.; obecnie 23 dm., 325 mk.<\/p>\n

Kientrojcie,<\/b> ob. Dyrwiany<\/i>.<\/p>\n

Kiepelusz-Kalnis<\/b> (litew. \u201eG\u00f3ra kapeluszowa\u201c), g\u00f3ra we wsi Luczunach nad rz. \u017bansinos pow. kowie\u0144ski. M. D. S.<\/i><\/p>\n

<\/a>Kiepojcie,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. oszmianski, 3-ci okr. adm., od Oszmiany o w. 39, od Dziawieniszek 23, dm. 5, mk. praw. 17, kat. 24. (1866). [Zobacz te\u017c <\/span>Kepeitschen<\/i><\/a>].<\/p>\n

Kiepszty,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele, odl. 30 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 68 mieszk.; obecnie 10 dm., 105 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kierceliszki,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gmina i par. \u015awi\u0119to-Jeziory, odl. 22 w. od Sejn, ma 2 dm., 33 mk. Droga z Sejn do K. idzie na wie\u015b Dusznic\u0119<\/a>.<\/p>\n

Kierenowo,<\/b> okolica w pow. bielskim, gub. grodzie\u0144skiej, niedaleko Nurca i wsi Chojewo.<\/p>\n

Kiermielinie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol, odl. 5 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 100 mk.; obecnie liczy 16 dm., 126 mk.<\/p>\n

Kiermieliszki,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya, odleg. 48 w. od Kalwaryi, ma 6 dm., 40 mk.<\/p>\n

Kiermusze,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki, odl. 25 w. od Maryampola, ma 2 dm., 24 mk.<\/p>\n

Kiermuszkalnie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 19 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 2 dm., 22 mk.<\/p>\n

Kiermuszynie<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka. Odl. 12 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 130 mk.; obecnie 11 dm., 193 mk. Por. Gie\u0142gudyszki<\/a><\/i>. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szaki, odl. 26 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 80 mk.<\/p>\n

Kiermuza,<\/b> ostr\u00f3w w pow. leckim, ob. Kermusa<\/i>.<\/p>\n

Kiersnowo,<\/b> okolica szlachecka nad Nurcem, pow. bielski gub. grodz, gm. Aleksin, 18 w. od Bielska, 244 dz. Niegdy\u015b fol. nale\u017c\u0105cy do dworu kr\u00f3lewskiego w Bra\u0144sku. W r. 1560 folw. mia\u0142 15 w\u0142\u00f3k 24 mor.<\/span><\/p>\n

Kiers<\/span>n\u00f3wka,<\/b> (ob. t. IV, 48 mylnie Kiern\u00f3wka),<\/span> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., gm. Bagna,<\/span> o 39 w. od Sok\u00f3\u0142ki, z przys. Grodzisk, 496 dz.<\/span><\/p>\n

Kiersze,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki (ob.). Odl. 33 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 36 mk.<\/p>\n

Kierszmienie,<\/b> os. le\u015bna, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki. Odl. 31 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dm., 6 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kierszniawa,<\/b> rz., lewy przyp\u0142yw Dubissy<\/a>, wpadaj\u0105cy pod Podgajem, mi\u0119dzy Ejrago\u0142\u0105 i Betygo\u0142\u0105. Po lit. Kierszniewie. Jej nazwa ma pochodzi\u0107 od kryksztas (lit. chrzest). I rzeczywi\u015bcie niedaleko jej uj\u015bcia jest g\u00f3ra przy Betygole nazywaj\u0105ca si\u0119 dzi\u015b Pi\u0142kalnis (lit. g\u00f3ra zamkowa), dawniej za\u015b Onkajm lub Ankain (lit. wie\u015b ofiarna), siedziba \u017cmujdzkiego Kriwo-Kriwejty, kt\u00f3rego \u015bwi\u0105tyni\u0119 poga\u0144. zburzy\u0142 Jagie\u0142\u0142o przy nawracaniu, a ludno\u015b\u0107, jak m\u00f3wi podanie, ochrzci\u0142 w poblizkiej rz. Kierszniawie. M. D. S.<\/i><\/p>\n

Kierszn\u00f3wek,<\/b> 1.) al. Kiersn\u00f3wka<\/a><\/i>, przys., pow. bielski gub. grodz., gm. Aleksin, 16 w. od Bielska, 83 dz. Na gruncie K., w pobli\u017cu dawnego t. zw. wielkiego traktu wojennego, znajduje si\u0119 uroczysko Kumat<\/a> (ob. t. IV, 870). 2.) K.,<\/b> fol., pow. kobry\u0144ski, gm. Worocewicze. Zaleskich, z urocz. Huta i Pieszezanka, 140 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kierszn\u00f3wka,<\/b> ob. <\/i>Jad\u017awingi<\/a><\/i> i Kiersn\u00f3wka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kierszyszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidula, par. Sudargi. Odl. 37 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 43 mk.<\/p>\n

Kierutyszki,<\/b> w\u015b i os. le\u015bna, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Odl. 33 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 52 mk.<\/p>\n

Kierzek,<\/b> 1.) os. le\u015bna, pow. cz\u0119stochowski, gm. W\u0119glowice. Jest tu posterunek stra\u017cy pogranicznej, 2 dm., 3 mk., 18 mr. obszaru. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Myszyniec, par. Kadzid\u0142o. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm., 107 mk., obecnie jest gruntu 823 morg. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, par. Suwa\u0142ki. Odl. 8 w. od Suwa\u0142k, ma 3 dm., 39 mk. [Na mapie z r. 1826 Kiersek<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Kierzek,<\/b> niem. Kerscheck<\/i>, le\u015bnictwo, pow. ja\u0144\u015bborski, par. Ja\u0144sbork.<\/p>\n

Kierzki,<\/b> niem. Kerschken<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski na Mazurach pruskich, przez osadnik\u00f3w polskich za\u0142o\u017cona r. 1710. St. p. Banie. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kierznowo,<\/b> w\u015b w b. ziemi bielskiej, ob. Kiersnowo<\/i>.<\/p>\n

Kieselkehmen<\/b> (niem.), al. Kiselkehmen<\/i>, dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. poczt. Nemmersdorf.<\/p>\n

Kiesieniszki,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo. Nie zamieszczony w spisie urz\u0119d. (Pam. Kni\u017c. suw. gub. 1878 r.).<\/p>\n

Kiestroj,<\/b> ob. Kestroj<\/i>, wysuszone jez. na Silicach i Skajbotach w Warmii; w Skajbotach te\u017c jez. \u015awi\u0119tajny.<\/p>\n

<\/a>Kietlice,<\/b> niem. Gross Mauer<\/i> i Kittlitz<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski na pruskich Mazurach, przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta. R. 1719 mieszkaj\u0105 tu sami Polacy. (K\u0119trz. Ludno\u015b\u0107 polska, str. 533<\/a>). [K\u0119trzy\u0144ski tego nie pisze.]<\/span><\/p>\n

Kietmowicze,<\/b> albo Brzozowe bagno<\/i>, jezioro, gm. Wilkobole, ma 2 mr. obszaru, do 60 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci.<\/p>\n

Kieturakiszki,<\/b> w\u015b ko\u0142o st. dr. \u017cel. Kliniszki, pow. maryampolski, gm. Wejwery, parafia Skrawdzie. Odl. 31 w. od Maryampola, ma 3 dm., 27 mk.<\/p>\n

Kieturkowo,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Przy trakcie z W\u0142adys\u0142awowa do Wierzbo\u0142owa. Odl. 17 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 7 dm., 167 mk. Dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w K., Terespol i wsi K.; pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1866 rozl. wynosi w og\u00f3le mr<\/span>. 1806. Wie\u015b K. osad 7 z gruntem mr<\/span>. 6.<\/p>\n

Kieturnowina,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Odl. 7 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 25 mk.<\/p>\n

Kieturw\u0142oki,<\/b> wie\u015b, pow. wy\u0142kowy<\/span>ski, gmina Karkliny, par. Kieturw\u0142oki. Odl. 17 w. od Wy\u0142kowyszek. W 1827 r. by\u0142o tu 16 dm., 178 mk., obecnie 16 dm., 229 mk. Par. K., dek. wy\u0142kowyski daw. olwicki, ma 5013 dusz. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i parafi\u0105 erygowa\u0142 1777 r. Micha\u0142 Brzostowski, podskarbi w. ks. lit.; pierwotnie filialny do \u0141ankieliszek, od 1794 parafialny. Por. Karkliny<\/i>.<\/p>\n

Kiewa-Kalnis,<\/b> wzg\u00f3rze w lesie pod osad\u0105 Sereje, w pow. sejne\u0144skim; wed\u0142ug poda\u0144 ludowych odbywa\u0142 si\u0119 tu sabat czarownic w wigili\u0105 \u015b. Jana. Znajduje si\u0119 ono w okolicy pustej, wzg\u00f3rkowatej, wzniesionej do 600 st\u00f3p nad poziom morza i sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z drobnych piaszczystych wzg\u00f3rz bezle\u015bnych.<\/p>\n

Kiewinie,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Ludwin\u00f3w. Odl. 9 w. od Kalwaryi, ma 3 dm., 26 mk.<\/p>\n

Kiewlica,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gmina Kirsna Wielka, par. Urdomin. Odl. 19 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 81 mk., obecnie 6 dm., 58 mk. Wed\u0142ug Tow. kredyt. ziems. r. 1866 folw. K. mia\u0142 182 mr. rozl., a przyleg\u0142a do\u0144 w\u015b Biruta 27 osad, 54 mr. rozl.<\/p>\n

<\/a>Kiewlica,<\/b> rz. w pow. kalwaryjskim, poczyna si\u0119 na p\u0142n. wsi t. n. pod Makowszczyzn\u0105, p\u0142ynie ku p\u0142n. przez grunta wsi P\u0119dziszki i Warty, poczem w kierunku p\u0142n.-wsch. przep\u0142ywa bagno \u017buwinta<\/a> i wpada do jez. K., czyli z lewego brzegu do Dawiny<\/a>. D\u0142uga 10 w.<\/p>\n

Kijewo<\/b> al. Kijowo<\/i>, 1.) niem. za krzy\u017cak\u00f3w Schonenfeldt<\/i>, dobra rycer. i w\u015b ko\u015bcielna, pow. che\u0142mi\u0144ski, na wy\u017cynach prawego brzegu Wis\u00ad\u0142y, przy bitym trakcie che\u0142mi\u0144sko-toru\u0144skim, 1 mil\u0119 od Che\u0142mna. a<\/i>.) w\u015b w\u0142o\u015bc. ko\u015bcielna, obszaru liczy m\u00f3rg 2,354, bud. 88, dm. 42, kat. 342, ew. 99. Parafia i szko\u0142a w miejscu, poczta Che\u0142mno. b<\/i>.) rycer. dobra, zawieraj\u0105 obszaru m\u00f3rg 1,513. bud. 21. dm. 8, kat. 127, ew. 18. Parafia, szko\u0142a, poczta, jak wy\u017cej. Posiadacz tych d\u00f3br J. Ko\u00adby\u00adli\u0144\u00adski. Przy wsi odkryto nowszymi czasy poga\u0144skie cmentarzysko, z kt\u00f3rego popielnica jedna przechowuje si\u0119 w tow. Kopernika w Toruniu. Tak\u017ce tu znaleziono prastary m\u0142otek, ze ska\u0142y amfibolowej wyrabiany, oddany do muzeum tow. nauk. w Toruniu. Ob. G. Ossowski, Mapa archeol. Prus zachod. str. 69 i 98. K. oddawna na kilka cz\u0119\u015bci podzielona by\u0142o. Wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 z ko\u015bcio\u0142em posiadali biskupi che\u0142mi\u0144scy, folw. o 16 w\u0142\u00f3kach by\u0142 zapisany szpitalowi \u015bw. Ducha w Che\u0142mnie, reszta znajdowa\u0142a si\u0119 w r\u0119ku szla\u00adch\u00adty. R. 1388 zachodzi Zygfryd von Schonenfeldt. R. 1430 Bartosz Rone P<\/span>olak. R. 1452 Jan von Erlichshausen, komtur starogrodzki, zamiast 16 w\u0142. w K., nada\u0142 szpitalowi \u015bw. Ducha dobra U\u015b\u0107 (Awtars) pod Che\u0142mnem. Oko\u0142o r. 1616 ko\u015bci\u00f3\u0142 zgorza\u0142. R. 1645 bisk. G\u0119bicki odda\u0142 zarz\u0105d tego ko\u015bcio\u0142a wraz z plebani\u0105 oo. dominikanom w Che\u0142mnie, z tym warunkiem, a\u017ceby do wzniesienia nowych budynk\u00f3w, plebanii i ko\u015bcio\u0142a przyczynili si\u0119. R. 1666 donosi biskupi wizytator, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 buduj\u0105. R. 1704 ko\u015bci\u00f3\u0142 w K. z gruntu zosta\u0142 odnowiony, najwi\u0119cej nak\u0142adem Bo\u00adrow\u00adskie\u00adgo z Dorposza. Inwentarz biskupstwa che\u0142m. z r. 1757 donosi: K. z folw.: sortes nobilitares tarrestre w ograniczeniu swojem maj\u0105ce. Biskupia cz\u0119\u015b\u0107: 1) folw. z wysiewem korcy \u017cyta 293, pszenicy 20, j\u0119czm. 36, owsa 183, grochu 29, tatarki 4; 2) w\u015b, w kt\u00f3rej siedz\u0105 tz. kontraktowi za jednym przywilejem biskupim z r. 1754: J\u0119drzej \u0141ogiewski, B\u0142a\u017cej, Maryanna Derebecka, Bart\u0142omiej Zaremba, Marcin Ziemiecki, Jan Piotrowski, Piotr H\u0119tka, Andrzej Grudzi\u0144ski, Wojciech Cierpia\u0142ka, Maryanna Dr\u0105\u017ckowicz\u00f3wna, Maciej Biernata, Tomasz Cierpia\u0142ka, Bart\u0142omiej Pruski, Fabian Cierpia\u0142ka, Pawe\u0142 Adamczyk, Jan G\u0142odek, Miko\u0142aj Dr\u0105\u017ckiewicz. Daj\u0105 od 2 i p\u00f3\u0142 w\u0142\u00f3k po 40 z\u0142., od 1 i p\u00f3\u0142 po 30, od 1 po 24, od p\u00f3\u0142 w\u0142\u00f3ki 12 z\u0142, nadto przepisan\u0105 liczb\u0119 g\u0119si, kurcz\u0105t i t. d., tak\u017ce szarwark odrabiaj\u0105; karczmarz na trakcie toru\u0144sko-che\u0142m. ma w\u0142\u00f3k\u0119 1, kowal 1, owczarz 1. Kasper Dr\u0105\u017ckiewicz, so\u0142tys, w\u0142. 3. Robocizna z Watorowa nale\u017cy do tej wsi. R. 1762 bra\u0142 K. w 3-letni\u0105 dzier\u017caw\u0119 Micha\u0142 Dzia\u0142owski stolnik brac\u0142awski, wraz z robocizn\u0105 z Watorowa za rocznym czynszem 1,300 z\u0142. i inych wyra\u017conych prestacyj, ale tego jeszcze roku ust\u0105pi\u0142 dzier\u017cawy Wawrzy\u0144cowi Trzci\u0144skiemu, chor\u0105\u017cemu<\/span> brac\u0142awskiemu. Ob. akta d\u00f3br bisk. str. 461 i 519. Parafia K. liczy dusz 1,131; ko\u015bci\u00f3\u0142, tyt. \u015bw. Wawrzy\u0144ca, patronatu kiedy\u015b che\u0142m. biskup\u00f3w, kiedy ufundowany i konsekrowany, nie wiadomo. Przy nim istnieje bractwo trze\u017awo\u015bci. Prob. Tad. \u0141ebi\u0144ski. Wsie parafialne: Kijewo, Bajerze, Napole, B\u0105gart, Szymborno, P\u0142utowo, Dorposz i Kosowizna. Szk\u00f3\u0142ka paraf. w K. liczy dzieci kat. 70; 29 dz. kat. zwiedza szko\u0142\u0119 ew. w m. Trzebczu, 8 w Watorowie. Ob. Szem. dyec. che\u0142m. z r. 1867 str. 54. Po okupacyi rz\u0105d pruski dobra biskupie w K. zabra\u0142 i wyda\u0142 potem na w\u0142asno\u015b\u0107 osadnikom. 2.) K.<\/b> al. Jab\u0142onowo<\/i>, dok. Jablonowa<\/i>, Kioffen<\/i>, w\u015b, pow. dawniejszy oleckowski (margrabowski), na pruskich Mazurach, oddawna przez polskich osadnik\u00f3w zajmowana. R. 1517 Micha\u0142 von Eysak, star. oleckowski (stradu\u0144ski), sprzedaje Wojtkowi Jelitko z pow. ja\u0144sborskiego na prawie che\u0142mi\u0144skiem 3 w\u0142. so\u0142eckie, w\u0142\u00f3k\u0119 za 30 grz., celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 30 w\u0142\u00f3kach, po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Kleszczewem, Babkami i Dzi\u0119gielami; 10 lat otrzymali osadnicy wolno\u015bci, po up\u0142ywie jednak 5 lat winni od ka\u017cdej w\u0142\u00f3ki dawa\u0107 po\u0142ow\u0119 czynszu i czyni\u0107 p\u00f3\u0142 t\u0142oki. R. 1600 mieszkaj\u0105 tam tylko ch\u0142opi z polskiemi na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka\u00admi i imionami. Ob. K\u0119trz. Ludno\u015b\u0107 polska str. 509.<\/p>\n

<\/a>Kijowo,<\/b> ob. <\/i>Kijewo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kile,<\/b> niem. Kiehlen<\/i> 1.). w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Kalinowo. 2.) K.,<\/b> niem. Kiehlen<\/i>, wie\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zajmowana. R. 1485 Jan von Tieffen komtur brandenburski, nadaje Szymonowi i jego synowi Andrzejowi na prawie magd. 8 w\u0142\u00f3k pod Turowem i nad granic\u0105 litewsk\u0105 z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 503. [Te same co poz. 1.]<\/span><\/p>\n

Kiliannen<\/b> (niem.), pow. olecki, ob. Kiliany<\/i>.<\/p>\n

Kiliany,<\/b> niem. Kiliannen<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zajmowana. R. 1616 ksi\u0105\u017c\u0119 Jan Zygmunt podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce r. 1561 Micha\u0142 Kilian i Piotr Buczko z pow. \u0142eckiego nabyli 4 w\u0142. so\u0142eckie w Kilianach, w\u0142\u00f3k\u0119 za 60 grz., celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 35 w\u0142\u00f3kach, nadanych prawem che\u0142mi\u0144skiem. Poniewa\u017c przywilej si\u0119 spali\u0142, ksi\u0105\u017c\u0119 go obecnie potwierdza. R. 1600 mieszkaj\u0105 w K. sami P<\/span>olacy. Czyt. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 517.<\/p>\n

Kiliniki,<\/b> albo Szwajcarya<\/i>, w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Pojewo\u0144, odl. 24 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 17 dm., 110 mk.<\/p>\n

Ki\u0142k\u00f3w,<\/b> w art. Gardzienice<\/i> mylnie, winno by\u0107 Ka\u0142k\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Kimschen<\/b> (niem.), dobra, m\u0142yn i karczma, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Kinderhof<\/b> (niem.), dobra ryc., pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Kinderlaucken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Trakieny.<\/p>\n

Kinderweitschen<\/b> (niem.), al. Pazemjei<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Ejtkuny.<\/p>\n

Kindschen<\/b> al. Kindszen<\/i> (niem.), 1.) dobra i w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen. 2.) K.,<\/b> al. Bartel<\/i>-K., w\u015b, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. K\u0142ajpeda. 3.) K.<\/i>–Jonel<\/i>, al. Szibben<\/i>, w\u015b, pow. szy\u0142okarczemski, st. p. Szy\u0142o-karczma. 4.) K.<\/b>–Radwill<\/i>, w\u015b, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Immersatt.<\/p>\n

Kineryszki<\/b> (Kinegiszki?), w\u015b i folw., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo, wprost Kowna, nad Niemnem, odl. 51 w. od Maryampola. Liczy 129 dm. i 1348 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 5 dm., 41 mk.<\/p>\n

Kinort,<\/b> niem. Kuehnort<\/i>, pow. ja\u0144\u015bborski, ob. Kopisze<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Kioffen<\/b> (dok.), Kioewen<\/i>, Kyowen<\/i>, ob. <\/i>Kijowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kipszty,<\/b> ob. Kiepszty<\/i>.<\/p>\n

Kirki\u0142y,<\/b> w\u015b u zbiegu Jotyi z Szeszup\u0105, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Sudargi. Odl. 30 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm., 50 mk., obecnie 26 dm., 138 mk. Por. Kidule<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kirklewo,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Ludwin\u00f3w. Odl. 8 w. od Kalwaryi, ma 5 dm., 45 mk.<\/p>\n

Kirmiszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. Syntowty. Odl. 11 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm., 56 mk., obecnie 9 dm., 55 mk.<\/p>\n

Kirsajty,<\/b> niem. Kirsaiten<\/i>, wyspa na jeziorze Mamry<\/a> (Mauer-See), pow. w\u0119goborski. W czasie niskiej wody mo\u017cna tu za wsi Haarzen [Harsz]<\/span> wozem dojecha\u0107. [Dzi\u015b przez wysp\u0119 i jez. przebiega po grobli i mo\u015bcie droga. Ta cz\u0119\u015b\u0107 jeziora nosi tak\u017ce osobn\u0105 nazw\u0119 Kirsajty.]<\/span> K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kirschdorf<\/b> (niem.), ob. Wi\u015bniewko<\/i>.<\/p>\n

Kirschland<\/b> (niem.), os. le\u015bna, pow. wystrucki, st. p. Norkitten.<\/p>\n

Kirsna<\/b> 1.) Wielka<\/b>, wie\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. Kirsna Wielka, par. Urdomin. Odl. od Suwa\u0142k 45 w., od Kalwaryi 21 w. W 1827 r. by\u0142o tu 32 dm., 220 mk.; obecnie 56 dm., 415 mk. Gmina Kirsna-wielka ma 3600 mk., rozl. 11915 mr., s\u0105d gm. okr. III w os. Simno o 12 w., st. p. Kalwarya. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Barcie, Biruta, Budzi\u0142\u00f3w, Dolnica, Dolnicka, Dolnikowszczyzna, Gudeliszki, Holendry, Isz\u0142aud\u017a, Kiewlica, Kirsna-wielka w\u015b i folw., Kra\u015bniany, Lenino, Makowszczyzna, Podsmolnica, Pokir\u015bniany, Prudele, Pryga, Prze\u0142omszczyzna, Ralle w\u015b i folw., Rogana, Rz\u0105dziszki w\u015b i folw., Siemieniszki, Smolnica w\u015b i folw., Strozdy, Szostakiszki, Szostak\u00f3w,<\/span><\/s> Be\u0142dowskiego, S.-G<\/span>orzki. S.-M\u0105kiewicza, S.-M<\/span>urowany, S.-O<\/span>statni, Turyszki, Tyltynie, U\u0142an\u00f3wka, Wajdeloty, Wygoda i Znicze. Dobra Kirsna z wsiami Kirsna i Gudeliszki, nadano w r. 1838 na prawach donacyi genera\u0142-majorowi Paton, rozleg\u0142o\u015bci maj\u0105 mr<\/span>. 887; w gruntach, \u0142\u0105kach i pastwiskach mr<\/span>. 500 i lasu mr<\/span>. 387. W\u015b Kirsna osad 31, z gruntem mr<\/span>. 900; w\u015b Gudeliszki osad 16, z gruntem mr<\/span>. 471. 2.) K.<\/b>–Ostr\u00f3w<\/span><\/i>, folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin. Odl. 18 w. od Kalwaryi, ma 14 dm., 49 mk. Dobra Kirsna-Ostr\u00f3w pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1866 rozleg\u0142e mr<\/span>. 4480, grunta orne i ogrody m. 1098, \u0142\u0105k mr<\/span>. 467, pastwisk mr<\/span>. 590, lasu mr<\/span>. 1270, zaro\u015bli mr<\/span>. 514, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 541 na 5 folwarkach Kirsna, Remos, Juchnieliszki, Derwinie i Bagatel. Gorzelnia, browar, tartak, cegielnia i m\u0142yny. W\u015b Derwinie osad 18, z gruntem mr<\/span>. 35; w\u015b Wierzbo\u0142y osad 16, z gruntem mr<\/span>. 642; w\u015b Pogrudy osad 20, z gruntem mr<\/span>. 359; w\u015b Widzgaj\u0142y osad 12, z gruntem mr<\/span>. 529; w\u015b Most\u00f3wka osad 2 z gruntem mr<\/span>. 5; w\u015b Ikiszta osad 10, z gruntem mr<\/span>. 29.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kirsna,<\/b> rz. w gub. suwalskiej, wyp\u0142ywa w pow. sejne\u0144skim z jeziora przy wsi Po\u0142o\u017adzieje na po\u0142udnie osady \u0141o\u017adzieje, ko\u0142o kt\u00f3rej p\u0142ynie pod nazw\u0105 Po\u0142o\u017adziejki<\/a> w kierunku p\u00f3\u0142nocnym a\u017c do jeziora Szy\u0142audzie w pow. kalwaryjskim; wyszed\u0142szy z tego jeziora pod nazw\u0105 Kirsny, przybiera kierunek zachodni, przep\u0142ywa przez bagno Pruczyska, za wsi\u0105 Rudk\u0105 skr\u0119ca znowu ku p\u00f3\u0142nocy i pod wsi\u0105 Borowszczyzn\u0105 na wsch\u00f3d m. Kalwaryi wpada z pr. brz. do Szeszupy<\/a>. D\u0142uga oko\u0142o 34 wiorst, mulista. Wpadaj\u0105 do niej: z prawego brzegu pod \u0141o\u017adziejami Szeszkupa<\/a>; z lewego: w bagnie Pruczyska, strumie\u0144 bez nazwy, p\u0142yn\u0105cy od Pogrud\u00f3w, i Strumbag\u0142\u00f3wka, a poni\u017cej Rudki strumie\u0144 od Szy\u0142aniec i Raudonia. Na m. hydr. Po\u0142o\u017adziejka, to jest od \u0141o\u017adziej\u00f3w do jez. Szy\u0142audzie, nazwana Pohulank\u0105. J. Bl.<\/i><\/p>\n

Kirsnakiszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki. Odl. 71 w. od Maryampola, ma 2 dm., 27 mk.<\/p>\n

Kirsnakowizna,<\/b> wie\u015b nad Pilw\u0105, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Skrawdzie; le\u017cy przy drodze \u017cel. z Kliniszek do Koz\u0142owej Rudy. Niezamieszczona w spisie urz\u0119dowym z 1878 r.<\/p>\n

Kirsze<\/b> 1.). wie\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Olwita. Odl. 9 w. od Wy\u0142kowyszek. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 78 mk.; dzi\u015b 11 dm., 119 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Gi\u017ce. Odl. 10 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 5 dm., 38 mk.<\/p>\n

Kirszna,<\/b> ob. Kirsna<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kirsznia,<\/b> rz., dop\u0142yw rz. Jury (ob.).<\/p>\n

Kirszniawa,<\/b> rz., dop\u0142yw rz. Dubissy, ob. Kierszniawa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kir\u015ble,<\/b> ob. Kidule<\/a><\/i> i Kir\u015bnie<\/i>.<\/p>\n

Kir\u015bnianka,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin. Odl. 19 w. od Kalwaryi, ma 4 dm., 38 mk. Rozl. z awulsem Trakiszki 1046 mr<\/span>., grunta orne i ogrody mr<\/span>. 400, \u0142\u0105k mr<\/span>. 324, pastw. mr<\/span>. 92, lasu mr<\/span>. 202. nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 28, bud. mur. 2, drew. 9, p\u0142odozmian 4-polowy; pok\u0142ady torfu; folwark ten oddzielony od d\u00f3br Urdomin.<\/p>\n

Kir\u015bnia\u0144ski most,<\/b> karczma, ob. Michaliszki<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Kir\u015bnie,<\/b> Kir\u015ble<\/i>, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule<\/a> (ob.), par. Sudargi. Nie zamieszczone w spisie urz\u0119dowym z 1878 r.<\/p>\n

Kirwele-Ka\u0142nas<\/b> (lit. \u201eg\u00f3ra siekiery\u201c), g\u00f3ra blisko Rossie\u0144, mi\u0119dzy Palandrami i Pilka\u0142niem. Mia\u0142a tu by\u0107 znaleziona siekiera b. staro\u017cytna. M. D. S.<\/i><\/p>\n

Kiry\u0142szczyzna<\/b> al. Kirytcizna<\/i>, w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Krasnopol. Odl. 3 w. od Sejn, ma 1 dom, 17 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kisajn<\/b> niem. Kissain<\/i>, jezioro, pow. lecki, zwane tak\u017ce leckiem jeziorem, na p\u00f3\u0142n. m. Leca, na polsko-pruskich Mazurach, d\u0142ugie niemal dwie mile, ci\u0105gnie si\u0119 z p\u00f3\u0142n. na po\u0142ud.; szerokie przesz\u0142o p\u00f3\u0142 mili; z po\u0142udnia i p\u00f3\u0142nocy w\u0105skim tylko przesmykiem od jeziora Niewocin (L\u00f6wantin<\/a>) i Mamry<\/a> (Mauer See) od\u0142\u0105czone. Po brzegach le\u017c\u0105 wioski: Guty, Pierkunowo, Kamionka i inne. Przypuszczaj\u0105 uczeni, \u017ce dawniej sta\u0142o w zwi\u0105zku z jeziorem wielkiem Mamry, kiedy stan wody by\u0142 jeszcze wy\u017cszy.<\/p>\n

Kischehlen<\/b> al. Gettkandten<\/i> (niem.), wie\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. poczt. Szyrwinty.<\/p>\n

Kischein<\/b> (dok.), ob. Kisiny<\/i>.<\/p>\n

Kischen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. poczt. Schillehnen. 2.) K.<\/b> (Alt<\/i> i Neu<\/i>), w\u015b, pow. nizinny, st. poczt. Skajzgiry. 3.) K.,<\/b> al. Gr\u00fcnweitsch<\/i> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. poczt. Sto\u0142upiany. 4.) K.<\/b> al. Lenkutschen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Sodargen. 5.) K.<\/b> al. Kischenbannis<\/i> (niem.), w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Mallwischken. 6.) K.,<\/b> por. Kisiny<\/i>.<\/p>\n

Kischken<\/b> (niem.), Kiszka<\/i> al. Kiszki<\/i> 1.) w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Trakieny. 2.) K.<\/b> al. George-K<\/i>., w\u015b, pow. szy\u0142okarczemski, st. poczt. Lenkuppen. 3.) K.<\/b>–Goerge<\/i>, dobra, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Karlsberg. 4.) K.<\/b>–Bartel<\/i> al. Kairin<\/i>, w\u015b, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. K\u0142ajpeda. 5.) K.<\/b> al. Wingeruppen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Kisieliszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, par. I\u0142gowo; odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 36 mk.<\/p>\n

Kisieniszki,<\/b> folw., K. prywatne i K. rz\u0105dowe, wsie, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Olwita, odl. 1 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Folw. K. ma 8 dm.; 65 mk.; K. rz\u0105dowe 5 dm., 35 mk., a K. prywatne 9 dm., 103 mk.<\/p>\n

Kisiny,<\/b> 1.) niem. Kyschin<\/i>, w\u015b, pow. dawniejszy dzia\u0142dowski, dzi\u015b niborski, na pruskich Mazurach, przez polskich osadnik\u00f3w zaludniona. Roku 1350 Gunter von Hohenstein, komt. ostr\u00f3dzki, podaje do wiadomo\u015bci, ze jego poprzednik Henryk Meytz (1343\u20141344) za\u0142o\u017cy\u0142 w ziemi saskiej<\/a> dobra Kisiny, nadaj\u0105c 40 w\u0142. prawem che\u0142mi\u0144skiem Miko\u0142ajowi Scholuszowi. R. 1542 w K. sama tylko ludno\u015b\u0107 polska. Ob. K\u0119trz., ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech 312. 2.) K.,<\/b> al. Ruda<\/i>, w dok. Kischein<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. Roku 1471 Zygfryd Flach von Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje Andrzejowi m\u0142ynarzowi 2 w\u0142. w K. z m\u0142ynem. W XVI W. m\u0142yn nale\u017ca\u0142 do Rudnika, od kt\u00f3rego miejscowo\u015b\u0107 przybra\u0142a dzisiejsza na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 435.<\/p>\n

Kissain<\/b> (niem.), jez., pow. lecki, ob. Kisajn<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kissehlen<\/b> (niem.), folw. i m\u0142yn wodny, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Kisseln<\/b> (niem.), dobra i m\u0142yn, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. poczt. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Kiszna,<\/b> mylnie, ob. Kirszna<\/i>.<\/p>\n

Kiszpork,<\/b> Kryszpork<\/i>, Christburg<\/i>, Chrystbork<\/i>, ob. Dzierzgo\u0144<\/i>.<\/p>\n

Kittlitz<\/b> (niem.), folw., pow. w\u0119goborski, st. poczt. Steinort. [Kietlice]<\/span><\/p>\n

Kiturakiszki,<\/b> ob. Kieturakiszki<\/i>.<\/p>\n

Kiwatycze,<\/b> dobra, pow. pru\u017ca\u0144ski, o 25 w. od Pru\u017cany, a 8 od dr. \u017cel., 2000 dzies. rozl., nale\u017ca\u0142y do Mierzejewskiego, od kt\u00f3rego przesz\u0142y po k\u0105dzieli do Laskowskich. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. \u015b\u015bw. Piotra i Paw\u0142a, z drzewa wzniesiony 1610 r. przez Miko\u0142aja i Zofi\u0105 Pac\u00f3w. Parafia katol. dekan. pru\u017ca\u0144skiego, dusz 837; kaplice w Sieliszczach, Wie\u017ckach i R\u00f3wnem. Parafia kl. 5-ej, ma powierzchni\u0119 gruntu p\u0142ask\u0105, prawie zupe\u0142nie bezle\u015bn\u0105, gleba przewa\u017cnie piaszczysta, \u017cwirowata; rzeki \u0141osza i Jasio\u0142da.<\/p>\n

Kiwicklauken<\/b> al. Abracken<\/i> (niem.), wie\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. poczt. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Kizie<\/b> 1.) w\u015b, pow. soko\u0142owski, gm. i par. Sterdy\u0144. Ma 7 dm., 94, mk. i 124 mr. obszaru. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Maryampol; odl. 8 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 136 mk.; obecnie 26 dm., 226 mk.<\/p>\n

Kizielany,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodzie\u0144skiej, o 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kizielewszczyzna,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Trofim\u00f3wka, 176 dz.<\/span><\/p>\n

Ki\u017ce,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. nadnieme\u0144ska, par. Balwierzyszki; odl. 56 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 59 mk.; obecnie w\u015b 18 dm., 52 mk., 46 mr. rozl.; folw. 8 dm., 41 mk., 379 mr. rozl. Do d\u00f3br K. nale\u017cy w\u015b Krewniszki osad 16, gruntu mr. 559.<\/p>\n

Ki\u017cyszki,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Ig\u0142\u00f3wka; odleg. 22 w. od Maryampola, ma 1 dm., 20 mk., 119 mr. rozl.<\/p>\n

Klampupoehnen<\/b> al. Zacken<\/i> (niem.), wie\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. poczt. Niebudszen.<\/p>\n

Klappathen<\/b> (niem.), w\u015b i folw., pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

Klaropol,<\/b> folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki (ob.), odl. 30 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 2 dm., 75 mk.<\/p>\n

Klaukallen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Berschkallen.<\/p>\n

Klaussen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. \u0142ecki, ob. Klusy<\/a><\/i>.<\/p>\n

Klauszicken<\/b> al. Klauszischken<\/i>, al. Tautischken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Willkischken.<\/p>\n

Kleeberg<\/b> (niem.), 1.) ob. Klebark. 2.) K.,<\/b> os., pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap\u2019. [Na p\u0142d. od Go\u0142dapi, mi\u0119dzy Jabramowem a Kozakami; dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Kleginnen<\/b> al. Kleyginnen<\/i> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Langwethen.<\/p>\n

Kleinfeld<\/b> (niem.), 1.) dobra, pow. gierdawski, st. p. Muldszen. 2.) K.,<\/b> os., pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap\u2019. [Na wsch. od Bo\u0107winki, dzi\u015b nie istnieje (obszar wsi G\u0142\u00f3wka).]<\/span><\/p>\n

Kleinorth<\/b> (niem.), os., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Klejwy,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. Sejny, odl. 4 w. od Sejn, folw. ma 6 dm., 25 mk.; w\u015b odl. 7 w., ma 38 dm., 272 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 33 dm., 210 mk. Dobra Kl. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku Kl., osad m\u0142ynarskich i karczemnych Mostowo [<\/span>Murowany Most<\/a>], Zwirgzdy<\/a>; jezi\u00f3r: Klejwy, Klejwajtys, Dumbel [D\u0105biel]<\/span>, Wier\u015bnia [Wier\u015bnie]<\/span>, Okuniewiec [Okuniewo]<\/span>, Czarne, Pogorzelec wielki, Pogorzelec ma\u0142y, G\u0142\u0119bokie, P\u0142askie, Kocio\u0142ek, Jurkowo, G\u0142uche, Szlamy, wsi Klejwy i Romanowice [Romanowce]<\/span>. Rzeka Czarna [Marycha<\/a>]<\/span> stanowi granic\u0119 po\u0142udniow\u0105 i zachodni\u0105. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1385, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 370, \u0142\u0105k mr<\/span>. 272, pastwisk mr<\/span>. 111, wody mr<\/span>. 167, lasu mr<\/span>. 451, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 11, w osadach mr<\/span>. 3. bud. mur. 4, z drzewa 24; w\u015b Klejwy osad 31, z gruntem mr<\/span>. 938; w\u015b Romanowice osad 17, z gruntem mr<\/span>. 538.<\/p>\n

Klejwy,<\/b> 1.) jezioro, pow. sejne\u0144ski, przy wsi t. n. le\u017cy pomi\u0119dzy jez. Szejpiszki<\/a> a P\u0142askiem<\/a>, o 7 w. na p\u00f3\u0142n.-zach. od Sejn i ma 20 mr. obszaru. 2.) K.,<\/b> jezioro w pow. suwalskim, w pobli\u017cu wsi i jez. Sejwy, ma 13 mr. obszaru. Por. G\u0142uche<\/a><\/i>.<\/p>\n

Klejwy,<\/b> folw., pow. grodzie\u0144ski, by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 Sta\u00adni\u00ads\u00ad\u0142a\u00adwa Bia\u0142\u00ad\u0142ozo\u00adra, starosty bystrzyckiego; r. 1756 Pi\u0105t\u00adkow\u00adskich.<\/p>\n

Klepa,<\/b> niem. Kleppe<\/i>, struga w Prusiach wschod., w pow. hol\u0105dzkim, wyp\u0142ywa z jeziora przy wsi Pinnau, kt\u00f3re z licznemi wielkiemi jeziorami jest po\u0142\u0105czone. Z pocz\u0105tku ma kierunek przewa\u017cnie p\u00f3\u0142n., p\u00f3\u017aniej zwraca si\u0119 ku zachod. Przyjmuje kilka strumieni tak z p\u00f3\u0142n. jak i po\u0142udnia; wa\u017cniejszy jest dop\u0142yw Dumina z pod Kusfeldu przychodz\u0105cy. Okolica przez kt\u00f3r\u0105 p\u0142ynie K. jest oddawna zniemczona. Uchodzi do jez. Druzna (por. Druzno<\/a><\/i> i Hol\u0105d<\/i>). D\u0142ugo\u015b\u0107 biegu wynosi oko\u0142o 3 mile. W nowszym czasie sta\u0142a si\u0119 ta struga bardzo u\u017cyteczn\u0105 do budowy kosztownego kana\u0142u elbl\u0105sko-mazurskiego (Oberl\u00e4ndisch-Elbinger-Kanal), kt\u00f3ry po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci z jezi\u00f3r t\u0105 strug\u0105 do Druzna zosta\u0142 poprowadzony. Z tej przyczyny bieg K. znacznie zmieniono, na wielu miejscach sprostowano, g\u0142\u0119biej kopano. (\u201eklep,\u201c w\u0142\u00f3k, w dawnej polszczy\u017anie gatunek sieci do \u0142owienia ryb). K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Klepacze<\/b> 1.) w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, na po\u0142ud. od N. Dworu (pow. wo\u0142kowyski). 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. s\u0142onimski, gm. mi\u017cewicka, ma 56 osad, 1315 dzies. ziemi, 272 mk. praw., b. unit\u00f3w. Ka\u017cde gospodarstwo p\u0142aci 20 i p\u00f3\u0142 rs. podatku p\u00f3\u0142rocznie. Do wsi K. przylega folw. Jeziernica, b. w\u0142asno\u015b\u0107 Wol\u00adbe\u00adka, \u015bwie\u017co sprzedana gubernatorowi grodzie\u0144skiemu Zejmernowi. Wsz\u0119dzie gospodarstwo tr\u00f3jpolowe. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. s\u0142onimski, na zachodn. granicy. 4.) K.,<\/b> dobra, pow. wo\u0142kowyski, par. \u015awis\u0142ocz, niegdy\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 Krzy\u00adsz\u00adto\u00adfa Szczyt\u00adta kasztelana smole\u0144skiego i \u017cony jego An\u00adny z Za\u00adwi\u00adsz\u00f3w; p\u00f3\u017aniej hr. Tyszkiewicza.<\/p>\n

Klepacze,<\/b> jez., z niego wyp\u0142ywa rzeka Jeziornica<\/i> (ob.).<\/p>\n

Klepin,<\/b> ob. Druzno<\/a>, str. 170.<\/p>\n

Klepy,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. Syntowty, odl. 13 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm., 46 mieszk.; obecnie 6 dm., 63 mk.<\/p>\n

Kleschewen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. lecki, ob. Kleszczewo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kleschkau<\/b> (niem.), ob. Kleszczewo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kleszczele,<\/b> mst<\/span>ko, gm. Dubia\u017cyn,<\/span> pow. bielski, guber. grodzie\u0144ska, le\u017cy nad rz. Nurcem, niedaleko jej \u017ar\u00f3d\u0142a i \u017ar\u00f3d\u0142a Orlanki i nad strug\u0105 Dobrow\u00f3dk\u0105, przy b. drodze pocztowej z Bielska do Wysokiego litewskiego (resp. Grodno-Brze\u015b\u0107), o 23 w. od Bielska, o 139 w. od Grajewa, ma st. dr. \u017cel. mi\u0119dzy Bielskiem a Wysokiem. 1980 mk., 1444 dz. ziemi miejskiej i 147 cerk.<\/span> Dnia 1 stycznia 1878 by\u0142o tu 1750 mk., t. j. 861 m\u0119\u017c., 889 kob.; 807 prawos\u0142., 518 kat., 435 izrael. By\u0142a tu parafia katol. dekan. bielskiego z kaplic\u0105 w Kruhlem. Par. praw., dek. (b\u0142agoczynia) kleszczelskiego, 2730 dusz, cerkiew paraf., dwie filialne i dwie cmentarne. Dekanat praw. obejmuje 9 parafii.<\/span> Mko K. s\u0142ynie z hodowli og\u00f3rk\u00f3w, handel nieznaczny, 2 jarmarki. Przywilejem z r. 1523 kr\u00f3l Zygmunt zatwierdzi\u0142 lokacy\u0105 tego miasta. Kr\u00f3lowa Bona, posiadaj\u0105ca ekonomi\u0105 bielsk\u0105, fundowa\u0142a tu 1544 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 i uposa\u017cy\u0142a plebana. Lustracya z 1566 r. wymienia w tym mku 385 dm. opodatkowanych, 20 rzemie\u015bl., 32 karczem piwnych z miodowemi i tyle\u017c gorza\u0142czanych. Przywilej Stefana Batorego 1578 r. zabezpieczy\u0142 handel sol\u0105 samym mieszczanom. Kr\u00f3lowa Anna, ma\u0142\u017conka tego kr\u00f3la, rozci\u0105ga\u0142a troskliw\u0105 opiek\u0119 nad miasteczkiem, kt\u00f3re do jej dzier\u017caw nale\u017ca\u0142o. W r. 1775 Kleszczele, przez samych chrze\u015bcian osiad\u0142e, mia\u0142y bez przedmie\u015b\u0107 270 dm. Uprawa chmielu i handel nim z Kr\u00f3lewcem, znaczne mieszczanom tutajszym przynosi\u0142y korzy\u015bci. Kleszczelskie niegrodowa starostwo w wojew. pod\u00adla\u00ads\u00adkiem, w ziemi biel\u00ads\u00adkiej, pod\u0142ug lustracyi z r. 1664 powsta\u0142o z dawniejszego sstwa bielskiego przez od\u0142\u0105czanie od niego miasta Kleszczele, i wsi: Dobrawoda, Kurzawa albo Babice, Nurzec al. Czeremcha, Sucha Wola, Grabowiec al. Obychodnik, Dubicze al. Zarywiec, Jelonka, Czachy. Za Zygmunta Augusta i Batorego zalicza\u0142o si\u0119 do d\u00f3br sto\u0142owych kr\u00f3lewskich. W r. 1771 posiada\u0142 je Ig\u00adna\u00adcy Ciesz\u00adkow\u00adski, kaszt. liwski, wraz z \u017con\u0105 Fran\u00adcisz\u00adk\u0105 z Suf\u00adczy\u0144\u00adskich, kt\u00f3rzy op\u0142acali z niego kwarty z\u0142p. 1,158, a hyberny z\u0142p. 3,629 gr. 27. Na sejmie warszawskim z r. 1773\u20141775 stany rzpltej nada\u0142y to\u017c sstwo w 50-letnie posiadanie emfiteutyezne Czar\u00adnie\u00adc\u00adkie\u00admu, \u0142owczemu drohickiemu, wraz z w\u00f3jtostwem. Opis mka K. na Pod\u00adla\u00adsiu przez Ig. Sankiewicza: Bibl. War. 1845, III, 172, i u Bobrowskiego: \u201eGrodnienskaja gubernija.\u201c<\/p>\n

Kleszczewo,<\/b> 1.) niem. Kleschkau<\/i>, w starych dokumentach Liebenwalde<\/i>, w\u0142o\u015bc. wie\u015b, pow. ko\u015bcierski, przy granicy pow. starogrodzkiego, 1\u00bc mili od Starogrodu, 4\u00be mili od Ko\u015bcierzyny odleg\u0142a. Obszaru liczy m\u00f3rg 2544, gbur. 18, zagr. 24, katol. 241, ew. 148, dm. 45. W miejscu znajduje si\u0119 szko\u0142a ewang. i karczma. Parafia Pogutki, poczta Starogr\u00f3d. Kl. jest wie\u015b prastara, do ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich od pocz\u0105tku nale\u017c\u0105ca. R. 1258 ksi\u0105\u017c\u0119 Sambor II zapisa\u0142 j\u0105 wraz z ca\u0142ym kluczem poguckim oo. cystersom, w Pogutkach nowy klasztor zak\u0142adaj\u0105cym. Dokument wylicza 2 jeziora: D\u0142ugie i Rokitowe przy tej wsi po\u0142o\u017cone; na brzegach jezi\u00f3r ros\u0142y wtedy buki. Pierwotnie osadzeni byli mieszka\u0144cy na prawie staro-polskiem. R. 1350 opat pepli\u0144ski Eberard nada\u0142 wsi nowe prawo niemieckie czyli che\u0142mi\u0144skie, przyczem ci\u017c niemieccy zakonnicy zniemczyli tak\u017ce nazw\u0119 i przezwali w\u015b Liebenwalde. W\u0142\u00f3k by\u0142o wtedy 55, z kt\u00f3rych mia\u0142 wolne proboszcz 4, so\u0142tys 5. Od reszty po 16 wolnych latach p\u0142acili gospodarze po 3 wiard. i po 2 kurcz\u0119ta od w\u0142\u00f3ki. Barcie na polach, zapewne wtedy jeszcze lasem poros\u0142ych, wyj\u0105\u0142 konwent dla siebie. Natomiast mogli osadnicy na w\u0142asn\u0105 potrzeb\u0119 \u0142owi\u0107 ryby w obudw\u00f3ch jeziorach. R. 1358 stan\u0119\u0142a karczma, od kt\u00f3rej bra\u0142 klasztor 1 grzyw. i p\u00f3\u0142 kopy kurcz\u0105t. R. 1427 opat Piotr opisuje, jako mieszka\u0144cy 4 s\u0105siednich wiosek: Wa\u0142dowa, Kleszczowa (Liebenwalt), Jezierza (Hannswalt) i Jaroszewa wsp\u00f3lne rowy maj\u0105 sobie poprowadzi\u0107 i pola osuszy\u0107, R. 1616 jest tu so\u0142tysem Milewski. R. 1624 opat Rembowski wyda\u0142 Kl. wraz z innemi wsiami bratu swemu Krzysztofowi Rembowskiemu w dzier\u017caw\u0119 3-letni\u0105, \u017ceby mu dopom\u00f3dz na maj\u0105tku. R. 1665 dawniejszy opat Karol Czarli\u0144ski pobiera\u0142 dochody z Kl. i z Jezierza. R. 1721 by\u0142y tu 2 so\u0142tystwa, z dawniejszego jednego podzielone. W przesz\u0142ym wieku za\u0142o\u017cy\u0142 konwent na obszarze Kl. 2 nowe osady: Lisewko i Zawada. Po sekularyzacyi d\u00f3br klasztornych zabra\u0142 t\u0119 wie\u015b rz\u0105d pruski i wyda\u0142 dawniejszym mieszka\u0144com na w\u0142asno\u015b\u0107 przywilejem z Gda\u0144ska 2 lutego 1819 r. Ko\u015bci\u00f3\u0142 oddawna istnia\u0142 w Kl. Pierwsza o nim wzmianka zachodzi r. 1350, kiedy opat Eberard naznaczy\u0142 4 w\u0142\u00f3ki dla tutejszego proboszcza. P\u00f3\u017aniej pi\u0105t\u0105 w\u0142. zapisano na utrzymanie ko\u015bcio\u0142a. Prawo patronatu mia\u0142 opat z Peplina, tytu\u0142 ko\u015bcio\u0142a by\u0142 \u015bw. Jan Chrzciciel. Do parafii nale\u017ca\u0142y wioski: Jaroszewo, Czernichowo, Jezierze, Kleszczewo i Wa\u0142dowo. W czasie reformacyi ko\u015bci\u00f3\u0142 podupad\u0142. R. 1582 stawiano nowy, w pruski mur budowany. Z nabo\u017c. przybywa\u0142 ju\u017c wtenczas prob. z Pogutek co 2-gi tydzie\u0144. Biskup Rozra\u017cewski rozkaza\u0142, aby na przysz\u0142o\u015b\u0107 osobny prob. zamieszka\u0142 w Kl. Nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 s\u0142u\u017cy\u0142 teraz niespe\u0142na 100 lat ku chwale Bo\u017cej. R. 1653 w niedziel\u0119 zapustn\u0105 odprawi\u0142o si\u0119 w nim ostatnie nabo\u017ce\u0144stwo. Potem nasta\u0142o powietrze i wojny, tak, \u017ce zaniedbany ko\u015bcio\u0142ek zupe\u0142nie podupad\u0142, i wi\u0119cej go ju\u017c nie odbudowano. Dzwony wzi\u0119to do Pogutek, cmentarz ogrodzono i krzy\u017c postawiono. W\u0142\u00f3ki oddane zosta\u0142y proboszczowi w Pogutkach, kt\u00f3ry jednak mia\u0142by je odda\u0107, skoroby kiedykolwiek ko\u015bci\u00f3\u0142 znowu by\u0142 wzniesiony w Kleszczewie. 2.) K.,<\/b> niem. Gr. Kleschkau<\/i>, dobra, pow. gda\u0144ski, przy bitym trakcie skarszewsko-gda\u0144skim, nad Czerwon\u0105 strug\u0105. Obszaru liczy mr. 2814, katol. 407, ew. 76, dm. 41. W miejscu jest cegielnia, m\u0142yn wodny i hamernia \u017celaza. Parafia Pr\u0105gowo, szko\u0142a Czerniewo, poczta W. Tr\u0105bki. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Gda\u0144ska 3 mile. Przy wsi znaleziono znaczne poga\u0144skie cmentarzysko. R. 1369 mistrz w. krzy\u017c. Winryk von Kniprode wyda\u0142 przywilej na 40 w\u0142\u00f3k w Arciszewie prawem che\u0142mi\u0144skiem dla Hansa i Nitzchen von Cletschow; za to mieli mu s\u0142u\u017cy\u0107 w wojnie i inne obowi\u0105zki pe\u0142ni\u0107. 3.) K.,<\/b> niem. Kleszewen<\/i>, dok. Chliszowa<\/i>, Cliss\u00f6wen<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, oddawna przez osadnik\u00f3w polskich zajmowana, istnia\u0142a ju\u017c oko\u0142o r. 1450. R. 1488 Jan von Tieffen, komtur brandenburski, nadaje Sta\u0144kowi i Piotrowi, Janowi synowi Miko\u0142aja, Ma\u0107kowi, Bernardowi i Marcinowi 45 w\u0142. w Kl. wolnych od czynszu, dziesi\u0119cin i t\u0142oki, na prawie magdeb. z obowi\u0105zkiem 3 s\u0142u\u017cb zbrojnych. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 503. 4.) K.,<\/b> niem. Kleschewen<\/i>, dok. Kliszewa<\/i>, Kl\u00f6sch\u00f6wen<\/i>, w\u015b, pow. lecki, na pruskich Mazurach, oddawna przez osadnik\u00f3w polskich zamieszkana. R. 1571 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht Fryderyk nadaje Janowi i Jakubowi, braciom, so\u0142tysom kleszczewskim, so\u0142ectwo tam\u017ce z 5 w\u0142\u00f3kami, kt\u00f3re nabyli od Jerzego Krosty, a mieszka\u0144com nadaje 50 w\u0142. na prawie magdeb. R. 1625 w K. mieszkaj\u0105 sami Polacy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 496. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kleszcz\u00f3wek,<\/b> wie\u015b i folw., pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Wi\u017cajny, o 3 mile od Suwa\u0142k, o mil\u0119 od Wi\u017cajn, przy trakcie. Dawniej by\u0142y to dobra rz\u0105dowe, a w r. 1868 wcielone zosta\u0142y do majoratu genera\u0142a Bellegarde Waleryanowo. W 1827 r. liczono tu 20 dm. i 186 mk. Wie\u015b, uw\u0142aszczona i rozkolonizowana, ma dom\u00f3w 19, ludno\u015bci 113 os\u00f3b m\u00f3wi\u0105cych narzeczem mazurskiem. Folwark ma przestrzeni mr. 435, pr\u0119t\u00f3w 48, ludno\u015bci os\u00f3b 21. Le\u017cy w dolinie stanowi\u0105cej widocznie kotlin\u0119 pot\u0119\u017cnego niegdy\u015b jeziora, zasilanego przyp\u0142ywem rzeki Szeszupy. Naoko\u0142o pag\u00f3rki i znaczne wzniesienie poziomu. Na r\u00f3wninie ziemia pszenna, na wzg\u00f3rzach gleba \u017cytnia, a gdzieniegdzie piasek. Zr\u00f3de\u0142 i strumieni bez liku. Jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 tak obfite, ze przed laty porusza\u0142o m\u0142ocarni\u0119; woda w niem ci\u0105gle k\u0142\u0119bi si\u0119 i wyrzuca popielaty mu\u0142. O w\u0142asno\u015bciach mineralnych nie s\u0142ycha\u0107; wody z tego \u017ar\u00f3d\u0142a u\u017cywaj\u0105 do picia i kuchni i poj\u0105 byd\u0142o. Jest to jedna z najpi\u0119kniejszych okolic pow. suwalskiego. Z dworu widok na sto\u017ckow\u0105 g\u00f3r\u0119 Gulbinisk\u0105, na dwa jeziora i na las rz\u0105dowy za jeziorem. Wszed\u0142szy za\u015b na jedno ze wzg\u00f3rz widzimy pi\u0119\u0107 jezi\u00f3r na niewielkiej przestrzeni. S\u0105 tu brzozowe gaje, i wi\u0119kszy lasek, gdzie si\u0119 mi\u0119szaj\u0105 brzozy, \u015bwierki i sosny. Ze zwierzyny: lisy, zaj\u0105ce, kuropatwy, krzyki; dubelty rzadkie. \u017be tu by\u0142a niegdy\u015b i grubsza zwierzyna, dowodem tego znaleziony przed kilku laty pot\u0119\u017cny z\u0105b, prawdopodobnie \u017cubra. Od K. w stron\u0119 Wi\u017cajn i Wiszty\u0144ca poziom coraz bardziej si\u0119 wznosi, zaczyna si\u0119 okolica g\u00f3rzysta, kamienista, zasiana jeziorami i resztkami niedoniszczonych las\u00f3w. R. W.<\/i><\/p>\n

Kleszewen<\/b> (niem.), pow. lecki, ob. Kleszczewo<\/i>.<\/p>\n

Kleszewo,<\/b> niem. Kleszewen<\/i>, Kleszczewo<\/i> (ob.), w\u015b w pow. leckim.<\/p>\n

Kleszoewen<\/b> (niem.), pow. olecki, ob. Kleszczewo<\/i>.<\/p>\n

Kletkieniki,<\/b> wie\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Pojewo\u0144, odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 32 dm., 235 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm. i 176 mk.<\/p>\n

Kletno,<\/b> 1.) urocz., pow. bielski gub. grodz., gm. Rajsk, 70 dz. 2.) K.,<\/b> folw. d\u00f3br Czachec, pow. pru\u017ca\u0144ski. 3.) K.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Suchopol, 20 w. od Pru\u017cany, 767 dz.<\/span><\/p>\n

Klewianka,<\/b> w\u015b, fol. i dobra. pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Ja\u015bwi\u0142y, 48 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku. W\u015b ma 858 dz.; fol., w\u0142asno\u015b\u0107 Koz\u0142owskich. 40 dz.; dobra, hr. Krasi\u0144skich, 274 dz.<\/span><\/p>\n

Klewinie<\/b> 1.). w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol. Odl. 12 w. od Maryampola, ma 3 dm., 35 mk. 2.) K.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Maryampol. Odl. 3 w. od Maryampola; 2 dm., 7 mieszk. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki, odl. 18 w. od Maryampola; 4 dm., 32 mk. 4.) K.,<\/b> os., powiat w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda. Odl. 18 w. od W\u0142adys\u0142awowa; 1 dom, 11 mk. 5.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze; odl. 34 w. od W\u0142adys\u0142awowa; 14 dm., 130 mk.<\/p>\n

Klewinkalnie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol. Odl. 13 w. od Maryampola; 8 dm., 87 mk.<\/p>\n

Klewiny,<\/b> niem. Klewienen<\/i> 1.) dobra, pow. darkiemski, st. p. Szabienen. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. labiewski, st. poczt. Mehlauken. 3.) K.,<\/b> osada pod Go\u0142dapi\u0105.<\/p>\n

Kl\u0119kor,<\/b> os. rz\u0105d., pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Turo\u015bl. W 1827 r. by\u0142o tu 4 dm., 22 mieszk.<\/p>\n

<\/a>Kliczyni\u00f3wka,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Narewki<\/a>.<\/p>\n

Klimaszewnica,<\/b> w\u015b nad rz. t. n., pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Bia\u0142aszewo. Otoczona z trzech stron przez b\u0142ota, kt\u00f3rych wody odprowadza rzeczka K. do Biebrzy, od po\u0142udnia tylko przyst\u0119pniejsza nieco i z tej strony po\u0142\u0105czona drog\u0105 bit\u0105 z Karwowem. W 1827 r. by\u0142o tu 50 dm., 307 mk., obecnie 72 dm., obszaru 1571 morg. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Klimaszewnica,<\/b> rz., bierze pocz\u0105tek pod wsi\u0105 Klimaszewnic\u0105 w pow. szczuczy\u0144skim, p\u0142ynie przez bagna w kierunku po\u0142ud.-wschod. i na p\u00f3\u0142noc wsi M\u015bcichy wpada do Biebrzy<\/a>, powy\u017cej uj\u015bcia Wisy. D\u0142uga 5 w. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Klimken<\/b> (niem.), pow. w\u0119goborski, ob. Klimki<\/i>.<\/p>\n

Klimki,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski gub. grodz., o 21 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Klimki,<\/b> niem. Klimken<\/i>, dok. Tieselswohl<\/i>, Tys\u0142owa wola<\/i>, Klimbken<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski, na pruskich Mazurach, przez polskich osadnik\u00f3w zajmowana. R. 1560 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje Wilhelmowi Tiesel von Daltitz, 40 w\u0142. boru na prawie lennem. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 53.<\/p>\n

Klimowszczyzna,<\/b> wie\u015b i folw., pow. augustowski, gm. Wo\u0142owiczowce, par. Teolin. Odl. 56 w. od Augustowa.<\/p>\n

Klim\u00f3wka<\/b> 1.). wie\u015b, pow. grodzie\u0144ski. By\u0142 tu klasztor dominikan\u00f3w. Za\u0142o\u017cyli go 1686 r. bracia Jasko\u0142dowie Adam Bazyli skarbnik wo\u0142kowyski i Jan podczaszy witebski. 2.) K.,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 10 w. od Sok\u00f3\u0142ki, mia\u0142a kaplic\u0119 katol. par. Odelsk.<\/p>\n

Klim\u00f3wka,<\/b> ob. Lisa<\/i>.<\/p>\n

Klinde<\/b> albo Klint<\/i>. Tak mieszka\u0144cy gubernii estlandzkiej zowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wynios\u0142ego brzegu po\u0142udniowego zatoki fi\u0144skiej, na wsch\u00f3d od Portu Baltyckiego.<\/p>\n

Klingersberg<\/b> (niem.), dobra, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen.<\/p>\n

Klingsporn<\/b> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

Kliniszki,<\/b> w\u015b nad rz. Pilw\u0105, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie, odl. 31 w. od Maryampola, ma 15 dm., 102 mk. Jest tu st. dr. \u017cel. z Kowna do Ejtkun, o 55 w. od Ejtkun.<\/p>\n

Klinowo,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Lub\u00f3w, odl. 14 w. od Kalwaryi, ma 10 dm., 81 mk.<\/p>\n

Klinthenen<\/b> (niem.), w\u015b i le\u015bnictwo, pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Kli\u0144czany,<\/b> mo\u017ce Kl\u0119czany<\/i>, wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 22 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Klipschen<\/b> (Klein<\/i>) al. Klein Oschkinnen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Neu Argeningken.<\/p>\n

Klischwethen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Klisze<\/b> 1.<\/span>) pograniczny posterunek, pow. kaliski, gm. Ostr\u00f3w kaliski, par. Gi\u017cyce, odl. od Kalisza w. 26 i p\u00f3\u0142, dm. 1. 2.<\/span>) K.,<\/b> folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gie\u0142gudyszki (ob.), par. Szaki. W 1827 roku by\u0142o tu 5 dm., 92 mk.; obecnie ma 102 mk.<\/p>\n

Klokiszki<\/b> al. K\u0142okiszki<\/i>, w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny. Odl. 3 w. od Maryampola, ma 3 dm., 34 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Klon<\/b> 1.<\/span>) niem. Klonn<\/i>, os. do Kloni, powiat chojnicki, ma bud. 6, dm. 2, katol. 22. Parafia Nowa cerkiew, szko\u0142a K\u0142odawa, poczta Rytel. 2.<\/span>) K.,<\/b> niem. Liebenberg<\/i>, w\u015b ko\u015bcielna, pow. szczycie\u0144ski. Blisko polskiej granicy na prusko-polskich Mazurach; zt\u0105d bierze struga Rozoga \u017ar\u00f3d\u0142a, dop\u0142yw Skwy. Jak utrzymuje dr. Toppen, Gesch. Masurens, okolica tutejsza zaludni\u0142a si\u0119 i wie\u015b K. powsta\u0142a oko\u0142o po\u0142owy XVII wieku i to przez osadnik\u00f3w polskich, katolickich, kt\u00f3rym ksi\u0105\u017c\u0119 pruski Zygmunt niejakich praw u\u017cyczy\u0142. R. 1730 by\u0142o tu gbur\u00f3w 64, z tych katol. 54. Szko\u0142a tak\u017ce wtedy istnia\u0142a. Dot\u0105d jest ta wie\u015b przewa\u017cnie polska i katolicka, ludno\u015b\u0107 odznacza si\u0119 odr\u0119bnym ubiorem i zwyczajami. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki za\u0142o\u017cono tu r. 1861. W okolicy, pomi\u0119dzy M<\/span>azurami protestanckimi, istnieje do\u015b\u0107 liczna sekta luterska, kt\u00f3ra si\u0119 zowie \u015bwi\u0119t\u0105 i chce by\u0107 bardzo pobo\u017cn\u0105; zgromadzenia religijne odbywaj\u0105 po domach prywatnych. [Por. <\/i><\/span>Lipowiec<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Kloniszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Preny; odl. 28 w. od Maryampola, ma 6 dm., 47 mk.<\/p>\n

Klonofken<\/b> (niem.), ob. Klon\u00f3wka<\/i>.<\/p>\n

Klonoraj\u015b\u0107<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Jeleniewo, par. Kaletnik; odleg. 11 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm., 89 mk.; obecnie 21 dm., 158 mk.<\/p>\n

Klonowa g\u00f3ra<\/b> 1.). w\u015b, pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew. Odl. 15 w. od Suwa\u0142k, ma 10 dm., 77 mk. 2.) K.,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki. Odl. 26 w. od Maryampola; 13 dm., 95 mk.<\/p>\n

Klonownica,<\/b> 1.) Wielka<\/i>, w\u015b, pow. konstantynowski, gm. Rokitno, par. Klonownica. Jest tu gorzelnia, szko\u0142a i cerkiew par. pounicka. Liczy 58 dm., 419 mk., obszaru 2465 mr. Ko\u015bc. i par. r. gr. w b. dek. bialskim, erygowa\u0142 1703 ks. Karol Radziwi\u0142\u0142 dziedzic. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziemsk. folwark Klonownica (z nomanklatur\u0105 Nowinki), od Bia\u0142y w. 12, rozleg\u0142y mr. 1346; grunta orne i ogrody mr. 747, \u0142\u0105k mr. 79, pastw. mr. 9, lasu mr. 473, nieu\u017cytki i place mr. 38; bud. mur. 3, z drzewa 8, p\u0142odozmian 4-polowy. Gorzelnia i m\u0142yn-deptak. Dobra powy\u017csze w r. 1863 oddzielone zosta\u0142y od d\u00f3br Ciele\u015bnica. Wie\u015b Klonownica Wielka osad 66, z gruntem mr. 1382. 2.) K.<\/b> Ma\u0142a<\/i> al. Klonowniczka<\/i>, w\u015b i folw., pow. konstantynowski, gm. Paw\u0142\u00f3w, par. Jan\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 100 mk., obecnie 21 dm., 192 mk., 675 mr. gruntu folw. a 415 mr. w\u0142o\u015bc. 3.) K.,<\/b> os. le\u015b., pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Szczebra, odl. 5 w. od Augustowa, ma 1 dm. [1569: Klenowica<\/i>; wed\u0142ug K. O. Falka ma \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span><\/p>\n

Klonowo,<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. nieszawski, gm. S\u0119dzin, par. Byczyna. Dobra Klonowo sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku Klonowo i Tarn\u00f3wka, oraz wsi tych\u017ce nazw. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 705; folw. Klonowo: grunta orne i ogrody mr. 409, \u0142\u0105k mr. 50, nieu\u017cytki i place mr. 17, razem mr. 476; bud. mur. 10, p\u0142odozmian 13-polowy; folw. Tarn\u00f3wka: grunta orne i ogrody mr. 207, \u0142\u0105k mr. 15, nieu\u017cytki i place mr. 7, razem mr. 229; bud. mur. 5. Wie\u015b Klonowo osad 16, z gruntem mr. 17; w\u015b Tarn\u00f3wka osad 5, z gruntem mr. 5. Folwark i wie\u015b Klon\u00f3wek tam\u017ce rozleg\u0142y mr. 314, grunta orne i ogrody mr. 296, \u0142\u0105k mr. 5, nieu\u017cytki i place mr. 13; bud. mur. 10, p\u0142odozmian 11-polowy. Wie\u015b Klon\u00f3wek osad 10, z gruntem mr. 9. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kolski. gm. Sompolno, par. Lubst\u00f3wek, odl. 24 w. od Ko\u0142a, ma 5 dm., 47 mk. 3.) K.,<\/b> pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. i par. Luboty\u0144. Por. Czerwony b\u00f3r<\/i>. 4.) K.,<\/b> w\u015b nad jez. t. n., pow. rypi\u0144ski, gm. Soko\u0142owo, par. Dzia\u0142y\u0144, odl. o 25 w. od Rypina. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 92 mk., obecnie 17 dm., 210 mk., 755 mr. gruntu, 29 nieu\u017c. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziemsk., folwark Klonowo rozleg\u0142y mr. 789, grunta orne i ogrody mr. 657, \u0142\u0105k mr. 79, wody mr. 23, nieu\u017cytki i place mr. 30; bud. mur. 6, z drzewa 8, p\u0142odozmian 11-polowy. Folw. ten w r. 1867 oddzielony od d\u00f3br Wielgie. R. 1789 K. nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Dzia\u0142y\u0144 i przynosi\u0142a 190 z\u0142. czynszu. 5.) K.,<\/b> w\u015b, nad rz. Son\u0105, pow. ciechanowski. gm. Barto\u0142dy, par. Pa\u0142uki, odl. O 13 w. od Ciechanowa, ma 8 dm., 72 mk., 280 mr. gruntu, 2 nieu\u017c. 6.) K.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka, odl. 16 w. od Maryampola, ma 5 dm., 90 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Klon\u00f3wka,<\/b> niem. Klonofken<\/i>, w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Klucz,<\/b> starodawny wyraz, oznacza\u0142 zar\u00f3wno narz\u0119dzie do zamykania jak i w ogole og\u00f3\u0142 z\u0142\u0105czonych w pewn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci (klucz \u017curawi, ogo\u0142 w\u0142o\u015bci stanowi\u0105cych jedn\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107); pokrewny z nim kluczka<\/i> by\u0142o to uszko z pomoc\u0105 w\u0119z\u0142a utworzone do chwytania czego\u015b, tak\u017ce stryczek i sid\u0142a. Klucz znaczy te\u017c zdr\u00f3j, \u017ar\u00f3d\u0142o. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kluickwethen,<\/b> Kluischen<\/i>, Kluischwethen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Klukowicze,<\/b> w\u015b, pow. brzeski, gub. grodz. By\u0142a tu kaplica b. parafii katol. Wielan\u00f3w.<\/p>\n

Klukowszczyzna<\/b> 1.) w\u015b i folw. nad rz. Kamionk\u0105, pow. konstantynowski, gm. Witulin, par. Bordzi\u0142\u00f3wka, okr. s\u0105d. Komarno; rozleg. mr<\/span>. 160, dm. 5, ludno\u015b\u0107 mk. 36; grun. dworskich mr. 296; w\u0142a\u015bciciel dr. Rad\u00adce\u00adwicz. By\u0142 tu folwark nale\u017c\u0105cy do ks. paulin\u00f3w w Le\u015bny, i w\u0142a\u015bciciel dzisiejszy, nabywszy go na licytacyi, nazwa\u0142 Jelizawet\u00f3wk\u0105<\/i> Na \u0142\u0105kach K. i Droblina \u017ar\u00f3d\u0142a rz. Bia\u0142ki. 2.) K.,<\/i> folw., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo; odleg. 50 w. od Maryampola; 2 dm., 24 mk.<\/p>\n

Klusy,<\/b> niem. Klaussen<\/i> al. Claussen<\/i>, w\u015b ko\u015bcielna, pow. \u0142ecki, dawn. ry\u0144ski. Szko\u0142a istnia\u0142a tu w przesz\u0142ym wieku. Ko\u015bci\u00f3\u0142, po \u0142acinie Clansula Mariana zwany, pi\u0119knie le\u017cy na wynios\u0142em wzg\u00f3rzu, mi\u0119dzy 3ma jeziorami, zbudowany 1szy raz podobno r. 1354, przetrwa\u0142 do r. 1754; tera\u017aniejsza nowa budowa doko\u0144czona przed kilku laty. Proboszczowie wspominani od po\u0142owy XVI w. R. 1640 pastor tutejszy Wi\u015bniewski odbywa\u0142 w ko\u015bciele przed zgromadzonym ludem egzorcyzm nad op\u0119tan\u0105 niewiast\u0105. Czart srodze zakl\u0119ty wyszed\u0142 i na znak zostawi\u0142 odbite w kamieniu przed wiekiemi drzwiami podobizny stopy swojej, kt\u00f3re ka\u017cdy z podziwieniem ogl\u0105da\u0142. R. 1660 w czasie wojny, litewsko tatarsko-polskie wojsko pl\u0105drowa\u0142o ko\u015bci\u00f3\u0142; chcieli ko\u015bci\u00f3\u0142 zburzy\u0107 i proboszcza zabi\u0107, ale gdy im o owym czarcie powiedzieli i znaki po nim pokazali, z przestrachu odeszli i \u017cadnej szkody wi\u0119cej nie uczynili. Zaj\u015bcie z owym czartem pastorowie zapisali w ko\u015bcielnych aktach i w\u0142adzy swojej o tem donosili. Kazania miewaj\u0105 tu polskie. Ob. T\u00f6ppen, Sagen und M\u00e4rchen in Masuren. 122. Obecnie kamie\u0144 z czartowskiemi stopami le\u017cy dalej odsuni\u0119ty na cmentarz. K. le\u017c\u0105 o 17 kil. od E\u0142ku, na w\u0105zkim przesmyku mi\u0119dzy jeziorem Lipie\u0144skiem i Krokszty\u0144skiam; 320 mk. ewan. m\u00f3wi\u0105cych po polsku. Stacya meteorologiczna i pocztowa.<\/p>\n

K\u0142aipeda,<\/b> ob. K\u0142ejpeda<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>K\u0142ajpeda<\/b> (litew.), niem. Memel<\/i>, miasto powiatowe na Litwie pruskiej, pod 55\u00b0 45′ p\u0142n. szr. i 38\u00b0 48′ wsch.-d\u0142. geogr., 7 metr. nad poziomem morza, nad t. z. k\u0142ajpedzk\u0105 cie\u015bnin\u0105<\/a>, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 zatok\u0119 kuro\u0144sk\u0105 z Ba\u0142tykiem i nad uj\u015bciem sp\u0142awnej tutaj i dla okr\u0119t\u00f3w morskich rzeki Dangi, o 21 kil. na p\u00f3\u0142noc, a 18 na wsch\u00f3d od granicy rosyjskiej odleg\u0142e, w piaszczystej nieurodzajnej r\u00f3wninie. Jest tu port morski, zabezpieczony kamiennemi groblami, obszerny port zimowy, latarnia portowa z sta\u0142ym ogniem i wie\u017ca obserwacyjna. Klimat tego najbardziej w pa\u0144stwie pruskiem na p\u00f3\u0142noc posuni\u0119tego miasta jest bardzo ostry, \u015brednia temperatura roczna wynosi + 5,25\u00b0 R\u00e9aum. Mszk. 19805, przewa\u017cnie ewangielicy (4,9% kat., 5,5% \u017cyd\u00f3w). W mie\u015bcie bardzo przewa\u017ca j\u0119zyk niemiecki, w okolicy w u\u017cyciu jest tylko litewski, a za cie\u015bnin\u0105, na przesmyku kuro\u0144skim j\u0119zyk kuro\u0144ski. G\u0142\u00f3wnemi sposobami zarobkowania s\u0105 tu handel i \u017cegluga. Warto\u015b\u0107 dowozu wynosi\u0142a 1876 r. morzem 6737000 marek, rzekami i kolej\u0105 13306000, razem 20043000 mrk.; warto\u015b\u0107 wywozu morzem 21342200 mrk., rzekami i kolej\u0105 4140500, razem 25482700 mrk. Obr\u00f3t w tym\u017ce roku 1876 by\u0142 nast\u0119puj\u0105cy: zbo\u017ca z kraju i z Rosyi 518328 centnar. za 4432420 marek; do Anglii, Niderland\u00f3w, Danii, Belgii i p\u00f3\u0142n. Niemiec 450059 ctnr. za 3957000 mrk.; lnu i konopi z Rosyi i z kraju 23851 ctnr. za 907000 mrk.; do Anglii, Francyi, Belgii i Niemiec 48009 ctn. za 1802300 mrk.; soli z Hiszpanii, Anglii, Francyi 290562 ctnr. za 327350 mrk., do Rosyi 571100 ctnr. za 680300 mrk.; kruszc\u00f3w, towar\u00f3w kruszcowych i machin z Anglii, Niemiec, Francyi, Szwecyi i Norwegii 35602 ctnr. za 773420 mrk., do Rosyi i w kraj 5066 ctnr. za 49480 mrk.; \u015bledzi z Anglii i Norwegii 25943 beczek za 681080 mrk. do Rosyi i w kraj 20144 beczek za 687420 mrk.; w\u0119gli kamiennych i koksu z Anglii 1235612 ctnr. za 1463000 mrk., do Rosyi i kraju 900000 ctnr. za 1180000 mrk.; drzewa i towar\u00f3w drewnianych z Rosyi i z prowincyi za 6394740 mrk., do Anglii, Francyi, Holandyi i Belgii za 14580140 mrk.; sk\u00f3r, szczeciny i w\u0142os\u00f3w z Rosyi i prowincyi 3016 ctnr. za 515440 mrk., do Niemiec i Anglii 2801 ctnr. za 529480 mrk.; cukru, faryny, syropu, towar\u00f3w kolonialnych, farb, wina, araku i koniaku z Anglii, Belgii, Holandyi, p\u00f3\u0142nocnych Niemiec 35939 et nr. za 1273340 mrk., do Rosyi i w prowincy\u0105 1910 ctnr. za 57300 mrk. W r. 1876 przyby\u0142o 1034 okr\u0119t\u00f3w, odesz\u0142o 1068, w przystani portowej by\u0142o na ko\u0144cu 1876 r. 77 okr\u0119t. \u017caglowych, 12 parowc\u00f3w. Regularne kursa parowcami odbywaj\u0105 si\u0119 po morzu do Szczecina, na zatoce i odnodze Niemna Rus do Tyl<\/span>\u017cy, przez zatok\u0119 (Gilge, kana\u0142 Fryderyka i Deime) i Prego\u0142\u0119<\/a> do Kr\u00f3lewca i k\u0105pieli morskich w Kranz. Z zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych: 3 warsztaty okr\u0119towe, 3 browary, 2 piece do wypalania wapna, 7 cegielni, 8 tartak\u00f3w, 1 fabryka myd\u0142a, 2 fabryki chemicznych preparat\u00f3w, odstawianych do Magdeburga i Szczecina, 2 gisernie i fabryki maszyn rolniczych i 1 miejska gazownia. W r. 1252 pobudowali tu kawalerowie mieczowi z Inflant zamek; istniej\u0105ca oko\u0142o niego osada otrzyma\u0142a 1254 lubeckie prawo miejskie i w ci\u0105gu wiek\u00f3w kilkakrotnie w wojnach \u017bmujdzin\u00f3w, Litwin\u00f3w, Polak\u00f3w, Szwed\u00f3w i Rosyan, i przez po\u017cary niszczon\u0105 by\u0142a. W r. 1807 przed i po pokoju tyl<\/span>\u017cyckim schroni\u0142a si\u0119 tu kr\u00f3lewska rodzina pruska. \u00d3wczesny kr\u00f3l Fryderyk Wilhelm III mieszka\u0142 z \u017con\u0105 kr\u00f3low\u0105 Ludwik\u0105 w dzisiejszym magistracie; ich synowia Wilhelm, dzisiejszy kr\u00f3l pruski i cesarz, nieboszczyk brat jego i poprzednik na tronie, mieszkali w dzisiejszym domu pocztowym; 4 i 5 pa\u017ad. 1854 r. spali\u0142a si\u0119 po\u0142owa miasta; w r. 1605 urodzi\u0142 si\u0119 tu niemiecki poeta Simon Dach, autor pi\u0119knych pie\u015bni ko\u015bcielnych. D. 11 czerwca 1863 r. wyl\u0105dowa\u0142a tu niefortunna wyprawa \u0141api\u0144skiego. [Teofil \u0141api\u0144ski zorganizowa\u0142 1863 r. nieudan\u0105 wypraw\u0119 morsk\u0105 z Londynu na statku \u201eWard Jackson\u201d z zamiarem dostarczenia broni i ochotnik\u00f3w do oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych na Litwie.]<\/span> Uwagi godne budynki s\u0105 ewang. ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana i ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Na obudwu stronach cie\u015bniny k\u0142ajpedzkiej s\u0105 fortyfikacyjne okopy: na sta\u0142ym l\u0105dzie w p\u00f3\u0142nocnej stronie za miastem i naprzeciwko na p\u00f3\u0142nocnym kra\u0144cu p\u00f3\u0142wyspu kuro\u0144skiego. Jest tu gimuazyum, 2 wy\u017csze szko\u0142y dla dziewcz\u0105t, szko\u0142a nawigacyjna; batalion fizyler\u00f3w 5 wschodnio-pruskiego pu\u0142ku nr. 41, komendantura, g\u0142\u00f3wny urz\u0105d celny, t. z. wy\u017cszy mistrz rybacki dla zatoki kuro\u0144skiej, komora handlowa, filia banku pa\u0144stwowego (1876 r. 106818000 mrk. obrotu), landratura i geometra powiatowy, s\u0105d okr\u0119gowy i ziemia\u0144ski z s\u0105dem przysi\u0119g\u0142ych, prokuratorya i 12 konsul\u00f3w (rosyj., ang., franc., hiszp., portugal., w\u0142oski, belg., holend., szwedzki, du\u0144ski, paraguajski i dla Stan\u00f3w Zjednoczonych); fabryka gazu o\u015bwietlaj\u0105cego. Stacya kolej., poczt. i telegraficzna, poczta osobowa do Pa\u0142\u0105gi na Litwie rosyjskiej i omnibus do Krotyngi, a do innych pomniejszych stacyj s\u0105siednich chodz\u0105 tylko poczty piesze listowe; do miejsc nad zatok\u0105 przew\u00f3z list\u00f3w i przesy\u0142ek odbywa si\u0119 \u0142\u00f3dkami lub parowcami. Jeden 7-dniowy jarmark kramny na rok zwykle w lipcu, 2 na byd\u0142o i konie w czerw. i pa\u017adz., targi co dzie\u0144. Wychodz\u0105 w. K. dwie gazety: Lietuwiszka Cejtunga (lit.) i Pakaju Pasles (lit. i niem.). Nazwa K., wed\u0142ug niezgodnych etymolog\u00f3w, ma znaczy\u0107: \u201ep\u0142askie miejsce\u201c albo \u201eb\u0142\u0119dne miejsce.\u201c J. B.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>K\u0142ajpedzka cie\u015bnina<\/b> albo Kuro\u0144ska<\/i>, niem. Memeler Tief<\/i>, w Prusach wsch., \u0142\u0105czy Baltyk z zatok\u0105 Kuro\u0144sk\u0105<\/a>, rozdziela za\u015b mierzej\u0119 Kuro\u0144sk\u0105<\/a> od sta\u0142ego l\u0105du. Imi\u0119 nosi od miasta handlowogo K\u0142ajpedy<\/a> (Memel), kt\u00f3re tu po\u0142o\u017cone. D\u0142uga oko\u0142o mili, szeroka 1200 st\u00f3p. Dawniej by\u0142a bez por\u00f3wnania szersz\u0105 i g\u0142\u0119bsz\u0105; jeszcze na pocz\u0105tku tego stulecia 3000 st\u00f3p by\u0142a szeroka, ale piaskiem z mierzei zwolna zawiana i nieszlamowana, staje si\u0119 coraz niebezpieczniajsz\u0105 dla statk\u00f3w. W\u0142a\u015bciwa g\u0142\u0119bsza nieco droga jest ju\u017c tylko 100 st\u00f3p szeroka. Dlatego trudna po niej \u017cegluga i niejeden okr\u0119t rozbije si\u0119 tu, mianowicie w czasie burz jesiennych i wiosennych. Obecnie wiele czyni\u0105 \u017ceby szkodliwym zawiejom piasku z mierzei koniec po\u0142o\u017cy\u0107; urz\u0105dzaj\u0105 r\u00f3\u017cne zapory, wzg\u00f3rza piaszczyste drzewami, ro\u015blinami zasadzaj\u0105 i t. d. Pomimo to, obawa co do utrzymania i u\u017cyteczno\u015bci cie\u015bniny nie jest ma\u0142a. Woda w cie\u015bninie jest s\u0142odka i do\u015b\u0107 daleko w morzu po ciemniejszym kolorze rozezna\u0107 j\u0105 mo\u017cna. Jeszcze niebezpieczniajszy jest port k<\/span>\u0142ajpedzki w cie\u015bninie przy mie\u015bcie K\u0142ajpedzie znajduj\u0105cy si\u0119: nie mija rok, \u017ceby tu po wystaj\u0105cych g\u0142azach i ryfach kilka, ba nieraz kilkana\u015bcie okr\u0119t\u00f3w nie ponios\u0142o szwanku. Ob. Otto Glagau, Littauan und die Littauer in Preussen, str. 167.<\/p>\n

K\u0142ampucie,<\/b> w\u015b i folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Olwlta, par. \u0141ankieliszki; odleg. 9 w. od Wy\u0142kowyszek; wie\u015b ma 6 dm. i 97 mk.; za\u015b folw. 2 dm., 7 mk. Por. K\u0142aukupie.<\/i>.<\/p>\n

K\u0142ampupie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki; odl. 27 w. od Maryampola, ma 13 dm.; 74 mk. Por. J\u00f3zefowo<\/i>.<\/p>\n

K\u0142aukupie,<\/b> folw. i w\u015b, pow. wy\u0142kowy<\/span>ski, gm. Olwita, par. \u0141ankieliszki. Wed\u0142ug Towarz. kred. ziems. rozleg\u0142e mr. 524, grunta orne i ogrody mr. 418, \u0142\u0105k mr. 70, pastwisk mr. 13, wody mr. 1, lasu 14, nieu\u017cytki i place mr. 8, bud. murow. 8, z drzewa 8, p\u0142odozmian 10-polowy; wiatrak i pok\u0142ady torfu. Wie\u015b K. osad 2, z gruntem mr. 1. Por. K\u0142ampucie<\/i>.<\/p>\n

K\u0142ejpeda,<\/b> w\u015b, i K\u0142ejpedka<\/i>, folw., pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny; odl. 24, w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 61 mk.; obecnie wie\u015b ma 10 dm., 154 mk.; za\u015b folw. 1 dm., 20 mk. Folw. K\u0142ejpedka i \u017belazkowizna rozleg\u0142e mr. 606: grunta orne i ogrody mr. 174, \u0142\u0105k mr. 214, pastwisk mr. 137, zaro\u015bli mr. 26, nieu\u017cytki i place mr. 55; nadto w r. 1818 odprzedano cz\u0119\u015bciowym nabywcom mr. 150; pok\u0142ady torfu i wapna. Dobra powy\u017csze od\u0142\u0105czone zosta\u0142y od d\u00f3br Ha\u0144cza (ob.) w r. 1870.<\/p>\n

<\/a>K\u0142odziowa,<\/b> rz., dop\u0142yw Sokoldy<\/a> z prawej strony.<\/p>\n

K\u0142ongie,<\/b> K\u0142\u0105gie<\/i>, w\u015b nad Niemnem, powy\u017cej Kruk\u00f3w, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. Poniemo\u0144. Odl. 48 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 9 dm., 128 mk.<\/p>\n

K\u0142opotka,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera, par. Bere<\/span><\/s>\u017cniki. Odl. 24 w. od Sejn. ma 1 dm. 11 mk. [3 km na p\u0142d. od \u0141o\u017adziej.]<\/span><\/p>\n

Kmietyszki<\/b> os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo (ob.), odl. 46 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dm., 10 mk.<\/p>\n

Kneifen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Krupiszki.<\/p>\n

Knia\u017ce,<\/b> Knia\u017cyce,\u2014 nazwy wielu wsi na Rusi, oznaczaj\u0105 miejscowo\u015bci, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy byli uwolnieni w \u015brednich wiekach od r\u00f3\u017cnych uci\u0105\u017cliwosci prawa ruskiego, ale za to mieli dostarcza\u0107 ksi\u0119ciu podw\u00f3d, byli wi\u0119c niejako na wy\u0142\u0105czn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 ksi\u0119cia. Cz\u0119sto nosz\u0105 mieszka\u0144cy nazwy i\u015bcie ksi\u0105\u017cece, przybrane od na\u00adz\u00adwisk ksi\u0105\u017c\u0105t, kt\u00f3rym ich przodkowie s\u0142u\u017cyli, co dawa\u0142o dawniej pow\u00f3d niekt\u00f3rym pisarzom do uwa\u017cania ich za podupad\u0142ych potomkow tych rod\u00f3w. Mac.<\/i><\/p>\n

Knia\u017cewodce,<\/b> wie\u015b, pow. grodzie\u0144ski, na praw. brzegu Niemna, poni\u017cej \u0141unna.<\/p>\n

Knis,<\/b> niem. Gneist<\/i>, w\u015b, pow. kiedy\u015b ry\u0144ski, obecnie lecki, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1539 s\u0105 tu sami Polacy. R. 1550 sprzedaje ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht Grzegorzowi Garnmaister 5 w\u0142. so\u0142eckich w K. za 250 grz. celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 55 w\u0142., po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Salpikiem, Pogorzelem czyli Koczarkami, Krzy\u017canami, D\u0105brow\u0105, Zalesiem, G\u0142\u0105bowem i jeziorem Guber. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 478.<\/p>\n

Knobenorth<\/b> (niem.), w\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Kruklanki.<\/p>\n

Knorydy,<\/b> w\u015b, pow. bielski, gub. grodz., rozleg\u0142o\u015bci w\u0142\u00f3k 30, w tem 5 w\u0142\u00f3k lasu, o 8 wiorst od kolei. W. W.<\/i><\/p>\n

Knyszewicze,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 14 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 60.<\/p>\n

Knyszyn,<\/b> miasto w pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adkim, n. rz. Jaskrzank\u0105, o 1011 wiorst od Petersburga, o 99 od Grodna a o 25 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00ads<\/span>to\u00adku odleg\u0142e; 2790 mk. Stacya kolei \u017celaznej brzesko-grajewskiej, na p\u00f3\u0142 drogi mi\u0119dzy Grajewem a Bia\u00ad\u0142ym\u00adsto\u00adkiem, o 51 w. od Grajewa. W liczbie ludno\u015bci 40 prawos\u0142., 857 katol., 83 ewang., 1797 izr., 13 mahom. St. poczt. K. le\u017cy o 6 w. od st. dr. \u017c. brz.-graj. K. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 kat. \u015bw. Jana Ewang., z muru 1520 r. wzniesiony przez ks. Miko\u0142aja Radziwi\u0142\u0142a. Parafia katol. dekanatu bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adkiego: dusz 6563. Filia w Krypnie. K. nale\u017ca\u0142 do Radziwi\u0142\u0142\u00f3w; z tych Miko\u0142aj, ksi\u0105\u017c\u0119 na Goni\u0105dzu i Medelach, biskup \u017cmudzki, miasto to darowa\u0142 kr\u00f3lowi Zygmuntowi I. Syn jego, Zygmunt August, jako kr\u00f3lewicz z upodobaniem tu przebywa\u0142, maj\u0105c wyborne knieje, bawi\u0105c si\u0119 \u0142owami na \u017cubry i inn\u0105 grub\u0105 zwierzyn\u0119; jako mi\u0142o\u015bnik wielki koni, utrzymywa\u0142 w K. stadnin\u0119 do 3000 sztuk wynosz\u0105c\u0105. Przebywa\u0142a w nim i Barbara, najukocha\u0144sza z jego ma\u0142\u017conek, po kt\u00f3rej zgonie wszystkie pokoje w K. kirem wybite by\u0142y, na znak wielkiej \u017ca\u0142oby owdowia\u0142ego kr\u00f3la. W czasie morowego powietrza w Litwie 1553 r. mieszka\u0142 tu Zygmunt August przez ca\u0142\u0105 zim\u0119, z trzeci\u0105 \u017con\u0105 Katarzyn\u0105, c\u00f3rk\u0105 cesarza Ferdynanda I. Zaj\u0119ty pomy\u015blno\u015bci\u0105 K., w r. 1568 obdarzy\u0142 go prawem magdeburskiem, ustanowi\u0142 targi i jarmarki, obywatelom miejscowym zapewni\u0142 doch\u00f3d i po\u017cytek z maj\u0105cej si\u0119 ich kosztem wystawi\u0107 \u0142a\u017ani, wagi i postrzygalni. Poleci\u0142 im, aby dla podniesienia miasta ulice wybrukowali, grobl\u0119 naprawili i drogi oraz ratusz zbudowali. Ostatnie chwile \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 ten kr\u00f3l w K., otoczony czarownicami i na\u0142o\u017cnicami, z kt\u00f3rych najwi\u0119cej podoba\u0142 sobie w pi\u0119knej Gi\u017cance, co mu przypomina\u0142a zmar\u0142\u0105 Barbar\u0119. Mniszech przy jej pomocy, wraz z pomocnikami swymi, okrad\u0142 skarbiec kr\u00f3lewski i tak opustoszy\u0142, \u017ce martwe zw\u0142oki kr\u00f3la, zmar\u0142ego w 52 roku \u017cycia, d. 7 lipca 1572 r., nie by\u0142o w co przybra\u0107. Wielki Jan Zamoyski, b\u0119d\u0105c starost\u0105 knyszy\u0144skim, przemieszkiwa\u0142 w r. 1580 w dawnym dworze kr\u00f3lewskim. Wsp\u00f3\u0142czesny Aleksander Gwagnin daje opis K.: \u201eMiasto drewniane, w r\u00f3wninie mi\u0119dzy jeziorami i ka\u0142u\u017cami b\u0142otnemi le\u017cy. Dw\u00f3r w nim kr\u00f3lewski i ogr\u00f3d bardzo szeroki, kt\u00f3ry pospolicie zowi\u0105 zwierzy\u0144cem, sadzawek w nim pe\u0142no i zwierz\u0105t rozmaitych, albowiem tam wszelakie \u0142owy zwierzynne najcz\u0119\u015bciej bywaj\u0105.\u201c Przemieszkiwa\u0142 tu w r. 1630 kr\u00f3lewicz W\u0142adys\u0142aw, chroni\u0105c si\u0119 przed morow\u0105 zaraz\u0105. W ci\u0119\u017ckich dla narodu przygodach, starostwo knyszy\u0144skie wypuszczone zosta\u0142o w zastaw, za sum\u0119 553,444 z\u0142p. Wykupiwszy je Jan Gni\u0144ski, wojewoda che\u0142mi\u0144ski, od Orsettich, ust\u0105pi\u0142 rzeczypospolitej 100,000 z\u0142p., co zawdzi\u0119czaj\u0105c sejm 1676 r. dozwoli\u0142 mu i jego potomkom do \u00f3smego pokolenia wytrzymywa\u0107 ta dobra. \u201ePo ekspiracyi za\u015b, wyra\u017ca uchwa\u0142a, o\u015bmiorga do\u017cywocia potomk\u00f3w wojewody, per lineam descendentem po sobie id\u0105cych, suma oryginalna ma upada\u0107 i dobra do dyspozycyi kr\u00f3l\u00f3w wraca\u0107 si\u0119 maj\u0105.\u201c W roku 1765 dzier\u017cy\u0142 starostwo knyszy\u0144skie Tomasz Czapski i wnosi\u0142 do skarbu rocznej kwarty z\u0142p. 12,471, miasto za\u015b pod\u0142ug taryfy z r. 1775 liczy\u0142o 227 dom\u00f3w (Staro\u017cytna Polska, tom II). Nie masz tu ju\u017c \u015bladu dworu kr\u00f3lewskiego, gdzie zako\u0144czy\u0142 \u017cycie Zygmunt August, znikn\u0119\u0142y pyszne ogrody i zwierzyniec, kt\u00f3re go otacza\u0142y; podania starc\u00f3w wskazuj\u0105 tylko miejsca, w kt\u00f3rych istnia\u0142y. Zachowa\u0142 si\u0119 z dawnych wiek\u00f3w staw zwany Czechowizn\u0105; lud okoliczny m\u00f3wi wedle tradycyi ojc\u00f3w swoich, \u017ce dyabe\u0142, na rozkaz s\u0142awnego czarownika Twardowskiego, w jednej nocy go wykopa\u0142 i wod\u0105 nape\u0142ni\u0142. Niegrodowe starostwo knyszy\u0144skie albo le\u015bnickie, w wojew\u00f3dztwie pod\u00adla\u00ads\u00adkiem, w ziemi biel\u00adskiej, pod\u0142ug lustracyi z roku 1664 by\u0142o zastawione braciom Orsettim i zalicza\u0142o si\u0119 do niego: miasto Knyszyn, oraz wsie: Chrabo\u0142y, Jaskra, Czarna, Przytu\u0142y, Czechowizna, Krypno, Zastacze, Ruda, D\u0142ugo\u0142\u0119ka, Rekle, Brzozowa, Bobr\u00f3wka, Romejki, Ja\u015bwi\u0142<\/span>y, Zabiela, Ja\u0107wie\u017c, Boguszewo, Zalesie, Gi\u0144cze i wiele innych, wreszcie miasto Goni\u0105dz, najwi\u0119ksze w koronie le\u015bnictwo knyszy\u0144skie i dwie dzier\u017cawy: tajnoska i kobelnicka.<\/p>\n

Knyszyn,<\/b> mstko i dobra, pow. bia\u0142ostocki, gm. Krypno. Mstko ma 5487 mk., 1128 dz. miejskiej, 98 cerk. i 38 ko\u015bc.; dobra, hr. Krasi\u0144skich, z fol. 3320 dz. (1883 lasu). Parafia praw., dek. (b\u0142agoczynia) bia\u0142ostockiego, 326 dusz. W r. 1833 w\u0142asno\u015b\u0107 gen. Wincentego hr. Krasi\u0144skiego, z kt\u00f3rego inicyatywy powsta\u0142a tu fabryka sukienna r. 1832. Opis poda\u0142 \u201eKur. Litewski\u201c (r. 1833 nr. 71). Mia\u0142a 19 warsztat\u00f3w, majstr\u00f3w i podmajstr\u00f3w 79, sprowadzonych z Kr\u00f3lestwa Polskiego (Knyszyn nalexa\u0142 w\u00f3wczas do Obwodu Bia\u0142ostockiego). Do 1 maja r. 1833 wyrobiono w niej sukna w kolorach: czarnym, granatowym, ciemno-zielonym i szaraczkowym 13,225 arszyn\u00f3w. Z tego sprzedano i wys\u0142ano wewn\u0105trz Rosyi 11,400 arszyn\u00f3w. Hr. Krasi\u0144ski sprowadzi\u0142 tu fabrykanta Augusta Lang\u00e9go z ca\u0142ym gronem majstr\u00f3w i robotnik\u00f3w z rodzinami. Za wstawieniem dziedzica, cesarz Miko\u0142aj I uwolni\u0142 K. na lat 10 od kwaterunku wojska.<\/span><\/p>\n

<\/a>Knyszy\u0144skie,<\/b> jez., ob. <\/i>Augustowskie<\/a><\/i> jez.<\/p>\n

Kobeldziszki,<\/b> albo Kobelda<\/i>, al. Kubeldzie<\/i>, os., pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera, par. Ber\u017cniki, odl. 8 w. od Sejn, ma 3 dm., 26 mk. Jest tu m\u0142yn wodny i folusz.<\/p>\n

Koboski<\/b>, w\u015b, pow. bielski, gub. grodz.<\/p>\n

Kobry\u0144,<\/b> m. pow. gub. grodzie\u0144skiej, nad rz. Muchawcem i rz. Kobrynk\u0105, z b\u0142ot dywi\u0144skich wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105, o 225 w. od Grodna, ma st. dr. \u017cel. pi\u0144sko-\u017cabi\u0144skiej, o 22 w. od \u017babinki, o 114 w. od Pi\u0144ska. R. 1878 by\u0142o tu 7789 mk., tj. 4405 m\u0119\u017c., 3384 kob., 2876 praw., 473 kat., 4431 izrael. 9 mah. R. 1817 by\u0142o dm. 326, 4 mur., ludn. 1427, 899 \u017cyd.; 5 ko\u015bcio\u0142\u00f3w: 1 kat., 4 praw., 16 \u017cydowskich; fabryk i zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych 25, produkuj\u0105cych na summ\u0119 9,600 rs. i daj\u0105cych zatrudnienie 35 robotnikom; dm. mieszkalnych 1100 (mur. 18) a wszystkich budynk\u00f3w 1280 (mur. 180); mk. chrze\u015bcianie rolnicy, a \u017cydzi kupcy i rzemie\u015blnicy. Handel zbo\u017cem. Sol\u0105, okowit\u0105, drzewem i ko\u015b\u0107mi; 6 jarmark\u00f3w; 197 sklep\u00f3w. Par. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. Wniebowz. N. P. M., kosztem parafian 1845 z kamienia wzniesiony. Parafia katol. dekanatu kobrynskiego: dusz 5125 (?). Dekanat kobry\u0144ski w pow. kobry\u0144skim ma tylko 2 parafie: Kobry\u0144 i Jan\u00f3w: dusz razem 6,694. W r. 1863 parafij 8: Kobry\u0144, Jan\u00f3w (Iwanowo), Horodec, Braszewicze, Bezdzie\u017c, Zbirohi, Dywin i Krupczyce; dusz razem: 5905 by\u0142o. Paraf. K. ma powierzchni\u0119 p\u0142ask\u0105 z pag\u00f3rkami, lasy, b\u0142ota, grunt lekki \u017cwirowaty; rzeki: Muchawiec, Mucha, Horodecznianka, Szawentka, Szewnia, Po\u0142onna, Turosa, Tro\u015bcianica, Kanina (Lachnicki). Dawna to jest, pisze Bali\u0144ski, osada s\u0142owia\u0144ska i dawny zamek, kt\u00f3ry wznie\u015bli mo\u017ce kniaziowie od ksi\u0105\u017c\u0105t wo\u0142y\u0144skich pochodz\u0105cy. W\u0142odzimierz Wasilkowicz ks. w\u0142odzimirsko-wo\u0142y\u0144ski zapisa\u0142 w r. 1286 dwoma testamentami \u017conie swojej Oldze Roman\u00f3wnie Kobry\u0144 i Horodel z mytem. P\u00f3\u017aniej kniaziowie zale\u017cnie od zwierzchnictwa w. ksi\u0105\u017c\u0105t Litwy tu panuj\u0105cy, byli ju\u017c z ro\u00addu Olgierdowego, co od syna jego W\u0142odzimierza ks. kijowskiego pochodzili. Z pocz\u0105tku K. razem z Pi\u0144skiem w jednem r\u0119ku zostawa\u0142y; zdaje si\u0119, \u017ce i za Jagie\u0142\u0142y trwa\u0142 jeszcze r\u00f3d ksi\u0105\u017c\u0105t kobry\u0144skich, i nie pr\u0119dzej wygas\u0142, jak pod Zygmuntem I. Iwan Siemionowicz ks. kobry\u0144ski, dzier\u017cawca ca\u0142ej ziemi \u017cmudzkiej, i \u017cona jego Teodora, wydali przywilej w K. pisany dla cerkwi pru\u017ca\u0144skiej. Oko\u0142o 1497 r. fundowali oni dla mnich\u00f3w wschodniego obrz\u0105dku w K. monastyr \u015bw. Spasa, z nadaniem dziesi\u0105tej miarki z m\u0142yna na Kobrynce, a dziesi\u0105tej kopy ze wszelkiego zbo\u017ca z zamku, i 16 miednic miodu, oraz dw\u00f3ch karczem w mie\u015bcie. Na pocz\u0105tku wieku XVI zga\u015bli oboje ksi\u0119stwo, nie zostawiaj\u0105c, jak si\u0119 zdaje, potomstwa, i w cerkwi pomienionego klasztoru zostali pogrzebani, a Zygmunt I, jak wiele innych dzielnic ksi\u0105\u017c\u0119cych w Litwie, zjednoczy\u0142 ksi\u0119stwo kobry\u0144skie z pa\u0144stwem swojem, wcieliwszy ten kraik pod nazwaniem powiatu do wtwa pod\u00adla\u00ads\u00adkie\u00adgo; dopiero za\u015b 1569 roku, przy utworzeniu nowego wtwa, zacz\u0105\u0142 K. nale\u017ce\u0107 do Brze\u015bcia. Zygmunt I nada\u0142 jednak to miasto w do\u017cywocie Wac\u0142. Kostewiczowi marsza\u0142kowi, a 1519 r. zastrzeg\u0142: \u017ce po jego zgonie zamek z ekonomi\u0105 obejmie kr\u00f3lowa Bona. Ju\u017c wtedy znajdowa\u0142 si\u0119 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 rzym. kat. pod wezwaniem \u015bw. Hieronima ze szpitalem, poniewa\u017c \u00f3w donataryusz Kostewicz, czyli raczej Ko\u015bciewicz, fundowa\u0142 przy nim altary\u0105 \u015b. Anny. Oko\u0142o 1549 roku obj\u0119\u0142a Bona bogate starostwo kobry\u0144skie, i u\u017cywa\u0142a dochod\u00f3w jego a\u017c do wyjazdu swego do W\u0142och 1556 r. W aktach miejskich znajduje si\u0119 list jej dany w Grodnie 20 grudnia 1552 r. do starosty kobry\u0144skiego Stan. Chwal\u00adczew\u00adskie\u00adgo, z rozkazaniem: aby zas\u0142u\u017conemu przy dworze jej z\u0142otnikowi, Piotrowi Neapolita\u0144czykowi, wyznaczy\u0142 plac dostatni na budowanie domu i zagrodzenie i ogrodu, gdzieby m\u00f3g\u0142 swobodnie zajmowa\u0107 si\u0119 swojem rzemios\u0142em. W\u0142och ten i nast\u0119pcy jego uwolnieni zostali od wszelkich podatk\u00f3w miejskich i zamkowych; starosta wyznaczy\u0142 mu plac nad Kobrynk\u0105, na rozkaz za\u015b kr\u00f3lowej dom dla niego przez w\u0142o\u015bcian ekonomii zosta\u0142 zbudowany. Zapewne po wyje\u017adzie Bony, zacz\u0105\u0142 Kobry\u0144 z ca\u0142\u0105 maj\u0119tno\u015bci\u0105 nale\u017ce\u0107 do sto\u0142u kr\u00f3lewskiego. R. 1563 Dymitr Sapieha, zes\u0142any od Zyg. Augusta, dope\u0142ni\u0142 lustracyi ekonomii. Z niej wida\u0107, \u017ce miasto posiada\u0142o 130 w\u0142\u00f3k ziemi, z kt\u00f3rych 78 by\u0142y podleg\u0142e op\u0142acie czynszu, z ka\u017cdej po gr. 30, a za t\u0142oki po gr. 12; w\u0142\u00f3k za\u015b 22 by\u0142o zupe\u0142nie wolnych od wszelkich op\u0142at i powinno\u015bci, t. j. na urz\u0105d zamkowy w\u0142\u00f3k 3, ihumena 2, dyakon\u00f3w cerkwi Spaskiej 2, na trzy cerkwie: Przeczystej, Piotrowsk\u0105 i \u015bw. Miko\u0142aja w\u0142\u00f3k 6, na w\u00f3jtostwo 1, na puszkarstwo 1, na mularstwo 1, kowalstwo 1, rybo\u0142\u00f3stwo 2, i t. d. Ostatnie za\u015b w\u0142\u00f3k 30 policzone s\u0105 miastu, jako naddatek, dla b\u0142ot i nieu\u017cytk\u00f3w, bez \u017cadnej op\u0142aty. Ulice miasta by\u0142y nast\u0119pne: Czarnawczycka, Rate\u0144ska, Pi\u0144ska, przy kt\u00f3rej 28 plac\u00f3w, jako nale\u017c\u0105ce do plebanii, wolne od wszelkiej op\u0142aty; B\u0142ocka nad Kobrynk\u0105, Ostrom\u0119cka i Brzeska, obie za Muchawcem. Opr\u00f3cz czterech cerkwi ruskich, wymieniony w lustracyi ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny katolicki przy ul. Pi\u0144skiej. Zamek by\u0142 drewniany i mocno nadrujnowany. Inwentarz r. 1597 taki jego podaje opis: sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dw\u00f3ch zamk\u00f3w: g\u00f3rnego i dolnego; ka\u017cdy z nich otoczony by\u0142 wa\u0142ami i wie\u017cami, do kt\u00f3rych prowadzi\u0142y bramy z mostami zwodzonemi. Uzbrojenie ca\u0142ej warowni liche, zaledwo oko\u0142o 20 dzia\u0142 i mo\u017adzierz\u00f3w by\u0142o i tyle\u017c rusznic, a kul \u017celaznych i kamiennych po 3 kopy; dozorc\u0105 tego rynsztunku wojennego by\u0142 puszkarz, maj\u0105cy takie obowi\u0105zek robienia corocznie po kilka rusznic. Po zgonie Stefana Batorego ekonomia oddana zosta\u0142a przez stany kr\u00f3lestwa w oprawie kr\u00f3lowej Annie Jagielonce, pozosta\u0142ej po nim wdowie. Ona to, troskliwa o pomy\u015blno\u015b\u0107 tego wszystkiego co j\u0105 otacza\u0142o, przybywszy 1589 r. do Kobrynia, wyzwoli\u0142a miasto z pod praw ziemskich i obdarzy\u0142a je przywilejem 5 stycznia, zapewniaj\u0105cym swobody municypalne prawa magdeburskiego; zyska\u0142 oraz Kobry\u0144 wolny wr\u0119b do puszczy na opa\u0142 i budow\u0119, mianowicie ratusza, jarmarki na Narodzenie P. Maryi i na Trzy kr\u00f3le, targi co poniedzia\u0142ek, a w dodatku za herb: wizerunek \u015bw. Anny; szla\u00adch\u00adta, posiadaj\u0105ca domy, prawu z miejskiemu mia\u0142a odt\u0105d ulega\u0107; \u017bydzi za\u015b co do korzy\u015bci handlowych r\u00f3wny udzia\u0142 z chrze\u015bcia\u0144skiemi mieszczany otrzymali. O nich jednak Zygmunt III, potwierdzaj\u0105c przywilej t. r., zupe\u0142nie zamilcza\u0142. \u015amier\u0107 Anny Jagielonki przenios\u0142a posiadanie ekonomii w oprawie do kr\u00f3lowej Konstancyi \u017cony Zygmunta III. Rewizya tych d\u00f3br, r. 1618 dokonana, okazuje: \u017ce przywilej od poprzedniczki nadany, niewiele jeszcze na dobry byt i porz\u0105dek wp\u0142yn\u0105\u0142; wszak\u017ce doch\u00f3d z samego miasta by\u0142 znaczny, bo 788 kop lit. przenosi\u0142. R. 1626 pami\u0119tny jest dla Kobrynia odprawianiem synodu 6 wrze\u015bnia przez duchowie\u0144stwo unickie pod przowodnictwem metropolity J\u00f3zefa Welamina Rudzkiego. Sk\u0142adali to zgromadzenie biskupi: Joachim w\u0142odzimierski i brzeski, Jeremiasz ostrogski i \u0142ucki, Grzeg\u00f3rz pi\u0144ski i i<\/span><\/s> turowski, Leon smole\u0144ski i czernichowski, Atanazy przemyski i samborski, oraz Antoni arcybiskup po\u0142ocki. Na tym synodzie, kt\u00f3rego ustawy potwierdzi\u0142 r. 1629 papie\u017c Urban VII, postanowiono ze sk\u0142adek duchowie\u0144stwa za\u0142o\u017cy\u0107 seminaryum dla ksi\u0119\u017cy wyznania greckiego w metropolii kijowskiej. Zatrzyma\u0142 si\u0119 tu Jan Kazimierz 1653 r. czas niejaki\u015b przy ko\u0144cu lutego, jad\u0105c z Grodna, a we dwa lata potem Szwedzi zrabowali i spalili miasto. R. 1662 usadowi\u0142o si\u0119 pod Kobryniem wojsko litewskie, kt\u00f3re si\u0119 pod marsza\u0142kiem \u017beromskim skonfederowa\u0142o z powodu niewyp\u0142aconego mu \u017co\u0142du, i pomimo wys\u0142anych do siebie komisyj, dop\u00f3ty w zwi\u0105zku trwa\u0142o, a\u017c p\u00f3ki kr\u00f3l nie uczyni\u0142 z niem pewnego uk\u0142adu. Upadek miasta tak by\u0142 wielki, \u017ce opr\u00f3cz Jana Kazimierza, nast\u0119pnie po nim Jan III r. 1689 uwolni\u0142 mieszczan od poczty W. Ks. Lit., ratusz za\u015b, jako zupe\u0142nie zrujnowany, od wszelkich podatk\u00f3w i egzakcyj. August II, potwierdzaj\u0105c dawne przywileje 1701 r. te\u017c same swobody mieszka\u0144com jego na d\u0142u\u017cszy czas zapewni\u0142. Pomimo tego, tak dalece upad\u0142 Kobry\u0144 i zupe\u0142nie przyszed\u0142 do ub\u00f3stwa, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 mi\u0119dzy mieszczanami zdolnych os\u00f3b do piastowania urz\u0119d\u00f3w pod\u0142ug praw magdeburskich. W aktach magistratu znajduje si\u0119 pod 25 czerwca 1710 r. zapisane postanowienie: i\u017c kiedy b\u0119d\u0105 zasiadali na s\u0105dy ka\u017cdej \u015brody i pi\u0105tku, wed\u0142ug zwyczaju i praw postanowionych, powinni trze\u017awo zasiada\u0107 wszyscy, w\u00f3dki nie pij\u0105c, pod win\u0105 kop. dw\u00f3ch na J. P. w\u00f3jta i w turmie siedzeniem dni trzy. R. 1706 pojmawszy Szwedzi 3 burmistrz\u00f3w, zagrozili: \u017ce nietylko ich na gard\u0142o ska\u017c<\/span>\u0105, ale miasto z ko\u015bcio\u0142ami i cerkwiami ogniem zniszcz\u0105, je\u017celi na\u0142o\u017conej kontrybucyi nie wyp\u0142ac\u0105; zebrana 13 czerwca ca\u0142a gromada miejska, postanowi\u0142a po tynfie od ka\u017cdej g\u0142owy obojej p\u0142ci z mieszczan, a po 2 tynfy od postronnych. Do uzupe\u0142nienia kl\u0119sk spad\u0142ych na Kobry\u0144, powietrze morowe 1711 r. znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci wygubi\u0142o, a po\u017car t. r. przypad\u0142y, wi\u0119ksz\u0105 po\u0142ow\u0119 dom\u00f3w w popi\u00f3\u0142 obr\u00f3ci\u0142. Takim sposobem do ostatniego upadku przyprowadzone miasto, postrada\u0142o wreszcie r. 1766 w skutek ustawy sejmowej, prawo magdeburskie, raz nazawsze b\u0119d\u0105c przy\u0142\u0105czonem do d\u00f3br sto\u0142owych ekonomii brzeskiej. Z rozporz\u0105dzenia podskarbiego N. L. Antoniego Tyzenhauza, za\u0142o\u017cono r. 1768 pod samym Kobryniem folwark zwany Guberni\u0105, dok\u0105d si\u0119 przeni\u00f3s\u0142 zarz\u0105d klucza kobry\u0144skiego; i od tego czasu nast\u0105pi\u0142o zupe\u0142ne zamku dawnego opuszczenie; powsta\u0142a za\u015b nowa ulica Gubernia\u0144ska do Gubernii wiod\u0105ca (Klucz kobry\u0144ski, zawieraj\u0105cy dusz m\u0119zkich 6,922, darowany zosta\u0142 przez ces. Katarzyn\u0119 1795 r., feldmarsz. Suworow, z wyj\u0105tkiem miasta, kt\u00f3re, na przedstawienie jenara\u0142guber. Litwy k\u015b. Repnina, obr\u00f3cone zosta\u0142o na miasto powiatowe gubernii grodzie\u0144skiej. Jednak\u017ce 1796 r. zamek z obszernem podzamczem oddano na w\u0142asno\u015b\u0107 ks. Suworowa, kt\u00f3ry kaza\u0142 go zupe\u0142nie rozebra\u0107, sam za\u015b mieszka\u0142 w Gubernii, dop\u00f3ki nie zosta\u0142 wezwany od cesarza Paw\u0142a do Petersburga. Syn feldmarsza\u0142ka Arkadyusz rozprzeda\u0142 cz\u0119\u015bciami r\u00f3\u017cnym osobom ogromne dobra kobry\u0144skie). Udaj\u0105c si\u0119 Stan. August na sejm grodzie\u0144ski 1784 r.<\/span>, przyby\u0142 tu 3 wrze\u015bnia. Przed miastem spotykali kr\u00f3la Imci mieszczanie, dalej \u017bydzi, kt\u00f3rych rabin dziwack\u0105 mow\u0105 swoj\u0105 mocno N. Pana zabawi\u0142. Ofiarowali oni g\u0142ow\u0119 cukru, niebiesk\u0105 matery\u0105 otoczon\u0105 bitemi ze srebra i poz\u0142acanemi literami, s\u0142owa jakie\u015b hebrajskie wyra\u017caj\u0105cemi. R. 1812 w lipcu Lambert pobi\u0142 pod K. Francuz\u00f3w (Sas\u00f3w). Pow. kobry\u0144ski<\/i> zajmuje 46453 w. kw.; mk. 118599; kat. 2808 (?), praw. 100893, \u017cyd. 12389, prot. 99; posiada ko\u015bcio\u0142\u00f3w kat. i kaplic 3, praw. 84, \u017cyd\u00f3w. 23, protest. 1; fabryk i zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych 43 produkuj\u0105cych na summ\u0119 167,618 rubli. Powiat dzieli si\u0119 na 5 okr\u0119g\u00f3w administracyjnych: 1 okr\u0105g posiada gminy: pruskowsk\u0105, rzycznia\u0144sk\u0105, zbirohowsk\u0105, sechnowiersk\u0105, strzygowsk\u0105, kozick\u0105, podlask\u0105, zalesk\u0105; 2 okr\u0105g: dywi\u0144sk\u0105, mokrza\u0144sk\u0105, wierzholesk\u0105, b\u0142ock\u0105, oziack\u0105; 3 okr\u0105g: antopolsk\u0105, wo\u0142owelsk\u0105, imieni\u0144sk\u0105, zielowsk\u0105, s\u0142owsk\u0105, horodeck\u0105; 4 okr\u0105g: drohiczy\u0144sk\u0105, chomsk\u0105, bezdziesk\u0105, opolsk\u0105, braszowiersk\u0105, osowieck\u0105, 5 okr\u0105g: janowsk\u0105, worocewick\u0105, odry\u017cy\u0144sk\u0105, motolsk\u0105, dru\u017cy\u0142owieck\u0105, osownieck\u0105. Pr\u00f3cz tego dzieli si\u0119 na parafie katolickie 2: kobry\u0144sk\u0105 i janowsk\u0105; stacye pocztowe: kobry\u0144ska, drohiczy\u0144ska, chomska, janowska, horodecka, piotrowicka; miasteczek opr\u00f3cz Kobrynia: Dywin, Horodec, Antopol, Drohiczyn, Chomsk, Motol, Iwanowo (po polsku Janowo). Po\u0142o\u017cenie nizkie, mokre,<\/span> \u2153 zasiana, reszta \u0142\u0105ki, las\u00f3w \u00bc ca\u0142ej przestrzeni. Przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powiatu przep\u0142ywa Muchawiec, a dalej przechodzi w kana\u0142 dnieprowsko-buski, i idzie wzd\u0142u\u017c dop\u00f3ki nie po\u0142\u0105czy si\u0119 z Prypeci\u0105 w powiecie pi\u0144skim. Na 425417 dzies., rozl. jest 26061 rz\u0105dowej, 72809 las\u00f3w. Fabryk w\u00f3dki 11 z prod. 127775 rs.; browar 1 z prod. 1400 rs.; oleju 8 z prod. 6841 rs.; sk\u00f3r 9 z prod. 10859; szk\u0142a 1 z prod. 1000; cegiel\u0144 5 z prod. 10605 rs.; miedzi 8 z produkt 2344. Okr\u0119gi: Chodosy, Dywin, Antopol, Drohiczyn, Jan\u00f3w; gmin 31. Roku 1857 powiat mia\u0142 26 gmin wiejskich; 340 wsi, 25374 w\u0142o\u015bcian-m\u0119\u017cczyzn, 302 obyw. ziem. Mia\u0142 5 dekanat\u00f3w prawos\u0142.: kobry\u0144ski, antopolski, janowski, czarnawczycki, bezdzieski; parafij 64, dusz 81,699. Dekanat kobry\u0144ski mia\u0142 parafij 15, wiernych 16,358. Miejscowo\u015b\u0107 wog\u00f3le nizka i p\u0142aska; gleba szczeg\u00f3lniej w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci powiatu urodzajna. Gospodarstwo z ma\u0142emi wyj\u0105tkami rutyniczne 3-polowe, daj\u0105ce jednak pomy\u015blne rezultaty. Przemys\u0142 w samym Kobryniu \u017caden, przemaga zdu\u0144stwo, szewctwo i garbarstwo, wyroby tanie lecz z\u0142e. Handel ogranicza si\u0119 do wyzyskiwania na zbo\u017cu i systematycznego t\u0119pienia las\u00f3w, kt\u00f3ra to spekulacya sowicie op\u0142aca si\u0119 handlarzom; zamo\u017cno\u015bci\u0105 i przedsi\u0119bierstwem odznaczaj\u0105 si\u0119 \u017bydzi antopolcy. \u017bycie spo\u0142eczne zawarte w k\u00f3\u0142kach domowych; pracy du\u017co, oszcz\u0119dno\u015b\u0107 \u015brednia; u wi\u0119kszo\u015bci ziemian dobrobyt widoczny, a przynajmniej mo\u017cebny; mniejszo\u015b\u0107, w braku silnej woli i ch\u0119ci do pracy, w\u0142asno\u015b\u0107 ziemsk\u0105 wydzier\u017cawia, gotuj\u0105c sobie pewn\u0105 ruin\u0119. Spora ilo\u015b\u0107 dom\u00f3w, w czasach przej\u015bciowych reformy, pad\u0142a ofiar\u0105 lichwy. Ludno\u015b\u0107 o\u015bwiace\u0144sz\u0105 stanowi stan szla\u00adche\u00adc\u00adki, rod\u00f3w historycznych i fortun kolosalnych niema, ziemianie za\u015b \u015bredniej zamo\u017cno\u015bci na jednej lub kilku wsiach przewa\u017caj\u0105, dzier\u017c\u0105c takowe w spadku lub w dorobku. O\u015bwiata w powiecie niemo\u017cebna; opr\u00f3cz 2-klasowej szk\u00f3\u0142ki powiatowej i tak zwanych szk\u00f3\u0142 ludowych elementarnych, \u017cadnych zak\u0142ad\u00f3w niema. W gimnazyach pogranicznych kr\u00f3lestwa, przewaga tutejszej m\u0142odzie\u017cy. Posi\u0142ek umys\u0142owy powszechnie czerpany z Warszawy, belletrystyka i illustracye przewa\u017caj\u0105. W\u0142o\u015bcianie pracowici lecz bez o\u015bwiaty. F. S.<\/i><\/p>\n

Kobry\u0144ski kana\u0142,<\/b> albo Horodecki<\/i>, ob. Horodec<\/i>.<\/p>\n

Kobry\u0144ski R\u00f3w,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Muchawca.<\/p>\n

Kobusy,<\/b> niem. Kobussen<\/i>, dobra, pow. ja\u0144sborski, st. p. Ja\u0144sbork.<\/p>\n

Kobyla,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. bielski gub. grodzie\u0144skiej, par. pierlejewska.<\/p>\n

Kobylaki,<\/b> w\u015b i folw., pow. wo\u0142kowyski.<\/p>\n

Kobyli k\u0105t,<\/b> wie\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r, odl. 15 w. od Augustowa. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dom., 46 mk.; obecnie 2 dm., 40 mk.<\/p>\n

Kobylin,<\/b> niem. Kobylinnen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, na pruskich Mazurach, poczta Prostki; od pocz\u0105tku przez osadnik\u00f3w polskich zabudowana. R. 1529 Jan i Filip Kobyli\u0144scy i ich szwagier Jan Wysocki otrzymali K. z 50 w\u0142\u00f3kami na prawie che\u0142mi\u0144skiem. R. 1553 Kobylin, Krupin, So\u0142tmany i Popowo by\u0142y w posiadaniu Fi\u00adli\u00adpa Ko\u00adby\u00adli\u0144\u00adskie\u00adgo, s\u0119dziego ziemskiego. R. 1560 kupuj\u0105 Jan, Walenty, Tomasz i Balcer Kobyli\u0144scy 22 mr. mi\u0119dzy So\u0142tmanami, Popowem i Krupinem. W nast\u0119pnych czasach posiadaj\u0105 Kobylin: Mor\u00adszty\u00adno\u00adwie, Sie\u00adra\u00adkow\u00adscy, Cie\u00adsiel\u00adscy, So\u00adko\u00ad\u0142ow\u00adscy, Wil\u00adkow\u00adscy, Wy\u00adsoc\u00adcy i inni. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 462.<\/p>\n

Kobylin,<\/b> dawniej Kobylino<\/i>, za\u0142o\u017cony w 1 \u0107wierci XV wieku z nadania ksi\u0119cia mazowieckiego Janusza I przez osadnik\u00f3w mazowieckich pochodzenia pruskiego lub ja\u0107wieskiego, kt\u00f3rym nadano herb \u201ePrus\u201c. W 1448 roku powsta\u0142a pierwsza parafia, a obecny ko\u015bci\u00f3\u0142 w stylu neogotyckim pochodzi z lat 1898\u20141904. Na cmentarzu parafialnym znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c neogotycka kaplica z 1862 roku.<\/span><\/p>\n

Kobylinen<\/b> (niem.). pow. \u0142ecki, ob. Kobylin<\/i>.<\/p>\n

Kobyliny,<\/b> niem. Kobylinnen<\/i>, pow. \u0142ecki, st. p. Prostki, ob. Kobylin<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kobylno<\/b> al. Kobylino<\/i>, w\u015b, pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w<\/a>, par. Filip\u00f3w. Odl. 18 w. od Suwa\u0142k, ma 2 dm., 24 mk. [Na p\u0142n.-zach. od Bartnej Gory.]<\/span><\/p>\n

Koby\u0142a,<\/b> pierwotna nazwa klaczy, a zarazem i przezwisko bardzo rozpowszechnione w dawnych wiekach, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazw: Kobylin, Kobylaki, Koby\u0142ki. Wa\u017cno\u015b\u0107 us\u0142ug, jakie przy braku dr\u00f3g oddawa\u0142y konie w podr\u00f3\u017cach i przewo\u017ceniu ci\u0119\u017car\u00f3w, sprawia\u0142a i\u017c wyr\u00f3\u017cniano je z pomi\u0119dzy zwierz\u0105t domowych, obdarzaj\u0105c sympaty\u0105 i przywilejami poniek\u0105d, jak zachowanie dla nich oddzielnych pastwisk (Kobyla \u0142\u0105ka<\/i>, g\u00f3ra<\/i>, las<\/i>), upami\u0119tnienie miejsca ich zgonu mo\u017ce w nazwach: Kobyle b\u0142oto<\/i>, Kobylanka<\/i>. Kobylniki<\/i> byli to kmiecie, obowi\u0105zani do utrzymywania ksi\u0105\u017c\u0119cych stadnin. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kochanowszczyzna,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. Rauda\u0144, par. Urdomin; odl. 9 w. od Kalwaryi. Wie\u015b ma 13 dm., 54 mk.; folw. za\u015b 5 dm., 26 mk.<\/p>\n

Kochan\u00f3w,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski. By\u0142a tu kaplica katol. parafii pobernardy\u0144. w Grodnie.<\/p>\n

Kocia struga,<\/b> ma\u0142y strumie\u0144 w pow. dawniejszym ry\u0144skim na Mazurach, przy wsi Rybical i jeziorze Fa\u0142t. Czyt. K\u0119trz. Ludno\u015b\u0107 polska, str. 470.<\/p>\n

Kociele\u0107,<\/b> po\u0142o\u017cenie toponimu nie zidentyfikowane, K. O. Falk podejrzewa \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski (?).<\/span><\/p>\n

Kocio\u0142,<\/b> 1.) jezioro we wsi Rataje, pow. gosty\u0144ski, \u015br\u00f3d wynios\u0142ych brzeg\u00f3w, ma 10 mr. obszaru. 2.) K.,<\/b> jezioro we wsi Wilczog\u0119by, pow. w\u0119growski, ma 2 mr. obszaru. 3.) Kocio\u0142ek,<\/b> jez. we wsi Ma\u0107k\u00f3w, pow. sejne\u0144ski, ma 3 mr. obszaru. 4.) Kocio\u0142ek,<\/b> jez. we wsi Hutta, pow. suwalski, 2 mr. obszaru.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kocio\u0142ek,<\/b> 1.) dwie miejscowo\u015bci, powiat ja\u0144sborski, na polsko-pruskich Mazurach, przy trakcie bitym ja\u0144sborsko-bielskim: a<\/i>.) K.,<\/b> niem. Klein-Kessel<\/i>; b<\/i>.) K.<\/b> szlach<\/i>., niem. Adl. Kessel<\/i>. Pierwsza z nich, al. <\/i>Rak\u00f3wko<\/a><\/i>, od pocz\u0105tku, jak si\u0119 zdaje, polskimi osadnikami zaludniona. R. 1471 Zygfryd Flach, komtur baldzki, nadaje Jankowi, so\u0142tysowi w Kotle, na prawie magdeburskiem, 10 w\u0142\u00f3k, kt\u00f3re kupi\u0142 od Piotra Rakowskiego, a kt\u00f3re le\u017c\u0105 mi\u0119dzy strumykiem Kocio\u0142, Szymanami i Grabowem. W p\u00f3\u017aniejszych czasach posiadaj\u0105 K. Ko\u015b\u00adciel\u00adscy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 424. 2.) K.,<\/b> M<\/i>. i W<\/i>., niem. Kosziolken<\/i>, Kotziolken<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Dubeningken. 3.) K.,<\/b> niem. Kotzollek<\/i>, w pow. niborskim.<\/p>\n

Kocio\u0142ek,<\/b> jez., pow. olecki, na Mazurach, przy wsi Rydzewo. R. 1626 miano wykarczowa\u0107 kawa\u0142 boru mi\u0119dzy jeziorami K. i Kuk\u00f3wka [Kukowino]<\/span>. Czyt. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 505. [Dzi\u015b jez. Rydzewo<\/i>, powiat e\u0142cki.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kocio\u0142ki.<\/b> 1.). w\u015b, folw., pow. kaliski, gm. Staw, par. B\u0142aszki, odl. od Kalisza w. 29; w\u015b dm. 3, mk. 52; folw. dm. 2, mk. 16. Folw. K. od rz. Warty w. 10, rozleg\u0142y mr. 274, grunta orne i ogrody mr. 231, \u0142\u0105k mr. 21, pastw. mr. 7, wody mr. 5, nieu\u017cytki i place mr. 9; bud. z drzewa 5, pok\u0142ady torfu. Wie\u015b Kocio\u0142ki osad 7, z gruntem mr. 17. 2.) K.,<\/b> kol., pow. s\u0142upecki, gm. i par. Szymanowice, odl. od S\u0142upcy 28 i p\u00f3\u0142 w., ma dm. 4, mk. 40. 3.) K.,<\/b> folw., m\u0142yn i os. le\u015bna, pow. piotrkowski, gm. Grabica, par. D\u0142ut\u00f3w, st. p. Wadlew. Posiada m\u0142yn wodny. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 112 mk.; obecnie folw. 8 dm., 103 mk., m\u0142yn i os. le\u015bna 2 dm., 10 mk. Co do wsi K. ob. Grabica<\/i>. Folw. K. z osad\u0105 m\u0142ynarsk\u0105 K\u0142uciarz, o 3 mile szos\u0105 od Piotrkowa, rozleg\u0142y mr. 1586, grunta orne i ogrody mr. 492, \u0142\u0105k mr. 84, pastw. mr. 9, lasu mr. 842, nieu\u017cytki i place mr. 38, w osadach m\u0142ynarskich mr. 120, dwa m\u0142yny wodne, fabryka rur drenarskich i ceg\u0142y d\u0119tej. Dobra powy\u017csze w roku 1877 oddzielone zosta\u0142y od d\u00f3br Grabica. Maj\u0105 od 1873 r. pi\u0119kn\u0105 owczarni\u0119 zarodow\u0105 Negretti. W\u0142asno\u015b\u0107 Wac\u00ad\u0142a\u00adwa \u0141usz\u00adczew\u00adskie\u00adgo. 4.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. nad rz. Za\u00adgo\u017c\u00add\u017can\u00adk\u0105, pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. i par. Ko\u00adzie\u00adni\u00adce. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 159 mk.; obecnie 24 dm., 298 mk., 257 mr. obszaru, grunta w dobrej glebie, przewa\u017cnie gliniastej. Do czasu uw\u0142aszczenia nale\u017ca\u0142y K. do donacyi kozienickiej Dehna. Posiadaj\u0105 staw dosy\u0107 du\u017cy i obfity w wod\u0119; m\u0142yn wodny z pytlami na spos\u00f3b ameryka\u0144ski. Nale\u017c\u0105 pod wzgl\u0119dem s\u0105dowym do s\u0105du gminnego w Starej wsi. 5.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Andrzejewo, par. Pu\u0144sk, odl. 21 w. od Suwa\u0142k, ma 7 dm., 54 mk. Por. <\/i>Kadaryszki<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Koci\u00f3\u0142,<\/b> jez., niem. Kessel-See<\/i>, ob. <\/i>Ja\u0144sbork<\/a><\/i>, III, 439, Gr\u0105d\u00f3wko<\/a><\/i> i Kocio\u0142ek<\/i>.<\/p>\n

Koczoty,<\/b> ob. Ja\u017awiny<\/i>.<\/p>\n

Ko\u0107mieny-Starawies<\/b> i K. Wypychy<\/i>, dwie wsie gub. grodz. w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

Kod\u0142ub\u00f3wka,<\/b> w\u015b w pow. bielskim, gub. grodz., przy trakcie z Bielska do Branska.<\/p>\n

Kodzie,<\/b> 1.) w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk [?]<\/span>, par. Kopciowo. Odl. 26 w. od Sejn, ma 18 dm., 120 mk., 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. Syntowty. Odl. 18 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm., 168 mk.; obecnie 15 dm., 146 mk.<\/p>\n

Kodziowce,<\/b> w\u015b i folw., pow. augustowski, gm. Balla Wielka, par. Ho\u017ca-Sylwanowce. Odl. 60 w. od Augustowa. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm., 87 mk.; obecnie w\u015b 12 dm., 90 mk.; folw. 2 dm., 3 mk. Folw. K., od Grodna w. 12, od rzeki Niemna 4, rozleg\u0142y mr. 356; grunta orne i ogr. mr. 275, \u0142\u0105k mr. 18, pastw. mr. 41, wody mr. 2, lasu mr. 17, nieu\u017cyt. i pl. mr. 3, bud. mur. 1, z drzewa 7, pok\u0142ady torfu; w\u015b K. osad 10, z gruntem mr. 220.<\/p>\n

Koelln<\/b> (niem.), podobno pierwotna nazwa Berlina, mo\u017ce s\u0142owia\u0144skie Kolno<\/i>, Kielno<\/i>.<\/p>\n

Koelne<\/b> (niem.), ob. Kolno<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Koenigsberg<\/b> (niem.), ob. <\/i>Kr\u00f3lewiec<\/a><\/i>.<\/p>\n

Koenigsfelde<\/b> (niem.). 1.) domena, pow. darkiemski, st. p. Gawaiten. 2.) K.,<\/b> dobra, pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Koenitzberg<\/b> (niem.), folw., pow. olecki, st. p. Ciche. [Dzi\u015b Niemsty<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Kojeniewicze,<\/b> w\u015b, pow. pow. grodzie\u0144ski, ob. Kajeniowce<\/i>.<\/span><\/p>\n

Kojle,<\/b> folw., pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny, odl. 20 w. od Suwa\u0142k, ma 1 dm., 2 mk. Folw. K. rozleg\u0142y mr. 258; grunta orne i ogr. mr. 70, \u0142\u0105k mr. 49, wody mr. 38, lasu mr. 94, nieu\u017cytki i place mr. 4, zaro\u015bli mr. 3; budowli z drzewa 6; pok\u0142ady torfu. Wody stanowi\u0105 jeziora pod nazw\u0105: Kojle, Purwin, Lusznia i Perfy [Perty]<\/span>. Folw. ten w r. 1870 oddzielony od d\u00f3br Ha\u0144cza.<\/p>\n

Kojle,<\/b> jez. przy folw. t. n., pow. suwalski, w pobli\u017cu Starej Ha\u0144czy, ma 20 mr. obszaru.<\/p>\n

Koj\u0142y,<\/b> w\u015b, pow. bielski gub. grodz., gmina Kleniki, 17 w. od Bielska, 761 dz. Na p\u0142n. od wsi mogi\u0142a.<\/span><\/p>\n

Kokner bia\u0142y<\/b> i K. czarny<\/i>, dwa jez. w pow. sejne\u0144skim, K. bia\u0142y le\u017cy w prawej stronie drogi z Sejn do Grodna, o 2 w. od wsi Iwaszki; ma brzegi lesiste i wzg\u00f3rzyste, \u0142\u0105czy si\u0119 strumieniem z drugiem mniejszem jez. Czarny Kokner, le\u017c\u0105cem o 2 w. z drugiej strony drogi bitej \u015br\u00f3d las\u00f3w, tudzie\u017c z jez. Kuknielno przy wsi Iwaniszki. [Mo\u017ce pierwotnie Konknar<\/i>, 1569: Kolknar<\/i> ?, K. O. Falk podejrzewa Konknar o \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span><\/p>\n

Kokoszki,<\/b> 1) w\u015b, pow. z\u0105dzborski, st. p. Stara Ukta. 2) K.,<\/b> w\u015b, pow. olecki, st. p. Rozogi. [W \u015brodku tr\u00f3jk\u0105ta: Puch\u00f3wek\u2013Guty\u2013Iwa\u015bki, dzi\u015b nie istnieje; Rozogi tu nieznane, raczej powinno by\u0107: Kalinowo.]<\/span> 3) K.,<\/b> w\u015b, pow. szczycie\u0144ski, st. p. Kalinowo.<\/p>\n

Koledycze,<\/b> wies, powiat wo\u0142kowyski, na wsch\u00f3d od Rossi.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kolendzie,<\/b> jez. w pow. sejne\u0144skim, \u015br\u00f3d las\u00f3w, na zach\u00f3d od wsi Pozopsie i Bryniuki, nad na lewo od drogi bitej z Ber\u017cnik do Bryniuk; strumie\u0144 odprowadza jego wody do jez. Zopse<\/a>. [Podany kierunek wskazuje na jez. Ba\u0142\u0105d\u017a<\/i>, ale wzmianka o strumieniu do jez. Zopsie nie mo\u017ce by\u0107 prawdziw\u0105, gdy\u017c strumie\u0144 wpada do rz. Zopsi. Dodatkowo, w pobli\u017cu jez. Ba\u0142\u0105d\u017a le\u017c\u0105 Kolendziszki, co te\u017c przemawia za drug\u0105 nazw\u0105 jeziora.]<\/span><\/p>\n

Kolendziszki,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Wiejsieje, par. Ber\u017cniki; odl. 12 w. od Sejn, ma 1 dom, 9 mieszk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kole\u015bnickie<\/b> jez. przy wsi Kole\u015bniki, po\u0142\u0105czone z jez. Du\u015b<\/a> przez rz. Dawini\u0119<\/a>, ma 4 mr. obszaru i do 3 st\u00f3p g\u0142\u0119b.<\/p>\n

Kole\u015bnicze,<\/b> Kole\u015bniki<\/i>, ob.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kole\u015bniki,<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Simno, odleg\u0142. 36 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm., 146 mk., obecnie 28 dm., 186 mk., folw. za\u015b 12 dm., 127 mk. Folw. K. al. Simno od rz. Niemna w. 14; rozl. mr. 797. grun. orne i ogr. mr. 464, \u0142\u0105k mr. 254, pastw. mr. 37, wody mr. 15, nieu\u017c. i place mr. 25, bud. mur. 5, z drzewa 15, gospodarstwo 4-polowe, gorzelnia, browar piwny, m\u0142yn wodny, folusz, pok\u0142ady torfu; staw maj\u0105cy 8 mr. W r. 1870 od d\u00f3br tych od\u0142\u0105czony zosta\u0142 folw. Posimnicze<\/a> al. Ba<\/span>le\u0144szczyzna<\/a>, rozl. mr. 136; wie\u015b Pa\u0144kowice os. 33, z grunt mr. 1184; w\u015b Bobrowniki os. 7, z grun. mr. 180; w\u015b Bombieniki os. 19, z grun. mr. 799; w\u015b Skowogule os. 30, z grunt mr. 969; w\u015b Gi\u0142ujce os. 17, z grun. mr. 797; w\u015b Kowalczuki os. 18, z grun. mr. 717; w\u015b Kole\u015bniki os. 13, z grun. mr. 558; w\u015b Komisar\u00f3wka os. 24, z grun. mr. 75. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya, odl. 37 w. od Kalwaryi. W r. 1827 r. by\u0142o tu 16 dm., 168 mk., obecnie 30 dm., 250 mk.<\/p>\n

Kole\u015bniki,<\/b> niem. Kolleschnicken<\/i>, w dok. Coleschnicken<\/i>, Koleschinnen<\/i>, Pohybel<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Kalinowo, przez osadnik\u00f3w polskich i litewskich za\u0142o\u017cona. R. 1468 Walter Kiekierzyc, w\u00f3jt \u0142ecki, sprzedaje Jerzemu i Janowi Litwinom jedn\u0119 s\u0142u\u017cb\u0119 na Pohyblu. Ten\u017ce sprzedaje Janowi Ruskiemu i Grzegorzowi Litwinowi 2 s\u0142u\u017cby tam\u017ce. Ob. K\u0119trz., Ludn. polska str. 450.<\/p>\n

Koletkiszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo. W r. 1827 by\u0142o tu 2 dm., 20 mk. Nie zamieszczone w spisie miejs. gub. suwal. z r. 1878.<\/p>\n

Koletnik,<\/b> jez., w pow. sejne\u0144skim, w pobli\u017cu jezi\u00f3r Gremzdy [?]<\/span>, Gremzdel, Jegliniec, ma 10 mr. obszaru. [Kaletnik ?]<\/span><\/p>\n

Kolleschnicken<\/b> (niem.), pow. \u0142ecki, ob. Kole\u015bniki<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kolleszisken<\/b> (niem.), al. Starosten<\/i><\/a>, w\u015b, pow. olecki, st. p. Wielitzken.<\/p>\n

Kolne\u0144ski powiat,<\/b> ob. Kolno<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kolnica,<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. kolski, gm. i par. Brudzew; odl. od Ko\u0142a w. 15. W\u015b ma dm. 11. mk. 74; folw. ma dm. 3, mk. 61. W 1827 r. by\u0142o tu wog\u00f3le 17 dm., 79 mk. Czyt. \u0141aski, Lib. ben. I, 252. Folw. Kolnica rozleg\u0142y mr. 372, grunta orne i ogrody mr. 331, \u0142\u0105k mr. 27, nieu\u017cytki i place mr. 14. Bud. mur. 3, drew. 6. P\u0142odozmian 6-polowy. Wiatrak, w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach pok\u0142ady torfu. Folwark ten w r. 1879 oddzielony od d\u00f3br Brudzew (ob.). 3.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. augustowski, gm. Kolnica, par. Studziennica. Le\u017cy \u015br\u00f3d b\u0142ot i las\u00f3w puszczy augustowskiej, na po\u0142udnie od jez. Sajno. Odl. 8 w. od Augustowa. K. w\u015b ma 76 dm., 712 mk.; folw. 9 dm., 107 mk. W 1827 r. liczono w og\u00f3le 54 dm., 338 mk. Istnieje tu szko\u0142a pocz\u0105tkowa, lud wiejski trudni si\u0119 p\u0142\u00f3ciennictwem. Folw. Kolnica z jeziorem Kolno, nomenklaturami: Czarnucha, Komosz\u00f3wka, rozleg\u0142y mr. 1471, grunta orne i ogrody mr. 378, \u0142\u0105k mr. 358, pastw. mr. 43, lasu mr. 87, wody mr. 488, nieu\u017cytki i place mr. 117. Bud. mur. 6, drew. 10. P\u0142odozmian 4-polowy, pok\u0142ady torfu, cegielnia. Jezioro Kolno ma mr. 488, stanowi znaczny doch\u00f3d z rybo\u0142\u00f3wstwa. Dobra te powsta\u0142y z oddzielenia od d\u00f3br Wigry. Gm. K. liczy 3580 mk., rozleg\u0142o\u015bci 12231 mr., s. gm. ok. I i st. p. m. August\u00f3w o 8 w. Gorzelnia 1, szk\u00f3\u0142 pocz\u0105t. 2. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Bia\u0142obrzegi, Borsuki, B\u00f3r, Czarnucha, Czarny br\u00f3d, Gli\u0144ski, Grabowy grunt, Kolnica, Komorniki, Komosz\u00f3wka, Lejzar\u00f3wka, Naddawki, Netta w\u015b i folw., Obuchowizna, Osowy grunt, Polki, Ponizie, Promiski, Sajenek, \u015awiderek, \u015awiernisko, Twardy-r\u00f3g i Wizgi.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kolniczanka,<\/b> rzeczka, bierze pocz\u0105tek z bagien mi\u0119dzy wsi\u0105 D\u0142ugie i Kolnic\u0105, w pow. augustowskim, wp\u0142ywa od po\u0142udnia pod Rud\u0105 Tomaszowsk\u0105 do jeziora Kolno<\/a>, a wyszed\u0142szy z niego p\u0142ynie na zach\u00f3d pod Obuchowizn\u0105 i wpada z lewego brzegu do Netty<\/a> i K<\/span>ana\u0142u A<\/span>ugustowskiego<\/a> przy 3-ej szluzie. D\u0142uga 5 wiorst. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Kolnino,<\/b> w\u015b nad jez. t. n., pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele. Odl. 26 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 172 mk., obecnie 35 dm., 306 mk. Nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Iwaniszki (ob.) .<\/p>\n

Kolnino<\/b> albo Kolniszki<\/i>, jezioro, pod wsi\u0105 Kolnino, w pow. maryampolskim. Ma nizkie wybrze\u017ca, od wschodu tworzy obszerne b\u0142ota rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 do wsi Wa\u017cniszek w gm. Balwierzyszki. Obszar jeziora wynosi 36 mr. a g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 do 45 st\u00f3p.<\/p>\n

Kolniszki,<\/b> niem. Kolnisken Schlossberg<\/i>, w\u015b, na pruskich Mazurach, dawniejszy pow. w\u0119goborski, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zajmowana. R. 1564 Wawrz. Roch, star. w\u0119goborski, sprzedaje Janowi Bender z Skocz\u00f3w 4 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie za 160 grzywien celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 56 w\u0142\u00f3kach, z kt\u00f3rych 4 przeznacza dla plebana; 2 lata maj\u0105 wolno\u015bci. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 536.<\/p>\n

Kolno,<\/b> nad rz. \u0141abn\u0105, miasto pow. gub. \u0142om\u017cy\u0144skiej, le\u017cy pod 53\u00b0 24′ 3 szerok. i 39\u00b0 38′ d\u0142ug. geograf. Odl. 7 w. od komory celnej Wincenta na granicy od Prus i 27 w. od \u0141om\u017cy, po\u0142\u0105czone z obu powy\u017cszemi miejscowo\u015bciami drog\u0105, bit\u0105. Od Warszawy odl. 169 w. Po\u0142o\u017cone \u015br\u00f3d b\u0142ot, torfowisk i piaszczystych wynios\u0142o\u015bci w ubogiej i ma\u0142o zaludnionej okolicy, na wzg\u00f3rzu panuj\u0105cem nad rzek\u0105, u st\u00f3p kt\u00f3rego rozci\u0105ga si\u0119 przedmie\u015bcie \u0141abno. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany, synagog\u0119, urz\u0105d powiatowy, s\u0105d pokoju okr., urz\u0105d miejski, stacy\u0105 pocztow\u0105 i telegraf. Z zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych: browar, wiatrak, dwa m\u0142yny, 30 sklep\u00f3w, 18 szynk\u00f3w, aptek\u0119. W 1827 r. by\u0142o tu 242 dm. i 1965 mk., w 1860 r. 307 dm. (24 mur.) i 3715 mk. (2320 \u017cyd.); obecnie 336 dm., 5358 mk. (2638 m. i 2720 k.). Do miasta nale\u017cy 4047 mr. ziemi. K. pierwotnie istnie\u0107 mia\u0142o w innem miejscu, nad rz. Pisi\u0105. W akcie uposa\u017cenia biskupstwa che\u0142mi\u0144skiego z 1222 r. jest wzmianka o K. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i par. erygowan\u0105 przez k\u015b. mazowieckich przeniesiono ze starego do nowego miasta; kiedy to nast\u0105pi\u0142o i kiedy K. zosta\u0142o miastem niewiadomo, bo w 1831 r. sp\u0142on\u0119\u0142y wszystkie akta miejskie. Obszerny ko\u015bci\u00f3\u0142 wzniesiony zosta\u0142 w 1835 r. Wedle \u015bwiadectwa \u015awi\u0119cickiego, K. nad Pisi\u0105 s\u0142yn\u0119\u0142o w XVI wieku z handlu rybami (Kwart. K\u0142os\u00f3w\u2014str. 110). Cz\u0119ste po\u017cary w XVII w. zubo\u017cy\u0142y miasto i wtedy to zapewne przeniesiono je na terytoryum okolicy szla\u00adche\u00adc\u00adkiej, \u0141abno zwanej. K. par. dek. kolne\u0144ski 6934 dusz. Niegrodowe starostwo kolne\u0144skie, w wdztwie mazowieckiem, w ziemi \u0142om\u017cy\u0144skiej, pod\u0142ug lustracyi z 1620 r. sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z miasta Kolna (ob.), z dwu w\u00f3jtostw kolne\u0144skiego i borkowskiego, z 7 m\u0142yn\u00f3w i r\u00f3\u017cnych dochod\u00f3w miejskich, kt\u00f3re \u0142\u0105cznie czyni\u0142y z\u0142p. 1638 gr. 19. Jak dalece za\u015b zosta\u0142o zniszczone przez Szwed\u00f3w, dowodzi ca\u0142y doch\u00f3d tego sstwa w r. 1673 tylko z\u0142p. 220 gr. 4 wynosz\u0105cy; w r. 1771 by\u0142o w posiadaniu Ig\u00adna\u00adce\u00adgo Ba\u00addow\u00adskie\u00adgo, podczaszego kolne\u0144skiego, kt\u00f3ry z niego op\u0142aca\u0142 kwarty z\u0142p. 107 gr. 17 a hyberny z\u0142p. 8 gr. 5. Dobra rz\u0105dowe K. pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1855 i 1856 oddzielone zosta\u0142y od d\u00f3br rz\u0105dowych Ma\u0142y P\u0142ock i sk\u0142ada\u0142y si\u0119: z folwarku Kolno albo Czerwone, miasta Kolno, nomenklatur, osad m\u0142ynarskich i le\u015bnych: Nowa ruda, Lemany, Skroda (Szkroda) ruda, K\u0142yss, Zaperkowizna, Kul\u0119g, Pasterczyk, \u0141abno, Turo\u015bl i Bartkowizna; wsi: Antonia, B\u0105czki, Cherubin, Cieciory, Cieloszka, Czerwone, D\u0119by, Dudy nadrzeczne, Borkowo, Kulimagi, Zabiele, Dudy Gorszczyny, Dudy na puszczy, Gr\u0105dzkie, Koz\u0142a, Kruszy, \u0141acha, \u0141\u0105czki, Leman, \u0141yse, Nowa Ruda, Pi\u0105tkowszczyzna, Wy\u017c\u0119ga, Kl\u0119kor, Popio\u0142ki, Adamusy, Ja\u015bki, Podg\u00f3rze, Szablaki, Trzci\u0144skie, Ptaki, Ptaki ni\u017csze, Ptaki wy\u017csze, Pupki, Pupkowizna, Samule, Serafin, Smianica, Tyczek, Warwiak, Waszki, Wenecya, Wejda, Ksepka, Zimno i Zalas; jeziora: Serafin i Zachorskie. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 oznaczona by\u0142a na mr. 81,634. Powiat kolne\u0144ski<\/i>, gub. \u0142om\u017cy\u0144skiej, utworzony zosta\u0142 w 1867 r. z cz\u0119\u015bci dawnego \u0142om\u017cy\u0144skiego, posiada obszaru 27,77 mil kw., graniczy od p\u00f3\u0142nocy z Prusami i pow. szczuczy\u0144skim, na wsch\u00f3d z guberni\u0105 grodzie\u0144sk\u0105, od kt\u00f3rej oddziela go rz. Biebrza, na po\u0142udnie z powiatem \u0142om\u017cy\u0144skim, a na zach\u00f3d z pow. ostro\u0142\u0119ckim. Co do uk\u0142adu poziomego przedstawia on nizko po\u0142o\u017con\u0105 r\u00f3wnin\u0119, wznosz\u0105c\u0105 si\u0119 nieco ku wschodowi i p\u0142d-wschodowi. \u015arednie wzniesienie nizin nadrzecznych wynosi oko\u0142o 300 st\u00f3p nad poziom morza, w p\u0142d.-wschodniej za\u015b cz\u0119\u015bci wzniesienia dochodzi\u0142 do 400 i wi\u0119cej st\u00f3p. Obszar powiatu nale\u017cy w znacznej cz\u0119\u015bci do pasa jezi\u00f3r ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 r\u00f3wnolegle do brzeg\u00f3w Baltyku. Rzeki Szkwa i Pisia prowadz\u0105 wody kilku jezi\u00f3r pruskich do Narwi. S\u0142aby spadek rzek, obfito\u015b\u0107 w\u00f3d le\u015bnych, sprawiaj\u0105 wytwarzanie si\u0119 le\u015bnych b\u0142ot i bagien, zw\u0142aszcza nad brzegami Pisi i Biebrzy; najrozleglejsze znajduje si\u0119 ko\u0142o wsi Turo\u015bl, na zach\u00f3d od Kolna; wody tych bagien odprowadza do Pisi wykopany w tym celu kana\u0142 od samej gran. pruskiej, d\u0142ugo\u015bci do 18 w. id\u0105cy na Now\u0105 Rud\u0119 do Po\u0142azi. Ca\u0142a p\u00f3\u0142nocna cz\u0119\u015b\u0107 powiatu, dotykaj\u0105ca granicy pruskiej, przedstawia nizin\u0119 pokryt\u0105 lasami, bagnami, piaszczystemi wzg\u00f3rkami. Na stercz\u0105cych gdzieniegdzie \u015br\u00f3d b\u0142ot suchszych i wynio\u015blejszych miejscach porozmieszcza\u0142y si\u0119 rzadkie wioski, pozak\u0142adane przewa\u017cnie w historycznych czasach przez mazurskich karczownik\u00f3w, i oddalone od siebie \u015brednio milowym promieniem. Na zach\u00f3d od Kolna rozci\u0105ga si\u0119 rozleg\u0142y bezle\u015bny wynio\u015blejszy piaszczysty obszar, na kt\u00f3rym mieszcz\u0105 si\u0119 tylko dwie odleg\u0142e od siebie wioski Czerwone i Zabiele. Cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodkowa pow. przedstawia tak\u017ce b\u0142otnist\u0105, obfit\u0105 w wody okolic\u0119, przerzni\u0119t\u0105 przez rzeki Pisi\u0119 i Skrod\u0119 ze zbiornikiem w\u00f3d w jeziorze Serafin. Wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 powiatu pomi\u0119dzy rz. Biebrz\u0105 a Skrod\u0105 jest suchsza, wynio\u015blejsza i st\u0105d g\u0119\u015bciej zaludniona. T\u0119dy te\u017c<\/span> przechodz\u0105 dwie drogi bite przerzynaj\u0105ce powiat; szosa z War\u00adsza\u00adwy na \u0141om\u00ad\u017c\u0119 do Suwa\u0142k i droga bita z \u0141om\u017cy do Kolna. Zachodnia po\u0142owa dr\u00f3g bitych wcale nie ma. W tej wschodniej cz\u0119\u015bci spotykamy obszary wzniesione na 450 st\u00f3p, a niekt\u00f3re punkta, jak na p\u00f3\u0142noc od \u0141om\u017cy, docho<\/span>dz\u0105 do 530 st\u00f3p nad poziom morza. Uboga gleba, ma\u0142e zaludnienie wynosz\u0105ce 65,107 (32,633 m\u0119\u017c., 32,474 kob.) a wi\u0119c 2327 dusz na mil\u0119 kw., trudne komunikacye, brak wi\u0119kszych ognisk przemys\u0142owych sk\u0142ada si\u0119 na niski stopie\u0144 kultury i zamo\u017cno\u015bci. Ludno\u015b\u0107 przewa\u017c<\/span>nie z\u0142o\u017cona z w\u0142o\u015bcian i drobnej szla\u00adch\u00adty; drobne i ubogie gospodarstwa nie maj\u0105 \u015brodk\u00f3w ulepszania ja\u0142owej gleby i obracania bagnistych i piaszczystych obszar\u00f3w pod upraw\u0119. Nieliczne folwarki o wielkich obszarach nie mog\u0105 si\u0119 pomy\u015blnie rozwija\u0107. \u017byto i kartofle s\u0105 g\u0142\u00f3wnymi produktami rolnymi. \u015aredni wysiew \u017cyta (w latach 1870\u201472) wynosi\u0142 9,000 czetw., pszenicy 1500 czetw.; zbi\u00f3r za\u015b: \u017cyta 40,000, pszenicy do 9,000 czetw. Pod wzgl\u0119dem ko\u015bcielnym pow. K. stanowi dekanat dyecezyi sejne\u0144skiej i sk\u0142ada si\u0119 z 11 parafij: Burzyn, Dobrzyja\u0142owo, Jedwabne, Kolno, Lipniki, Ma\u0142y-P\u0142ock, Poryte, Przytu\u0142y, Romany, Stawiski i Turo\u015bl. Pod wz<\/span>gl\u0119dem s\u0105dowym na trzy okr\u0119gi s\u0105dowym na trzy okr\u0119gi s\u0105dow gminnych: Stawiski, Ma\u0142y P\u0142ock, \u0141yse. Pod wzg<\/span>l\u0119dem administracyjnym na 9 gmin: Czerwone, Gawrychy, Jedwabne, Kubra, \u0141yse, Ma\u0142y P\u0142ock, Rogienice, Stawiski, Turo\u015bl. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kolno,<\/b> jezioro \u015br\u00f3d las\u00f3w i b\u0142ot P<\/span>uszczy A<\/span>ugustowskiej, w pow. augustowskim. Po\u0142o\u017cone z lewej strony rz. Netty<\/a>, w obr\u0119bie d\u00f3br Kolnica. Ma 200 (?) mr. rozl., do 36 st. g\u0142\u0119b., oko\u0142o 2 w. d\u0142ugie i tyle\u017c szerokie miejscami. Brzeg p\u00f3\u0142nocny b\u0142otnisty, nieprzyst\u0119pny, woda zielona, przykrego odoru. Posiada ono podobnie\u017c podziemne po\u0142\u0105czenia z jeziorem Sajno [Czysta fantazja, jeziora te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 o 0,5 m wysoko\u015bci\u0105 lustra wody.]<\/span>. Przep\u0142ywa przez nie rz. Kolniczanka<\/a>.<\/p>\n

Kolonie,<\/b> nazwa osad drobnych, powstaj\u0105cych z rozdzielenia wi\u0119kszych obszar\u00f3w folwarcznych na ma\u0142e kilkunastomorgowe cz\u0119sci, nabywane przez w\u0142ocian albo przybysz\u00f3w z niemieckich s\u0105siednich prowincyj. Dawniej nazywano takie wsie, z\u0142o\u017cone z drobnych osad, holendrami, rumunkami; od kilkudziesi\u0119ciu lat dopiero nosz\u0105 og\u00f3ln\u0105 nazw\u0119 kolonij. Pod miastami wi\u0119kszemi nosz\u0105 one zwykle nazwy od pierwszych w\u0142a\u015bcicieli; pod Warszaw\u0105 s\u0105 np. kolonie Elsnera, Ewansa, Mintra, Detkensa i t. p.; wiejskie za\u015b od wsi, na kt\u00f3rych gruncie powsta\u0142y. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kolpakowa<\/b> (niem.), dobra, pow. olecki, st. p. Mieru\u0144skie. [Ko\u0142pakowo, na p\u0142n. od wsi Garba\u015b.]<\/span><\/p>\n

Kolzenwerder<\/b> (niem.), al. Klein-Upalten<\/i>, dobra, pow. lecki, par. Lec.<\/p>\n

Ko\u0142atkiszki,<\/b> attyn., pow. w\u0142adys\u0142awowski. Ob. I\u0142g\u00f3w<\/i>, w\u015b.<\/p>\n

Ko\u0142\u0105taje,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski; pod koniec XVII w. nale\u017ca\u0142y do R\u00f6mera Mateusza, starosty sumiliskiego.<\/p>\n

Ko\u0142\u0142\u0105taje,<\/b> Ko\u0142\u0142\u0105taj\u00f3wka<\/i>, ob. Ko\u0142\u0105taje<\/i>, Ko\u0142\u0105taj\u00f3wka<\/i>.<\/p>\n

Ko\u0142\u0142upie,<\/b> lewy dop\u0142yw Dubny, wpadaj\u0105cy do D\u017awiny. Por. Ko\u0142up<\/i>.<\/p>\n

Ko\u0142obaj,<\/b> rz., dop\u0142yw Zelwy<\/i>.<\/p>\n

Ko\u0142odne,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0144ski, w 3 okr. pol., mk. 169, ziemi 10611 dz., w\u0142asno\u015b\u0107 niedawno Skir\u00admun\u00adt\u00f3w, teraz bar. Hartynga. Tu urodzi\u0142a si\u0119 Helena Skirmunt, rze\u017abiarka. Dnia 1 lipca 1863 r. bitwa z oddzia\u0142em Traugutta.<\/p>\n

Ko\u0142odno,<\/b> w\u015b u zbiegu L\u015bny z Bugiem.<\/p>\n

Ko\u0142odno,<\/b> rus. nazwa K\u0142odna.<\/p>\n

Ko\u0142odzieje-Tworki<\/b> i K.-Romejki<\/i>, dwie wsie gub. grodz. w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ko\u0142odzie\u017canka,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw \u015awis\u0142oczy<\/a>, przyjmuje Werbek.<\/p>\n

Ko\u0142odzin,<\/b> Ko\u0142odzie\u0144<\/i>, nad rz. Niemnem, ob. Koladyno<\/i>.<\/p>\n

Ko\u0142ona,<\/b> rz., prawy dop\u0142yw Narwi<\/a>, od Kropiwnicy pod Porozowem p\u0142ynie na Ko\u0142on\u0119 i Kaczki, przyjmuje Pszcz\u00f3\u0142k\u0119 i Pasiek\u0119.<\/p>\n

Ko\u0142onny,<\/b> wysio\u0142ek, pow. wo\u0142kowyski, okr. polic. \u015awis\u0142ocki, o 12 w. od \u015awis\u0142oczy, ma zarz\u0105d gminy bojarskiej.<\/p>\n

Ko\u0142ontajewka,<\/b> ob. Ko\u0142\u0105taj\u00f3wka<\/i>.<\/p>\n

Ko\u0142o\u017ca,<\/b> jedno z dawniejszych przedmie\u015b\u0107 Grodna. Witold w 1405 r. napad\u0142 na Psk\u00f3w i wzi\u0105\u0142 w niewol\u0119 11000 mieszka\u0144c\u00f3w pri-horoda Ko\u0142o\u017ce pod Pskowem, zaprowadzi\u0142 ich do Grodna i tu osadzi\u0142 niedaleko archimandryi i cerkwi Borysa i Hleba. Nowi ci osadnicy za\u0142o\u017cyli nowy pri-horod, kt\u00f3ry, tak samo jak sw\u00f3j rodowity, Ko\u0142o\u017c\u0105 nazwali. Od tego to czasu i sama cerkiew nazw\u0119 ko\u0142oskiej otrzyma\u0142a i do dzi\u015b dnia j\u0105 przechowa\u0142a. By\u0142a ona w stylu bizanty\u0144skim zbudowana i ozdobiona mn\u00f3stwem kolorowych krzy\u017c\u00f3w z kafli czy te\u017c cegie\u0142 polewanych i r\u00f3\u017cnokolorowych. Opr\u00f3cz tego w \u015bcianach jej bocznych wmurowane by\u0142o do sto garnk\u00f3w z pozostawieniem ma\u0142ych otwor\u00f3w w celach akustycznych dla pot\u0119gowania g\u0142osu kap\u0142ana. Garnki te zwano ho\u0142o\u015bniakami. Czyt. Opiekun domowy<\/i> 1875, str. 123; K\u0142osy<\/i> XV, 339; Tygodnik. Ilustr.<\/i> 1878, 121.<\/p>\n

Ko\u0142pica,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Niemna<\/a> z prawej strony.<\/p>\n

Ko\u0142tynianka,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Niemna<\/a>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Komasz\u00f3wka<\/b> al. Komosz\u00f3wka<\/i>. 1.) w\u015b, pow. augustowski, gm. Kolnica, par. August\u00f3w. Odl. 11 w. od Augustowa; 10 dm.; 38 mk. Por. <\/i>Kolnica<\/a><\/i>. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. Odl. 20 w. od Augustowa, ma 6 dm., 50 mk.<\/p>\n

Komaty,<\/b> ob. Jad\u017awingowie<\/a><\/i>.<\/p>\n

Komisarowo,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Ho\u0142ynka, par. Ryga\u0142\u00f3wka. Odl. 50 w. od Augustowa, ma 10 dm., 67 mk.<\/p>\n

Kommerau<\/b> (niem.), ob. Komorowo<\/i>, Komorow<\/i>, Osiek<\/i>.<\/p>\n

Kommerowe<\/b> (niem.), ob. Komorowo<\/i>.<\/p>\n

Kommorowen<\/b> (niem.), pow. ja\u0144\u015bborski, ob. Komorowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Komora,<\/b> Komora, rzeczka, bierze pocz\u0105tek w bagnie t. n. pod Budziszkami w pow. maryampolskim, na p\u00f3\u0142n, zach. od Balwierzyszek, p\u0142ynie w kierunku p\u0142d.-wsch. i pod Ma\u0107kami wpada do Pierczajki<\/a> z lewego brzegu. D\u0142uga 7 w. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Komorniki,<\/b> byli to robotnicy folwarczni, przewa\u017cnie z klasy w\u0142o\u015bcian niemaj\u0105cych swej roli ni siedziby, kt\u00f3rzy za udzielone im mieszkanie (komorne) w chatach b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 dziedzica folwarku, a przytem za ma\u0142y kawa\u0142ek ziemi, oddawany im pod upraw\u0119 i dozwolenie trzymania paru sztuk byd\u0142a na pastwisku dworskiem, obowi\u0105zani byli odrabia\u0107 pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 dni i stawa\u0107 na ka\u017cde wezwanie do roboty za nisk\u0105 zwykle p\u0142ac\u0119. Zwano ich tak\u017ce: cha\u0142upiarze<\/i>, zagrodniki<\/i>, ogrodziarze<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Komorowo,<\/b> 1.) niem. Kumorowo<\/i>, rycer. dobra, pow. brodnicki, nad strug\u0105 Pis\u0105, przy granicy Kr\u00f3l. Pol. Obszaru mr. 3564, bud. 24, dm. 11, kat. 188, ew. 3. Parafia Jastrz\u0119bie, szko\u0142a Gotardowo, poczta Brodnica, o mil\u0119 od Brodnicy. Nale\u017ca\u0142o dawniej do Jezierskich, od r. 1850 do Sulerzyckiego, od r. 1870 do banku toru\u0144skiego: Donimirski, Kalkstein, \u0141yskowski i sp. Dzier\u017cawi je Zieli\u0144ski. Gospodarstwo wzorowe. Znaczna stadnina koni pi\u0119knych i praktycznych, dobrze prowadzona owczarnia; grunta, cho\u0107 przewa\u017cnie \u017cytnie, bujny plon wydaj\u0105. 2.) K.,<\/b> niem. Kommerau<\/i>, r. 1249 Chomor s. Adalberti<\/i>, 1250 r. Komor<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. sztumski, przy granicy pow. malborskiego. Obszaru liczy mr. 357, bud. 18, dm. 8, kat. 37, ew. 15. Parafia \u017bu\u0142awka, szko\u0142a Buchwa\u0142d, poczta Stare pole. Niekt\u00f3rzy uczeni, uwiedzeni nazw\u0105 Chomor s. Adalberti, uwa\u017cali K. jako miejsce m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci \u015bw. Wojciecha. Tymczasem tyle tylko pewno, \u017ce r. 1249 prusacy pobici zobowi\u0105zali si\u0119 mi\u0119dzy innemi tak\u017ce i we wsi Chomor s. Adalberti ko\u015bci\u00f3\u0142 pobudowa\u0107; zk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a ta nazwa, tak\u017ce nie s\u0105 zgodni historycy. K. nale\u017ca\u0142o oddawna do obszernego klucza buchwa\u0142dzkiego. Zreszt\u0105, nie masz o tej ma\u0142ej osadzie wiadomo\u015bci. Dopiero w r. 1773 pisz\u0105, \u017ce ta wie\u015b zwykle co 3 lata wod\u0105 bywa zalana, chocia\u017c grobl\u0119 3 pr\u0119ty d\u0142ug\u0105 usypali. Ob. Schmitt, Gesch. des Stuhmer Kreises; Perlbach, Preuss. Regesten; K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska. 3.) K.,<\/b> w dok. M\u00fcckenhausen<\/i>, Cammerau<\/i>, Camerau<\/i>, w\u015b, pow. niborski, na pruskich Mazurach, przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 za\u0142o\u017cona. Odbywaj\u0105 si\u0119 tu 2 jarmarki. R. 1473 Jak\u00f3b Michaelis w\u00f3jt niborski, nadaje Paw\u0142owi Wichartz w K. karczm\u0119 z 2 w\u0142\u00f3kami, 2 sadami i 6 morgami \u0142\u0105k. R. 1544 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje Cherubinowi Kosmaczewskiemu 46 w\u0142. w K. nad granic\u0105 mazowieck\u0105 na prawie lennem z wy\u017cszem i ni\u017cszem s\u0105downictwem. Granice: jeziora Siemno (Symno) i Kwiatkowa (Quetkowa). Kosmaczewski obowi\u0105zany jest pe\u0142ni\u0107 jedn\u0119 s\u0142u\u017cb\u0119 rycersk\u0105. Ten\u017ce Kosmaczewski ceduje r. 1556 c\u00f3rce swojej Annie i jej m\u0119\u017cowi Stanis\u0142awowi P\u0105czkowskiemu 23 w\u0142. w K. R. 1600 Komorowo posiada tylko polsk\u0105 ludno\u015b\u0107. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 348. 4.) K.,<\/b> niem. Kommerowen<\/i>, dok. Kummeroffsken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta. R. 1516 Jerzy von Kolbitz, w\u00f3jt ja\u0144sborski, sprzedaje Janowi, Jakubowi i Miko\u0142ajowi, braciom, so\u0142tysom be\u0142cz\u0105ckim, 3 w\u0142\u00f3ki nadwy\u017cki mi\u0119dzy Ko\u017cuchami, starym folwarkiem, strumykiem Tomasz, Be\u0142cz\u0105cemi i Bia\u0142\u0105 (Gesele) prawem magdeb. R. 1530 kupuj\u0105 Miko\u0142aj i Jak\u00f3b, so\u0142tysi be\u0142cz\u0105ccy, 3 w\u0142. nadwy\u017cki tam\u017ce, za 7 k\u00f3p polskich. R. 1571 siedzi tam Jak\u00f3b Komorowski, so\u0142tys be\u0142cz\u0105cki. Nast\u0119pnie mieszkaj\u0105 w K. szla\u00adche\u00adt\u00adni Dry\u00adal\u00adscy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 442. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Komoru\u0144ce,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny. Odl. 33 w. od Sejn. W r. 1827 by\u0142o tu 15 dm., 114 mk.; obecnie jest 14 dm., 173 mk. Folwark rozleg\u0142y mr. 602; grunta orne i ogrody mr. 284, \u0142\u0105k mr. 74, pastwisk mr. 3, lasu mr. 230, nieu\u017cytki i place mr. 12; bud. murow. 2, z drzewa 6. Wie\u015b Komoru\u0144ce osad 14, z gruntem mr. 441.<\/p>\n

<\/a>Komosz\u00f3wka,<\/b> w\u015b, ob. <\/i>Kolnica<\/a><\/i> i Komasz\u00f3wka<\/i>.<\/p>\n

Kompocie,<\/b> w\u015b nad jez. t. n., pow. suwalski, gm. Sejwy, par. Pu\u0144sk; odl. 29 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 157 mk.; obecnie 26 dm., 200 mk.<\/p>\n

Kompocie,<\/b> jez. przy wsi t. n., w pow. suwalskim. Le\u017cy \u015br\u00f3d bezle\u015bnej okolicy, wzniesionej na 700 st\u00f3p w stronie p\u00f3\u0142n.-wsch. od jez. Sejwy. Brzegi p\u0142askie, obszar 30 mr.<\/p>\n

Komulsko,<\/b> ob. Kumilsk<\/i>.<\/p>\n

Komyszewata,<\/b> Kamyszowata<\/i>, ob. Ingu\u0142<\/i>.<\/p>\n

Koniecb\u00f3r,<\/b> w\u015b i folw., pow. suwalski, gm. K. par. Raczki, od Suwa\u0142k 11 w. K. w\u015b ma 7 dm., 50 mk.; folw. 8 dm., 65 mk. Gm. K. liczy 4000 mk., rozleg\u0142o\u015bci 13397 mr.; s. gm. okr. I i st. p. msto Suwa\u0142ki. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Bakaniuk w\u015b i folw., Cho\u0107ki, Franciszkowo, Jeglewo, J\u00f3zefowo, Koniecb\u00f3r w\u015b i folw., Kruk\u00f3wek w\u015b i folw., K. Ma\u0142y, Kuryanki, Lipowo, Ma\u0142e-raczki, Popasznia, Rudniki, Sidory, Stoki, Wasil\u00f3wka, Wierciechy i \u017bubrynek.<\/p>\n

Koniecki,<\/b> 1.<\/span>) Ma\u0142e<\/i>, w\u015b szlach., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. W\u0105sosz. 2.) K.<\/b>–Rostroszewo<\/i>, w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. W\u0105sosz. 3.) K.<\/b>–W\u0105do\u0142owo<\/i>, w\u015b szlach., pow. kolne\u0144ski, gm. Jedwabne, par. Wizna. W 1827 r. by\u0142o tu 27 dm., 155 mk.<\/p>\n

<\/a>Konik,<\/b> 1.) rz., dop\u0142yw Ceperki, uchodz\u0105cej z lew. brz. do \u0141ani (dop\u0142. Prypeci). 2.) K.,<\/b> rz. w pow. kijowskim, uchodzi do Dniepru<\/a> powy\u017cej Kijowa. E. R.<\/i><\/p>\n

Koniuchy,<\/b> 1.) w\u015b, pow. hrubieszowski, gm. Mi\u0105czyn, par. Grabowiec. W 1827 r. by\u0142o tu 62 dm., 470 mk. Cerkiew finalna dla ludno\u015bci rusi\u0144skiej. Por. Horysz\u00f3w ruski<\/i>. 2.) K.<\/b> al. Koniucha<\/i>,<\/span> w\u015b, pow. augustowski, gm. \u0141abno, par. Adamowicze. Odl. 49 w. od Augustowa. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm. i 111 mk. W r. 1854 mia\u0142a 59 os., 1423 morg. W chodzi\u0142a w sk\u0142ad d\u00f3br \u0141abno.<\/span> O<\/span>becnie 65 dm., 316 mk. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Olita. Odl. o 47 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm., 143 mk.; obecnie 35 dm., 224 mk.<\/p>\n

Koniuszki,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodzie\u0144skiej, o 36 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Konknarysz,<\/b> jez. w pow. sejne\u0144skim. Ma si\u0119 znajdowa\u0107 w okolicy Justyanowa, w gm. Kopciowo, i mie\u0107 15 mr. obszaru. Mapa woj. topogr. kr\u00f3l. (XIV, 3) nie podaje przecie jez. tej nazwy. Wymienia je tylko Ludwik Wolski w spisie jezi\u00f3r (Kalen. Obserw. Warsz. 1861 r. 121 str.). [Mo\u017ce pierwotnie Konknar<\/i>, 1569: Kolknar<\/i> ?, K. O. Falk podejrzewa Konknar o \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Konna,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, przy drodze z Zelwy do m. Piaski.<\/p>\n

Konopczanka,<\/b> niem. Konopzanka<\/i>, struga, pow. ja\u0144sborski, na polsko-pruskich Mazurach, opodal granicy polskiej. Pocz\u0105tek bierze przy wsi Rolki i Ko\u017cuchy, p\u0142ynie w kierunku p\u0142n.-zach., w licznych zakr\u0119tach, mija wsie Paw\u0142oczyny, Konopki, przechodzi przez bity trak orzysko-bialski, pod Oblewem przyjmuje strug\u0119 od m. Bia\u0142y, za Zabielnem wzmacnia si\u0119 drugim znaczniejszym dop\u0142ywem i uchodzi do Ja\u0144sborskiego czyli Warszawskiego jeziora. D\u0142ugo\u015b\u0107 biegu wynosi blisko 3 mile, brzegi ma mianowicie w okolicy Oblewa niskie, bagniste.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Konopki<\/b> 1.) w\u015b nad rz. Dunajec, pow. m\u0142awski, gm. i par. Stupsk, st. dr. \u017cel. nadwi\u015bl., odl. od Warszawy 97 w., od M\u0142awy 16 w. Posiada m\u0142yn wodny. Liczy 9 dm., 91 mk., gruntu mr. 290. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm., 45 mk. 2.) K.,<\/b> Piaski<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. ciechanowski, gm. Regimin, par. Lekowo, odl. o 11 w. od Ciechanowa, ma 6 dm., 39 mk., 38 mr. gruntu. 3.) K.<\/b> Ja\u0142brzyk\u00f3w stok<\/i>, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. i par. Pucha\u0142y. W 1827 r. by\u0142o tu 24 dm., 120 mk. 4.) K.<\/b> Jab\u0142o\u0144<\/i>, w\u015b szlach., pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. i par. Zambrowo. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 66 mk. 5.) K.,<\/b> w\u015b szlach., pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski, gm. i parafia Szcze\u00adpan\u00adkowo. W 1827 r. by\u0142o tu 47 dm., 81 mk. 6.) K.<\/b> Klimki<\/i>, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Chlebiotki, par. Zawady. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm., 82 mk. 7.) K.<\/b> Le\u015bne<\/i>, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Chlebiotki, par. Rutki. W 1827 r. 1 dm., 6 mk. 8.) K.<\/b> M\u0142ode<\/i>, w\u015b szlach., pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski, gm. i par. \u015ania\u00addo\u00adwo. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 73 mk. 9.) K.<\/b> Pokrzywnica<\/i>, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Chlebiotki, par. Zawady. W 1827 r. by\u0142o tu 24 dm., 196 mk. 10.) K.,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, Bogusze, par. Grajewo. W 1827 r. by\u0142o tu 21 dm., 127 mk.; obecnie 666 mr. Ob. <\/i>Grajewo<\/a><\/i>. 11.) K.<\/b> Avisa<\/i>, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Radzi\u0142\u00f3w, par. W\u0105sosz. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 115 mk. 12.) K.<\/b> Bia\u0142ystok<\/i>, w\u015b szlach., pow. szczuczy\u0144ski, gmina i parafia Grabowo. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm., 106 mk. 13.) K.<\/b> Monety<\/i>, pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Grabowo. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 131 mk. 14.) K.<\/b> B\u0142onie<\/i>, pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Romany. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 57 mk. Folw. K.-B\u0142onie (z wsiami K.-B\u0142onie i D\u0119b\u00f3wka, od dr. \u017cel. w Osowcu w. 20, od rz. Biebrzy w. 10), rozleg\u0142y mr. 391; grunta orne i ogrody mr. 217, \u0142\u0105k mr. 48, pastwisk mr. 55, lasu mr. 63, nieu\u017cytki i place mr. 8, bud. mur. 5, z drzewa 5; s\u0105 w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach pok\u0142ady kamienia wapiennego i torfu. Wie\u015b K.-B\u0142onie os. 10, z grun. mr. 12; w\u015b D\u0119b\u00f3wka os. 9, z grunt mr. 58. 15.) K.<\/b> Chude <\/i>i K.<\/b> T\u0142uste<\/i>, wsie szlach., pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Jedwabne. W 1827 r. K. Chude liczy\u0142y 17 dm., 101 mk., a K. T\u0142uste 11 dm., 67 mk. 16.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzewo; odl. 20 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dom\u00f3w, 79 mieszk.; obecnie 15 dom\u00f3w, 112 mieszk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Konopki<\/b> 1.) niem. Konopken<\/i> (Dr. T\u00f6ppen: Sagen und M\u00e4rchen in Masuren, 128, ma zapewne mylnie Knopki<\/i>, Knopken<\/i>), w\u015b, pow. lecki, stacya pocztowa Milki (Dr. T\u00f6ppen l. c. w\u0119goborski?), na polsko-prus. Mazurach. W miejscu jest ko\u015bci\u00f3\u0142 prot. paraf. i szko\u0142a. W par. tutejszej, w borze Borki, niedaleko d\u00f3br \u0141\u0119kuk, znajduje si\u0119 g\u00f3ra, kt\u00f3r\u0105 powszechnie zowi\u0105: Czarcia g\u00f3ra, z takiej przyczyny. Dawnemi czasy, m\u00f3wi\u0105, mieszka\u0142 na tej g\u00f3rze gospodarz, kt\u00f3remu licho si\u0119 wiod\u0142o: inwentarz upada\u0142, budynki si\u0119 wali\u0142y, ledwo je\u015b\u0107 co mia\u0142. Gdy nikt nie pom\u00f3g\u0142, uda\u0142 si\u0119 gbur do czarta o ratunek, kt\u00f3ry rzeczywi\u015bcie si\u0119 zjawi\u0142 o 12 godzinie w nocy i przyobieca\u0142 da\u0107 mu pieni\u0119dzy pe\u0142en korzec, je\u017celi dusz\u0119 mu zapisze. Na to gbur przysta\u0142, ale czarta oszuka\u0142: wyj\u0105\u0142 potajemnie dno z pod korca, postawi\u0142 nad kup\u0105 kartofli i kaza\u0142 sypa\u0107. Czart co sypie, to sypie, ale nie m\u00f3g\u0142 dosypa\u0107. I tak \u00f3w gbur i do pieni\u0119dzy przyszed\u0142 i duszy nie straci\u0142. P\u00f3\u017aniej rz\u0105d pruski g\u00f3r\u0119 t\u0119 odkupi\u0142 i teraz tam mieszka le\u015bnik borecki. Opodal domu wielki kamie\u0144 z wymalowanym czartem przypomina powy\u017csz\u0105 legend\u0119. Ob. Dr. T\u00f6ppen l. c. 128. W K. Wielkich (dok. Hanfstengel) r. 1475 Bernard von Balzhofen, komtur brandenburski, nadaje Jerzemu so\u0142tysowi (w Hanfstengel) 60 w\u0142., celem za\u0142o\u017cenia wsi niemieckiej na prawie che\u0142mi\u0144skiem, i 6 w\u0142. so\u0142eckich. R. 1625 znajduj\u0105 si\u0119 w K. sami P<\/span>olacy. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 488. R. 1491 Melchior K\u00f6chler von Schwansdorf, komtur brandenburski, nadaje Paw\u0142owi Konopczykowi i Janowi braciom, na prawie magdeb. 31 w\u0142. nad bielskim strumykiem, kt\u00f3re nabyli i zap\u0142acili, z obowi\u0105zkiem 2 s\u0142u\u017cb w K. Ma\u0142ych. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 490. 2.) K.,<\/b> niem. Konopken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Bia\u0142a, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta. R. 1519 Jerzy von Kolbitz, w\u00f3jt ja\u0144sborski, sprzedaje braciom Janowi, Paw\u0142owi, Sta\u0144kowi i Jakubowi Koz\u0142om (czyli Kot\u0142om? Koczellen) 2 mr. \u0142\u0105k mi\u0119dzy Dryga\u0142ami, Konopkami i Be\u0142cz\u0105cemi. R. 1539 mieszkaj\u0105 w K. sami P<\/span>olacy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 442. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Konopzanka<\/b> (niem.), ob. Konopczanka<\/i>.<\/p>\n

Konotopka,<\/b> rz., prawy dop\u0142yw rz. Jezus, kt\u00f3ra do Sejmu desnowego wpada.<\/p>\n

Konowa\u0142y,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, par. Choroszcza.<\/p>\n

Konstancya,<\/b> 1.) folw., pow. b\u0142o\u0144ski, gm. Guz\u00f3w, par. Wiskitki. Stanowi cz\u0119\u015b\u0107 d\u00f3br Guz\u00f3w (ob.). 2.) K.,<\/b> pow. gosty\u0144ski, gm. Rataje, par. Solec. B\u0119dzie to zapewne nazwa fabryki szk\u0142a, ob. Huta szklana<\/i>. 3.) K.,<\/b> osada fabr. nad rz. Ochni\u0105, pow. kutnowski, gm. i par. Kutno. Le\u017cy przy szosie warsz.-kaliskiej, o 1 w. od Kutna. Ma dm. 13, mk. 470; og\u00f3lnej przestrzeni mr. 35. Istnieje tu od 1865 r. fabryka cukru z rafinery\u0105, w\u0142asno\u015b\u0107 towarzystwa akcyjnego, poprzednio Le\u00ado\u00adna Ep\u00adstei\u00adna. Produkcya roczna wynosi od 200000 do 300000 rs., zatrudnia robotnik. 400 do 600, 4.) K.,<\/b> kol. nad rz. Bzur\u0105, pow. \u0142\u0119czycki, gm. Piaskowice, par. Ozork\u00f3w. Odl. 14 w. od \u0141\u0119czycy. W 1827 r. by\u0142o tu 21 dm., 130 mk.; obecnie kol. ma 32 dm., 286 mk., dw\u00f3r 2 dm., 14 mk. 5.) K.,<\/b> folw., pow. wo\u0142kowyski, gm. i par. Pojewo\u0144. Odl. 42 w. od Wo\u0142kowyszek, ma 2 dm., 5 mk. W. W.<\/i><\/p>\n

Konstantynowo<\/b> 1.) kol., pow. koni\u0144ski, gm. Wysokie, odl. 19 w. na wsch. od Konina, od rz. Warty w. 3, obejmuje powierzchni 606 mr., ma ludn. m\u0119s. 102, kob. 103, razem 205; grunt szczerkowaty, cz\u0119\u015bci\u0105 sapy. Mieszka\u0144cy pr\u00f3cz rolnictwa trudni\u0105 si\u0119 sp\u0142awem drzewa; ludno\u015b\u0107 sk\u0142ada si\u0119 z N<\/span>iemc\u00f3w i krajowc\u00f3w, jest tu dom modlitwy i szk\u00f3\u0142ka ewang., tak zwany kantorat; dzi\u015b obfite pok\u0142ady torfu, kt\u00f3ry si\u0119 wydobywa na miejscow\u0105 potrzeb\u0119 i na sprzeda\u017c. K. nale\u017ca\u0142a niegdy\u015b do d\u00f3br Wysokie (Miel\u00ad\u017cy\u0144\u00adskie\u00adgo pisarza kor.), w r. 1809 rozkolonizowane. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 129 mk. 2.) K.,<\/b> os., pow. lipnowski, gm. Bobrowniki, par. Kiko\u0142, odl. o 12 w. od Lipna, posiada papierni\u0119, 4 domy, 16 mk., 43 mr. gruntu, 2 mr. nieu\u017cyt. Por. Brze\u017ano<\/i>. 3.) K.,<\/b> pow. pu\u0142tuski, gm. Gzowo, pow. Dzier\u017cenin. 4.) K.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Olwita, odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 1 dm., 33 mk.; rozleg\u0142o\u015b\u0107 mr. 333, grunta orne i ogr. mr. 239, \u0142\u0105k mr. 74, pastwisk mr. 7, nieu\u017cytki i place mr. 13, bud. mur. 2, z drzewa 5, p\u0142odozmian 9-polowy, pok\u0142ady torfu; folw. ten w r. 1878 oddzielony od d\u00f3br Szykszniewo.<\/p>\n

Konstantynowo,<\/b> por. Konstantowo<\/i>, Konstantyn\u00f3w<\/i>, Konstancyanowo<\/i> i t. p.<\/p>\n

Konstantyn\u00f3w<\/b> 1.) kol., pow. warszawski, gm. G\u00f3ra, par. Nowydw\u00f3r, le\u017cy w dobrach Bia\u0142o\u0142\u0119ka, pod g\u0119stym lasem, na p\u00f3\u0142 drogi od Warszawy i Bielan, na 7 w. za rogatkami petersburskiemi, blisko szosy, na prawo od karczmy \u017bera\u0144. 2.) K.,<\/b> pow. gr\u00f3jecki, gm. Lipie, par. Belsk. 3.) K.<\/b> al. Ludwik\u00f3w<\/i>, kol., pow. \u0142owicki., gm. Jeziorko, par. Kocierz\u00f3w, odl. o 20 od \u0141owicza. S\u0105 tu 2 olejarnie z produkcy\u0105 roczn\u0105 na 1200 rs., os. 11, dm. 14, mk. 380 (350 ewan. i 30 katol.), obszar grunt\u00f3w 387 mr. (w tem 7 mr. nieu\u017cytk\u00f3w). Por. Jeziorko<\/i>. 4.) K.,<\/b> folw., pow. gosty\u0144ski, gm. i par. Sanniki, liczy 2 dm., 24 mk., mr. 637, w tem ziemi ornej i \u0142\u0105k mr. 414, pastwisk 91, lasu 122. Jest tu owczarnia licz\u0105ca 3524 sztuk owiec. Folw. K. nabyty za 67860 rs., ma przyleg\u0142o\u015b\u0107 zwan\u0105 Lasem Topolskim, nale\u017cy do d\u00f3br Sanniki. 5.) K.,<\/b> w\u015b, pow. koni\u0144ski, gm. S\u0142awoszewek, parafia \u015alesin, odl. od Konina 23 w. na p\u00f3\u0142noc; le\u017cy przy trakcie ze \u015alesina do Skulska, odl. od szosy koni\u0144sko-w\u0142oc\u0142awskiej w. 3; powierzchni ma 130 mr. m. n.-p., ludn. m\u0119\u017c. 26, k. 25, razem 61, grunt szczerkowaty. 6.) K.,<\/b> w\u015b, folw., pow. turecki, gm. Pi\u0119tno, par. Turek, odl. od Turku w. 6; w\u015b dm. 5, mk. 42; folw. dm. 3., mk. 23. 7.) K.,<\/b> pustka, pow. rawski, gm. Stara Wie\u015b, par. Rawa. S\u0105 to grunta niezasiedlone w ilo\u015bci 470 mr. (w tem 30 mr. w\u0142o\u015bc.). 8) K.,<\/b> os. przedtem miasteczko nad rz. Ner, pow. \u0142\u00f3dzki, gm. Rszew, par. Konstantyn\u00f3w. Le\u017cy \u015br\u00f3d rozleg\u0142ej p\u0142aszczyzny przy drodze bitej z \u0141odzi do Lutomierska i Szadku, o 8 w. od \u0141odzi. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. katolicki murowany i ko\u015bci\u00f3\u0142 ewan.-augsburski, 2 szko\u0142y elementarne, st. poczt., urz\u0105d gm., 2 fabryki mycia i strzy\u017cenia wyrob\u00f3w we\u0142nianych z produkcy\u0105 na 36500 rs., 4 tkalnie sukna z prod. na 36030 rs., gorzelnia z produkcy\u0105 na 30000 rs. W 1860 r. K. mia\u0142 263 dm. (4 mur.), 3238 mk. (802 \u017cyd.); tkactwo bawe\u0142niane liczy\u0142o 158 fabrykant\u00f3w, zatrudnia\u0142o 978 os\u00f3b, 763 warszt. z prod. na 500000 rs., 5 fabr. sukna zatrudnia\u0142o 140 ludzi z prod. na 86000 rs.; obecnie ma 260 dm., 4807 mk. i 923 mr. ziemi. Pierwotna os. fabryczna sukiennicza powsta\u0142a na gruntach d\u00f3br \u017babice, nale\u017c\u0105cych do Miko\u0142aja Oko\u0142owicza szamb. Stanis\u0142awa Augusta i pos\u0142a sejmowego. Za jego staraniem osada ta zosta\u0142a zamienion\u0105 na miasto w 1828 r. Spis wsi Kr\u00f3l. Polsk. z 1827 r. podaje ju\u017c K. jako wie\u015b rz\u0105dow\u0105, (?), licz\u0105c\u0105 53 dm. i 374 mk., rzeczywi\u015bcie za\u015b w tym czasie by\u0142o tu ju\u017c 100 dm., 190 sukiennik\u00f3w i 9 postrzygaczy; ludno\u015b\u0107 za\u015b musia\u0142a dochodzi\u0107 tysi\u0105ca g\u0142\u00f3w. Kaplica zbudowana tu pierwotnie; stanowi\u0142a do 1828 r. fili\u0105 par. w Kazimierzu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 obecny wzniesiony zosta\u0142 wed\u0142ug planu hr. Bolonini w\u0142ocha, bawi\u0105cego w go\u015bcinie u dziedzic\u00f3w K. O\u00adko\u00ad\u0142o\u00adwi\u00adcz\u00f3w. Plan ten mia\u0142 by\u0107 kopi\u0105 zmniejszon\u0105 katedry medyola\u0144skiej. W 1879 r. wnuk za\u0142o\u017cyciela Gustaw Oko\u0142owicz wzni\u00f3s\u0142 przy ko\u015bciele pi\u0119kn\u0105 i \u015bwietnie ozdobion\u0105 kaplic\u0119 grobow\u0105 dla swej rodziny. (Ob. Tyg. Illustr<\/i>. z 1880 r., str. 45). Par. K. dek. \u0142\u00f3dzki ma 2190 dusz. 9.) K.<\/b> al. Waldkrug<\/i>, os. nad rz. Ner i K. lub Tartak<\/i>, m\u0142yn nad rz. Stru\u017ck\u0105, pow. \u0142\u00f3dzki, gm. R\u017cew. K. os. 1 dm., 2 mk., 3 mr., nale\u017cy do os. Konstantyn\u00f3w. K. m\u0142yn, 1 dm., 5 mk., 5 mr. rozl. 10.) K.,<\/b> kol. i os. karcz., pow. nowo-radomski, gm. i par. Dworszowice (ob.). W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm., 103 mk.; obecnie kol. liczy 26 dm., 194 mk., 369 mr. obszaru (355 ornej); os. karcz. 1 dom, 2 mk., 14 mr. rozl. 11.) K.,<\/b> w\u015b, pow. opoczy\u0144ski, gm. Zaj\u0105czk\u00f3w, par. B\u0142ogie; odl. 24 w. od Opoczna, ma 10 dm., 102 mk., 12 mr. rz\u0105dow. i 290 mr. w\u0142o\u015bc. 12.) K.,<\/b> pow. kielecki, gm. i par. Suchedni\u00f3w. 13.) K.,<\/b> folw., pow. stopnicki, gm. P\u0119czelice, par. Solec. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 175, grunta orne i ogrody mr. 158, \u0142\u0105k mr. 12, nieu\u017cytki i place mr. 6, bud. mur., z drzewa 3. W\u015b Konstantyn\u00f3w os. 5, z gruntem mr. 15. 14.) K.,<\/b> pow. w\u0142oszczowski, gm. Drochlin, par. Podlesie. 15.) K.,<\/b> pow. b\u0119dzi\u0144ski, attyn. wsi Zag\u00f3rze, obszar 162 mr., 5 dm., 15 mk. 16.) K.,<\/b> kol., pow. lubartowski, gm. \u0141uck, par. Lubart\u00f3w. 17.) K.,<\/b> folw., pow. lubelski, gm. Konopnica, par. Lublin, od Konopnicy w. 3; rozl. wynosi mr. 180, grunta orne i ogrody mr. 166, \u0142\u0105k mr. 11, nieu\u017cytki i place mr. 3, bud. mur. 1, z drzewa 13, p\u0142odozmian 10-polowy. Rz. Bystrzyca przep\u0142ywa. Folw. ten oddzielony od d\u00f3br Rury pojezuickie. 18.) K.,<\/b> w\u015b, pow. ciechanowski, gm. Ojrze\u0144, par. \u0141opacin, odl. o 14 w. od Ciechanowa, ma fabryk\u0119 terpentyny i smo\u0142y, 5 dm., 71 mk., 116 mr. gruntu. 19.) K.,<\/b> os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Wysoka Ruda, odl. 39 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dm., 11 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Konstantyn\u00f3wka<\/b> 1.) nad strum. Krzyworzek\u0105, kol., pow. wielu\u0144ski, gm. Mokrsko, par. Krzyworzeka, odleg. od Wielunia w. 7, dm. 8, mk. 64. 2.) K.<\/b> lub Czartorya<\/i>, folw., pow. hrubieszowski, gm. Mi\u0105czyn, par. Grabowiec, rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 339, grunta orne i ogrody mr. 333, nieu\u017cytki i place mr. 6, bud. mur. 1, z drzewa 5, gospodar. 4-polowe, pok\u0142ady torfu. 3.) K.,<\/b> folw., pow. lubelski, gm. Konopnica, par. Lublin. Por. Konstantyn\u00f3w<\/i>. 4.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142odawski, gm. i par. Ha\u0144sk (ob.), ma 18 dm., 138 mk., 228 mr. obszaru. 5.) K.,<\/b> pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzewo, odl. 10 w. od Suwa\u0142k, ma 3 dm., 28 mk.<\/p>\n

Ko\u0144ce,<\/b> 1.) kol., pow. w\u0142oc\u0142awski, gm. i par. Chodecz; 3 dm., 19 mk. ew., gruntu 120 mr. W r. 1827 by\u0142o tu 10 dm., 84 mk. 2.) K.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki. Odl. 36 w. od Maryampola: 2 dm., 3 mk.<\/p>\n

Ko\u0144cowo,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka. Odl. 11 w. od Maryampola; ma 4 dm., 50 mk.<\/p>\n

Ko\u0144czewo,<\/b> niem. Konszewen<\/i> al. Kontzewen<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Rudozanny.<\/p>\n

Kopanica,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Wigry. Odl. 17 w. od Augustowa, ma 11 dm., 91 mk.<\/p>\n

<\/a>Kopanica,<\/b> 1.) nazwa miejscowa g\u00f3rnego biegu Niemna<\/a> (ob.). 2.) K.,<\/b> ob. \u0141osza<\/a><\/i>. 3.) K.,<\/b> dop\u0142yw Szczary z prawej strony, uchodzi poni\u017cej Sohowaszni.<\/p>\n

Kopanie,<\/b> os. nad jez. t. n., pow. suwalski, gm. Jeleniewo, par. G\u0142\u0119boki R<\/span>\u00f3w. Odl. 16 w. od Suwa\u0142k, ma 2 dm., 12 mk., zamieszkana przez filipon\u00f3w. [Przy jeziorze Kopanym<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Kopaniki,<\/b> pierwotnie \u0141oso\u015bna<\/i>,<\/span> w\u015b nad \u0141oso\u015bn\u0105<\/span>, w pow. sok\u00f3lskim, gm. Kruhlany,<\/span> gub. grodzie\u0144ska, o 23 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 520 dz. W\u015b nale\u017ca\u0142a do w\u00f3jtowstwa namejksowskiego (Niemejsze) we w\u0142o\u015bci \u0141abno, ekon. grodzie\u0144skiej. Pod\u0142ug reg. pomiar. z 1558 r., 30 w\u0142\u00f3k gruntu \u201epod\u0142ego\u201c, z tego 12 nieprzyj\u0119tych. Poddani mieli 53 wo\u0142\u00f3w i 28 koni i z w\u0142\u00f3k przyj\u0119tych powinni p\u0142aci\u0107 po 48 gr., razem 12 k\u00f3p 36 gr.<\/span><\/p>\n

Kopciowo,<\/b> w\u015b nad Ha\u0144cz\u0105-bia\u0142\u0105, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo, odl. 26 w. od Sejn, 56 w. od Suwa\u0142k; posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. drewniany, st. poczt. na trakcie z Sejn do Grodna, dom schronienia dla starc\u00f3w i kalek. W 1827 r. by\u0142o tu 30 dm. i 176 mk.; obecnie 86 dm., 925 mk. Istnia\u0142a tu fabryka \u017celaza, zatrudniaj\u0105ca 16 robot. z produkcy\u0105 na 26000 rs. K. stanowi\u0142o dawno dziedzictwo ro\u00addu Kop\u00adci\u00f3w. Miko\u0142aj z Kozielska Ogi\u0144ski, o\u017ceniwszy si\u0119 z Katarzyn\u0105 Kopci\u00f3wn\u0105 dziedziczk\u0105 tej wsi, za\u0142o\u017cy\u0142 w 1729 r. drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142. Biskup wile\u0144ski Massalski, zostawszy kolatorem tego ko\u015bcio\u0142a, uczyni\u0142 go parafialnym i uposa\u017cy\u0142 probostwo funduszem na dobrach swych Wejsieje. Po Massalskim byli dziedzicami hr. \u017by\u00adniew, Tysz\u00adkie\u00adwicz, pu\u0142kow. Szte\u00adcu\u00adtyn, Ab\u00ad\u0142a\u00admo\u00adwicz. Wchodzi\u0142o K. poprzednio w sk\u0142ad d\u00f3br pryw. Justyanowo. Par. K. dek. sejne\u0144ski, daw. \u0142o\u017adziejski, 4156 dusz. Na miejscowym cmentarzu znajduje si\u0119 gr\u00f3b Emilii Platerowej, zmar\u0142ej 23 grud. 1831 r. Gm. K. ma 4301 mk., rozleg\u0142. 29996 mr., s\u0105d gm. okr. IV Wiejsieje o 11 w.; w sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Bor\u00f3wka, Burby, Dumbla\u0144ce, Dzier\u017ce, Gierdasze, Gierwiszki, G\u00f3ra\u0144ce, Gulbieniszki, Helenowo, Ilgieniki, Iwaszki, Ja\u017a, Janczule, J\u00f3zefowo, Justyanowo, Juszka\u0144ce, Kopciowo, Korejwicze, Kowale, Krzywa\u0144ce, Lipniu\u0144ce (u Zinberga Lipuniu\u0144ce do gm. Lejpuny), M\u0119ciszki, M\u0119ciny, Michaliszki, Mocewicze, Narku\u0144ce, Nasuty, Niewietka, Nowiki, Olechnowce, Pleszczanka, Podbudwiecie, Podhelenowo, Podjanczule, Podumble, Podlipki, Pohulanka, Po\u0142abiele, Po\u0142aczany, Przejma, Przetok, Purwinie, Siemaszki, Sto\u0142y, Subacze, Szatra\u0144ce, \u015awi\u0119toja\u0144sk, Ustronie, Walente v. Niekrzyce, Wojniu\u0144ce, Wojsznary i \u017bmirkle. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Kopci\u00f3w,<\/b> ob. <\/i>Kopciowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kopci\u00f3wka<\/b> 1.) folw., pow. sok\u00f3lski, par. suchowolska. 2.) K.,<\/b> folw., w orsza\u0144skiem, par. horyhorecka. 3.) K.,<\/b> folw., pow. dzisie\u0144ski, awuls Leonpola, przy jez. Szczebirat, 3 okr. adm., o 45 w. od Dzisny, 1 dm., 15 mk. kat. By\u0142a tu kaplica katol. par. G\u0142\u0119bokie.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kopci\u00f3wka<\/b> al. Kopci\u00f3wek<\/i> al. Dmoch<\/i>, z prawego brzegu dop\u0142yw Narwi<\/a>.<\/p>\n

Kopiec<\/b> 1.) w\u015b nad rz. Prosn\u0105, folw., os., pow. wielu\u0144ski, gm. Skrzynki, par. Gi\u017cyce, odl. od Wielunia 41 w.; w\u015b dm. 19, mk. 103; folw. dm. 1, mk. 6; os. dm. 1. 2.) K.,<\/b> w\u015b, folw., pow. wielu\u0144ski, gm. Skrzynno, par. Rudlice, odl. od Wielunia 13 w.; w\u015b dm. 4, mk. 45; folw. dom 1, mk. 2. 3.) K.<\/b> al. Bia\u0142a Kopiec<\/i>, al. Papiernia Kopiec<\/i>, os. nad rz. Trzopk\u0105, pow. cz\u0119stochowski, gm. Kamyk, par. Bia\u0142a, odl. od Cz\u0119stochowy w. 9, od granicy pruskiej w. 14, od szosy cz\u0119stochowsko-wielu\u0144skiej w. 4. Ma rozleg\u0142o\u015bci 6\u00bd w\u0142\u00f3k, w tem pod budynkami i ogrodami mr. 5, pod wodami mr. 45, gruntu ornego mr. 115, \u0142\u0105k mr. 40, graniczy na p\u0142dn. z dobrami Bia\u0142a (ob.), na p\u00f3\u0142noc z \u0142\u0105kami kiedrzy\u0144skiemi i Mierzanowem, na wsch. z kol. Czarny-Las, na zach. z dobrami Kamyk. Istnia\u0142a tu fabryka papieru wod\u0105 poruszana, zwini\u0119ta przed 10 laty; dzisiaj przewa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dochodu stanowi rybo\u0142\u00f3stwo w du\u017cym 30 mr. stawie, i w drugim stawie w 1881 r. za\u0142o\u017conym na przestrzeni 12 mr., z gospodarstwem i zarybieniem post\u0119powem, szczeg\u00f3lnie przez karpie, leszcze i liny: rybo\u0142\u00f3stwo takie dzisiaj czyni rs. 1200 rocznie. Obecnie K.-Papiernia wie\u015b ma 3 dm., 72 mieszka\u0144c\u00f3w, 44 mr. obszaru; za\u015b folwark 2 domy, 9 mieszk. i 139 mr. K. zaledwie kilku miejscowo\u015bciom w gub. piotrkowskiej pod wzgl\u0119dem pi\u0119kno\u015bci po\u0142o\u017cenia pierwsze\u0144stwa ust\u0105pi\u0107 mo\u017ce, na co wp\u0142ywa symetrya w rozmieszczeniu znacznej przestrzeni zalanej wod\u0105 i g\u00f3ra r\u0119k\u0105 ludzk\u0105 usypana (w dawnym stawie) w ogrodzie dzikim i fruktowym, 20 \u0142okci wysoka, wewn\u0105trz kt\u00f3rej szcz\u0105tki mur\u00f3w dawnego zamku si\u0119 mieszcz\u0105. Od owego du\u017cego nasypu powsta\u0142a bardzo dawno nazwa miejscowo\u015bci Kopiec. W\u0142a\u015bciwy \u00f3w kopiec okr\u0105\u017ca z 2-ch stron w\u0105w\u00f3z g\u0142\u0119boki do 20 \u0142okci, stromy, na dnie kt\u00f3rego p\u0142ynie p\u0142ytka ale bystra rzeczka od du\u017cego stawu. Wreszcie upi\u0119ksza wielce miejscowo\u015b\u0107 sad owocowy i dosy\u0107 obszerny ogr\u00f3d dziki. Staw du\u017cy w dawnych detalicznych kartach jeograficznych oznaczany nazw\u0105 \u017baba. W znacznej cz\u0119\u015bci terytoryum maj\u0105tku K. jak i w pogranicznych maj\u0105tkach, w pobli\u017cu powierzchni ziemi, mieszcz\u0105 si\u0119 pok\u0142ady kamienia wapiennego (wapie\u0144 jurajski), kt\u00f3ry daje zupe\u0142nie dobre wapno hydrauliczne. Przesz\u0142o\u015b\u0107 historyczna K. jest do\u015b\u0107 ciekawa. W dawnych czasach by\u0142 tu zamek obronny, zbudowany na nasypie, otoczony z trzech stron g\u0142\u0119bokiemi, na p\u00f3\u0142 do jednej wiorsty szerokiemi trzema stawami; z czwartej tylko wschodniej strony, przez fos\u0119 20 \u0142okci g\u0142\u0119bok\u0105, a na\u00f3wczas woda zalan\u0105 by\u0142a komunikacya przez most zwodzony, szcz\u0105tki kt\u00f3rego przed kilkudziesi\u0119ciu laty starzy ludzie pami\u0119tali. S\u0142owem by\u0142a to istotnie siedziba obronna, gr\u00f3d przedhistorycznych czas\u00f3w. Zamek sam sta\u0142 na wzmiankowanym nasypie, zabudowania zamkowe i gospodarcze z drugiej strony fosy. W XV w. K. by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 i nale\u017ca\u0142 do par. w K\u0142obucku (D\u0142ug. III, 171). W pierwszej po\u0142owie zesz\u0142ego wieku \u0142\u0105cznie z wielu innemi maj\u0105tkami przeszed\u0142 w posiadanie paulin\u00f3w jasnog\u00f3rskich. Dzier\u017cawca K. z pomoc\u0105 zasi\u0142ku od ks. paulin\u00f3w w materyale drzewnym, wybudowa\u0142 w 1793 r. obszerny gmach na papierni\u0119, rozebrawszy i u\u017cywszy na budowl\u0119 kamie\u0144 z ruin dawnego zamka. Przy tych u\u0142atwieniach budowla papierni kosztowa\u0142a na owe czasy 11000 talar\u00f3w. Za rz\u0105du pruskiego K. jako maj\u0119tno\u015b\u0107 wieczysta dzier\u017cawna przeszed\u0142 w posiadanie skarbu i dopiero przed 5 laty dzisiejsi w\u0142a\u015bciciele, sp\u0142aciwszy kanon skarbowy, stali si\u0119 pe\u0142nymi w\u0142a\u015bcicielami maj\u0105tku, kt\u00f3ry w ich r\u0119kach lat 50 pozostaje. K. nale\u017ca\u0142 niegdy\u015b, stanowi\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 starostwa krzepickiego, do wojewody pozna\u0144skiego An\u00addrze\u00adja G\u00f3r\u00adki, kt\u00f3ry tu podobno przewa\u017cnie mieszka\u0142. Fakt ten stwierdza ta okoliczno\u015b\u0107, \u017ce w czasie budowy drogi \u017celaznej warszawsko-wiede\u0144skiej, w peryodzie zawieszenia rob\u00f3t, w\u0142a\u015bciciel wzi\u0105\u0142 robotnik\u00f3w do kopania sadzawek, kt\u00f3rzy po kilkodniowej pracy znikli bez \u015bladu; i jak nast\u0119pnie poszukiwania zarz\u0105du kolei wykaza\u0142y, robotnicy ci nawet do miejsca zamieszkania nie wr\u00f3cili. W kilka tygodni po ucieczce naj\u0119tych ludzi, w\u0142a\u015bciciel postanowi\u0142 u\u017cy\u0107 do rozpocz\u0119tej pracy swoich robotnik\u00f3w, a obja\u015bniaj\u0105c kierunek rob\u00f3t zauwa\u017cy\u0142, \u017ce z pierwszym rydlem ziemi wyrzucono przedmiot b\u0142yszcz\u0105cy, srebrny, kt\u00f3ry si\u0119 okaza\u0142 \u0142y\u017ck\u0105 dawnego fasonu. Dalsze poszukiwania w ziemi wykaza\u0142y, \u017ce robotnicy znale\u017ali znaczne kosztowno\u015bci, pomieszczone w beczce oko\u0142o 20 garncy obj\u0119to\u015bci, z kt\u00f3rej to beczki pozosta\u0142y zdrowe jeszcze klepki d\u0119bowe, pomimo \u017ce beczka z kosztowno\u015bciami u podn\u00f3\u017ca zamku by\u0142a zatopiona w wodzie, i zasz\u0142a szlamem; nast\u0119pnie po osuszeniu stawu i zamienieniu takowego na \u0142\u0105k\u0119, wyros\u0142a olsza kt\u00f3r\u0105 \u015bci\u0119to; pie\u0144 pokry\u0142a warstwa ziemi, a nast\u0119pnie z biegiem czasu do tyla zbutwia\u0142, \u017ce w chwili znalezienia skarbu rydlem jak ziemia da\u0142 si\u0119 bra\u0107. Miejsce gdzie sta\u0142a beczu\u0142ka ze skarbem tak by\u0142o obro\u015bni\u0119te korzeniami owej olszy, \u017ce stanowczo olsza na beczu\u0142ce wyros\u0142a i pie\u0144 jej, \u015brednicy 22 cale, zbutwia\u0142 do szcz\u0119tu. \u0141y\u017cka znaleziona mia\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 rozszerzon\u0105 okr\u0105g\u0142\u0105, na wypuk\u0142ej stronie kt\u00f3rej mie\u015bci\u0142 si\u0119 dosy\u0107 poprawny rysunek popiersia rycerza, z podniesion\u0105 prawic\u0105, uzbrojon\u0105 mieczem, a poni\u017cej litery pisane A. G. Nie b\u0119dzie mo\u017ce zbytecznem przytoczenie legendy ludowej, z przesz\u0142o\u015bci\u0105 si\u0119 wi\u0105\u017c\u0105cej, jakoby \u015bw. Stanis\u0142aw biskup krakowski, zwiedzaj\u0105c swoj\u0105 dyecezy\u0105 z jednym ksi\u0119dzem, przyby\u0142 na kraniec jej w okolice Kopca, gdzie w obszernych borach spotka\u0142 my\u015bliwych na czele pana zamku. Pan \u00f3w zaprosi\u0142 ksi\u0119\u017cy do siebie, i zbytniem przymusowem ugoszczeniem duchownych tak wystraszy\u0142 biskupa, i\u017c ten\u017ce z towarzyszem swoim w nocy uciek\u0142, a id\u0105c nad stawem \u015br\u00f3d ciemnej nocy i moczar\u00f3w zab\u0142\u0105dzi\u0142 w odleg\u0142o\u015bci jednej wiorsty do tyla, \u017ce na g\u00f3rce po\u015br\u00f3d \u0142\u0105k musia\u0142 zanocowa\u0107, gdzie na drugi dopiero dzie\u0144 rano, ludzie zamkowi, rozes\u0142ani w pogo\u0144, ksi\u0119\u017cy \u015bpi\u0105cych odnale\u017ali i do zamku odprowadzili. Wtedy pan zamku, po dniu i wytrze\u017awiony, pozna\u0142 biskupa Szczepanowskiego, za przykro\u015b\u0107 przeprosi\u0142 i w dalsz\u0105 drog\u0119 odes\u0142a\u0142. Nast\u0119pnie po \u015bmierci biskupa, dziedzic zamku wybudowa\u0142 w miejscu noclegu \u015bw. Stanis\u0142awa ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany; ten po spaleniu si\u0119 w pierwszej po\u0142owie zesz\u0142ego wieku, zast\u0105piony zosta\u0142 takim\u017ce ko\u015bcio\u0142em z drzewa modrzewiowego, kt\u00f3ry do dzisiaj stoi, stanowi\u0105c ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. w Bia\u0142y. Do\u017cynkowa ludowa pie\u015b\u0144 tamecznej okolicy wi\u0105\u017ce Kopiec ze starostwem i czyni go niejako od starostwa zale\u017cnym. 4.) K.,<\/b> folw. nad rz. Nieciecz, pow. \u0142aski. gm. D\u0105browa Widawska, par. Widawa; ma 4 dm., 28 mk., 1064 mr. (276 mr. ornej). 5.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. rawski, gm. \u017belechlin, par. \u017belechlinek. W\u015b ma 5 dm., 113 mk., 42 mr.; folw. za\u015b 6 dm. Dobra K. lit. A (z nomenklaturami: Naropno, Wola Naropi\u0144ska i J\u00f3zefina), w\u0142asno\u015b\u0107 Sta\u00adni\u00ads\u00ad\u0142a\u00adwa hr. Os\u00adtrow\u00adskie\u00adgo, w r. 1869 nabyte od rz\u0105du i oddzielone od d\u00f3br Tomasz\u00f3w, rozleg\u0142e mr. 1898; grunta orne i ogrody mr. 356, \u0142\u0105k mr. 75, pastwisk mr. 68, lasu mr. 1124, nieu\u017cytki i place mr. 28; nadto w nomenklaturach wieczysto-czynszowych mr. 203; bud. z drzewa 21, p\u0142odozmian 6-polowy, 2 m\u0142yny. 6.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. i kol. nad rz. Szczyp, pow. i\u0142\u00ad\u017ce\u00adc\u00adki, gm. Mie\u00adch\u00f3w, par. Ode\u00adch\u00f3w, odl. 18 w. od I\u0142\u00ad\u017cy; ma 28 dm., 179 mk., 495 mr. ziemi kolonist\u00f3w i 155 mr. w\u0142o\u015bc. 7.) K.,<\/b> w\u015b nad rz. Po\u00adkrzy\u00adwia\u00adn\u00adk\u0105, pow. opa\u00adtow\u00adski, gm. Iwa\u00adnis\u00adka, par. Myd\u00ad\u0142\u00f3w; odl. 14 w. od Opa\u00adto\u00adwa; ma 14 dm., 81 mk., 159 mr. w\u0142o\u015bc. i 18 mr. dworsk. Nale\u017cy do d\u00f3br U\u00adjazd. 8.) K.,<\/b> pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. 9.) K.,<\/b> w\u015b i os., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Krasnopol, odl. 12 w. od Sejn; w\u015b ma 4 dm., 23 mk.; os. 2 dm., 7 mk. 10.) K.,<\/b> os., pow. konstantynowski, ob. Harachwosty<\/i>. 11.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r, odl. 17 w. od Augustowa; ma 41 dm., 216 mk. [Istnia\u0142a te\u017c karczma Kopiec tu\u017c na p\u0142d. od \u015bluzy Sosnowo (Sosnowo-Tajenko), nad Nett\u0105, teraz obszar wsi Jaziewo.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kopijki,<\/b> w\u015b, pow. \u0142ecki, ob. <\/i>Wi\u015bniewko<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kopisze<\/b> al. Kinort<\/i>, niem. Alt-Johannisburg(?)<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1530 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht odnawia Wawrzy\u0144cowi, Stefanowi i Maciejowi braciom, oraz Wojtkowi, Kopiszowi i Marcinowi Biczkowi przywilej na 10 w\u0142\u00f3k, nadanych prawem magdeb., kupionych przez nich w Kinorcie, z jedn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 444.<\/p>\n

Koplany,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, par. niewodnicka, nad rz. Niewodnic\u0105, o 9 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, o 3 w. od st. dr. \u017cel. Lewickie, o 8 w. od st. Starosielce, o 5 w. od rz. Narwi. K. niegdy\u015b stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 obszerniejszych w\u0142o\u015bci, nale\u017c\u0105cych do Orsettich; nast\u0119pnie skutkiem eksdywizyi zmieni\u0142y w\u0142a\u015bcicieli. We wsi dym\u00f3w w\u0142o\u015bcia\u0144skich 18. S\u0105 te\u017c i grunta dworskie, obecnie podzielone na trzy cz\u0119\u015bci: jedna jest w\u0142asno\u015bci\u0105 Wincentego Sza\u00admo\u00adtu\u0142\u00ad\u0142y, druga Alek\u00adsa\u00adn\u00addra Brzo\u00adzow\u00adskie\u00adgo, trzecia Ja\u00adna Ku\u017a\u00admi\u0144\u00adskie\u00adgo. J\u00f3z. Lew.<\/i><\/p>\n

Kopsodzie,<\/b> w\u015b i folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Wisztyniec. Odl. 25 w. od Wy\u0142kowyszek, 58 w. od Suwa\u0142k. Ma 57 dm., 545 mk. Gm. K. ma 4956 mk., rozleg\u0142o\u015bci 16746 mr., s. gm. okr. IV os. Wisztyniec o 10\u00bd w., st. p. Kibarty. W gm. 2 szko\u0142y elem. i 1 kantorat ew. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Antowile, Bierzyny w\u015b i folw., Dobylina, Galkiemie, Jegliszki, Kark\u0142upiany w\u015b i folw., Kibejki w\u015b i folw., Kiliniki, Kopsodzie w\u015b i folw., Kurniki, Luki, \u0141azdyniszki, Mat\u0142awka w\u015b i folw., Malenie, Niebudkiemie, Nowadola, Nowiniki, Piotroszczewo, Podworzyszki, Popieczki, Romejki, Rzeczuny, Szaki i Tatarkiemie. Dobra Kopsodzie, oddzielone od d\u00f3br rz\u0105dowych Wysztyniec, nadane na prawach majoratu w r. 1838 genera\u0142-majorowi Suchozanetowi, sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z folwark\u00f3w Kopsodzie i Mat\u0142awka. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 niewiadoma. Wsie: Kopsodzie v. Kaupiszki, osad 50, z gruntem mr. 1199; Malenie v. Podbierzyny, os. 10, z grunt mr. 74; Mat\u0142awka, os. 5, z grun. mr. 8; Podworzyszki, os. 20, z grun. mr. 245. W r. 1867 przy\u0142\u0105czono do tego majoratu folwarki w pow. kalwaryjskim Udrya i Olita, a w pow. sejne\u0144skim Sereje-Strajczyszki, Dzermetszyki i Krykstany, oraz cz\u0119\u015b\u0107 las\u00f3w z le\u015bnictwa Sereje.<\/p>\n

Kopystki,<\/b> pow. kolne\u0144ski, gm. Stawiska, par. Romany.<\/p>\n

Kopytko,<\/b> niem. Koppittko<\/i>, le\u015bnictwo, pow. szczycie\u0144ski, st. poczt. Choch\u00f3\u0142.<\/p>\n

Kopytkowo,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. D\u0119bowo, par. Jaminy, odl. 30 w. od Augustowa; ma 16 dm., 145 mk. Por. Jasionowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Kopyt\u00f3wka,<\/b> rz., ob. <\/i>Netta<\/a><\/i>.<\/p>\n

Korabie,<\/b> w\u015b w pow. bielskim, gub. grodz.<\/p>\n

Korale,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki, odl. 8 w. od Wy\u0142kowyszek; jest tu browar, 6 dm. i 60 mk.<\/p>\n

Korblack<\/b> (niem.), folw. pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Kordaki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Wejwery, par. Skrawdzie. W 1827 r. by\u0142o tu. 49 dm., 676 mk.; obecnie 22 dm., 264 mk. Le\u017cy nad rzeczk\u0105, \u015br\u00f3d las\u00f3w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci powiatu, o 38 w. od Maryampola.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Korejwicze,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo. Odl. 25 w. od Sejn, ma 9 dm., 116 mk. Por. <\/i>Ho\u0142ny Wolmera<\/a><\/i>.<\/p>\n

Korellen<\/b> (niem.), folw., pow. gierdawski, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Koreniszki,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, u zbiegu Rosi z Niemnem.<\/p>\n

Korklack<\/b> (niem.), dobra ryc., pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Korkliny,<\/span><\/b> ob. Karkliny<\/a><\/i>.<\/span><\/p>\n

Korkozy ch\u0142opskie<\/b> i K. Szla\u00adche\u00adc\u00adkie<\/span><\/i>, wsie, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, odl. 39 w. od W\u0142adys\u0142awowa, 1 w. od Niemna; maj\u0105 9 dm., 70 mk.<\/p>\n

Kornela,<\/b> pow. kolne\u0144ski, gm. Rogienice, par. Dobrzyja\u0142owo.<\/p>\n

Kornetki,<\/b> niem. Ernstwalde<\/i>, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Korobczyce,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 26 W. od Sok\u00f3\u0142ki, przy dr. \u017cel. peter.-warsz., mi\u0119dzy Ku\u017anic\u0105 a Grodnem, nad \u0141oso\u015bn\u0105.<\/p>\n

Korobiec,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, par. Suwa\u0142ki; odl. 7 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm., 91 mk., obecnie 14 dm., 95 mk.<\/p>\n

Korowki<\/b> (mo\u017ce Karwki<\/i>), w\u015b, pow. kolne\u0144ski, gm. Gawrychy, par. Nowogr\u00f3d. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 7 dm., 34 mk.<\/p>\n

Kortejki,<\/b> w\u015b, niegdy\u015b w pow. ja\u0144\u015bborskim, na pruskich Mazurach, r. 1506 nie istnia\u0142a. Czyt. K\u0119trzy\u0144ski: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 436.<\/p>\n

<\/a>Korycianka,<\/b> rz., dop\u0142yw Niemna<\/a>, cz\u0119\u015bci\u0105 odgranicza gub. grodzie\u0144sk\u0105 od wile\u0144skiej.<\/p>\n

Korycin,<\/b> ob. Korycyn<\/i>.<\/p>\n

Korycyn,<\/b> Korycin<\/i>, mko nadetatowe w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., nad rz. Kumia\u0142k\u0105 (Brzoz\u00f3wk\u0105? [nie]<\/span>), o 31 w. od Sok\u00f3\u0142ki, ma dm. 95, mk. 631, t. j. 258 m\u0119\u017c., 373 kob.; 1 prawos\u0142., 169 katol., 461 izr.; fabryk 2, jarmark\u00f3w 3, Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 Katol. \u015bw. Krzy\u017ca, 1661 z drzewa przez Zygmunta III wzniesiony. Parafia katol. dekanatu sok\u00f3lskiego, dusz 6903.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Korytki<\/b> 1.) al. Korytka<\/i>, w\u015b, pow. radomski, gm. Kuczki, par. Skaryszew, odl. 18 w. od Radomia. Ma 6 dm., 29 mk., 108 mr. roli. 2.) K.,<\/b> pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. i par. Szczepankowo. 3.) K.<\/b> Ma\u0142e<\/i>, w\u015b i kol., i K. Wielkie<\/i>, folw., pow. au<\/span>gustowski, gm. Dowspuda, par. Jan\u00f3wka, odl. 30 w. od Augustowa; ma 8 dm., 44 mk. Ob. <\/i>Dowspuda<\/a><\/i>.<\/p>\n

Korzeni\u00f3wka,<\/b> Jeziorki, \u015awiechy<\/i>, wsie w ziemi mielnickiej, par. dziatkowickiej. R. 1712 mia\u0142y 9 w\u0142\u00f3k szlach.<\/p>\n

Kosaki,<\/b> niem. Kosacken<\/i>, 1.) w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap. [Kozaki? Kosaken<\/i>.]<\/span> 2.) K.,<\/b> niem. Kossacken<\/i>, w dok. Kossack<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1476 Zygfryd Flach von Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje lennikom Niemierzy (Nyemerz) i M\u015bciszkowi (Miscziske) Kosakom, braciom i ich potomkom, z wyj\u0105tkiem Piotra, syna Niemierzy, kt\u00f3ry ju\u017c przedtem dzia\u0142 sw\u00f3j otrzyma\u0142, na prawie magdeb. 7 w\u0142. w K. pod So\u0142danami, kt\u00f3re dot\u0105d nieprawnie posiadali. W p\u00f3\u017aniejszych czasach s\u0105, tu posiadacze U\u00admia\u00adtow\u00adscy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 436. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. dawniejszy w\u0119goborski na Mazurach pruskich, oddawna przez osadnik\u00f3w polskich zaj\u0119ta, istnia\u0142a r. 1633. Mi\u0119dzy innemi posiadali t\u0119 w\u015b Chle\u00adbow\u00adscy z Wybranowa, kt\u00f3rzy mieli te\u017c dobra Okowizn\u0119 (K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 543). K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Koschicken <\/b>(dok.), ob. Koziki<\/i>.<\/p>\n

Koschischken<\/b> al. Koszisken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Koschken<\/b> (dok.), ob. K\u00f3zki<\/i>.<\/p>\n

Koselaw<\/b> (dok.), ob. Koz\u0142owo<\/i>.<\/p>\n

Kosi\u0142y,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Przestrzele, par. Rajgr\u00f3d. W 1827 r. by\u0142o tu 24 dm., 165 mk.<\/p>\n

Kosinnen<\/b> (niem.), pow. lecki, ob. Kozinowa<\/i>.<\/p>\n

Kosinowa<\/b> (dok.), ob. Kozinowa<\/i>.<\/p>\n

Kosinowo,<\/b> ob. Kozinowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Kosiorowo<\/b> 1.) pow. pu\u0142tuski, gm. Go\u0142\u0119bie, par. Szyszki. 2.) K.,<\/b> por. <\/i>Grajewo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Koskeim<\/b> (niem.) 1.) folw., pow. gierdawski, st. p. Barciany. 2.) K.,<\/b> os., pow. fryl\u0105dzki, st. p. Domnowo.<\/p>\n

Kosken<\/b> (niem.), pow. ja\u0144sborski, ob. K\u00f3zki<\/i>.<\/p>\n

Koslau<\/b> (niem.), Koszlau, ob. Koz\u0142owo<\/i>.<\/p>\n

Koslaw<\/b> (dok.), ob. Koz\u0142\u00f3w<\/i>, Koz\u0142owo<\/i>.<\/p>\n

Koslen<\/b> (niem.), os., ob. Kozie\u0142<\/i>.<\/p>\n

Kosmaty borek,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kosmeden,<\/b> Kosmehden<\/i> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dapia. [Ko\u015bmidry]<\/span><\/p>\n

Kosowo,<\/b> 1.) niem. Fliederhof<\/i>, dawniej Kossowo<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b i dobra, pow. \u015bwiecki, na nizinach lewego brzegu Wis\u00ad\u0142y, d\u0142ugim rz\u0119dem zbudowane. A) w\u0142o\u015bc. w\u015b, obszaru liczy mr. 2171, bud. 72, dm. 35, kat. 4, ew. 352. Parafia i poczta Gruczno, szko\u0142a w miejscu. B) dobra obszaru mr. 333, bud. 7, dm. 3, kat. 22, ew. 22. Reszta jak pod A. K. by\u0142o oddawna dobrami szlach., r. 1390 Dytryk z K. zobowi\u0105zany pe\u0142ni\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119 wojenn\u0105, w zbroi na koniu. Dzi\u015b dobra K. do Koz\u00ad\u0142ow\u00adskie\u00adgo nale\u017c\u0105. 2.) K.,<\/b> niem. Kos\u00adsowo, osada do Wel\u00adpi\u00adna, pow. tu\u00adchol\u00adski, w lesistej okolicy; bud. 18, dm. 18, kat. 78, ew. 18, parafia i poczta By\u00ads\u0142aw. K. by\u0142o dobrami star. tu\u00adchol\u00adskie\u00adgo. R. 1664 pustkowianie dawali czynszu z\u0142. 36, nadto pe\u0142nili stra\u017c kolejn\u0105 w barci puszczy li\u00adsi\u0144\u00adskiej. 3.) K.,<\/b> niem. Kos\u00adsowo<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. kar\u00adtu\u00ads\u00adki, na bitym trakcie le\u017a\u00adnie\u0144\u00adsko-wej\u00adhe\u00adro\u00adw\u00adskim, ponad strug\u0105 bezimienn\u0105, 515′ nad poziom morza; wraz z wybudow. Krzywda i Duba liczy obszaru mr. 1709, gbur. 31, zagr. 13, kat. 478, ew. 28, dm. 55. Parafia Przod\u00adko\u00adwo, szko\u0142a Za\u00adle\u00adsie, poczta Kar\u00adtu\u00adzy, dok\u0105d odleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi 1\u00bc mili. Oko\u0142o r. 1580 by\u0142 posiadaczem jaki\u015b Kos. Przed reformacy\u0105 istnia\u0142 tu ma\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142, zapewne filialny do Przod\u00adko\u00adwa. W wizytacyi bisk. Roz\u00adra\u00ad\u017cew\u00adskie\u00adgo taka jest o nim wzmianka: \u201eCosso pagus petit catholicum parochum. Investigandum, an haec ecclesia sit capella vel parochialis vel filia ecclesiae Przedkowo, quam in regestro decanatuum non reperiatur atque ei omnino de sacerdote providendum; cognoscendum quis expulerit ministrum ex hoc pago.\u201c P\u00f3\u017aniej zupe\u0142nie podupad\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 w K. i znik\u0105d nie masz o nim wiadomo\u015bci. 4.) K.,<\/b> niem. Kossau<\/i>, kr\u00f3l. le\u015bnictwo do nadle\u015bnictwa Kartuzy, pow. kartuski, 1 dom, 9 mk. Parafia Przodkowo, poczta Kartuzy. O 1 i \u0107wier\u0107 mili od Kartuz. 5.) K<\/b>. al. Kosewo<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, na pruskich Mazurach, od dawna przez osadnik\u00f3w polskich zaj\u0119ta, istnia\u0142a r. 1552. [Kossewen, dzi\u015b Kosewo, na p\u0142d. od Wi\u015bniowa E\u0142ckiego.]<\/span> 6.) K.<\/b> al. Kosewo<\/i>, niem. Kossoewen<\/i>, w dok. Koschouen<\/i>, w\u015b, pow. niegdy\u015b szesty\u0144ski, teraz z\u0105dzborski, na pruskich Mazurach, zaludniona przez osadnik\u00f3w polskich. O jej za\u0142o\u017ceniu nie wiemy. R. 1546 Jerzy Rechenberg, starosta szesty\u0144ski, sprzedaje Grzegorzowi K<\/span>osowi (Kosch) z G\u00f3rek w pow. ja\u0144sborskim (piskim) 4 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie (w\u0142\u00f3ka po 22 grz.) celem lokacyi wsi dannickiej na 40 w\u0142\u00f3kach; 10 lat daje wolno\u015bci od dani i t\u0142oki; po 5 latach jednak maj\u0105 t\u0142ok\u0119 r\u0119czn\u0105 w Sze\u015bnie odprawia\u0107. R. 1693 mieszkaj\u0105 w K. sami P<\/span>olacy jako to: Pawe\u0142 Czuczejko, J\u0119dry\u015b Szewc (Jendriss Seffz), Jerzy Wiatr, Micha\u0142 Graczyk, Ambro\u017cy Pi\u0142a, Jakub Pryska\u0142a, Szymon Jadamczyk, Grzeg\u00f3rz Czuczejczyk, Grzeg\u00f3rz Noga. Ob. K\u0119trzy\u0144s., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 419. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kos\u00f3wka,<\/b> w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Be\u0142da, par. Rajgr\u00f3d, ma 684 mr. obszaru.<\/p>\n

Kos\u00f3wka<\/b> al. Czarna struga<\/i>, rz., lewy dop\u0142yw Bugu, wpada do Bugu mi\u0119dzy uj\u015bciem Nurca i Broku.<\/p>\n

Kossacken<\/b> (niem.), ob. Kosaki<\/i>.<\/p>\n

Kossowszczyzna,<\/b> os. w\u0142o\u015bc., pow. suwalski, gm. Ma\u0107kowo, par. Kalwarya; odl. 42 w. od Suwa\u0142k, ma 5 dm., 32 mk. [Dzi\u015b Litwa.]<\/span><\/p>\n

Koss\u00f3w,<\/b> Kosowo<\/i>, mko w pow. s\u0142onimskim, nad rz. Hrywd\u0105 i Busiaszk\u0105, o 42 w. od S\u0142onima, o 140 od Grodna, o 81 od Wo\u0142kowyska, przy drodze ze S\u0142onima do Kartuskiej Berezy, i przy drodze \u017cel. mosk.-brzeskiej, kt\u00f3rej stacya K., mi\u0119dzy Berez\u0105 a Domanowem, le\u017cy o 117 w. od Brze\u015bcia lit. W XVI wieku na kresach wojew\u00f3dztwa brzeskiego. R. 1494 w. ks. Aleksander odda\u0142 K. Chreptowiczowi; potem by\u0142 on kolejno w\u0142asno\u015bci\u0105 Sanguszk\u00f3w, Sapieh\u00f3w, Fleminga, Czartoryskich, Pus\u0142owskich. Ci ostatni podnie\u015bli tu przemys\u0142. R. 1878 K. mia\u0142 2130 mk., w tem 1279 izr. Jest tu zarz\u0105d 1 okr. polic. i obejmuje 4 gminy: K., Lubiszczyce, Je\u0142ki, N. Piaski. R. 1880 wielki po\u017car nawiedzi\u0142 K. Parafia rzym.-kat. K. dekanatu s\u0142onimskiego, bardzo staro\u017cytna. Z akt tyle tylko wiadomo, \u017ce pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezw. \u015bw. Tr\u00f3jcy w K. fundowa\u0142 1526 wojewoda trocki Jerzy i jego \u017cona Anna; 1626 Leon Sapieha, wojewoda wile\u0144ski, za\u0142o\u017cy\u0142 nowy ko\u015bci\u00f3\u0142; ten 1872 spali\u0142 si\u0119; 1878 odbudowany kosztem parafian a g\u0142\u00f3wnie kolatora Wandalina Pus\u0142owskiego. W aktach ko\u015bcio\u0142a kossowskiego znajduje si\u0119 dot\u0105d metryka chrztu Tadeusza Ko\u015bciuszki, urodzonego 1746 na folwarku Mereczowszczy\u017anie, nale\u017c\u0105cym do d\u00f3br K. i odleg\u0142ym o par\u0119 wiorst od mka K. Parafia kat. dekanatu s\u0142onimskiego, ma dusz 1461. Mia\u0142a fili\u0105 w Iwacewiczach a kaplica na cmentarzu i w Mereczowszczy\u017anie. Kaplica na cmentarzu na grobie k\u015b. A\u00adda\u00adma Dmo\u00adchow\u00adskie\u00adgo wzniesiona 1859 r. Prawos\u0142. dekanat kossowski liczy 11 parafij, 20563 wiernych (1857). Okolica p\u0142aska, grunt w cz\u0119\u015bci gliniasty, w cz\u0119\u015bci piaszczysty i \u017cwirowaty, obfite \u0142\u0105ki nad Hrywda, i \u017by\u017cgulank\u0105. F. S.<\/i><\/p>\n

Kossuchen<\/b> (niem.), ob. Ko\u017cuchy<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Kost\u00f3wka,<\/b> (?) rz., lewy dop\u0142yw Niemna<\/a>.<\/p>\n

Koszar, <\/b>Koszary<\/i> (por\u00f3wna\u0107 obszar<\/i>, szar<\/i> rossyjski, pierwotnie znaczy\u0142o miejsce ogrodzone, zagrod\u0119. Dot\u0105d ma to znaczenie u pasterzy w Karpatach, gdzie koszarami nazywaj\u0105 ruchome ogrodzenia, s\u0142u\u017c\u0105ce do zamykania byd\u0142a i owiec na pastwisku letniem. Dzi\u015b nazwa ta s\u0142u\u017cy budynkom przeznaczonym do pomieszczenia \u017co\u0142nierzy, robotnik\u00f3w fabrycznych. W Kr\u00f3lestwie Polskiem zw\u0105 K. domy i osady przy drogach bitych, stanowi\u0105ce pomieszczenie dozorc\u00f3w i s\u0142u\u017cby drogowej. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Koszary,<\/b> 1.) kol., pow. kolski, gm. Sompolno, par. Lubst\u00f3wek, odl. od Ko\u0142a w. 16, ma 7 dm., 42 mk. 2.) K.<\/b>–J<\/span>arockie<\/i>, nad jez. Dankowskiem, pow. s\u0142upecki, gm. Kleczew, par. Ostrowite. Odl. 18\u00bd w. od S\u0142upcy, 17 dm., 90 mk. Por. Jarockie Koszary<\/i> i Jarotki<\/i>. 3.) K.<\/b> lub Nowy\u015bwiat<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. s\u0142upecki, gm. Wilczag\u00f3ra, par. Wilczyn. Odl. 27\u00bd w. od S\u0142upcy, ma 11 dm., 70 mk. 4.) K.,<\/b> w\u015b, nad rz. Brze\u017aniczk\u0105, pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. Suskowola, par. Sucha, odl. 25 w. od Kozienic. W r. 1827 by\u0142o tu 9 dm., 77 mk.; obecnie 17 dm., 121 mk., 222 mr. obszaru. 5.) K.,<\/b> w\u015b, pow. i\u0142\u017cecki, gm. B\u0142aziny, par. I\u0142\u017ca, od I\u0142\u017cy odl. 5 w. Ma 23 dm., 179 mk., 45 mr. ziemi dwor. i 266 mr. ziemi w\u0142o\u015bc. Nale\u017cy do Towarzystwa Starachowieckich zak\u0142ad\u00f3w g\u00f3rniczych. Ob. I\u0142\u017ca<\/i>, str. 270\u20142. 6.) K.,<\/b> w\u015b, pow. opatowski, gm. Bodzech\u00f3w, par. Denk\u00f3w. Odl. 18 w. od Opatowa, ma 16 dm., 106 mk., 16 mr. ziemi w\u0142o\u015bc. i 1 mr. dwor. 7.) K.,<\/b> pow. bialski, gm. Sidorki, par. Bia\u0142a. 8.) K.<\/b>–L<\/span>ipowskie<\/i>, pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. Kaletnik.<\/p>\n

Koszedary,<\/b> folw., pow. trocki, par. \u017byzmory, 2 okr. polic., przy stacyi kol. \u017cel. tego\u017c na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka, stanowi\u0142y ca\u0142o\u015b\u0107 z W\u0142adykiszkami; z dzia\u0142u familijnego otrzyma\u0142 je [od]<\/span> R\u00f6mer Ryszarda w 1876 r. syn jego Eugeniusz. R. 1866 by\u0142o tu 29 mk. St. dr. \u017cel. K. z Wierzbo\u0142owa do Wilna, na przestrzeni Kowno-Wilno, mi\u0119dzy Proweniszkami a \u017bo\u015blami (oraz z Kowna do Libawy) o 34 w. od Kowna, o 48 w. od Trok, o 72 w. od Wilna, o 294 w. od Libawy. Zwa\u0142y si\u0119 niegdy\u015b Etkany (Jodkany?); por. Gudziany<\/i>.<\/p>\n

Koszele,<\/b> pow. wo\u0142kowyski, ob. Iwaszkiewicze<\/i>.<\/p>\n

Koszinnen,<\/b> Koszinowken<\/i> (niem.), pow. lecki, ob. Kozinowa<\/i>.<\/p>\n

Kosziolken<\/b> (niem.), ob. Kocio\u0142ek<\/i>.<\/p>\n

Koszloffsken<\/b> (dok.), jezioro, pow. ja\u0144sborski, ob. Kozio\u0142<\/i>.<\/p>\n

Koszlowsken<\/b> (dok.), ob. Koz\u0142owo<\/i>.<\/p>\n

Koszuchen<\/b> (dok.), ob. Ko\u017cuchy<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Koszyki,<\/b> niem. Koszycken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. poczt. E\u0142k. [Kozycken<\/i>, Koziki<\/i><\/a> ?]<\/p>\n

Ko\u015bciakowicze,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, na p\u0142d. od Zelwy.<\/p>\n

Ko\u015bcielec,<\/b> prawdopodobnie dawna nazwa cmentarza chrze\u015bcianskiego, w kt\u00f3rym umieszczano cia\u0142a (ko\u015bci) zmar\u0142ych, w r\u00f3\u017cnicy od cmentarzysk poga\u0144skich, mieszcz\u0105cych popio\u0142y tylko. Z czasem nazwa cmentarza da\u0142a pocz\u0105tek nazwie ko\u015bci\u00f3\u0142<\/i>, zamiast pierwotnej cerkwi, cerekwi, u\u017cywanej w XV jeszcze wieku. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ko\u015bcielne<\/b> jezioro, w pow. suwalskim, w dobrach Paw\u0142\u00f3wka, ma 10 mr. obszaru i 24 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci; zaczyna si\u0119 przy osadzie Przero\u015bl i ci\u0105gnie si\u0119 ku Prusom. Brzegi bagniste ko\u0142o Przero\u015bli. Daje pocz\u0105tek \u0142a\u0144cuchowi jezi\u00f3r, kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105: Krzywe [Krzyw\u00f3lka]<\/span>, Przystojne [Przystajne]<\/span>, Bia\u0142e [Bia\u0142e Filipowskie]<\/span>. Brzegi wzg\u00f3rkowate ale bezle\u015bne.<\/p>\n

Ko\u015bciewicze<\/b> 1.) folw. pryw., pow. wilejski, o 42 w. od m. Wilejki, 2 okr. adm., gm. Krzywice, 1 dm., 28 mk. (1866), gorzelnia, 1200 mr. obszaru. 2.) K.,<\/b> pow. wo\u0142kowyski, ob. Iwaszkiewicze<\/i>. 3) K.,<\/b> w\u015b rz\u0105d. i Ko\u015bciewszczyzna, za\u015bc. pryw., pow. \u015bwi\u0119cia\u0144ski, 1 okr. polic., mk. kat. 220, dm. 18 (1866), od \u015awi\u0119cian 30 w.<\/p>\n

Ko\u015bciuki<\/b> 1.)<\/span> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, par. Choroszcza. 15 w. od Bia\u0142egostoku, 673 dz. Pod wsi\u0105 stare cmentarzysko. 2.) K.,<\/b> al. Kostiuki<\/i> al. Matwiejewicze<\/i>, w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Matwiejewicze, 48 w. od Pru\u017cany, 22 dm., 288 mk., 392 dz.<\/span><\/p>\n

Ko\u015bciuszkowszczyzna,<\/b> okolica, pow. wo\u0142kowyski. Niegdy\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 An\u00adto\u00adnie\u00adgo \u017bab\u00adki koniuszego, od kt\u00f3rego w 1727 r. naby\u0142 Mi\u00adcha\u0142 A\u00addam Sli\u00adzie\u0144, podkomorzy lit. A. K. \u0141.<\/i><\/p>\n

Kotkiszki,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera, par. \u0141o\u017adzieje. By\u0142a w\u0142asno\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tojezierskiego probostwa, odl. 18 w. od Sejn; 2 dm., 4 mk., m\u0142yn wodny. [1,5 km na p\u0142d. od \u0141o\u017adziej, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Kotlin.<\/b> Tak si\u0119 zowie wyspa, na kt\u00f3rej forteca Kronstadt, 13.6 w. kw. rozl.<\/p>\n

Kot\u0142\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. bielski, gub. grodz., gm. \u0141osinka, 27 w. od Bielska, 234 dz. Pod wsi\u0105 8 kurhan\u00f3w, wysokich od 1\u00bd do 3\u00bd arszyn.<\/span><\/p>\n

Kotowina,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew, odl. 19 w. od Suwa\u0142k, ma 11 dm., 65 mk.<\/p>\n

Kotowszczyzna,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Olwita, odl. 38 w. od Wy\u0142kowyszek, przy trakcie wi\u0142kowysko-jurborskim, ma 9 dm., 136 mk. Dobra K. lit. A. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: K., Por\u00f3\u017cniszki, J\u00f3zefowo i Zalesie; wsi: Dar\u017ceniki, Juszki i Jedupiany. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 1943: folw. K. grunta orne i ogr. mr. 457, \u0142\u0105k mr. 87, pastwisk mr. 7, lasu mr. 363, nieu\u017cytki i place mr. 65, razem mr. 979; bud. mur. 6, z drzewa 28; p\u0142odozmian 5-polowy. Folw. J\u00f3zefowo grunta orne i ogr. mr. 216, \u0142\u0105k mr. 59, pastw. mr. 7, razem mr. 282; bud. mur. 1, z drzewa 4, p\u0142odozmian 10-polowy. Folw. Zalesie grunta orne i ogr. mr. 310, \u0142\u0105k mr. 30, pastwisk mr. 12, lasu mr. 93, nieu\u017cytki i place mr. 57, razem mr. 502; bud. mur. 1, z drzewa 5; p\u0142odozmian 9-polowy. Folw. Poru\u017cniszki grunta orne i ogr. mr. 139, \u0142\u0105k mr. 18, nieu\u017cytki i place mr. 6, razem mr. 164; budowli mur. 1, z drzewa 5; p\u0142odozmian 8-polowy. W osadach karczemnych mr. 14. M\u0142yn parowy, tartak parowy, fryszerka, gorzelnia, cegielnia. Rzeka Szeszupa przep\u0142ywa. W niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach pok\u0142ady torfu. W\u015b Dar\u017ceniki osad 21, z gruntem mr. 663; w\u015b Juszki os. 14, z grun. mr. 478; w\u015b Jedupiany os. 11, z grun. mr. 474. Dobra K. lit. B sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: Romantyszki, Sk\u0105pska Wola, Iszkarty i Anielewo; wsi: Romantyszki, Rudzie, Sk\u0105pska Wola i Bobie. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 1881: folw. Romantyszki grunta orne i ogrody mr. 502, \u0142\u0105k mr. 132, pastwisk mr. 3, nieu\u017cytki i place mr. 16, razem mr. 653; bud. mur. 3, z drzewa 23; p\u0142odozmian 5-polowy. Folw. Sk\u0105pska Wola grunta orne i ogrody mr. 419, \u0142\u0105k mr. 80, pastwisk mr. 7, lasu mr. 246, nieu\u017cytki i place mr. 23, razem mr. 776; bud. mur. 3, z drzewa 8; p\u0142odozmian 4-polowy. Folw. Iszkarty grunta orne i ogr. mr. 269, \u0142\u0105k mr. 47, nieu\u017cytki i place mr. 7, razem mr. 323; bud. mur. 3, z drzewa 2; p\u0142odozmian 4ro-polowy. Folw. Anielewo grunta orne i ogrody mr. 120, \u0142\u0105k mr. 6, nieu\u017cytki i place mr. 3, razem mr. 129, bud. z drzewa 6; rzeka Szeszupa przep\u0142ywa; pok\u0142ady torfu. W\u015b Romantyszki os. 9 z gruntem mr. 5; w\u015b Rudzie os. 7, z grun. mr. 172; w\u015b Sk\u0105pska Wola os. 4, z grunt mr. 10; w\u015b Bobie os. 15, z grun. mr. 266. A. Pal.<\/i><\/p>\n

Kot\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. bielski, gub. grodz., gm. \u0141osinka, 30 w. od Bielska, 303 dz. Pod wsi\u0105 groby z epoki kamiennej. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. klimowicki, gm. Zahustyn, 41 dm., 366 mk.<\/span><\/p>\n

Kotra<\/b> 1.) w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, zarz. polic. skidelski, nad rz. Kotr\u0105, o \u00be w. od st. poczt. Strupin, ma kaplic\u0119 katolick\u0105 parafii Jeziory. W\u015b K. nale\u017cy do maj\u0119tno\u015bci Bogatk\u00f3w Kotra albo Kaszubi\u0144ce, o 25 w. od Grodna. O par\u0119 wiorst od mczka Skidla wida\u0107 \u015br\u00f3d piaszczystej miejscowo\u015bci, poros\u0142ej sosnowym lasem, kilka r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci kurhan\u00f3w. Nieco za\u015b dalej, nad rz. Kotr\u0105, przy jej zakr\u0119cie, widniej\u0105 \u015blady okop\u00f3w i kurhan\u00f3w. Po\u0142o\u017cenie tej miejscowo\u015bci, bliskie s\u0105siedztwo rz. Niemna, do kt\u00f3rego wpada Kotra, oraz blisko\u015b\u0107 rz. Pyrry i rz. Skide\u0142ki, kt\u00f3re do Kotry wpadaj\u0105, pozwalaj\u0105 przypuszcza\u0107, \u017ce to s\u0105 \u015blady przedhistorycznego horodyszcza i cmentarzyska. Poszukiwa\u0144 tam nie robiono. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, okr. pol. sielecki, o 40 w. od Sielca, o 20 od Pru\u017cany, ma zarz\u0105d gminny.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kotra,<\/b> rz., prawy dop\u0142yw Niemna<\/a>, wyp\u0142ywa z jez. Pielasy w pow. lidzkim (wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 z jez. Motor w p\u0142n. cz\u0119\u015bci pow. grodzie\u0144skiego), o wiorst\u0119 od \u017ar\u00f3d\u0142a rozdziela si\u0119 na dwa koryta; prawem pod nazw\u0105 Dubawki wpada do niedalekiego jez. Duby; lewem za\u015b, przebieg\u0142szy 50 w., wpada do Niemna o 32 w. powy\u017cej Grodna. Najwi\u0119ksza szeroko\u015b\u0107 8 s\u0105\u017cni; wiosn\u0105 sp\u0142awiaj\u0105 po niej drzewo. Brzegi K. b\u0142otniste i po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci lesiste. Na ma\u0142ej przestrzeni odgranicza gub. grodzie\u0144sk\u0105 od wile\u0144skiej. Zowi\u0105 j\u0105 niekt\u00f3rzy Pielas\u0105. Jako dop\u0142ywy rzeki K. wymieniaj\u0105: jez. Berszta\u0144skie<\/a> i Zarudnickie; rzeczki z prawej strony: Pyrr\u0119 (13 w. d\u0142ug\u0105, z \u0141ochnic\u0105 i \u017bydoml\u0105), Niwisz\u0119 (z Sabakienic\u0105,), Jatnic\u0119, Ostrosz\u0119 (Ostrynk\u0119), Berwiank\u0119 (?), Rycz\u0119; z lewej strony Skidlic\u0119 al. Skidlank\u0119 wprost dworu wsi Kaszubi\u0144ce (ze Spusz\u0105) i Do\u0142\u017cnic\u0119. Wincenty Pol tak rzek\u0119 K. opisuje: \u201eP\u0142ynie z okolic wsi Melecha\u0144ce na po\u0142udnie do wsi So\u0142taniszki i na tej przestrzeni nazywa si\u0119 ona Nacz\u0105, st\u0105d zwraca si\u0119 \u0142ukiem na po\u0142ud.-zach., pomija Berszty i przy Wyciekach uchodzi do Niemna. Od prawego brzegu rz. Kotra po\u015brednio przez jez. Dub i jez. M\u0142\u0119 \u0142\u0105czy si\u0119 z rz. Osupk\u0105, p\u0142yn\u0105c\u0105 do Mereczanki, kt\u00f3ra uchodzi do Niemna ju\u017c pod Mereczem. Od praw. brzegu jeszcze do K. przy wsi Bersztach, przytyka jezioro; nast\u0119pnie przy wsi Kotra wpada do rzeki K. struga p\u0142yn\u0105ca z p\u00f3\u0142nocy, kt\u00f3rej wierzchowin\u0119 tworzy 6 jezi\u00f3r, z kt\u00f3rych znane nast\u0119puj\u0105ce: Sa\u0142aty<\/a>, Bia\u0142e<\/a> i Werewskie<\/a>. Nad jeziorem Bia\u0142em le\u017cy miasto Jeziory. Od lewego brzegu wpada do K. rz. Pelasa, a nast\u0119pnie 4 strugi, z kt\u00f3rych 1-sza odlewa jezioro, 3-cia z kolei p\u0142ynie od msta Ostryny; na brzegu 4-tej le\u017c\u0105 Gliniany i Skidel\u201c Por. Grodno<\/a><\/i>. F. S.<\/i><\/p>\n

Kotten<\/b> (niem.), ob. Koty<\/i>.<\/p>\n

Koty,<\/b> dawna okolica szla\u00adche\u00adc\u00adka w b. ziemi \u0142omzy\u0144skiej, gnia\u00adz\u00addo Ko\u00adto\u00adw\u00adskich, wspominane w dokumentach z 1441 r.; obecnie t\u0119 wsp\u00f3ln\u0105 pierwotn\u0105 nazw\u0119 przechowa\u0142o tylko: a) K.<\/b>–Lutosta\u0144<\/i>, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. i par. Pucha\u0142y. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 113 mk. i b) K.<\/b>–Rybno<\/i>, w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. [Na mapie z 1826 r. Kotyrybny<\/i>; na p\u0142n.-wsch. od wsi Ruda, nad rzek\u0105 E\u0142k.]<\/span><\/p>\n

Koty,<\/b> niem. Kotten<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Bajtkowy. [Na p\u0142d.-wsch brzegu jeziora Zdedy (w\u00f3wczas jez. Koty<\/i>).]<\/span><\/p>\n

Kotyle,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Syntowty, odl. 46 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. by\u0142o tu 26 dm., 251 mk.; obecnie 31 dm., 254 mk.<\/p>\n

Kotzolken<\/b> (niem.), ob. Kocio\u0142ek<\/i>.<\/p>\n

Kowahlen<\/b> (niem.), ob. Kowale<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kowal,<\/b> jezioro w pow. kalwaryjskim, gm. Udrya, wed\u0142ug L. Wolskiego (Kalen. Obserw. Astron. z 1861 r.) ma mie\u0107 50 mr. obszaru i znajdowa\u0107 si\u0119 obok jez. Udrya i drugiego jez. Anta\u0142aki. Tymczasem mapa (Karta woj. topogr. XIII, 3) zamieszcza tylko jedno jezioro przy folw. Udrya i doko\u0142a niego w promieniu kilkuwiorstowym nie oznacza \u017cadnego innego.<\/p>\n

<\/a>Kowalczuki,<\/b> w\u015b nad jez. Gi\u0142ujcie, pow. kalwaryjski, gm. i par. Simno, odl. 27 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 134, mk.; obecnie jest 26 dm. i 161 mk. Por. <\/i>Kole\u015bniki<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kowale<\/b> 1.) pow. cz\u0119stochowski, gm. Kamyk. par. Konopiska. 2.) K.,<\/b> w\u015b i folw. nad rz. War\u00adt\u0105, pow. sie\u00adra\u00addz\u00adki, gm. i par. Char\u00ad\u0142u\u00adpia Ma\u0142a (\u0141aski, Lib. ben. I, 433), odl. od Sie\u00adra\u00addza w. 9. W\u015b ma dm. 11, mk. 123; folw. dom 1. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm. i 105 mk. Folw. Kowale rozleg\u0142y mr. 416, grunta orne i ogrody mr. 166, \u0142\u0105k mr. 72, pastwisk mr. 18, lasu mr. 1, nieu\u017cytki i place mr. 158; bud. mur. 1, z drzewa 3; p\u0142odozmian 10-polowy. W\u015b K. osad 22, z gruntem mr. 90. Dobra K., Bis\u00adku\u00adpi\u00adce, \u017be\u00adros\u00ad\u0142a\u00adwi\u00adce i Za\u00adg\u00f3r\u00adki, w\u0142asno\u015b\u0107 ssr\u00f3w Sie\u00admi\u0105t\u00adkow\u00adskie\u00adgo, maj\u0105 1350 mr. rozleg\u0142o\u015bci. 3.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. wielu\u0144ski, gm. i par. Praszka, odl. od Wielunia 18\u00bd w. W 1827 r. by\u0142o tu 65 dm., 451 mk.; obecnie w\u015b ma 93 dm. (cyfry mk. nie podaje wykaz urz\u0119d.); folwark dm. 8, mk. 107. W\u015b K., gnia\u00adz\u00addo Ko\u00adwal\u00adskich h. Wie\u00adrusz, ju\u017c w pierwszej po\u0142owie XV w. mia\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. Potem cz\u0119\u015bciowo przesz\u0142a w r\u0119ce bernardynek wielu\u0144skich, kt\u00f3re si\u0119 ko\u015bcio\u0142em opiekowa\u0142y. Opustosza\u0142 atoli. Kto wystawi\u0142 dzisiejszy drewniany ko\u015bcio\u0142ek niewiadomo. Oddawna zamieniony na filialny. Do parafii kowalskiej nale\u017ca\u0142y niegdy\u015b wsie: K., D\u0142ugie i Gana. Dobra K., oddzielone od d\u00f3br rz\u0105d. Mokrsko i w r. 1836 nadane na prawach majoratu genera\u0142-lejtnantowi Berdiajew, maj\u0105 wraz z Wierzbiem 2696 mr. rozl., w tem 1086 mr. lasu. Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1858 i 1866 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: Kowale, Kierzmach\u00f3wka v. Kiermach\u00f3wka, Zawisna; nomenklatur: Plewo, D\u0142ugie i So\u0142tysiaki; wsi: K. os. 80, z grunt mr. 1601; w\u015b Wierzbie os. 93, z grun. mr. 1611; w\u015b Gana os. 54, z grun. mr. 904; w\u015b Aleksandr\u00f3w os. 32, z grun. mr. 164. 4.) K.<\/b>–Pa\u0144skie<\/i>, w\u015b, prob., folw., pow. turecki, gm. i par. Kowale Pa\u0144skie, odl. od Turku 10 w. W\u015b K. wraz z Wol\u0105 Kowalsk\u0105 ma dm. 21, mk. 323; prob. dom 1, mk. 6; folw. dm. 5, mk. 153. Par. K. dek. turecki: dusz 666. Gm. K. Pa\u0144skie nale\u017cy do s\u0105du gmin. okr. IV w Tokarach, ma za\u015b 12791 mr. obszaru i 4038 mk. (1867); w gminie jest szko\u0142a pocz\u0105tkowa. Dobra K. Pa\u0144skie al. Szla\u00adche\u00adc\u00adkie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: Kowale Pa\u0144skie, Kaczki Mostowe, Kaczki \u015arednie, Siedliska, Dziewi\u0105tka i Muchl\u00f3w oraz osady le\u015bnej M\u0142yn Przygo\u0144ski. Dobra te zamieszkuje 425 m\u0119\u017c., 432 kob. Przestrze\u0144 grunt\u00f3w dominialnych wynosi 4020 mr., pod p\u0142ugiem 1337 mr. n.-p., \u0142\u0105k 689 mr., lasu 830 mr. Dobra te nale\u017ca\u0142y do Walewskich, Czarneckich, nast\u0119pnie W\u0119sierskich, obecnie Scholtz\u00f3w. Tera\u017aniejszy w\u0142a\u015bciciel Robert Scholtz za\u0142o\u017cy\u0142 tu fabryk\u0119 m\u0105ki ko\u015bcianej, przerabiaj\u0105cej rocznie oko\u0142o 5000 cent., oraz m\u0142yn parowy. Do osobliwo\u015bci nale\u017cy tutejszy dw\u00f3r modrzewiowy, z dachem w dziwaczne kondygnacye stawianym, wybudowany oko\u0142o 1750 roku, zachowany wzorowo, tak \u017ce mo\u017ce jeszcze przetrwa\u0107 d\u0142ugie wieki. Ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem N. M. Panny murowany, pod blach\u0105, wzniesiony w miejscu starego drewnianego w r. 1847 kosztem Antoniego Czarneckiego hr. na Lubiszewie, krajczego w. kor., \u00f3wczesnego dziedzica. Od r. 1663 s\u0105 ksi\u0119gi metrycz. urodzonych, od 1634 za\u015blubionych, od 1695 zmar\u0142ych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tu istnia\u0142 ju\u017c w po\u0142owie XV w. (\u0141aski, Lib. ben. I, 260). W\u015b K. Pa\u0144skie os. 30, z grunt mr. 60; w\u015b cegielnia os. 11, z gruntem mr. 41; w\u015b Kaczki \u015arednie os. 10, z grun. mr. 112; w\u015b Kaczki Mostowe os. 14, z grun. mr. 24; w\u015b Siedliska os. 14, z grun. mr. 204. 5.) K.<\/b> Ksi\u0119\u017ce<\/i>, kol. nad rz. bez nazwy, pow. turecki, gm. P\u0119cherzew, par. Turek (\u0141aski, Lib. ben. I, 261), odl. od Turku w. 5 i p\u00f3\u0142; dm. 51, mk. 427. 6.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kielecki, gm. Dyminy, par. Brzeziny; posiada szko\u0142\u0119 wiejsk\u0105 i kopalni\u0119 marmuru szaro-brunatnego. W 1827 r. by\u0142o tu 62 dm., 341 mk. Kowale stanowi\u0105 obr\u0119b le\u015bny w kieleckiem le\u015bnictwie rz\u0105d. W XV w. w\u015b ta by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 biskup\u00f3w krakowskich (D\u0142ug. I, 469). Por. Kielce<\/i> (IV, 26). 7.) K.,<\/b> przysio\u0142ek, pow. zamojski, gm. Podklasztor, w lesie nale\u017c\u0105cym do d\u00f3br Krasnobr\u00f3d. 8.) K.,<\/b> w\u015b, pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Str\u00f3\u017c\u0119cin, par. Baboszewo, odl. o 15 w. od P\u0142o\u0144ska. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm., 87 mk.; obecnie 9 dm., 48 mk., 335 mr. gruntu. 9.) K.,<\/b> ob. Kowalewo<\/i>, pow. p\u0142ocki. 10.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo, odl. 20 w. od Sejn, ma 16 dm. i 132 rok. Por. <\/i>Ho\u0142ny Wolmera<\/a><\/i>. 11.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya, odl. 3 w. od Kalwaryi, ma 7 dm., 79 mk. Por. Kalwarya<\/a><\/i>, III, 711.<\/p>\n

Kowale,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gub. grodz., o 17 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kowale<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. olecki, o 18 kil. na p\u00f3\u0142noc od miasta pow. Margrabowy, nad traktem bitym z G\u0105bina do E\u0142ku, po\u0142\u0105czone tak\u017ce drog\u0105 bit\u0105 z Widminami (stacy\u0105 kolei z Kr\u00f3lewca do E\u0142ku), i z Mieruniszkami nad granic\u0105 rosyjsk\u0105, stacy\u0105 kolei z Wystrucia do Prostek, 226 m. nad poziomem Ba\u0142tyku. Ostry klimat; mk. 246 ewang., m\u00f3wi\u0105cych po cz\u0119\u015bci po polsku. Na folw. gorzelnia, we wsi stacya poczt. i teleg.; poczta osobowa do G\u0105bina, E\u0142ku i Mieruniszek. W pow. margrabowskim, na pruskich Mazurach, by\u0142y 3 miejscowo\u015bci zwane K., wszystkie oddawna przez polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 zamieszkane. a) K.,<\/b> niem. Kowahlen<\/i>, najpr\u0119dzej za\u0142o\u017cone. R. 1471 Wit von Gich, komtur brandenburski, nadaje Stanis\u0142awowi Litwinowi 15 w\u0142\u00f3k na Pohyblu, z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby wojennej konnej, na prawie magdeb. b) K. al. <\/i>\u015awi\u0119tajno<\/a><\/i>, niem. Schwentainen<\/i> al. Kowahlen<\/i>, powsta\u0142o oko\u0142o r. 1554. Krzysztof von Glaubitz, starosta stradu\u0144ski, sprzedaje tego\u017c r. 1554 Szczepanowi Kowalowi 4 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie na prawie che\u0142mi\u0144skiem, w\u0142\u00f3k\u0119 za 45 grzywien, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 40 w\u0142\u00f3k nad jez. \u015awi\u0119tajno. R. 1719 mieszkaj\u0105 tu sami Polacy. c) K. przy Che\u0142chach, niem. Kowalen<\/i>, za\u0142o\u017cone oko\u0142o r. 1563. Tego roku ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje Absalonowi Rymanowi 60 w\u0142\u00f3k boru na prawie lennem z s\u0105downictwem ni\u017cszem i wy\u017cszem. R. 1564 sprzedaje Wawrzyniec von Halle 30 w\u0142. boru, w\u0142\u00f3k\u0119 za 78 grzywien, Ambro\u017cemu, Rafa\u0142owi, Maciejowi, Szcz\u0119snemu i Bratumi\u0142owi, dworakom, a opr\u00f3cz tego z 60 w\u0142. nabytych od Absalona Rymana r\u00f3wnie\u017c 30 w\u0142\u00f3k z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby zbrojnej. R. 1595 Ma\u0142gorzata wdowa po Janie Kowalewskim zeznaje, jako od Andrzeja Rejtana, starosty ja\u0144sborskiego, za 3 w\u0142\u00f3ki w\u00f3jtowskie na Kowalach le\u017c\u0105ce, kt\u00f3re jeszcze za \u017cycia m\u0119\u017ca swojego starego pana G\u00f3rnego okupi\u0142a, za sum\u0119 pieni\u0119dzy 162 grzywien. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 498, 512\u2014513, 518\u2014519. 2.) K.,<\/b> niem. Kowahlen<\/i> w pow. \u0142eckim, st. poczt. Kalinowo. [Ko\u0142o wsi Ma\u017ce; dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Kowalen<\/b> (niem.), ob. Kowale<\/a><\/i>, pow. olecki.<\/p>\n

Kowalewo,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Lachowo, par. Grabowo. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 30 w\u0142.<\/p>\n

Kowalewo<\/b> 1.) niem. Sch\u00f6nsee<\/i> r. 1833 przezwane, miasto niegdy\u015b, dzi\u015b targowisko (Marktflecken), pow. toru\u0144ski, na bitym trakcie toru\u0144sko-brodnickim i golubsko-kowalewskim; tak\u017ce wiedzie nowy trakt bity do p\u00f3\u0142 mili odleg\u0142ej st. kol. \u017cel. Kowalewa; nad ma\u0142a strug\u0105 i jeziorem, przy granicy brodnickiego pow., 1\u00bd mili od granicy polskiej. Obszaru liczy mr. 3313, bud. 244, dm. 107; katol. 630, ew. 309. W miejscu jest ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. parafialny, zb\u00f3r luterski, szko\u0142a kilkokl. elementarna, poczta, apteka. Omnibus par\u0119 razy na dzie\u0144 zaje\u017cd\u017ca na dworzec. Na czele gminy stoi t. z. so\u0142tys kr\u00f3l., z 6 od r. 1850 obieralnymi \u0142awnikami. Dochody i rozchody wynosz\u0105 rocznie oko\u0142o 981 tal. Targi dwa razy si\u0119 odbywaj\u0105, na byd\u0142o, konie i kramne. Tu\u017c przy K. znajduje si\u0119: a) K. folw., r. 1868 przezwany Sch\u00f6nsee<\/i>, obszaru liczy mr. 717, bud. 28, dm. 14; katol. 92, ew. 81. Parafia, szko\u0142a, poczta w K. b) K. nowe<\/i>, niem. Neu Sch\u00f6nsee<\/i>, folw., r. 1822 za\u0142o\u017cony, obszaru mr. 698, bud. 14, dm. 5; kat.<\/span> 28, ew. 17. Parafia, szko\u0142a i poczta, jak wy\u017cej. Wysoki wiek tutejszej osady stwierdzaj\u0105 r\u00f3\u017cne wykopaliska nowszemi czasy napotykane. I tak wydobyto w torfowiskach, ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 na rozleg\u0142ej przestrzeni od zach.-po\u0142udniowej strony K. ku wsi Szychowu, 4 narz\u0119dzia z rogu jeleniego, kt\u00f3re t. zw. palafity czyli mieszkania nawodne na tem miejscu wskazuj\u0105. Znaleziono tak\u017ce przy K. dwie fibule, jedn\u0119 br\u0105zow\u0105, drug\u0105 miedziano-srebrn\u0105, kt\u00f3re najprawdopodobniej z grob\u00f3w rz\u0119dowych pochodzi\u0107 mog\u0105. Dwie urny z K., w Toruniu przechowywane, jedna male\u0144ka, t. zw. \u0142zawnica, druga nieco wi\u0119ksza, z szcz\u0105tkami wyrobu \u017celaznego, nale\u017c\u0105, wed\u0142ug wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa, do urn odosobnionych. Miejsce jednak cmentarzyska tych urn niewiadome. Ob. G. Ossowski, Mapa archeol. Prus zachod., str. 3, 16 i 91. Dawniej by\u0142o K. miastem warownem. Zamek kowalewski nale\u017cy do najstarszych w che\u0142mi\u0144skiej ziemi. Od pocz\u0105tku bardzo by\u0142 obronny. Kiedy w czasie drugiego napadu prusacy poga\u0144scy wszystkie ju\u017c s\u0105siednie zamki zdobyli, kowalewski z ma\u0142\u0105 tylko za\u0142og\u0105 utrzyma\u0142 si\u0119, nawet kl\u0119sk\u0119 dotkliw\u0105 zada\u0142 nieprzyjacio\u0142om, kt\u00f3rych dow\u00f3dzca Diwan poleg\u0142 tu w\u015br\u00f3d obl\u0119\u017cenia. Nowy i daleko okazalszy zamek zbudowa\u0142 oko\u0142o r. 1303 Godfryd Hohenlohe, mistrz w. krzy\u017cacki. Miasto za\u0142o\u017cone zosta\u0142o r. 1275. R. 1414 miasto strat w wojnie z Polsk\u0105 poniesionych liczy\u0142o sobie za 2000 m., w ca\u0142ej komturyi kowalewskiej by\u0142o strat za 26000; 11 m\u0142yn\u00f3w spalono, z kt\u00f3rych mia\u0142 zamek 40 \u0142aszt\u00f3w zbo\u017ca dochodu, w kamieniach m\u0142y\u0144skich szkody 1200 m. R. 1422 kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o znowu nadci\u0105gn\u0105\u0142 w okolic\u0119 K.; z obawy miasto krzy\u017cacy spalili, poczem i zamek po d\u0142u\u017cszem obl\u0119\u017ceniu podda\u0142 si\u0119. R. 1446 burmistrz i rada kowalewska naby\u0142a 6 w\u0142\u00f3k \u201eufm Stroncke\u201c od w\u00f3jta w Lipnicy, ku wi\u0119kszemu po\u017cytkowi miasta, kt\u00f3re to kupno mistrz w. krzy\u017c. Konrad von Erlichshausen potwierdzi\u0142. Za krzy\u017cak\u00f3w by\u0142o K. naczelnem miastem komturyi kowalewskiej. Na zamku tutejszym zasiadali komturowie ko\u00adwa\u00adlew\u00adscy, z kt\u00f3rych znani s\u0105: Rudolf 1278, Otto 1303\u20141320, Herman von Oppen 1330, Rutherus 1333, Jan 1337, Becks 1343, Gereon 1349, Benisch von Sch\u00f6nenberg ?\u20141389, graf Albrecht von Schwarzburg 1389\u20141392, Arnold von Burgeln 1392\u20141399, Miko\u0142. von Viltz 1399\u20141410, Eberhard von Offtersheim 1410, Kar\u00f3l von Walterhausen 1410\u20141411, Wilh. von Eppingen 1411\u20141413, Henryk Marschalk 1413\u20141415, Engelhard Krebs 1415\u20141416, Jan von Menden 1416\u20141419, Mik. von Bergau 1419\u20141421, Hans von Fischborn 1421\u20141424, \u0141uk. von Lichtenstein 1424\u20141426, Godfryd von Rodenberg 1426\u20141430, Wincenty von Wirsberg 1430\u20141436, Wilryk von Greifenstein 1436\u20141438, Hans von Dobbenek 1438\u20141442, Ludwik von Erlichshausen 1442\u20141447. R. 1466 pokojem toru\u0144skim K. do Polski przy\u0142\u0105czone, sta\u0142o si\u0119 siedzib\u0105 starost\u00f3w kowal., nie maj\u0105cych jurisdykcyi. Ka\u017cdczesny wojewoda che\u0142mi\u0144ski by\u0142 zarazem i starost\u0105 tutejszym. W nast\u0119pnych czasach odprawia\u0142y si\u0119 w K. s\u0105dy grodzkie. Wojewoda che\u0142mi\u0144ski mianowa\u0142 zwykle podwojewodziego, kt\u00f3ry s\u0105dzi\u0142 s\u0105dy ca\u0142ego wojew\u00f3dztwa che\u0142mi\u0144skiego. Wicewojewoda dobiera\u0142 sobie do woli pisarza. Akta grodzkie tutejsze, niestety, zagin\u0119\u0142y. Tak\u017ce i sejmiki przedsejmowe w K. odbywa\u0142y si\u0119, sk\u0105d pos\u0142\u00f3w wysy\u0142ano na sejmiki pruskie. W XVI i XVII wieku bywali cz\u0119\u015bciej starostami kowal. Plemi\u0119ccy, wielcy dobrodzieje tutejszego ko\u015bcio\u0142a, w kt\u00f3rym groby swoje mieli przed o\u0142tarzem N. M. P. Nawiedzenia. R. 1667 czytano na nich napis: \u201eViator siste gradum. Monumentum hic Plemieciorum Covaleviensium Praefectorum Mente prece ore fave. Generosus olim Achacius Plemiecki, Praefectus tabulatum aplavit et insculptus annus 1605.\u201c Przeciw Szwedom zawsze mocne by\u0142o K. R. 1716 konfederaci ponie\u015bli znaczn\u0105 kl\u0119sk\u0119 pod K. od genera\u0142a saskiego Bose. Po okupacyi pruskiej K. wiele utraci\u0142o na znaczeniu. R. 1815 do powiatu toru\u0144skiego przy\u0142\u0105czone. R. 1833 formalnie z rz\u0119du miast wyst\u0105pi\u0142o. R. 1853 przyby\u0142 tu pierwszy pastor luterski. Opr\u00f3cz starej, nieco nisko murowanej fary (jak m\u00f3wi\u0105, dlatego \u017ceby zamkowi nie przeszkadza\u0142a) istnia\u0142a w K. prepozytura \u015bw. Ducha, przy toru\u0144skiej bramie, zaraz za miastem, przez krzy\u017cak\u00f3w zbudowana, z cmentarzem i szpitalem po\u0142\u0105czona. Pierwotnie by\u0142 ten ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany i miewa\u0142 osobnego proboszcza, praepositus, zt\u0105d nazwa prepozytury. Wskutek reformacyi, a bardziej jeszcze w szwedzkich wojnach, do tyla podupad\u0142, \u017ce liche tylko po nim pozosta\u0142y zwaliska. Oko\u0142o r. 1660 kilku zacnych mieszczan, a szczeg\u00f3lnie ro\u00addzi\u00adna Czer\u00adwo\u00adn\u00adk\u00f3w, nowy na tem samem miejscu wystawili ko\u015bcio\u0142ek, mniejszy teraz, z ceg\u0142y, kryty dach\u00f3wk\u0105, o dw\u00f3ch wchodach i jednym o\u0142tarzu, przy\u0142\u0105czony wraz z dochodami do ko\u015bcio\u0142a parafialnego. We wsi Bielsku jeszcze po krzy\u017cakach zapisanych by\u0142o w\u0142\u00f3k 12 na ten ko\u015bci\u00f3\u0142. Dwie w\u0142\u00f3ki prawda zaszlamowa\u0142o jezioro przez wylewy, ale proboszczowi pozwolono za to \u0142owi\u0107 ryby w jeziorze. Nabo\u017ce\u0144stwo odprawia\u0142o si\u0119 zwykle w 3 \u015bwi\u0119to Ziel. Swi\u0105tek i Bo\u017cego Narodz., a opr\u00f3cz tego wst\u0119powa\u0142a tu procesya w dzie\u0144 \u015bw. Marka i w dnie krzy\u017cowe. R. 1754 ko\u015bcio\u0142ek \u015bw. Ducha bliski by\u0142 upadku; w nast\u0119pnych czasach zaniechany. Tylko szpital prastarej krzy\u017cackiej fundacyi z r. 1305 zachowa\u0142 si\u0119. Tak\u017ce na tutejszym zamku krzy\u017cackim istnia\u0142a kaplica pod wezwaniem \u015bw. Krzy\u017ca od pocz\u0105tku. Wizytator Strzesz pisze o niej r. 1670, \u017ce z pomi\u0119dzy innych podobnych kaplic wielce si\u0119 odznacza \u015bwietno\u015bci\u0105 swoj\u0105. W wojnach krzy\u017cackich i szwedzkich niema\u0142o ucierpia\u0142a; Polacy jednak ci\u0105gle j\u0105 p\u00f3\u017aniej naprawiali, tak \u017ce d\u0142ugie jeszcze wieki s\u0142u\u017cy\u0142a nabo\u017ce\u0144stwu. Dopiero W po\u0142owie XVIII w. bardzo podupad\u0142a. Skutkiem p\u00f3\u017aniejszych zmian politycznych zniszcza\u0142a do szcz\u0119tu razem z zamkiem. Warto jeszcze doda\u0107 o murach miasta K., \u017ce istnia\u0142y mniej wi\u0119cej a\u017c do czas\u00f3w okupacyi, do tyla jednak s\u0142abe, \u017ce same si\u0119 obala\u0142y; zt\u0105d powsta\u0142o przys\u0142owie: mocny jak mur w Kowalewie. O parafii kowalewskiej czytamy w dyecez. szemat.: Parafia K. liczy dusz 1344; ko\u015bci\u00f3\u0142 tyt. \u015bw. Miko\u0142aja, patronatu rz\u0105dowego, niewiedzie\u0107 kiedy budowany albo konsekrowany. Przy nim szpital od roku 1305 istnieje dla 4 ubogich; bractwo trze\u017aw. i \u015bw. Anny. Prob. Jan Wr\u00f3blewski. Wsie parafialne: Ko\u00adwa\u00adle\u00adwo, K. folw., K. nowe, P\u0142y\u00adwa\u00adcze\u00adwo, Bielsk, Sie\u00adra\u00adko\u00adwo, Ga\u00adpa i Szy\u00adcho\u00adwo. Szk\u00f3\u0142ki katol. dwie i w K. 2-kl. dzieci katol. 131, w P\u0142ywaczewie dzieci 70; 41 katol. dzieci odwiedza szko\u0142\u0119 ew. w Bielsku, 35 w Sierakowie. Ob. Steinmann, Der Kreis Thorn, str. 262. Gesch. Des Culmerlandes 113, 146, 169; Voigt, Namen-Codex; Utracone ko\u015bcio\u0142y w dyec. che\u0142mi\u0144skiej str. 70. Pod\u0142ug lustracyi z r. 1664 zalicza\u0142y si\u0119 do sstwa kowalewskiego: miasto K. i wsie K., Bielsk, Sierak\u00f3w, P\u0142ywaczewo i Cholewice. W r. 1771 posiada\u0142 je Fran\u00adci\u00adszek Sta\u00adni\u00ads\u00ad\u0142aw Czap\u00adski, wojewoda, op\u0142acaj\u0105c z niego kwarty z\u0142p. 1,262 gr. 22. 2.) K.,<\/b> szlach. dobra, pow. wej\u00adhe\u00adrow\u00adski, przy granicy kar\u00adtus\u00adkie\u00adgo powiatu, w okolicy lesistej, nale\u017ca\u0142o dawniej do obszernej maj\u0119tno\u015bci To\u00adka\u00adry, obejmuje dobra i 6 posiad\u0142. gburskich, w\u0142\u00f3k 37, katol. 59, ew. 15. Par. i poczta Kiel\u00adno, szko\u0142a K\u0142o\u00ads\u00f3w\u00adki. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Wej\u00adhe\u00adro\u00adwa 3\u00bd mili. 3.) K.<\/b> al. Dworaki<\/i>, niem. Kowallewen<\/i>, w dok. Kowaleffsken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144\u015bborski (por. Ja\u0144sbork<\/i>) na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku za\u0142o\u017cenia ma ludno\u015b\u0107 polsk\u0105. R. 1428 Jost von Strupperg, komtur baldzki, nadaje Pa\u015bkowi Przyborowskiemu na prawie che\u0142mi\u0144skiem 30 w\u0142. boru nad \u017ar\u00f3d\u0142em rzeki Wicenty, wolnych od dziesi\u0119cin i t\u0142oki, z obowi\u0105zkiem 2 s\u0142u\u017cb w lekkiej broni. P\u00f3\u017aniej dodano jeszcze Przyborowskiemu 15 w\u0142., z obowi\u0105zkiem trzeciej s\u0142u\u017cby zbrojnej. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 421. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kowalewskie,<\/b> niem. Kowallewsken<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski (lecki ?) na pruskich Mazurach, oddawna przez osadnik\u00f3w polskich zajmowana. R. 1566 Wawrzyniec von Halle, starosta oleckowski, po\u015bwiadcza, \u017ce Piotr Wilczyca otrzyma\u0142 oko\u0142o r. 1560 od starosty Krzysztofa von Glaubitz 6 w\u0142\u00f3k na prawie che\u0142mi\u0144skiem, ale \u017ce si\u0119 tam 4 w\u0142. i 8 mr. nadwy\u017cki wykaza\u0142o, kupi\u0142 takowe Piotr, p\u0142ac\u0105c za w\u0142\u00f3k\u0119 30 grz.; wie\u015b K. le\u017ca\u0142a mi\u0119dzy Pietraszami a Szczyba\u0142ami. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 516. [Gr. Kowalewken<\/i>, Kowalewksen<\/i>; dzi\u015b nie istnieje (obszar wsi Szczyba\u0142y Or\u0142owskie).]<\/span><\/p>\n

Kowalicze wielkie,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, 1 okr. adm., o 24 w. od Grodna, zarz\u0105d gminy \u0142asza\u0144skiej.<\/p>\n

Kowalik,<\/b> niem. Kowallick<\/i>, dwie wsie w pow. ja\u0144sborskim i szczycie\u0144skim.<\/p>\n

Kowaliszki<\/b> 1.) za\u015bc. rz\u0105d., pow. \u015bwi\u0119cianski, 2 okr. adm., o 30 w. od \u015awi\u0119cian, 1 dm., 10 mk. kat. (1866). 2.) K.<\/b> lub Sztawil<\/i>, dw\u00f3r, pow. nowoaleksandrowski, okr. polic. so\u0142ocki, 12 mk., m\u0142yn wodny (1859). 3.) K.,<\/b> ob. Zawierz<\/i>.<\/p>\n

Kowalken<\/b> (niem.) ob. Kowalki<\/i>.<\/p>\n

Kowalki<\/b> 1.) kol., pow. w\u0142oc\u0142awski, gm. Lubie\u0144, par. Bia\u0142otarsk. W r. 1827 9 dm., 62 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b nad rz. Rypienic\u0105, pow. rypi\u0144ski, gm. Pr\u0119czki, par. Rypin, ma 286 mk., 45 osad w\u0142o\u015bc., 1050 mr<\/span>. gruntu dworskiego, 450 w\u0142o\u015bcia\u0144skiego. W\u0142asno\u015b\u0107 Che\u0142mickiej. Jest tu browar, ku\u017ania, cegielnia, pok\u0142ady torfu. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziem. folwark K. lit. AB. rozleg\u0142y mr. 890: grunta orne i ogrody mr. 637, \u0142\u0105k mr. 142, pastw. mr. 34, lasu mr. 34, nieu\u017cytki i place mr. 43; bud. mur. 9, z drzewa 8. W\u015b Sikory osad 25 z gruntem mr. 263 osada Pr\u0105tnia (Pruntnia) os. 1, z grun. mr. 68. R. 1789 K. by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 Dzie\u00adwa\u00adnow\u00adskie\u00adgo, O\u00adko\u0144\u00adskich i Trzci\u0144\u00adskie\u00adgo; wysiewano tu 56 korcy \u017cyta. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Wiejsieje, par. Kopciowo, odl. 23 w. od Sejn. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm., 137 mk., obecnie 24 dm. 123 mk. 4.) K.<\/b> w\u015b nad Niemnem, pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Preny. Le\u017cy w stronie p\u00f3\u0142nocno-wschodniej o 56 w. od Maryampola, od m. Preny i stacyi pocztowej 14 w. Liczy 11 dm., 128 mk.; gruntu 443 mr.<\/p>\n

Kowalki,<\/b> 1.) al. Kowaliki<\/i>, niem. Kowallek<\/i>, dok. Cobelow<\/i>, Kowale<\/i>, Kobbelkau<\/i>, Kobelkaw<\/i>, dobra, pow. grudzi\u0105ski, opodal jeziora p\u0142ow\u0119skiego i granicy pow. lubawskiego. Liczy obszaru mr. 1099, bud. 16, dm. 8, kat. 38. ew. 54. Parafia P\u0142ow\u0119\u017a, szko\u0142a Lisnowo, poczta \u0141asi\u0144. Wie\u015b K., po\u0142o\u017cona w dawniejszej Pomezanii, by\u0142a oddawna w\u0142asno\u015bci\u0105 biskup\u00f3w pomeza\u0144skich. R. 1289 (Fr\u00f6lich ma 1287) bisk. pomeza\u0144ski Henryk wystawi\u0142 pierwszy przywilej Henrykowi z Zelnowa, ziemi che\u0142mi\u0144skiej, kt\u00f3ry t\u0119 wie\u015b, jak si\u0119 zdaje, za\u0142ozy\u0142, pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojenn\u0105, od innych ci\u0119\u017car\u00f3w uwolniony. R. 1349 Marcin i Bartosz posiadaczami K. W nast\u0119pnych czasach nabyli K. dziedzice d\u00f3br lisnowskich. Oko\u0142o r. 1614 Jan Bo\u00adrze\u00adwicz, w\u0142a\u015bciciel tych d\u00f3br. odprzeda\u0142 K. wraz z P\u0142ow\u0119\u017cykiem i cz\u0119\u015bci\u0105 Ward\u0119gowa prawem wykupna wdowie An\u00adnie Knu\u00adto\u00adwej za 4350 z\u0142. P\u00f3\u017aniej dziedzice Lisnowa K. wykupili. R. 1607 podaj\u0105 obszaru w K. 30 w\u0142\u00f3k. Wie\u015b by\u0142a wtedy osadzona gburami, kt\u00f3rych zwykle oko\u0142o 10 liczono. R. 1667 po wojnach szwedzkich tylko 5 gbur\u00f3w pozosta\u0142o. A\u017c do nowszych czas\u00f3w wie\u015b K. mia\u0142a tych samych pan\u00f3w co Lisnowo. Dopiero w r. 1849 zosta\u0142a od\u0142\u0105czona od Lisnowa z prawem w\u0142asno\u015bci. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech; Fr\u00f6lich, Gesch. des Kreises Graudenz, str. 178. 2.) K.<\/b> Tego\u017c na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka wsie maj\u0105 si\u0119 znajdowa\u0107 w powiatach go\u0142dapskim (niem. Kowalken<\/i>) i z\u0105dzborskim.<\/p>\n

Kowallewen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ja\u0144sborski, ob. Kowalewo<\/i>.<\/p>\n

Kowarren<\/b> (niem.), ob. Kowary<\/i>.<\/p>\n

Kowary,<\/b> niem. Kowarren<\/i>, w\u015b, pow. darkiemski, st. p., 121 mk.<\/p>\n

<\/a>Kowie\u0144ska<\/b> gub. i powiat, ob. <\/i>Kowno<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kownacin<\/b> i Kownacinek<\/b>, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. Nied\u017awiadna.<\/p>\n

Kowniany,<\/b> w\u015b i folw., pow. augustowski, gm. Balla-Wielka, par. Teolin, mi\u0119dzy Sopo\u0107kiniami a Niemnem, odl. 59 w. od Augustowa. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 49 mk.; obecnie w\u015b ma 20 dm., 159 mk.; folw. 2 dm. 9 mk. Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1859 folw. ten oddzielony zosta\u0142 od d\u00f3br P\u0142askowce, ma rozleg\u0142o\u015bci mr. 253.<\/p>\n

Kowniszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya. Jest tu 16 dm., 87 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. W\u00f3jtkobole, par. Gra\u017cyszki. Odl. 26 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 33 dm., 227 mk.<\/p>\n

<\/a>Kowniszki,<\/b> ob. <\/i>Kauniszki<\/a><\/i> i Kadaryszki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kowno<\/a>,<\/b> (du\u017ca notka, w osobnym pliku.)<\/span><\/i><\/p>\n

Kowsz\u00f3wka,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Sokoldy<\/a>.<\/p>\n

Kozaki,<\/b> wed\u0142ug I. J. Ossowskiego, dwie wsie mazurskie w pow. ja\u0144sborskim i w\u0119goborskim.<\/p>\n

Kozarek,<\/b> niem. Koscharken<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, na prusko-polskich Mazurach. W lesie tutejszym, na wzg\u00f3rzu, znajduje si\u0119 stary cmentarz poga\u0144ski; pierwsze urny wydoby\u0142 tu r. 1714 Riedel, pastor z Sorkwit. Por. Koszarken<\/i>.<\/p>\n

Kozia g\u00f3ra,<\/b> niem. Ziegenberg<\/i>, g\u00f3ra, pow. go\u0142dapski, na granicy ostr\u00f3dzkiego [?]<\/span>.<\/p>\n

Koziarze,<\/b> w\u015b, nad rz. Nurzec, por. Kozarze<\/i>.<\/p>\n

Kozie\u0142,<\/b> niem. Koslen<\/i>, os. le\u015bna, pow. \u0142ecki, st. poczt. Claussen.<\/p>\n

Koziki<\/b> 1.) niem. Kozicki, folw. do Brodnicy, pow. brodnicki, bud. 2, dom 1, ew. 12, cegielnia. Parafia, szko\u0142a, poczta Brodnicka. 2.) K.<\/b> al. D\u0105br\u00f3wka<\/i>, niem. Kozyken<\/i>, Koschicken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1485 Jerzy Ramung von Ramek, komtur ry\u0144ski, nadaje Maciejowi Sordachowi na prawie magdeburskiem 15 w\u0142\u00f3k po\u0142o\u017conych nad jeziorem Selm\u0119tno i zwanych D\u0105br\u00f3wk\u0105,. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 457. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kozin,<\/b> w\u015b, pow. lecki, ob. Kozinowa<\/i>.<\/p>\n

Kozinowa<\/b> al. Kozin<\/i>, niem. Koszinnen<\/i>, Kosinnen<\/i>, dok. Kosinowa<\/i>, Kosinoffen<\/i>, w\u015b, pow. lecki, na pruskich Mazurach, oddawna przez polskich osadnik\u00f3w zaj\u0119ta. R. 1571 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht Fryderyk podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce Jerzy Krosta, w\u00f3wczas starosta lecki a obecnie \u0142ecki, sprzeda\u0142 oko\u0142o r. 1555 Trojanowi Ka\u0142ce i Maciejowi Danowskiemu, so\u0142tysom, urz\u0105d so\u0142ecki w K. wraz z 5 w\u0142\u00f3kami mi\u0119dzy Salpi\u0105, jeziorem G\u00f3rk\u0142o, Bogaczewem i Rynem, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 38 w\u0142. che\u0142mi\u0144skich. R. 1625 mieszkaj\u0105 w K. sami P<\/span>olacy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 495.<\/p>\n

<\/a>Kozinowo,<\/b> Kosinowo<\/i>, Koszynowy<\/i>, Koszyn\u00f3wka<\/i>, niem. Andreaswalde<\/i>, dawniej te\u017c po polsku zwane Andrysiowo<\/i>, w dok. Andres<\/i>, Andreswalde<\/i>, Andrissowo<\/i>, Kozinowen<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, st. p. Dryga\u0142y, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana, istnia\u0142a ju\u017c r. 1480. R. 1559 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje Antoniemu Lehwald, staro\u015bcie \u0142eckiemu, 15 w\u0142. w Andrysiowie, oraz 2 w\u0142. \u0142\u0105k nad Koz\u0142em. P\u00f3\u017aniej jest K. w posiadaniu Je\u00adrze\u00adgo Sie\u00adra\u00adkow\u00adskie\u00ad\u00adgo i Sa\u00admue\u00adla Arci\u00adszew\u00adskie\u00adgo. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 437. [Tak\u017ce Andreaswalde<\/i>, dzi\u015b Kosinowo<\/i>.]<\/span>eK\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kozi\u0144ce<\/b> 1.) w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Obr\u0119bniki, 18 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 698 dz. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kobry\u0144ski, gm. Pruska, ob. Bogus\u0142awicze<\/i>. 3.) K.,<\/b> ws, pow. dryzie\u0144ski, par. Druja.<\/span><\/p>\n

Kozi\u00f3\u0142<\/b> al. Koz\u0142owskie<\/i>, dok. Koszloffsken<\/i>, jezioro, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach. R. 1480 wydana by\u0142a 1 w\u0142. roli nad Koz\u0142em do wsi Osranki al. G\u0142\u0119bowskie. R. 1559 zapisane s\u0105 3 w\u0142\u00f3ki nad Koz\u0142em do wsi Kozinowa al. Andrysiowa. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 437.<\/p>\n

Koziula\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny, odl. 42 w. od Sejn, ma 8 dm., 101 mieszk.<\/p>\n

Kozlowen<\/b> (niem.), ob. Koz\u0142owo<\/i>, pow. ja\u0144sborski.<\/p>\n

Koz\u0142owa-ruda,<\/b> w\u015b i os. le\u015bna, nad rz. Jur\u0105, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Wysoka Ruda. Odl. 24 w. od Maryampola. W pobli\u017cu wsi jest stacya drogi \u017celaznej warszawsko-petersburskiej, na odnodze z Kowna do Ejt<\/span>kun, o 46 w. od Ejt<\/span>kun, mi\u0119dzy Pilwiszkami a Mawruciami, o 35 w. od Kowna. W 1827 roku by\u0142o tu 21 dm., 233 mk., dzi\u015b 34 dm., 455 mk. Wie\u015b ta le\u017cy \u015br\u00f3d las\u00f3w, stanowi\u0105cych dalszy ci\u0105g puszcz zanieme\u0144skich. Jest to osada pierwotnych mazurskich karczownik\u00f3w, kt\u00f3rzy posuwali si\u0119 zawsze z biegiem rzek i zak\u0142adali budy, majdany, rudy. Jest tu kopalnia rudy \u017celaznej, z dwoma ko\u0142ami wodnemi, wybijaj\u0105ca do 200 cetnar\u00f3w \u017celaza w sochach, siekierkch i t. p.<\/p>\n

Koz\u0142owicze,<\/b> w\u015b i dwa folw., na praw. brz. Bugu, na zach. od fortu i wsi Rzeczyca, pod Brze\u015bciem litewskim.<\/p>\n

Koz\u0142owo,<\/b> por. Koz\u0142\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Koz\u0142owo<\/b> 1.) w\u015b, folw., pow. p\u0142ocki, gm. Majki, par. L\u0119g, odl. o 30 w. od P\u0142ocka, ma wiatrak, cegielni\u0119, 15 dm., 305 mk., 885 mr. gruntu, 80 nieu\u017c., w tej liczbie 134 mr. w\u0142o\u015bc. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziem. folw. Koz\u0142owo rozleg\u0142y mr. 873: grunta orne i ogrody mr. 683, \u0142\u0105k mr. 47, lasu mr. 110, nieu\u017cytki i place mr. 33, bud. mur. 19, z drzewa 12, p\u0142odozmian 13-polowy. W\u015b K. osad 23, z gruntem mr. 95. 2.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. pu\u0142tuski, gm. Somianka, par. Pniewo. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm., 102 mk. Dobra K. lit. A sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: Madali\u0144szczyzna, Fali\u0144szczyzna i folwarku Po\u0142onja, z wsiami K. i Ostrowy, od T\u0142uszcza w. 21, od rz. Bugu w. 4, od Narwi w. 12. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 dominialna wynosi mr. 644: grunta orne i ogrody mr. 367, \u0142\u0105k mr. 59, pastwisk mr. 205, nieu\u017cytki i place mr. 14, bud. z drzewa 19; p\u0142odozmian 8 i 10-polowy. W\u015b K. os. 22, z gruntem mr. 33; w\u015b Ostrowy C osad 33, z gruntem mr. 397. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. pu\u0142tuski, gm. K., par. Przewodowo, sk\u0142ada si\u0119 z folwark\u00f3w Koz\u0142\u00f3wka i Porzowo; ca\u0142a w\u015b liczy 2376 mr. (w tym 600 mr. lasu i 150 mr. \u0142\u0105k), 173 mk. (r. 1827 by\u0142o 2 dm., 15 mk.), le\u017cy przy szosie \u0142\u0105cz\u0105cej Pu\u0142tusk z Ciechanowem; odleg\u0142o\u015b\u0107 od Pu\u0142tuska 10 w., od Ciechanowa 21 w. Najbli\u017csz\u0105 rzek\u0105 sp\u0142awn\u0105 jest Narew w odleg\u0142o\u015bci 10 w. (pod Pu\u0142tuskiem). K., maj\u0105tek dawniej pos\u0142a Grom\u00adcze\u00ads\u00adkie\u00adgo, od r. 1835 jest w\u0142asno\u015bci\u0105 tera\u017aniejszych w\u0142a\u015bcicieli. Wie\u015b ta ma grunta \u017cytnie 1-ej klasy, a w po\u0142owie pszenne 2-ej; od r. 1872 ma p\u0142odozmian. Znaczny obszar pastwisk sprzyja hodowli byd\u0142a rogatego, kt\u00f3rego te\u017c zar\u00f3wno dw\u00f3r jak i w\u0142o\u015bcianie posiadaj\u0105 w znacznej liczbie.<\/span> Ma\u0142a liczba uw\u0142aszczonych (w ca\u0142ym obszarze grunta ich zajmuj\u0105 niespe\u0142na 2 w\u0142\u00f3ki) stanowi niewygod\u0119 w czasie \u017cniw, bowiem brak robotnik\u00f3w zmusza do sprowadzania ich z za Narwi i Prza\u00ads\u00adny\u00adsza (K<\/span>urpie). Gmina K. jedna z najwi\u0119kszych w Kr\u00f3lestwie Polsk.; w sk\u0142ad tej gminy wchodzi 43 wsie, rozrzucone na obszarze 20,035 mr., a zamieszkiwane przez 4128 mk. Nast\u0119puj\u0105ce wsie nale\u017c\u0105 do tej gminy: Anielin 169 mr., 35 mk.; Borze Bli\u017ani\u0119ta 200 mr., 9 mk.; B. Marcisze 142 mr., 60 mk.; B. Przechy 335 mr., 42 mk.; B. Strumiany 531 mr., 68 mk.; Bagno 402 mr., 35 mk.; Budy D\u0119biny 27 mr., 33 mk.; Garnowo 1000 mr., 250 mk.; Grosty Sembrzyki 145 mr., 41 mk.; G. Krupy 186 mr., 43 mk.; G. Myszki 118 mr.; G. Stara Wie\u015b 450 mr., 106 mk.; G. Serwatki 180 mr.; G. Gromin 783 mr., 314 mk.; G. Gzy 680 mr., 208 mk.; Koz\u0142owo, Koz\u0142\u00f3wko, Porzowo 2376 mr., 173 mk.; Ka\u0142enczyn 164 mr., 18 mk.; K\u0119sy Pa\u0144ki 244 mr., 84 mk.; K. Burki 128 mr., 18 mk.; K. Wypychy 188 mr., 48 mk.; \u0141ady 238 mr., 76 mk.; Mieszeniec 772 mr., 190 mk.; O\u0142daki 507 mr., 87 mk.; Ostaszewo Wielkie 1137 mr., 185 mk.; O. W\u0142oski 280 mr., 89 mk.; O. Pa\u0144ki 246 mr., 78 mk.; P\u0119kowo 1200 mr., 297 mk.; Przewodowo 1549 mr., 430 mk.; Skoszewo 1088 mr., 270 mk.; Sulnikowo 380 mr., 93 mk.; Szyszki 699 mr., 230 mk.; Tonsury 225 mr., 54 mk.; Wola Ra\u0144cza 169 mr., 78 mk.; W. Ostaszewska 793 mr., 82 mk.; Wysocki 263 mr., 40 mk.; Wal\u0119cin\u00f3w 18 mr., 7 mk.; \u017bebry Talbogi 355 mr., 82 mk.; \u017b. Tara\u0142y 37 mr., 38 mk.; \u017b. Wiatraki 24 mr., 54 mk.; \u017b. W\u0142osty 230 mr., 40 mk.; \u017beromin 336 mr., 62 mk. Stan ekonomiczny gminy bynajmniej nie jest kwitn\u0105cy: zak\u0142ad\u00f3w fabrycznych nie ma \u017cadnych, produkcya bowiem jedynego browaru w Przewodowie nader nieznaczna. Za to w pe\u0142nym rozwoju znajduj\u0105 si\u0119 karczmy, kt\u00f3rych licz\u0105 do 30 kilku. Gmina podzielona jest mi\u0119dzy 5 parafij: do Gz\u00f3w 24 wsie, do Szyszk 10, Przewodowa 6, Go\u0142ymina 2 i Szwelic 1 w\u015b. W samej za\u015b gminie s\u0105 3 ko\u015bcio\u0142y, z kt\u00f3rych jeden zamkni\u0119ty bo grozi zawaleniem, a dwa murowane, zbudowane z dobrowolnych sk\u0142adek; w ca\u0142ej gminie jest jedna szko\u0142a. \u017bydzi posiadaj\u0105 w ca\u0142ej gminie 8 mr. ziemi; N<\/span>iemc\u00f3w nie ma wcale. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: K., Koz\u0142\u00f3wko i Porzewo; wsi: K., Porzewo i Budy D\u0119biny; rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 1971: folw. K. grunta orne i ogrody mr. 473, \u0142\u0105k mr. 110, pastwisk mr. 20, lasu mr. 600, nieu\u017cytki i place mr. 23, razem mr. 1226, bud. mur. 6, z drzewa 5, p\u0142odozmian 11-polowy; folw. Koz\u0142\u00f3wka grunta orne i ogr. mr. 280, \u0142\u0105k mr. 30, pastwisk 10, nieu\u017cytki i place mr. 11, razem mr. 331, bud. z drzewa 3, p\u0142odozmian 7-polowy; folw. Porzewo grunta orne i ogr. mr. 324, \u0142\u0105k mr. 50 pastwisk mr. 30, nieu\u017cytki i place mr. 10, razem mr. 414, bud. mur. 1, z drzewa 2, p\u0142odozmian 6-polowy; w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach pok\u0142ady torfu i kamienia wapiennego. W\u015b K. os. 11, z grun. mr. 8; w\u015b Porzewo os. 7, z grun. mr. 27; w\u015b Budy D\u0119biny os. 3, z gruntem mr. 28. 4.) K.,<\/b> pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Wach, par. Myszyniec. 5.) K.,<\/b> osada, pow. konstantynowski, gm. Czuchleby, par. Niemojki. Niezamieszczona w spisie urz\u0119d. miejsc. gub. siedlec.<\/span> (Pam. Kn. z 1877 r.). 6.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Lub\u00f3w, odl. 10 w. od Kalwaryi, ma 7 dm., 99 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Koz\u0142owo<\/b> 1.) niem. Koslowo<\/i>, rycer. dobra, pow. \u015bwiecki, nad Czarn\u0105 Wod\u0105, kt\u00f3ra tu 2 m\u0142yny i 1 pi\u0142\u0119 obraca, \u0107wier\u0107 mili od dworca kol. \u017cel. w Terespolu, \u00be mili od \u015awiecia; sp\u0142awia drzewo Czarn\u0105 Wod\u0105 do \u015awiecia, tak\u017ce wiele desek i obrobionego drzewa dostawia na kolej do Terespola. Obszaru liczy mr. 1906, bud. 31, dm. 14, katol. 98, ewan. 46. Parafia \u015awiecie, szko\u0142a Przechowo, poczta Terespol. K., wie\u015b stara, istnia\u0142a za pomorskich ksi\u0105\u017c\u0105t, wspominana w XI w.; pierwszy znany posiadacz nazywa\u0142 si\u0119 wtedy Simon Cozlowicz. R. 1450 Jontchen opr\u00f3cz K. posiada Drozdowo i Targowisko. R. 1789 posiadacz Zbo\u00adi\u0144\u00adski. Od lat 130, s\u0105 \u015blady \u017ce pozostawa\u0142o w r\u0119ku Zboi\u0144skich, gdy\u017c ju\u017c 1750 r. nale\u017ca\u0142o do Antoniego de Ko\u015bcielec et Osowka Zboi\u0144skiego kasztelana elbl\u0105skiego, kt\u00f3ry je po swym ojcu Ignacym, kasztelanie dobrzy\u0144skim, jako maj\u0105tek familijny dosta\u0142. W 1785 r. Micha\u0142 Augustyn hr. de Ko\u015bcielec et Osowka Zboi\u0144ski, genera\u0142 wojsk rzpltej, dokupiwszy kilka wsi, ustanowi\u0142 ordynacy\u0105, kt\u00f3ra obecnie, przeszed\u0142szy na lini\u0105 \u017ce\u0144sk\u0105 znajduje si\u0119 w posiadaniu Kamilli z hr. de Ko\u015bcielec et Osowka Zboi\u0144skich, ma\u0142\u017conki Stanis\u0142awa Turowskiego. W dawniejszych czasach K. musia\u0142o by\u0107 w\u0142asno\u015bci\u0105 krzy\u017cak\u00f3w, czego dowodzi podziemne przej\u015bcie ze starych zwalisk zamkowych prowadz\u0105ce do krzy\u017cackiego zamku w \u015awieciu, o nieca\u0142\u0105 mil\u0119 po\u0142o\u017conego od Koz\u0142owa. Czyt. R. Wegner: \u201eEin pommer. Herzogthum.\u201c 2.) K.,<\/b> niem. Koslowo<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. grudzi\u0105ski, w bagnistej nieco i lesistej okolicy. Obszaru liczy mr. 541, bud. 52, dm. 34, katol. 169, ewan. 50. Parafia i szko\u0142a \u015awi\u0119te, poczta \u0141asin. K. zosta\u0142o nowo za\u0142o\u017cone na obszarze d\u00f3br \u015awi\u0119te, zapewne przez ich dziedzica Wac\u00ad\u0142a\u00adwa Koz\u00ad\u0142ow\u00adskie\u00adgo oko\u0142o r. 1722. W wizyt. ko\u015bc. z r. 1740 pierwszy raz zachodzi, gdzie si\u0119 zowie nowizn\u0105, od kt\u00f3rej jeszcze \u017caden doch\u00f3d nie szed\u0142 ko\u015bcio\u0142owi. Osadzonych by\u0142o tu 6 gbur\u00f3w na 6 w\u0142\u00f3kach dzier\u017caw\u0105 wieczyst\u0105. Od w\u0142\u00f3ki dawali tal. 7, g\u0119\u015b 1, kury 2, m\u0119del jaj 1 i nadto szarwark odrabiali. R. 1828 Andrzej Stanowicki i 5 towarzysz\u00f3w w K. otrzymali prawa w\u0142asno\u015bci. R. 1838 separacya d\u00f3br zaprowadzona. R. 1851 roczna dotychczasowa renta na amortyzacyjn\u0105 zamieniona. Ob. Fr\u00f6lich: Gesch. des Kreises Graudenz, str. 178. 3.) K.<\/b> niem. Gross-Koschlau<\/i>, w dok. Koslaw<\/i>, Wildenaw<\/i>, w\u015b i dobra, pow. dawniejszy dzia\u0142dowski, dzi\u015b niborski, st. poczt. Koz\u0142\u00f3wko. Na pruskich Mazurach za\u0142o\u017cone zosta\u0142o r. 1348; list nadawczy jednak nie dochowa\u0142 si\u0119. Wspominaj\u0105 o Koz\u0142owie inne przywileje r. 1362 i 1387; potem nazwa ta, dodzi\u015bdnia istniej\u0105ca, znika na czas jaki\u015b, a w miejsce jej pojawia si\u0119 w XV w. imi\u0119 Wildenaw, pochodz\u0105ce od zamo\u017cnej rodziny, kt\u00f3ra liczne posiada\u0142a dobra tak w pow. dzia\u0142dowskim jako i szesty\u0144skim. B\u0119d\u0105c w posiadaniu dw\u00f3ch maj\u0105tk\u00f3w zwanych Koz\u0142owem, pisali si\u0119 Wildenawowie tak\u017ce z Koz\u0142owa (sonst von der Koselaw genannt) r. 1498. Z nazw\u0105 Wildenaw spotykamy si\u0119 naprz\u00f3d pod r. 1399, w kt\u00f3rym Hanusz, dziedzic na Wildenau, za\u0142o\u017cy\u0142 wie\u015b dannick\u0105 w Brodowie; a potem r. 1411, w kt\u00f3rym czasie pani Wildenaw ponios\u0142a szkod\u0119 od Polak\u00f3w: 16 koni, 909 owiec; ludzie jej 7 wo\u0142\u00f3w, 11 koni i 20 wieprz\u00f3w; szkod\u0119 t\u0119 zeznaj\u0105 so\u0142tys Abraham, Tomasz, Klawko i Piotr R. 1478 Marcin Truchses, mistrz w. krzy\u017cacki, podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce dobra wildenawskie naby\u0142 Olbracht Bartnicki, kt\u00f3ry z powodu \u017co\u0142du zaleg\u0142ego \u015bp. pana Ruskiego do zakonu ro\u015bci pretensyi 350 z\u0142. w\u0119g.; prosi dlatego Bartnicki, aby by\u0142 za to zwolniony od dawania pomocy przy stawianiu i burzeniu zamk\u00f3w i od p\u0142u\u017cnego. Wielki mistrz na to przystaje. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 313. 4.) K.,<\/b> niem. Kozlowen<\/i>, dok. Koszlowsken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Dryga\u0142y, na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku, jak si\u0119 zdaje, przez mieszka\u0144c\u00f3w polskich zaj\u0119ta. Roku 1539 znajduj\u0105 si\u0119 tu sami osadnicy polscy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 444. 5.) K.,<\/b> niem. Koslowen<\/i>, w\u015b, pow. dawniej ry\u0144ski, na Mazurach pruskich, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta. R. 1654 Jan Brus, zwany Koz\u0142owski, dostaje 3 w\u0142\u00f3ki w Koz\u0142owie. Czyt. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 484. 6.) K.,<\/b> niem. Koslau<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, st. p. Rybno, na polsko-pruskich Mazurach, stanowi\u0142a oddawna w pow. szesty\u0144skim tak zwan\u0105 woln\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 (Freigut), zwan\u0105, w dok. Koszlaw<\/i>, Koseslaw<\/i>, od pocz\u0105tku przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszka\u0142\u0105; powsta\u0142a na obszernem terytoryum 350 w\u0142\u00f3k nadanych Filipowi von Wildenaw (Koz\u0142owo, Koz\u0142owski) r. 1388 (ob. Koz\u0142owskie dobra<\/i>). R. 1483 Marcin Truchses, mistrz w. krzy\u017cacki, zatwierdza Wolfgangowi Schwansfeld, Maciejowi Wisielinowi i Piotrowi Wildenow 350 w\u0142\u00f3k, r. 1388 prawem che\u0142mi\u0144skiem nadanych. Granice: Pierw\u00f3j, ostr\u00f3w w jeziorze lampackiem, granica maradzka, Smolnik, strumyk Babi\u0119cin, jezioro Ma\u0142e Babi\u0119ty, strumyk Borek, kt\u00f3ry z jeziora Strumyk wyp\u0142ywa, strumyk kt\u00f3ry z Kamionek (Monchgut) wychodz\u0105c, wpada do jeziora Strumyk i jezioro Pierw\u00f3j. Zarazem udaje mu jeziora: Ma\u0142e Babi\u0119ty, Strumyk, W. Borek, Pi\u0142aki, Suponin i M. Go\u0142win. We wszystkich strumykach, kt\u00f3re z jezi\u00f3r wychodz\u0105, niewolno ani zakonowi, ani w\u0142a\u015bcicielom koz\u0142owskim ryb \u0142owi\u0107. Wielki mistrz nadaje im tak\u017ce ni\u017csze i wy\u017csze s\u0105downictwo z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby w lekkiej zbroi od ka\u017cdych 100 w\u0142\u00f3k. Tego\u017c r. 1483 godz\u0105 si\u0119 Maciej Wajssel w Koz\u0142owie, za wol\u0105 \u017cony swej Ortei, c\u00f3rki Zygmunta z Koz\u0142owa, oraz Piotr Wildenaw z Koz\u0142owa z jednej strony, a Wolfgang Schwansfeld, r\u00f3wnie\u017c za wol\u0105 \u017cony swojej, z drugiej strony, w ten spos\u00f3b, \u017ce Maciej i Piotr zatrzymuj\u0105 dw\u00f3r i zabudowania, w kt\u00f3rych niegdy\u015b paniczowie Koz\u0142owscy mieszkali, i dziel\u0105 ca\u0142\u0105 maj\u0119tno\u015b\u0107 na dwa dobra: Koz\u0142owo i Rybno. Bratem Zygmunta z K., o kt\u00f3rym ju\u017c r. 1443 wspomniano, by\u0142, jak si\u0119 zdaje, Miko\u0142aj z K. (czyli Wildenaw), a obaj byli synami Mieczys\u0142awa Wildenowa. R. 1484 w wili\u0105 \u015bw. Jana Chrzciciela zeszli si\u0119 Maciej Wajsel, za wol\u0105 swej \u017cony Ortei, Piotr z Koz\u0142owa, pani Ortei brat rodzony, a Wolfgang Schwansfelder przed s\u0105dem ziemskim w Szczytnie i zawarli ugod\u0119 co do rybo\u0142\u00f3wstwa w jeziorach koz\u0142owskich: Gajne, G\u0142ogno, Mi\u0142uk, Kudych, Pi\u0142ak, Brzoz\u00f3wka, 3 rybi\u0144skie, W\u0119\u017cewo, Strumyk, M. Babi\u0119ty al. Birkand i M. Perzuk. R. 1528 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht odnawia Englowi Stach von Golzheim przywilej na dobra koz\u0142owskie, kt\u00f3re niegdy\u015b Wolfgang Schwansfelder posiada\u0142, i nadaje mu wie\u015b Wierzbowo<\/a> z 20 w\u0142\u00f3kami na prawie lennem. R. 1552 by\u0142y zn\u00f3w spory pomi\u0119dzy w\u0142a\u015bcicielami d\u00f3br koz\u0142owskich, bo Engel Stach zaskar\u017cy\u0142 Miko\u0142aja Wildenow i Baltazara Berkana o wsie Rozogi, Rybno i Maradki. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, 408. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Koz\u0142owskie dobra,<\/b> w dok. Wildenaw<\/i>, obszerny klucz dawniejszy, pow. szczycie\u0144ski, na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku przez osadnik\u00f3w polskich zaludniony. R. 1388 Konrad Z\u00f6llner von Rothenstein, mistrz w. krzy\u017cacki, nadaje Filipowi von Wildenaw (Koz\u0142owo, Koz\u0142owski) i jego potomkom 350 w\u0142\u00f3k przy jeziorze dymrowskiem (Dimber) na prawie che\u0142mi\u0144skiem. Granice: dobra pan\u00f3w z Olszyn (t. j. Gie\u0142\u0105d), jeziora lampackie (Lappaschken), Birsuk, Golwen, strumyk Babi\u0119cin, gdzie z jeziora babi\u0119ckiego wyp\u0142ywa, strumyk Borek (Worken), gdzie wpada do babi\u0119ckiego jeziora, jezioro Strumyk (Stromken) i t. d. Sze\u015b\u0107 jezi\u00f3r zachowuje zakon dla siebie: Golwen, Ilgolwen, pi\u0142ackie (Perlauken), Strumyk, Pierwoj (Perwanten) i Borek; Birsuk za\u015b, Stromkeinofen, Randoin maj\u0105 by\u0107 wliczone do w\u0142\u00f3k nadanych. W jeziorze pi\u0142ackiem ma Filip wolny po\u0142\u00f3w z ma\u0142emi sieciami na potrzeb\u0119 sto\u0142ow\u0105. Od w\u0142\u00f3k 40 winien czyni\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119 wojenn\u0105 w lekkiej zbroi we wszystkich wyprawach zakonnych i ile razy zachodzi potrzeba bronienia kraju. Wolnych lat mia\u0142 16. Gdy sprawa b\u0119dzie pomi\u0119dzy nim a Prusakami lub pomi\u0119dzy Prusakami a nim, takowa ma by\u0107 wytoczona na s\u0105dzie przed komturem lub w\u00f3jtem zakonnym. Na opisanem powy\u017cej terytoryum powsta\u0142y w szczycie\u0144skim powiecie wsie: Hozanbark, Kobulty, Porles, Dymry, Sadowo i Borki, w szesty\u0144skim za\u015b Koz\u0142owo, Rybno, Kamionki, Maradki, Gajne, Pierwoj i Rozogi. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 389. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Koz\u0142owskie, jezioro,<\/b> pow. ja\u0144sborski, ob. Kozio\u0142<\/i>.<\/p>\n

Koz\u0142owszczyzna,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Odl. 14 w. od Maryampola, ma 3 dm., 19 mk.<\/p>\n

Koz\u0142owy \u0142ug,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 16 w. od S\u00f3k\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Koz\u0142\u00f3w,<\/b> por. Koz\u0142owo<\/i>.<\/p>\n

Koz\u0142\u00f3wek,<\/b> os., pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Lub\u00f3w.<\/p>\n

Koz\u0142\u00f3wko,<\/b> niem. Klein-Sobrost<\/i>, w\u015b i dobra, pow. gierdawski, st. poczt. Gierdawy.<\/p>\n

Koz\u0142y,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, na p\u0142n. od Pru\u017cany.<\/p>\n

Kozyken<\/b> (niem.), pow. \u0142ecki, ob. Koziki<\/i>.<\/p>\n

Ko\u017cany,<\/b> w\u015b i dobra nad Narwi\u0105, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Zawyki, 22 W. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku. W\u015b ma 114 dz,; dobra, Giedrojci\u00f3w, z chut. Berezowo 325 dz. O dwie wiorsty od fol., na prawym brzegu Narwi, nasyp okr\u0105g\u0142y otoczony rowem, zwany Zamczysko.<\/span><\/p>\n

Ko\u017aliki<\/b> 1.) w\u015b i os., pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gmina Zab\u0142ud\u00f3w, 20 W. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku. W\u015b ma 339 dz.; os. Karolczuka i Rohuckiego. 52 dz. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. bielski gub. grodz., gm. Kleniki, 14 w. od Bielska, 503 dz. \u015ar\u00f3d lasu, nad brzegiem odnogi rz. Narwi, 4 wielkie kurhany, formy owalnej, otoczone rowami.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ko\u017alin,<\/b> jezioro pod wsi\u0105, Przejma<\/a>, niedaleko jeziora Szelment, w pow. suwalskim, ma 15 mr. obszaru. [Dzi\u015b Kozin<\/i>, pierwotnie Wielki Kozin<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Ko\u017aliszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Szumsk. Odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 9 dm., 109 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b i os., pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Odl. 14 w. od Maryampola, w\u015b ma 8 dm., 127 mk.; os. 1 dom. 3.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. maryampolski, gm. Wejwery, par. Skrawdzie. Odl. 28 w. od Maryampola; w\u015b ma 13 dm., 80 mk.; folw. 2 dm., 32 mk. 4<\/span>.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo. Odl. 51 w. od Maryampola, 4 w. od Kowna, 2 w. od Niemna, nad rz. Morwiank\u0105. W\u015b ma 7 dm., 49 mk.; folw. 4 dm., 146 mk. Folw. K. z nomenklatur\u0105 Hewiszki rozleg\u0142y mr. 236: grunta orne i ogrody mr. 155, \u0142\u0105k mr. 51, pastwisk mr. 18, nieu\u017cytki i place mr. 12; bud. z drzewa 18; p\u0142odozmian 5 i 8-polowy, browar piwny. B. Ch.<\/i><\/p>\n

Ko\u017cuchy,<\/b> niem. Kosuchen<\/i> 1.) w\u015b, dobra, m\u0142yn, pow. ja\u0144sborski, niedaleko gran. Kr\u00f3lestwa Polskiego, na prusko-polskich M<\/span>azurach. St\u0105d bierze pocz\u0105tek struga Konopczanka. St. poczt. w Bia\u0142ej. Od pocz\u0105tku za\u0142o\u017cenia przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkane. R. 1435 Fiszborn, komtur baldzki, nadaje Rafa\u0142owi 48 w\u0142. wolnych od dziesi\u0119cin i t\u0142oki, z wy\u017cszem i ni\u017cszem s\u0105downictwem i z obowi\u0105zkiem 3 s\u0142u\u017cb w lekkiej zbroi na prawie che\u0142mi\u0144skiem. R. 1539 znajduj\u0105 si\u0119 tu sami P<\/span>olacy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 422. 2.) K.<\/b> Wielkie<\/i> i Ma\u0142e<\/i> (Ko\u017cuszki<\/i>), w\u015b, pow. lecki, mil\u0119 od Leca, blisko jeziora krukli\u0144skiego. W zachodniej stronie wioski, 500 krok\u00f3w od drogi do Leca wiod\u0105cej, znajduje si\u0119 pag\u00f3rek, o kt\u00f3rym zeznaj\u0105, \u017ce tu gr\u00f3d kiedy\u015b albo sza\u0144ce obronne znajdowa\u0142y si\u0119. Ob. Dr. T\u00f6ppen, Gesch. Masurens 101. Od dawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1549 Jerzy Krosta, star. lecki, podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce sprzeda\u0142 Piotrowi i Paw\u0142owi (Fonderall), braciom, 3 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie, w\u0142\u00f3k\u0119 za 21 grz., celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 30 w\u0142\u00f3kach. R. 1625 w K. znajduje si\u0119 sama ludno\u015b\u0107 polska. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 493. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Ko\u017cuszki,<\/b> w\u015b, gub. grodzie\u0144ska, w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

Ko\u017cuszki,<\/b> ob. Ko\u017cuchy<\/i>.<\/p>\n

K\u00f3zki,<\/b> niem. Kosken<\/i>, w dok, Koschken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku za\u0142o\u017cenia przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 osadzona, istnia\u0142a r. 1471. R. 1484 Erazm von Reizenstein, komtur baldzki, po\u015bwiadcza jako Jan z K\u00f3zk po swoim ojcu obj\u0105\u0142 10 w\u0142ok ziemia\u0144skich i \u017ce sprzedawszy 5 w\u0142\u00f3k Jak\u00f3bowi Gnatowi, reszt\u0119 trzyma z swym ojczymem Ja\u00adk\u00f3\u00adbem Lu\u00adb\u0105 na prawie magdeburskiem. Ob. K\u0119trzy\u0144ski, Ludno\u015b\u0107 polska, str. 432.<\/p>\n

Kragehlischken<\/b> (niem.), kol., pow. ragnecki, st. p. Neu-Eggleningken.<\/p>\n

Krageningken<\/b> (niem.), al. Kraginnen<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Szittkehmen. [Tak\u017ce Kraninnen<\/i>, dzi\u015b w obw. kaliningradzkim.]<\/span><\/p>\n

Krajcburg,<\/b> ob. Kry\u017cbork<\/i>.<\/p>\n

Krajutkehmen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Mehlkehmen.<\/p>\n

Krakieniki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Krakopol, odl. 38 w. od Kalwaryi, ma 33 dm., 276 mk. Le\u017cy w wynios\u0142em po\u0142o\u017ceniu, otaczaj\u0105ce j\u0105 wzg\u00f3rza wznosz\u0105 si\u0119 na 430 st\u00f3p, podczas gdy poziom odleg\u0142ych o 9 w. w stronie zachodnio-p\u00f3\u0142nocnej bagien buchcia\u0144skich nad jez. \u017buwinta si\u0119ga tylko 258 st\u00f3p.<\/p>\n

Krakinis,<\/b> jezioro, w dobrach Ho\u0142ny Wolmera, pow. sejne\u0144ski, \u015br\u00f3d bagien, ma 19 mr. obszaru. Lud. Wol.<\/i><\/p>\n

Krakopol,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Krakopol, odl. 40 w. od Kalwaryi, 70 w. od Suwa\u0142k, ma 17 dm., 228 mk. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par., za\u0142o\u017cony w 1765 r. przez Franc. Snar\u00adskie\u00adgo i Mar\u00adci\u00adna Kli\u00admar\u00adskie\u00adgo. Na miejsce rozebranego z powodu ruiny ko\u015bcio\u0142a wzniesiono w 1836 r. kaplic\u0119. Nowy murowany ko\u015bci\u00f3\u0142 wzniesiony zosta\u0142 i po\u015bwi\u0119cony w 1872 r. K. stanowi\u0142 dawniej jeden z klucz\u00f3w ekonomii olickiej; nast\u0119pnie jako dobra rz\u0105dowe nadane zosta\u0142y w 1845 roku gen. Grubbe z dochodem rs. 2250; w dobrach tych s\u0105 jeziora Auga i Otesia. Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1854 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 dobra K. z folwark\u00f3w: Krakopol i Rzeczewo; pod\u0142ug tabel likwidacyjnych z 1866 r. s\u0105 wykazane wsie: w\u015b Zaliwki os. 2, z grun. mr. 158; w\u015b Wierobieje os. 27, z grun. mr. 949; osada Trakiel os. 1, z grun. mr. 41; osada Potrakiel os. 1, z grun. m. 42; w\u015b Masztalerze os. 24, z grunt mr. 589; osada Grynkiszki os. 1, z grun. mr. 103; w\u015b Dziakowszczyzna os. 6, z grun. mr. 323; w\u015b Dzinciszki os. 16, z grun. mr. 612; w\u015b Dowgirdy os. 20, z grun. mr. 742; w\u015b Antokole os. 4, z grunt mr. 210; w\u015b Lepokoje os. 25, z grunt mr. 645; w\u015b Nowinniki os. 27, z grun. mr. 923; w\u015b Rzeczewo os. 11, z grun. mr. 312; w\u015b Ataman\u00f3wka os. 18, z grun. mr. 60. Gmina K. ma 3456 mk., rozleg\u0142. 13267 mr., s. gm. okr. III i st. p. w os. Simno o 10 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Antokol, Ataman\u00f3wka, Dzingiszki w\u015b i folw., Dowgirdy w\u015b, Dubieniki, Dziakowszczyzna, G\u0142o\u015bniki, Hrynkiszki, Krakienniki, Krakopol, Krekszczany, Lepokoje, Luklingiany, Masztalerze, Michniewo, Nowinniki, Ochotka, Pa\u0142t\u00f3wka, Potrakiel, Powi\u0142ona, Przytrakiel, Rzeczewo w\u015b i folw., Trakiel, Wieroboje, Wajsy i Zaliwki. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Krakszle,<\/b> pow. grodzie\u0144ski, ob. Szumy Krakszle<\/i>.<\/span><\/p>\n

Kramkowo,<\/b> w\u015b w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adkie\u00adgo.<\/p>\n

Kramk\u00f3wka-Tatary<\/b> i K.-Zielepuchy<\/i>, dwie wsie gub. grodzie\u0144skiej w b. ziemi bielskiej (XVI w., Gloger).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kramnik,<\/b> os., pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny, odl. 26 w. od Suwa\u0142k; 1 dom, 5 mk., 92 mr. ziemi. Por. <\/i>Ha\u0144cza<\/a><\/i>. [Polska nazwa Kramnik wypar\u0142a pierwotn\u0105 litewsk\u0105 nazw\u0119 Epidemiszki<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Krapiwnica,<\/b> urocz. przy wsi Berszty, pow. grodzie\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Krasienka,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Krasna. Odl. 22 w. od Kalwaryi, ma 7 dm., 127 mk.<\/p>\n

Krasna<\/b> 1.) w\u015b i os. fabr., pow. kie\u00adle\u00adc\u00adki, gm. i par. Mni\u00f3w. Le\u017cy na granicy pow. ko\u00adne\u00adc\u00adkie\u00adgo, o kilka wiorst na p\u0142n.-wsch\u00f3d. od Mnio\u00adwa, stacyi p. na trakcie piotr\u00adkow\u00adsko-kie\u00adlec\u00adkim, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy K. droga bita. Istniej\u0105 tu znaczne zak\u0142ady \u017celazne, kt\u00f3rym pocz\u0105tek da\u0142 w zesz\u0142ym wieku ks. podkomorzy Poniatowski, wznosz\u0105c tu piec wielki dla wytapiania \u017celaza. W r. 1870 wystawiono drugi wielki piec i dawny odbudowano. Ulepszenia i rozszerzenie fabryk by\u0142o dzie\u0142em Ewansa, znanego w Warszawie za\u0142o\u017cyciela fabryki machin i narz\u0119dzi rolniczych. Obok wielkich piec\u00f3w powsta\u0142y ku\u017anice (fryszerki), kt\u00f3re produkowa\u0142y do 25000 cent. kutego \u017celaza; obecnie istnieje tu odlewnia \u017celaza, posiadaj\u0105ca dwa wielkie piece; za motor s\u0142u\u017cy ko\u0142o wodne i maszyna parowa o sile 16 koni. Wyroby zbywane s\u0105 do War\u00adsza\u00adwy, Ko\u0144\u00adskich i Szyd\u00ad\u0142ow\u00adca, surowiec za\u015b idzie do fabryk radomskiej gub. Pud odlew\u00f3w ma warto\u015b\u0107 1 rs. 15 kop., surowca za\u015b 80 kop. W 1873 r. wyrobiono 54650 pud. surowca<\/span> i 13780 odlew\u00f3w warto\u015bci 59567 rs.; w r. 1875 43575 pud. surowca i 63200 pud. kutego \u017celaza. Wa\u017cn\u0105 podpor\u0119 dla rozwoju fabryk stanowi\u0105 istniej\u0105ce tu pok\u0142ady w\u0119gla, kt\u00f3rych eksploatacy\u0105 niedawno rozpocz\u0119to. W r. 1878 dobyto 30000 pud\u00f3w w\u0119gla; pok\u0142ad ten odkryty w 1872 r. mie\u015bci si\u0119 przy szosie kielecko-piotrkowskiej mi\u0119dzy Krasn\u0105 i Serbinowem. Od r. 1862 jest w K. kaplica katolicka. 2<\/span>.) K.<\/b>–D<\/span>u\u017ca<\/i> i K.-M<\/span>a\u0142a<\/i>, pow. j\u0119drzejowski, gm. Nag\u0142owice, par. Rakoszyn. 3.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. kon\u00adstan\u00adty\u00adno\u00adw\u00adski, gm. Swo\u00adry. par. Husz\u00adlew, dm. 18, ludn. 153; w\u0142a\u015bciciel W\u0142a\u00addy\u00ads\u00ad\u0142aw Os\u00adtro\u00adw\u00adski. W r. 1827 r. 22 dm., 124 mk. Dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku Kra\u00ads\u00adna, nomenklatur Os\u00adtr\u00f3w i Gaj Osin\u00adnik; wsi K. i Ca\u00ad\u0142uj\u00adki. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 1536: grunta orne i ogrody mr. 724, \u0142\u0105k mr. 126, pastwisk mr. 43, lasu mr. 618, nieu\u017cytki i place mr. 26, bud. z drzewa 15, p\u0142odozmian 5-polowy, pok\u0142ady torfu; rz. Bo\u00adczy\u00adn\u00adka przep\u0142ywa. Wie\u015b Kra\u00ads\u00adna os. 13, z grunt mr. 290; w\u015b Ca\u0142ujki os. 20, z grunt mr. 486. 4.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Krasna, odl. od Kalwaryi 21 w., od Suwa\u0142k 54. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. za\u0142o\u017cony w 1760 r., obecny murowany wzniesiony w 1842 r. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 80 mk.; obecnie w\u015b ma 18 dm., 232 mk., folw. 5 dm., 140 mk. Par. K. dek. kalwaryjski: 3549 dusz. Gmina K. ma 4348 mk., rozleg\u0142o\u015bci 14903 mr., s\u0105d gm. okr. III i st. p. w os. Simno o 8 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Ate\u015bniki, A\u017colin, Birsze, B\u0105bieniki, Dagmaryna, D\u0119bowy-R\u00f3g, Girajcie, Grab\u00f3wka, Juchniewiszki, Krasienka, Krasna, Kumiecie, Nowe-w\u0142\u00f3ki, Olechniany, Piedziszki, Pohyry, Posimnicze, Pryga, Ramnowo, Rudawka, Siemieniszki, Skitury, Solceniki, Warty i \u017bajle.<\/p>\n

Krasna<\/b> 1.) w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, mia\u0142a kaplic\u0119 katol. b. parafii katol. Ja\u0142\u00f3wka. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, ma kaplic\u0119 katol. parafii \u015awis\u0142ocz. W\u015b t. n. w pow. wo\u0142kowyskim uleg\u0142a 1880 r. wielkiemu po\u017carowi.<\/p>\n

Krasne<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. che\u0142mski, gm. i par. Paw\u0142\u00f3w, o 7 w. od rz. Wieprza. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 158 mk. Folw. Krasne z attynency\u0105 Buczek (wsiami: K., Zalesie, Majdan J\u00f3zefin albo Popielniki), rozleg\u0142y mr. 1535: grunta orne i ogrody mr. 483, \u0142\u0105k mr. 231, pastwisk mr. 19, lasu mr. 786, nieu\u017cytki i place mr. 16, bud. mur. 2, z drzewa 12, pok\u0142ady kamienia wapiennego. W\u015b K. os. 27, z grun. mr. 426; w\u015b Zalesie os. 9, z grun. mr. 110; w\u015b Majdan J\u00f3zefin albo Popielniki os. 12, z grun. mr. 153. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. che\u0142mski, gm. Wojs\u0142awice, par. Turowiec. W 1827 r. 19 dm., 76 mk. 3.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. zamojski, gm. i par. Stary Zamo\u015b\u0107, odl. od tego\u017c w. 5 i od Zamo\u015bcia w. 18, le\u017cy w lesie, na p\u00f3\u0142nocnej granicy powiatu, przy trakcie bitym 1go rz\u0119du z Lublina do Lwowa. Ma dm. dwor. 2, w\u0142o\u015bc. 60, ludno\u015bci katol. 595, \u017cyd. 9, ziemi \u017cytniej 882 mr. Folw. nale\u017cy do d\u00f3br Stary Zamo\u015b\u0107. 4.) K.,<\/b> w\u015b i folw. nad jez. G\u0142\u0119bokie, pow. w\u0142odawski, gm. i par. U\u015bcim\u00f3w (\u0142aci\u0144. Ostr\u00f3w); posiada cerkiew parafialn\u0105 dla ludno\u015bci rusi\u0144skiej, ma 52 dm., 542 mk. i 2539 mr. obszaru. W 1827 r. by\u0142o tu 60 dm. i 314 mk. K. by\u0142o wsi\u0105 rz\u0105dow\u0105. Pomi\u0119dzy K. a Lejnem ma \u017ar\u00f3d\u0142a rz. Jedlanka. 5.) K.,<\/b> w\u015b nad jez. t. n., pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Krasnopol, o 14 w. od Sejn, ma 10 dm. W\u015b ta by\u0142a za\u0142o\u017cona oko\u0142o r. 1780. Lud wy\u0142\u0105cznie katolicki zamo\u017cny; karczmy nie ma. Jest zato czytelnia prywatna, z kt\u00f3rej mieszka\u0144cy ksi\u0105\u017cki wypo\u017cyczaj\u0105. Za\u0142o\u017cy\u0142 j\u0105 p. Nowalski. [Pierwotnie zapewne Borowe<\/i>.]<\/span> 6.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Kuryanki, par. Lipsk, le\u017cy na wzg\u00f3rkach \u015br\u00f3d las\u00f3w i b\u0142ot puszczy augustowskiej, odleg\u0142a 34 w. od Augustowa. W 1827 r. 22 dm. i 133 mk.; obecnie 37 dm., 238 mk. 7.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Hutta, par. Wigry, odl. 16 w. od Suwa\u0142k, le\u017cy na zach. brz. Jez. D\u0142ugiego. W 1827 r. 23 dm. i 139 mk.; obecnie 38 dm., 279 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Krasne,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a>Krasne,<\/b> jez. przy wsi t. n., pow. sejne\u0144ski, le\u017cy \u015br\u00f3d las\u00f3w, o 3 w. od rz. Czarnej Ha\u0144czy<\/a>, o 14 w. na po\u0142udnio-zach\u00f3d od Sejn, obszar nieznaczny.<\/p>\n

Krasne Sio\u0142o,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, na p\u0142n. on wsi Koz\u0142y.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krasnoborka<\/b> al. Lebiedzianka<\/i>, rzeczka, bierze pocz\u0105tek z jeziora Sajno [B\u0142\u0105d.]<\/span> w pow. augustowskim i pod nazw\u0105 Lebiedzianki p\u0142ynie ku po\u0142udniowi przez Bud\u0119 i Balink\u0119, poczem przybiera kierunek wschodnio-po\u0142udniowy. P\u0142ynie przez Lebiedzin i Komarzewk\u0119 [Komasz\u00f3wk\u0119]<\/span> a po przyj\u0119ciu z lewego brzegu Jastrz\u0119bianki<\/a>, pod nazw\u0105 Krasnoborki wpada za Krasnymborem z prawego brzegu do Biebrzy<\/a>. D\u0142uga 13 w. Nazywana tak\u017ce przy uj\u015bciu Jastrz\u0119biank\u0105.<\/p>\n

Krasnoborki,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. Le\u017cy na wzg\u00f3rzach po nad b\u0142otami rz. Biebrzy, 21 w. od Augustowa, 1 w. od Sztabina. W 1827 r. by\u0142o 44 dm., 260 mk., obecnie 71 dm., 518 mk.<\/p>\n

Krasnogruda,<\/b> Krasnohruda<\/i>, folw. nad jez. Ga\u0142adu\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Ber\u017c<\/span>niki. Odl. 9 w. od Sejn, ma 4 dm., 38 mk. Dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: K. i Wereszcze\u0144szczyzna, jezi\u00f3r: Dru\u0107 [Brak w S\u0142owniku; dzi\u015b te\u017c Dru\u0107<\/i>, WIG: Druce<\/i>.]<\/span>, Rojst [Dzi\u015b Raj\u015bcie<\/i>, WIG: Bejslic<\/i>, mapa 1915: Bejslic<\/i>, inne mapy: Rejskie<\/i>]<\/span>, Dusojcie mniejszy, Dusojcie wi\u0119kszy [Dafrajtis<\/i> ?]<\/span>, Sztabinki, Dubelis, Pyrk\u015b\u0107 [Dzi\u015b Pyre<\/i>, WiG: Per\u0107<\/i>]<\/span>, Ba\u0142\u0105\u0107 [Dzi\u015b Ba\u0142\u0105d\u017a<\/i>, WIG: Bo\u0142onie<\/i>.]<\/span>, Dubelek [Dzi\u015b Dubielik<\/i>.]<\/span>; wsi: \u017b<\/span>egary, Podgawienia\u0144ce, Maciejowizna, Sztabinki, Dworzysko [Dworczysko<\/i>]<\/span> i Gawienia\u0144ce [Dzi\u015b Gawinia\u0144ce<\/i>.]<\/span>; rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 1815: grunta orne i ogrody mr. 528, \u0142\u0105k mr. 189, pastwisk mr. 5, wody mr. 312, lasu mr. 738, zaro\u015bli mr. 51, nieu\u017cytki i place mr. 22; bud. z drzewa 19. Wie\u015b \u017b<\/span>egary osad 34, z gruntem mr. 752; w\u015b Podgawienia\u0144ce osad 9, z gruntem mr. 217; w\u015b Maciejowizna osad 3, z gruntem mr. 95; w\u015b Sztabinki osad 14, z gruntem mr. 446; w\u015b Dworczysko osad 11, z gruntem mr. 206; w\u015b Gawienia\u0144ce osad 2, z gruntem mr. 167. Dobra K. stanowi\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 niegdy\u015b Ey\u00adsy\u00admon\u00adt\u00f3w, obecnie Ku\u00adsza\u00adt\u00f3w.<\/p>\n

<\/a>Krasnohruda,<\/b> ob. <\/i>Krasnogruda<\/a><\/i>.<\/p>\n

Krasnopol,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Krasnopol, le\u017cy przy drodze bitej z Suwa\u0142k do Sejn, o 10 w. od Sejn, a 20 w. od Suwa\u0142k. Jest tu ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. murowany, za\u0142o\u017cony w 1782 r., dom przytu\u0142ku dla kalek z zapisu ks. Ko\u00adtar\u00adskie\u00adgo na 9 os\u00f3b, ma 2128 rs. funduszu, urz\u0105d gm., szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105. K. sw\u0105 pomy\u015blno\u015b\u0107 i posta\u0107 miasta z rynkiem i 7 ulicami zawdzi\u0119cza staraniom swego dziedzica Tyzenhauza, podskarbiego w. ks. litew., kt\u00f3ry, dbaj\u0105c o podniesienie miast i przemys\u0142u, chcia\u0142 tu stworzy\u0107 miasto handlowe. Wzni\u00f3s\u0142 tu wi\u0119c ko\u015bci\u00f3\u0142, za\u0142o\u017cy\u0142 rynki, wytkn\u0105\u0142 ulice i zamierza\u0142 wykopa\u0107 kana\u0142 od jez. D\u0142ugiego do rz. Paw\u0142\u00f3wki, \u0142\u0105cz\u0105cej si\u0119 zn\u00f3w z dalszemi jeziorami. Plany te nie dosz\u0142y do skutku, i K. zosta\u0142 nadal wsi\u0105 ludn\u0105 i rozleg\u0142\u0105. W 1827 r. by\u0142o tu 230 dm., i 1414 mk.; obecnie jest 289 dm., 2246 mk. Ludno\u015b\u0107 polska katolicka, \u017cyd\u00f3w kilkudziesi\u0119ciu ledwie. Obszar gruntu wynosi 4034 mr., gleba \u017cytnia, \u017c<\/span>wirkowata, dobra uprawa. Par. K. dekan. sejne\u0144ski; 3085 dusz. Gm. K. ma 6355 mk., rozleg\u0142o\u015bci 18129 mr., s\u0105d gm. okr. 1 i st. poczt. w Sejnach o 10 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Aleksandrowsk, Baba\u0144ce, Borek, Buda-ruska, Bursynowizna, Czarna Buchta, Epidemia, Gremzdy-polskie, Jegliniszki, Karolin, Kopiec, Krasnopol, Lasanka, \u0141opuchowo, Ma\u0107kowa-Ruda, Marynowo, Michnowce, Miko\u0142ajewsk, Murowany-Most, Nadpaw\u0142\u00f3w, Podepidemia, Podmurowany-Most, Pojezierze, Przejma, Radziuszki, Romanowce rz\u0105dowe, Romanowce-prywatne, Rosochaty-R\u00f3g, Rutka-Pachuckich, Sejny fol., Skustele, Smolany-D\u0105b, Stabie\u0144szczyzna, Sumowo, Zag\u00f3rce, Zarzecze, Zielonka, Z\u0142ote, \u017b\u0142obin, \u017bubronajcie wie\u015b i \u017bubronajcie folwark. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Krasnowo,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. Urdomin, od Suwa\u0142k 34 w., od Sejn 11 w., ma 4 dm., 26 mk. K. gm. ma 4736 mk., rozleg\u0142o\u015bci 18992 mr.; s. gm. okr. II i st. poczt., os. \u0141o\u017adzieje o 9 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Auksztokalnie, Baraniszki, Bawirsze, Ber\u017cniki (?), Ber\u017cynie, Bojar\u00f3wka, Bubiele, Buda-Zawidugierska, B.-Ma\u0107kowska, Bujniszki, Buraki, Burbiszkl, Dziedziule, Dziwiliszki, Dowieciszki, Dumbiel, Dusznica, Gali\u0144ce, Gawienia\u0144ce, Gryszka\u0144ce, Gwo\u017adziczne, Janiszki, Jasion\u00f3wka, Jenoraj\u015bcie, J\u00f3zefowo, Judalszki, Kasztelaniszki, Klejwy, Klewy, Krasnowo, Lipka, Lubimowo, \u0141ady\u017cyn, \u0141umbie, \u0141yk\u00f3w, Carcinka\u0144ce, Mostowo, Nowinniki, Nowosady, Nowosio\u0142ki, Ochotniki, Pe\u0142ele, Podgawenia\u0144ce, Podlesie, Podzie, Pojeziorki, Polunice, Po\u0142onne, Przystawa\u0144ce, Przytu\u0142ek, Radziucie (u Zinberga w gm. Ho\u0142ny-Wolmera) (?), Reszecie, Rubie\u017canka, Rynkojeziory, Sankuny, Skaryszki, Szadziuny, Szejpiszki, Szklarnia, Sztyk\u00f3wka, Tarn\u00f3wek, Tauroszyszki, Teklinowo, Tobo\u0142owo, U\u017adzienniki, Wiesio\u0142\u00f3wka, Widugiery, Wisztorty, Zawidygiery, \u017bagowiec, \u017belazne, \u017bmudzka i \u017bwirg\u017cda. Dobra rz\u0105dowe K., w r. 1855 oddzielone od d\u00f3br Ma\u0107<\/span>k\u00f3w. Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1854 og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 ma wynosi\u0107 mr. 22599, w sk\u0142ad kt\u00f3rych wchodz\u0105 nast\u0119puj\u0105ce realno\u015bci: folwark Mik\u0142aszewo rozleg\u0142o\u015bci mr. 725; folw. Polunice rozleg\u0142o\u015bci mr. 306; folw. Krasnowo rozl. mr. 605; folw. Kotliszki rozl. mr. 170; folw. Pe\u0142ele rozl. mr. 286; folw. Szo\u0142tany rozl. mr. 426; folw. Zegaryszki rozl. mr. 157; las obr\u0119b Wojciuliszki rozl. mr. 1203; w osadach rozl. mr. 328. Jeziora: Rykacieje, Sa\u0142opirogi, Sa\u0142opirogajtys, Szarki, Szarkajtys, Warbinis, Purwienis, Ogonie, Kupinio, Raudan Wielki, Raudan Ma\u0142y, Jusza, Prudetis, Jodatis, Szesalis, Rudawka, Bolubinis, Obutojgierys, Skajslis, Pieczugiris, Panowies, Grau\u017celis, Skajlelis, Grygierynis, Zybulis, Gitajsze, Pi\u0142kalnis, Jurgeszyrys, Pominios, Szelment Wieki, rozleg\u0142o\u015b\u0107 wszystkich jezi\u00f3r nieoznaczona. Miasto Pu\u0144sk z gruntem mr. 803; w\u015b Radziszki z gruntem mr. 1537; w\u015b Wierzbo\u0142y z gruntem mr. 88; w\u015b Auksztokalnie z gruntem mr. 90; w\u015b Szudziszki z grun. mr. 87; w\u015b Olkoniany nowe z grun. mr. 474; w\u015b Olkoniany stare z gruntem mr. 616; w\u015b Krejwiany z grun. mr. 894; w\u015b Kalinowo z gruntem mr. 111; w\u00f3jtostwo \u0141o\u017adzieje nieoznaczona; w\u015b Baczniki z gruntern mr. 564; w\u015b Kibarty z gruntem mr. 89; w\u015b Mik\u0142aszewo z gruntem mr. 597; w\u015b Strombog\u0142owa z gruntem mr. 91; w\u015b Polunice ma\u0142e z gruntem mr. 953; w\u015b U\u017cukalnie z gruntem mr. 417; w\u015b Gi\u0142ajsze z gruntem mr. 554; w\u015b Trompole z gruntem mr. 557; w\u015b Trompoliszki z gruntem mr. 215; w\u015b Wojponiszki z gruntem mr. 770; w\u015b Zawady z gruntem mr. 700; w\u015b Polu\u0144ce Wielkie z gruntem mr. 1319; w\u015b Przysta<\/span>wa\u0144ce z gruntem mr. 667; w\u015b Szaukuny z gruntem mr. 420; w\u015b Gali\u0144ce z gruntem mr. 512; w\u015b Uzdzienniki z gruntem mr. 635; w\u015b Bojniszki z gruntem mr. 889; w\u015b Zawydzka v. Zmujdzka z gruntem mr. 898; w\u015b Kasztelaniszki mr. 93; miasto \u0141o\u017adzieje nieoznaczone, w\u015b Pelele, z gruntem mr. 537; w\u015b Brejwiszki v. Knejsowo z gruntem mr. 291; w\u015b Widugiry nieoznaczone; w\u015b Szo\u0142tany z gruntem mr. 382; w\u015b Bojniszki z gruntem mr. 128; w\u015b Sadzawki z gruntem mr. 75; w\u015b W\u0119gielnica z gruntem mr. 81; w\u015b Zegaryszki z gruntem mr. 325; w\u015b Ossowa z gruntem mr. 521; w\u015b Po\u0142e\u0107 i Morgi z gruntem mr. 179. A. Pal.<\/i><\/p>\n

Krasnyborek,<\/b> pow. kolne\u0144ski, gm. Gawrychy, par. Nowogr\u00f3d. W 1827 roku by\u0142 wsi\u0105 rz\u0105dow\u0105 i mia\u0142 12 dm., 57 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krasnyb\u00f3r,<\/b> w\u015b i os., pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. le\u017cy przy zej\u015bciu si\u0119 rz. \u0141ab\u0119dzianki [Lebiedzianka ob. <\/i><\/span>Krasnoborka<\/a><\/i>.] z Jastrz\u0119biank\u0105<\/a>, o 2 w. od ich uj\u015bcia do Biebrzy, na wzg\u00f3rzach ponad b\u0142otami tej ostatniej. Odl. 24 w. od Augustowa, 52 w. od Suwa\u0142k. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny erygowany 1598 r. przez Adama Chreptowicza. By\u0142 tu klasztor dominikan\u00f3w, kt\u00f3ry erygowa\u0142 1513 r. ks. Teodor Chreptowicz jako cerkiew, a pozosta\u0142a po nim wdowa odda\u0142a j\u0105 dominikanom. Gdy w 1825 r. wymarli ostatni zakonnicy; z fundusz\u00f3w klasztornych zbudowano ko\u015boi\u00f3\u0142 filial. w Sztabinie, a ko\u015bci\u00f3\u0142 po-dominika\u0144ski w K. sta\u0142 si\u0119 parafialnym. W 1827 r. by\u0142o tu 27 dm., 163 mk., obecnie w\u015b K. ma 51 dm., 356 mk., za\u015b os. 5 dm., 30 mk. Krasnyb\u00f3r stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 d\u00f3br Sztabin<\/a>, b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 znanego filantropa Karola hr. Brzostowskiego, kt\u00f3ry zapisa\u0142 ca\u0142y maj\u0105tek na rzecz w\u0142o\u015bcian i oficyalist\u00f3w tych d\u00f3br. Par. K. ma 6380 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kraszta,<\/b> al. Krasta<\/i>, jezioro, w dobrach Kudrany, pow. sejne\u0144ski, nale\u017cy do grupy drobnych jezior, skupiaj\u0105cych sie ko\u0142o wielkiego jeziora Paserniki. Przep\u0142ywa przez nie rz. Poserejka<\/a>.<\/p>\n

Krasztoliszki,<\/b> w\u015b rz\u0105dowa, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. Odl. 27 w. od Maryampola, ma 5 dm., 41 mk. W 1827 r. 4 dm., 37 mk.<\/p>\n

Kra\u015bniany,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Kirsna Wielka, par. Krasna, odl. 38 W. od Kalwaryi. W 1827 r. 20 dm., 179 mk.; obecnie 31 dm., 265 mk.<\/p>\n

Kra\u015bniany,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Nowawola, par. Sok\u00f3\u0142ka, o 3 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kra\u015bnik<\/b> 1.) w\u015b, pow. skierniewicki, gm. Korabiewice, par. Mszczon\u00f3w. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sandomierski, gm. i par. Po\u0142aniec. Od Sandomierza odl. 43 w., ma gruntu morg\u00f3w 108, dm. 8, mk. 53. 3.) K.,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Lejpuny, par. Liszk\u00f3w; wie\u015b odl. od Sejn 41 w., folw. 45 w.; w\u015b ma 11 dm., 63 mk., folw. 1 dm., 4 mk.; r. 1876 folw. obejmowa\u0142 1426 mr. gruntu.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kra\u015bnik,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, ma fili\u0105 parafii Wielkie Ejsymonty<\/a>. Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Micha\u0142a Arch. i \u015bw. Maryi Magdaleny, z muru wzniesiony 1824 przez Dzieko\u0144skiego. Por. Grodno<\/a><\/i> t. II, str. 831, szp. 2.<\/p>\n

Krauczyniszki,<\/b> folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gie\u0142gudyszki, par. Szaki, odl. 27 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 54 mk.<\/p>\n

Krauczyszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki. Odl. 23 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 6 dm., 38 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gryszkabuda, par. Pilwiszki. Odl. 21 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 2 dm., 16 mk. Por. Kidule<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kraugklienen<\/b> (dok.), ob. Kruklanki<\/i>.<\/p>\n

Kraujucie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda. Odl. 21 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 10 dm., 108 mk.<\/p>\n

Krauleidszen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b i dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf. 2.) K.,<\/b> Alt<\/i>, Neu<\/i>, Gross<\/i>, Klein<\/i>, wsie i kol., pow. ragnecki, st. p. Kraupischken i Neu-Eggleningken. Kolonia Neu. K. zowie si\u0119 te\u017c Narkot Zuotkogen<\/i>.<\/p>\n

Krauniszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Syntowty, par. \u0141uksze. Odl. 28 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 22 mk.<\/p>\n

Kraupischkehmen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. poczt. Wystru\u0107. 2.) K.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. ragnecki, st. poczt. Kraupischken<\/i>.<\/p>\n

Krausen<\/b> (niem.), 1.) al. Krusendorf<\/i>, w\u015b, na polskiej Warmii, oddawna nale\u017c\u0105ca do warmi\u0144skich biskup\u00f3w. R. 1567 Stanis\u0142aw Hozyusz, biskup warmi\u0144ski, sprzedaje za 2400 grzywien mniejszych 60 w\u0142. w K. Piotrowi Zawadzkiemu na prawie che\u0142mi\u0144skiem. Ob. Ketrz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 552. S\u0105 to zapewne w\u015b i dobra w pow. reszelskim, st. p. Teistimmen. 2.) K.,<\/b> folw., pow. gierdawski, st. p. Skandau.<\/p>\n

Krausenwalde<\/b> (niem.) al. Klein-Callusen<\/i>,<\/span> Klein-Kalhusen<\/i>, dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. poczt. Malwiszki.<\/p>\n

Krawniszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki. Odl. 24 w. od Maryampola, ma 8 dm., 60 mk. Tu 1812 r. urodzi\u0142 si\u0119 J\u00f3zef Hollak, dzi\u015b biskup-sufragan sejne\u0144ski.<\/p>\n

Krebschell<\/b> (niem.), 1.) al. Poetkallen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Neu-Eggleningken. 2.) K.<\/b> al. Uszaeszern<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen. 3) K.<\/b>–Schillelwethen<\/i>, w\u015b, pow. nizinny, st. p. Gr. Friedrichsdorf.<\/p>\n

Krebswinkel<\/b> (niem.), os., pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krecwingi,<\/b> Krewingi<\/i>, lud liwo\u0144skiego pochodzenia, w liczbie paru tysi\u0119cy dusz \u017cyj\u0105cy w Kurlandyi (ob.), po\u015br\u00f3d \u0141otysz\u00f3w tylko w parafii bowskiej. Por. <\/i>Czuchny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kreg\u017cda\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki (ob.). Odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 6 dm., 82 mk.<\/p>\n

Kreg\u017cdzie<\/b> 1.) w\u015b, pow. w<\/span>y\u0142kowyski, gm. W\u00f3jtkobole, par. Gra\u017cyszki. Odl. 23 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 27 dm., 229 mk. 2.) K.,<\/b> fol. i w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Okwita. Odl. o 10 w. od Wy\u0142kowyszek, o 8 w. od Wierzbo\u0142owa. Folw. ma 2 dm., 26 mk., 189 mr. ziemi, w\u015b 5 dm., 12 mk., 5 mr. ziemi.<\/span><\/p>\n

Krejsa,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. \u015awi\u0119to Jeziory, par. \u0141o\u017adzieje. Odl. 22 w. od Sejn, ma 15 dm.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krejwa,<\/b> rzeczka, bierze pocz\u0105tek w pow. suwalskim, p\u0142ynie ku po\u0142udniowi od wsi Krejwian, na granicy z pow. wi\u0142komirskim [Powinno by\u0107: kalwaryjskim.]<\/span> i pod Butowszczyzn\u0105 [Powinno by\u0107: Gutowszczyzn\u0105<\/i>.] <\/span>na zach\u00f3d Lubowa wpada z lewego brzegu do jez. [Powinno by\u0107: rzeki.]<\/span> Wigry<\/a>. D\u0142uga kilka wiorst. [Obecnie oficjalnie jest to potok Barwieszanka, nazwany od wsi Barwisze (lit.). Chyba najbardziej nieudane has\u0142o odnosz\u0105ce si\u0119 do Suwalszczyzny.]<\/span><\/p>\n

Krejwas,<\/b> jezioro, w pow. suwalskim w gm. Kadaryszki (?), ma oko\u0142o 15 mr. obszaru, le\u017cy w pobli\u017cu jezioro Pierty i Wysokie. L. Wolski.<\/i> [Krejwelek ?]<\/span><\/p>\n

Krejwiany<\/b> 1.) w\u015b, pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Lubowo. Odl. 34 w. od Suwa\u0142k ma 24 dm., 293 mk. W r. 1827 16 dm., 155 mk., w\u015b rz\u0105dowa w par. Urdomin. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Andrzejewo, par. Pu\u0144sk. Odl. 27 w. od Suwa\u0142k, ma 31 dm., 230 mk. W 1827 r. 19 dm., 127 mk., wie\u015b rz\u0105dowa w par. Jeleniewo.<\/p>\n

Krejwie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. spiskiem \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo. Odl. 43 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 33 mk.<\/p>\n

Krejwi\u0144ce<\/b> al. Krewi\u0144ce<\/i>, al. Krejwa\u0144ce<\/i>, w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Ber\u017cniki. Odl. 5 w. od Sejn, ma 20 dm., 128. W 1827 r. 11 dm., 107 mk., w\u015b rz\u0105dowa.<\/p>\n

Krekszczany,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Krakopol. Odl. 40 w. od Kalwaryi, ma 71 dm., 560 mk. W 1827 r. 42 dm., 334 mk., w\u015b rz\u0105dowa.<\/p>\n

Krelwutschen<\/b> (niem.), dobra, pow. wystrucki. st. p. Didlacken.<\/p>\n

<\/a>Kremusz\u00f3wka,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Niemna<\/a>, ma \u017ar\u00f3d\u0142o w pow. nowogr\u00f3dzkim, gub. mi\u0144skiej, uj\u015bcie w gub. wile\u0144skiej, przyjmuje Nalib\u00f3wk\u0119, por. Kramuszynka<\/i> i Krzemusz\u00f3wka<\/i>.<\/p>\n

Krepputschen<\/b> (niem.), al. Schilgallen<\/i>, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Pelleningken.<\/p>\n

Kreszynia,<\/b> ob. Dubissa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kretkompie<\/b> 1.) folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Dobrowola, par. Poniemo\u0144, odl. 56 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1821 r. 17 dm., 115 mk.; obocnie 87 mk. Folw. K. lit. A B C E nad rz. Niemnem rozleg\u0142y mr. 339, grunta orne i ogr. mr. 207, \u0142\u0105k mr. 25, pastwisk mr. 31, lasu mr. 55, zaro\u015bli mr. 7, nieu\u017cytki i place mr. 15, bud. z drzewa 16. 2.) K.,<\/b> folw. i os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. Poniemo\u0144, odl. 56 w. od W\u0142adys\u0142awowa; folw. ma 86 mk., os. 5 mk. W 1827 r. K. (nazwane w Spisie wsi: okolica); ma 5 dm., 28 mk. Folw. K. Wojzbuna (z wsi\u0105, Ty\u017cmiany, kol. Ty\u017cmiany i os. Syberya) rozleg\u0142y mr. 548, grunta orne i ogr. mr. 201, \u0142\u0105k mr. 41, pastw. mr. 128, lasu mr. 111, zaro\u015bli mr. 27, wody mr. 9, nieu\u017cytki i place mr. 31, bud. z drzewa 17, m\u0142yn i wiatrak, gorzelnia (1871); w\u015b Ty\u017cmiany os. 6, z grunt mr. 276; kolonia v. osada Ty\u017cmiany os. 10, z grun. mr. 28; osada Syberya os. 1, z grunt mr. 3. Br. Ch.<\/i>, A Pal.<\/i><\/p>\n

Kreutzofen<\/b> (ob.) Krzy\u017ce<\/i> al. Piecki<\/i>, pow. ja\u0144sborski.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krewel,<\/b> jez., pomi\u0119dzy wsi\u0105 Sidory a folw. Kleszcz\u00f3wek \u0142\u0105czy si\u0119 z przyleg\u0142ymi jez. Okrg\u0142e<\/a> i Przechodnie<\/a> jak jedno ogniwo z ca\u0142ego \u0142a\u0144cucha ma\u0142ych jezior (ob. Gulbin<\/a>). Brzegi p\u0142askie, bezle\u015bne, obszar niewielki. Br. Ch<\/i>. [Krejwelek]<\/span><\/p>\n

Krewicze,<\/b> ob. Krywicze<\/i>.<\/p>\n

Krewi\u0144ce,<\/b> ob. Krejwi\u0144ce<\/i>.<\/p>\n

Krewniszki,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. Nadnieme\u0144ska, par. Rumbowicze. Odl. 58 w. od Kalwaryi, w\u015b ma 25 dm. i 177 mk., folw. 9 dm., 81 mk. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm.; 112 i w\u015b rz\u0105dowa. Por. Ki\u017ce<\/i>.<\/p>\n

Krewo,<\/b> miasto rz\u0105d., nad rz. Krewiank\u0105 pow. Oszmia\u0144ski, 2 okr. adm., o 97 w. od Wilna, 28 w. od Oszmiany. R. 1866 by\u0142o tu: 246 dm., 1285 mk., z tego 639 prawos\u0142., 337 katolik\u00f3w, 68 mahomet., 241 \u017cyd\u00f3w. Dzi\u015b 1923 mk., w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu, kt\u00f3ry ziemi\u0119 odda\u0142 w\u0142o\u015bcianom na wykup. By\u0142 tu katolicki ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny dekanatu oszmia\u0144skiego, jeden z o\u015bmiu przez Jagie\u0142\u0142\u0119 fundowanych, od kt\u00f3rego zale\u017ca\u0142y kaplice w Mi\u0142ejkowie i Krzywsku. Gmina K. ma 587 dym\u00f3w, 5145 w\u0142o\u015bcian ob. p\u0142ci. Zarz\u0105d gminny znajduje si\u0119 w m. Krewo. Gmina sk\u0142ada si\u0119 z 8 okr\u0119g\u00f3w wiejskich: 1) Myssa, 2) Popielewicze, 3) Sakowicze, 4) Czuchny, 5) Rakowce, 6) Krewo, 7) Wierbusz, 8) Bojarska. Gmina ma 90 wsi. \u201eS\u0142awne to jest, pisze Staro\u017c. Polska, i wiekopomnemi wypadkami w dziejach litewskich u\u015bwi\u0119cone miejsce. Pos\u0119pne po\u0142o\u017cenie jego mi\u0119dzy roz\u0142ogiem dw\u00f3ch \u0142a\u0144cuch\u00f3w nagich pag\u00f3rk\u00f3w, okolice bezle\u015bne kamieniami g\u0119sto usiane, zdaj\u0105 si\u0119 uprzedza\u0107 przybywaj\u0105cego tam, \u017ce to jest scena krwawego dramatu, kt\u00f3ry si\u0119 tu przed kilku wiekami odegra\u0142. Zamek ten sto\u0142eczny niegdy\u015b ksi\u0119stwa krewskiego, dziedzictwo Olgerda, le\u017ca\u0142 w dolinie oblanej od p\u00f3\u0142nocy strumieniem, od wschodu ma\u0142ym stawem. Zwaliska jego otoczone s\u0105 teraz z innych stron \u0142\u0105kami, kt\u00f3re dawniej zapewne wod\u0105 zalane, ubezpiecza\u0142y warowni\u0119 od napa\u015bci nieprzyjaci\u00f3\u0142, nieznaj\u0105cych jeszcze ognistej broni. Mury do dzi\u015b pozosta\u0142e, z czerwonej ceg\u0142y bez tynku jak zazwyczaj wzniesione, mog\u0142y mie\u0107 z g\u00f3r\u0105 20 \u0142okci wysoko\u015bci. Obw\u00f3d ich prostok\u0105tny z jednego boku d\u0142ugi jest na sto krok\u00f3w, z drugiego na 140. Dwie bramy od po\u0142udnia i wschodu ze zwodzonemi zapewne mostami prowadzi\u0142y do wn\u0119trza obwodu, na kt\u00f3rego obszernym dziedzi\u0144cu by\u0142a wielka sadzawka i niekt\u00f3re budowle drewniane, a w rogu mur\u00f3w mi\u0119dzy po\u0142udniem a wschodem niewielka wie\u017ca do mieszkania i obrony, znacznie nad mury wywy\u017cszona. Strzelnice u g\u00f3ry \u015bcian zamkowych i gdzie niegdzie drewniane blanki, co pozosta\u0142ych dot\u0105d belek d\u0119bowych ko\u0144ce ukazuj\u0105, s\u0142u\u017cy\u0142y rycerstwu do ra\u017cenia zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 napastnik\u00f3w. Do obwodu mur\u00f3w tych przytyka\u0142a zewn\u0105trz ich w rogu od p\u00f3\u0142nocy wzniesiona wielka baszta, blisko 20 \u0142okci w kwadrat przestronna, a wi\u0119cej ni\u017c na trzy pi\u0119tra pr\u00f3cz do\u0142u wysoka. W niej to by\u0142y mieszkania nietylko dla przyw\u00f3dc\u00f3w za\u0142ogi, ale i dla ksi\u0105\u017c\u0105t w kt\u00f3rych dzielnicy r\u00f3\u017cnemi czasy Krewo zostawa\u0142o. Dot\u0105d jeszcze w gro\u017anych jej rozwalinach, otwory trzypi\u0119trowych okien gotyckich widzie\u0107 si\u0119 daj\u0105, a pod niemi u spodu ma\u0142e okno wi\u0119zienia zamkowego. Podstawa tej baszty a\u017c do wysoko\u015bci sze\u015bciu \u0142okci nad ziemi\u0119, jest z wielkich kamieni polowych, tak jak i wszystkie mury na oko\u0142o: wy\u017cej za\u015b, \u015bciany wszystkich pi\u0119ter, chocia\u017c z tego\u017c materya\u0142u murowane, wielk\u0105 jednak\u017ce i g\u0142adk\u0105 ceg\u0142\u0105 podw\u00f3jnie wewn\u0105trz i zewn\u0105trz s\u0105 wy\u0142o\u017cone. G\u0142\u00f3wne komnaty ksi\u0105\u017c\u0119ce musia\u0142y by\u0107 na drugiem pi\u0119trze, miarkuj\u0105c ze \u015bladu najszerszych okien jaki dot\u0105d pozosta\u0142, a sama baszta by\u0142a zapewne daleko wznio\u015blejsza, bo nad oknami trzeciego pi\u0119tra jest jeszcze otw\u00f3r, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 za miejsce do wnij\u015bcia ku wierzcho\u0142kowi baszty na wschody, albo do jakiego\u015b mieszkania. Krewo z ca\u0142em ksi\u0119stwem a\u017c do wi\u0119kszej Berezyny rozci\u0105gaj\u0105cem si\u0119, w podziale Litwy przez Gedymina pomi\u0119dzy syn\u00f3w oko\u0142o r. 1338 dosta\u0142o si\u0119 Olgerdowi. Tu syn jego Jagie\u0142\u0142o po niespodzianej zmianie rz\u0105du w Wilnie roku 1381, zrzucony z wielkiego ksi\u0119stwa od stryja swego Kiejstuta, wr\u00f3ci\u0142 z matk\u0105 ksi\u0119\u017cn\u0105 Juliann\u0105, jako do ojczystej dzielnicy sobie na utrzymanie oddanej. Ale od krzy\u017cak\u00f3w podburzany i wspierany, opu\u015bci\u0142 wkr\u00f3tce to ustronie, a przem\u00f3g\u0142szy podej\u015bciem stryja, znowu do w\u0142adzy przyszed\u0142. Na jego miejscu powr\u00f3ci\u0142 do Krewa r. 1382 stary bohater i ostatni obro\u0144ca ba\u0142wochwalczej Litwy, Kiejstut ksi\u0105\u017ce Trok i \u017bmudzi, lecz jako niewolnik w kajdany okuty. Bez wzgl\u0119du na wiek i dostoje\u0144stwo osadzono go zaraz w wi\u0119zieniu, kt\u00f3re by\u0142o w g\u0142\u0119bi owej baszty. Tam ciemno\u015bci\u0105 i wilgoci\u0105 otoczony, przez jedne tylko ma\u0142e okienko, kt\u00f3rego otw\u00f3r dot\u0105d w ca\u0142o\u015bci widzie\u0107 si\u0119 daje, pogl\u0105da\u0142 na dzienne \u015bwiat\u0142o; i tam cztery doby w towarzystwie wiernego sobie pachol\u0119cia przep\u0119dzi\u0142. Tymczasem zguba jego na dworze Jagie\u0142\u0142y postanowion\u0105 zosta\u0142a, mo\u017ce nie przez wyra\u017any rozkaz w. ksi\u0105\u017c\u0119cia, z widocznej jednak ch\u0119ci pozbycia si\u0119 raz na zawsze niebezpiecznego wi\u0119\u017ania, mo\u017ce nawet przez zabiegi Maryi, siostry Jagie\u0142\u0142owej a \u017cony Wojdy\u0142\u0142y, kt\u00f3rego Kiejstut powiesi\u0107 kaza\u0142. C\u00f3\u017ckolwiekb\u0105d\u017a, pi\u0105tej nocy weszli do wi\u0119zienia, Proksza podczaszy Jagie\u0142\u0142y z bratem Bilgenem, a z niemi Mostew, Getko mieszczanin z Krewa, Lisica, \u017bybintis pokojowiec W. ksi\u0119cia i Kuczuk ziemianin, i z\u0142otym sznurem od ferezyi Kiejstuta udusili. Chciano potem i z synem jego Witowdem r\u00f3wnie\u017c post\u0105pi\u0107, wszak\u017ce osadzono go tylko w komnatach ksi\u0105\u017c\u0119cych na zamku. Lecz Anna \u017cona m\u0142odego Witowda, kt\u00f3ra mia\u0142a pozwolenie odwiedza\u0107 codzie\u0144 m\u0119\u017ca, znalaz\u0142a w swej mi\u0142o\u015bci \u015brodek ocalenia jego. Przebrawszy s\u0142ug\u0119 sw\u0105, czy te\u017c sam\u0119 siebie zostawiwszy w zamku, u\u0142atwi\u0142a ucieczk\u0119 Witowdowi, kt\u00f3ry potem nar\u00f3d sw\u00f3j do takiej pot\u0119gi i s\u0142awy podnie\u015b\u0107 umia\u0142. W rok po tych wypadkach umocniony Jagie\u0142\u0142o w zwierzchno\u015bci swej nad Litw\u0105, zamierzywszy zasi\u0105\u015b\u0107 tron Piast\u00f3w i r\u0119k\u0119 Jadwigi osi\u0119gn\u0105\u0107, tu w sierpniu (r. 1383) przyj\u0105\u0142 pos\u0142\u00f3w polskich i w\u0119gierskich, i tu zawar\u0142 w wigili\u0105 Wniebowzi\u0119cia<\/span> P. Maryi z niemi uk\u0142ad okre\u015blaj\u0105cy warunki, pod jakiemi mia\u0142 panowa\u0107 nad Polsk\u0105. Od r. 1387 posiada\u0142 ksi\u0119stwo krewskie Aleksander Wigunt, najulubie\u0144szy brat Jagie\u0142\u0142y, i najzdolniejszy, a\u017c do r. 1391, kiedy od zadanej trucizny z powszechnym \u017calem \u017cycie zako\u0144czy\u0142. Po bezpotomnym, Krewo przy\u0142\u0105czone zosta\u0142o do wielkiego ksi\u0119stwa litewskiego, i odt\u0105d zostawszy starostwem przynosi\u0142o w r. 1782 kwarty rocznej z\u0142p. 2010. Jednak\u017ce podczas najazdu Tatar\u00f3w na Litw\u0119 za kr\u00f3la Aleksandra, zamek tutejszy zburzony od nich zosta\u0142 i miasteczko zniszczone. Powracaj\u0105cy z Moskwy w r. 1518 pose\u0142 cesarski Herbersztein zasta\u0142 go ju\u017c opustosza\u0142ym. Pomimo tego juryzdykcya zamkowa zawsze si\u0119 utrzymywa\u0142a, s\u0105 bowiem akta okolicznych maj\u0119tno\u015bci w zamku krewskim aktykowane i przyznawane po roku 1500. Ratusz d\u0142ugo mie\u015bci\u0142 si\u0119 w budynku drewnianym w obwodzie zwalisk zamkowych stoj\u0105cym, gdzie by\u0142 zapewne i gr\u00f3d. Ale si\u0119 potem spali\u0142. Do o\u015bmiu ko\u015bcio\u0142\u00f3w parafialnych wyznania rzymskiego, w dzie\u0144 zniszczenia ba\u0142wochwalstwa Perkuna fundowanych w Litwie, nale\u017ca\u0142o i Krewo. Sam ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany r. 1387 tu za\u0142o\u017cony, powsta\u0142 zapewne na zwaliskach jakiej\u015b \u015bwi\u0105tyni poga\u0144skiej. Kazimierz IV r. 1440 fundacy\u0105 t\u0119 odnowiwszy, dobra Puci\u0142ow i \u0141oszko (\u0141osk) oraz dziesi\u0119cin\u0119 ko\u015bcio\u0142owi nada\u0142, roku za\u015b 1626 Gastoldowie fundusz probostwa powi\u0119kszyli. O 2 wiorsty od miasta Krewa przy drodze do Smorgo\u0144 po prawej stronie, daje si\u0119 widzie\u0107 g\u00f3ra na 10 s\u0105\u017cni wyniesiona nad poziom, stromo w ostrokr\u0105g skopana, kt\u00f3r\u0105 dot\u0105d nazywaj\u0105 Horodyszczem. Wierzcho\u0142ek jej zajmuje m\u00f3rg przestrzeni, ale tak jest wydr\u0105\u017cony w kszta\u0142cie owalnym g\u0142\u0119boko, \u017ce \u015bciany owalu tworz\u0105 okop na 2 s\u0105\u017cnie wysoki. Wewn\u0105trz wyra\u017ane \u015blady studni, a wszystko tak zewn\u0105trz jak wewn\u0105trz najpi\u0119kniejsz\u0105 muraw\u0105 poros\u0142e. Roz<\/span>kopuj\u0105c t\u0119 g\u00f3r\u0119 wida\u0107 rozmaite warstwy ziemi, co oczywi\u015bcie pokazuje \u017ce by\u0142a ku wierzcho\u0142kowi przynajmniej sypan\u0105. Pod\u0142ug podania gminnego, st\u0105d a\u017c do zamku krewskiego szed\u0142 podziemny loch, tak szeroki, \u017ce sze\u015b\u0107 koni obok siebie zaprz\u0119\u017conych mo\u017cna by\u0142o przeze\u0144 prowadzi\u0107. G\u00f3ra ta jest niew\u0105tpliwie dawnym grodziskiem czyli warowni\u0105, si\u0119gaj\u0105c\u0105 odleglejszych czas\u00f3w ni\u017c za\u0142o\u017cenie samego zamku w Krewie. O wiorst\u0119 od tego grodziska znajduj\u0105 si\u0119 cztery wysokie mogi\u0142y staro\u017cytne, zwane pospolicie w Litwie kurhanami. W Krewie mieszka\u0142 czas niejaki\u015b \u00f3w znajomy w dziejach wychodziec ruski, ksi\u0105\u017ce Kurbski, kt\u00f3ry od Zygmunta Augusta dzier\u017caw\u0119 t\u0119 otrzyma\u0142. Tatarowie owi osadnicy Witoldowscy, zamieszkuj\u0105 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 parafii krewskiej, a mi\u0119dzy niemi s\u0105 i tacy kt\u00f3rzy od kilkunastu dym\u00f3w folwarki posiadaj\u0105; meczet za\u015b jest we wsi Doubuciszkach pod Krewem. Niegrodowe starostwo krewskie pod\u0142ug spis\u00f3w podskarbi\u0144skich z r. 1569 zalicza\u0142o si\u0119 do d\u00f3br sto\u0142owych kr\u00f3lewskich. Nast\u0119pnie sta\u0142o si\u0119 starostwem i sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z miasta Krewo z przyleg\u0142o\u015bciami. W r. 1771 posiada\u0142 je Sli\u00ad\u017ce\u0144, podkomorzy s\u0142onimski, op\u0142acaj\u0105c z niego kwarty z\u0142p. 2,010 gr. 17. Na sejmie warszawskim z r. 1773\u201475 stany rzpltej nada\u0142y to\u017c starostwo w 50-letnie posiadanie emfiteutyczne J\u00f3\u00adze\u00adfo\u00adwi Skarb\u00adko\u00adwi Wa\u00ad\u017cy\u0144\u00adskie\u00admu podkomorzemu oszmia\u0144skiemu. Ruiny zamku pomie\u015bci\u0142 Orda w Albumie. Suryn w Tyg. Ill. 1878 Nr. 130 opisuje K.<\/p>\n

Krieszynia,<\/b> dop\u0142yw rz. Dubissy, nazwa zapewne przekr\u0119cona.<\/p>\n

Kriukowa<\/b> al. Czibriz<\/i>, rz., prawy dop\u0142yw rzeczki Snow, do Desny wpadaj\u0105cej z prawego brzegu.<\/p>\n

Krochotka,<\/b> rz., dop\u0142yw Zelwy.<\/p>\n

Kroechern<\/b> (niem.), folw., pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Kroeligkeim<\/b> (niem.), w\u015b i le\u015bna os., pow. gierdawski, st. p. Doenhofstaedt i S\u0119popel.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krokotschen<\/b> (niem.) al. <\/i>Soffen<\/a><\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k. [Krokocie]<\/span><\/p>\n

Krokszty\u0144skie<\/b> jez., ob. Klusy<\/a><\/i>, pow. \u0142ecki. [Dzi\u015b jez. Kraksztyn<\/i>, pow. piski.]<\/span><\/p>\n

Krolowollen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. lecki, ob. Kr\u00f3lowa wola<\/i> al. Kr\u00f3lowola<\/i>.<\/p>\n

Kropien<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Kropinia,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele; odl. 24 w. od Maryampola, ma 2 dm., 20 mk. Por. Iwaniszki<\/i>.<\/p>\n

Kropiwna,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 34 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kropiwne S<\/span>tare<\/b> i K. N<\/span>owe<\/b>, w\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, par. Baka\u0142arzew. Odl. 9 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. w\u015b rz\u0105dowa, 20 dm., 116 mk., obecnie K. S<\/span>tare 33 dm., 265 mk., a K. N<\/span>owe 11 dm., 63 mk.<\/p>\n

Kropiwnica,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, w\u0142asno\u015b\u0107 Do\u00admi\u00adni\u00adka Ta\u00adra\u00adso\u00adwi\u00adcza.<\/p>\n

Kropywna<\/b> (rus.), ob. Kropiwna<\/i>.<\/p>\n

Kroszewo,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Pruska, par. Rajgr\u00f3d. W 1827 r. 15 dm., 87 mk. K. po\u0142o\u017cone na wsch. jeziora t. n. zajmuj\u0105cego oko\u0142o 7 w\u0142. Grunta wzg\u00f3rzyste, po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci gliniaste, pokryte kamieniami narzutowymi; niziny pomi\u0119dzy g\u00f3rami zawieraj\u0105 obszerne \u0142\u0105ki l\u0105dowe; rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi oko\u0142o w\u0142\u00f3k 56, komunikacy\u0105 ma K. z traktem bitym kowie\u0144skim o wiorst 1\u00bd; znajduje si\u0119 tu cmenarzysko z czas\u00f3w poga\u0144skich na \u0142\u0105ce zwanej \u017burawiniec, ob\u0142o\u017cone kamieniami du\u017cych rozmiar\u00f3w. Rozleg\u0142y las pod nazw\u0105 Rafa\u0142\u00f3wka wytrzebiony (dzi\u015b 8 w\u0142\u00f3k), nale\u017cy do K. W dawnych czasach K. nale\u017ca\u0142o w cz\u0119\u015bci do drobnej szla\u00adch\u00adty; z post\u0119pem czasu, jako siedziba g\u0142\u00f3wna Karwowskich, sta\u0142o si\u0119 ich w\u0142asno\u015bci\u0105 w zupe\u0142no\u015bci i oni przesz\u0142o 4\u00bd wiek\u00f3w je dzier\u017cyli. Wie\u015b pomieniona zosta\u0142a rozkolonizowana pomi\u0119dzy w\u0142o\u015bcian miejscowych w r. 1864, a dwom w\u0142a\u015bcicielom pozosta\u0142y ma\u0142e folwarki. St. J. K.<\/i><\/p>\n

Krosz\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Pruska, par. Rajgr\u00f3d, zamieszka\u0142a przez w\u0142o\u015bcian (nale\u017ca\u0142a do par. Barg\u0142owo), le\u017cy na wsch. Kroszewa, grunta rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 na p\u0142d. nad jez. b\u0142otnistem, nale\u017c\u0105cem do wsi G\u00f3rskie. Ma ono oko\u0142o w\u0142\u00f3k 3 rozleg\u0142o\u015bci, otoczone \u0142\u0105kami bagnistemi, tak, i\u017c trudny przyst\u0119p do jeziora; w czasie zimy mro\u017anej, obfituj\u0105cej w \u015bniegi, ryby zasypiaj\u0105 i z nast\u0105pieniem wiosny staj\u0105 si\u0119 pastw\u0105 drapie\u017cnego ptastwa. K. ma rozleg\u0142o\u015bci oko\u0142o w\u0142\u00f3k 25, nale\u017ca\u0142a niegdy\u015b do starostwa rajgr\u00f3dzkiego, a jako w\u0142asno\u015b\u0107 rz\u0105du wraz z innemi folwarkami nale\u017c\u0105cemi do starostwa, zakupi\u0142 j\u0105 na licytacyi w r. 1820 Bagi\u0144ski. W kr\u00f3tkim czasie wsp\u00f3lnie z innemi rozleg\u0142emi dobrami b. starostwa K. przesz\u0142a na w\u0142asno\u015b\u0107 \u017cyd\u00f3w, a po r. 1863 rozkolonizowana pomi\u0119dzy w\u0142o\u015bcian. R. 1827 by\u0142o tu 12 dm., 92 mk. St. J. K.<\/i><\/p>\n

Krotel,<\/b> zowie si\u0119 w dok. z r. 1481 g\u00f3ra w pow. margrabowskim po\u0142o\u017cona, na pruskich Mazurach, przy wsi Liski. Jan, Stanis\u0142aw, Pawe\u0142, Tomasz, Marcin i Miko\u0142aj posiadali wtedy 15 w\u0142\u00f3k roli na g\u00f3rze Krotel mi\u0119dzy dworem liskowskim, Heinfliess (?) a jez. Rekient i Garbar. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 503. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kro\u017ce,<\/b> po litew. Kra\u017cej<\/i>, mko prywatne na \u017bmujdzi, pow. rossie\u0144ski, nad rz. Kro\u017cent\u0105, wpadaj\u0105c\u0105 do Dubissy, po obu jej stronach zbudowane, o 43 w. w kierunku p\u0142n.-zach. od pow. msta Rosienie, pod 55\u00b0 36 p\u0142n. szer. i 40\u00b0 21′ wsch. d\u0142g. po\u0142o\u017cone, nale\u017cy w cz\u0119\u015bci do obywatela Szukszty, w cz\u0119\u015bci za\u015b stanowi w\u0142asno\u015b\u0107 dziedzica s\u0105siedniej maj\u0119tno\u015bci P\u0142uszcze, Adol\u00adfa Prze\u00adci\u00adszew\u00adskie\u00adgo, w posiadaniu ro\u00addu kt\u00f3rego P\u0142uszcze ju\u017c od r. 1608 stale pozostaj\u0105. Jeden z przodk\u00f3w tera\u017aniejszego dziedzica P\u0142uszcz, a mianowicie pierwszy ich w\u0142a\u015bciciel Jan Prze\u00adci\u00adszew\u00adski h. Grzy\u00adma\u00ad\u0142a, kt\u00f3remu te dobra przywilejem kr\u00f3la Zygmunta III z d. 14 czerwca r. 1608 za to konferowane zosta\u0142y, i\u017c losem wojny wyzuty zosta\u0142 z d\u00f3br jemu, w ko\u0144cu XVI stulecia, za zas\u0142ugi rycerskie w Inflantach, w kremo\u0144skiem i derpskiem (Cremonen und D\u00f6rpt), przez kr\u00f3l\u00f3w polskich nadanych, poj\u0105wszy za \u017con\u0119 El\u017c\u00adbie\u00adt\u0119 Sie\u00admasz\u00adkie\u00adwi\u00adcz\u00f3w\u00adn\u0119, odziedziczy\u0142 z ni\u0105, jak \u015bwiadczy dokument z r. 1613 d. 15 czerwca, cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0119tno\u015bci K., kt\u00f3ra wszak\u017ce ju\u017c w roku nast\u0119pnym 1614 wraca do ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i zaledwie w wieku bie\u017c\u0105cym przez ojca tera\u017aniejszego w\u0142a\u015bciciela, w cz\u0119\u015bci pod mkiem K. le\u017c\u0105cej i mury po-jezuiokie obejmuj\u0105cej, prawem kupna nabyt\u0105 i do g\u0142\u00f3wnej maj\u0119tno\u015bci P\u0142uszcz powt\u00f3rnie przy\u0142\u0105czon\u0105 zosta\u0142a. K. nader zajmuj\u0105c\u0105 maj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Za czas\u00f3w poga\u0144skich w pobli\u017cu K., na g\u00f3rze zwanej Miedziakalnie<\/a> (g\u00f3ra drzew?) mia\u0142a by\u0107 oddawan\u0105 cze\u015b\u0107 bogini my\u015bliwstwa Med\u017ciejma zwanej, kt\u00f3r\u0105 wyobra\u017cano w szacie ze sk\u00f3ry nied\u017awiedziej z \u0142ukiem w r\u0119ku. W r. 1257 kr\u00f3l Mendog, po przyj\u0119ciu wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, nadaj\u0105c wiele d\u00f3br na \u017bmujdzi zakonowi inflanckiemu, darowa\u0142 tak\u017ce i K. (Raczy\u0144ski: \u201eKodeks dyplom. litewski\u201c str. 13). Gdy wszak\u017ce stosunki te Litwy z zakonem krzy\u017cackim rozerwa\u0142y si\u0119 z czasem, miejsce to uros\u0142o ze wsi w miasteczko i sta\u0142o si\u0119 naczelnem powiatu tego\u017c imienia (Bali\u0144ski: \u201eStaro\u017cytna Polska\u201c III, 535; tudzie\u017c dzie\u0142o rossyjskie: \u201eGorodskija posielenija\u201c Petersb. 1861, t. II, str. 534). Oko\u0142o r. 1547 K. nadane zosta\u0142y jednemu z Kie\u017cgaj\u0142\u0142\u00f3w za zas\u0142ugi, ale nie na dziedzictwo zapewne, jak s\u0142usznie przypuszcza Bali\u0144ski, gdy\u017c w r. 1559 Katarzyna ks. Suffolk i m\u0105\u017c jej Ryszard Berth, emigranci angielscy, przybywszy do Polski, ju\u017c od Zygmunta Augusta w zastaw te dobra wzi\u0119li za 3676 talar\u00f3w, czyli 1613 k\u00f3p groszy litew. i 2 gr. \u017be za\u015b po Annie Radziwi\u0142\u0142\u00f3wnie \u017conie ostatniego z Kie\u017cgaj\u0142\u0142\u00f3w Miko\u0142aja, marsz. w. ks. litew., a c\u00f3rce Jana Radziwi\u0142\u0142a Brodatego, Radziwi\u0142\u0142owie jakiego\u015b prawa do K. nabyli, przeto Miko\u0142aj Radziwi\u0142\u0142 wojewoda wile\u0144ski, wyp\u0142aciwszy powy\u017csz\u0105 sum\u0119 powracaj\u0105cym do kraju Anglikom, wszed\u0142 w ich prawa i usadowiwszy si\u0119 tam jak w dziedzictwie zamek sobie obronny wymurowa\u0142, a wodami go rzeki K. otoczy\u0142. Nast\u0119pca jego Miko\u0142aj Krzysztof Radziwi\u0142\u0142 dosta\u0142 K. na dziedzictwo przywilejem Zygmunta Augusta z 1-go czerwca r. 1568 w Grodnie wydanym a po spaleniu si\u0119 jego potwierdzonym od kr\u00f3la Stefana Batorego w Malborgu r. 1577 (Bali\u0144ski tam\u017ce, III. 535 i Siemienow: \u201eS\u0142own. geogr.\u201c II, 791). Radziwi\u0142\u0142owie, jak wiadomo, w w. XVII ju\u017c si\u0119 pisali hra\u00adbia\u00admi na Kro\u017cach. Ko\u015bci\u00f3\u0142 farny tutejszy nale\u017cy do 9-ciu pierwiastkowych chrze\u015bcia\u0144skich ko\u015bcio\u0142\u00f3w za\u0142o\u017conych w tej ziemi r. 1413 przez Jagie\u0142\u0142\u0119 i Witowda (Balinski i Siemion\u00f3w, tam\u017ce) i najbogatszym funduszem jest opatrzony ze wszystkich probostw na Zmujdzi; wszak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 jest drewniany. Jan Karol Chodkiewicz fundowa\u0142 w mie\u015bcie tem, dziedzictwie naonczas Miko\u0142aja Krzysztofa Radziwi\u0142\u0142a, wojew. wile\u0144., r. 1614 kolegium jezuickie wielkie murowane (Naruszewicz: \u201eHistorya J. K. Chodkiewicza\u201c t. II, 72) i, jak powiada za innymi Micha\u0142 Bali\u0144ski, zamek na nie obr\u00f3ci\u0142, w kt\u00f3rym zakonnicy ci szko\u0142\u0119 wy\u017csz\u0105 otworzyli. Roku za\u015b 1621 wyje\u017cd\u017caj\u0105c na wojn\u0119 tureck\u0105, za\u0142o\u017cy\u0142 przy niem fundamenta ko\u015bcio\u0142a pod wezw. N. M. Panny, kt\u00f3ry zaledwie w wieku bie\u017c\u0105cym skasowany zosta\u0142, a gruzy jego wraz z murami pojezuickiemi naby\u0142 dziedzic s\u0105siedniej maj\u0119tno\u015bci P\u0142uszcz. S\u0142awny Ka\u00adzi\u00admierz Sar\u00adbiew\u00adski na pocz\u0105tku XVII stulecia s\u0142yn\u0105cy poezyami \u0142aci\u0144skiemi na pami\u0105tk\u0119 po\u0142o\u017cenia w\u0119gielnego do tego ko\u015bcio\u0142a przez Stanis\u0142awa Kiszk\u0119 biskupa \u017cmujdzkiego, napisa\u0142 pi\u0119kn\u0105 od\u0119 p. t.: \u201eSacra Lithottesis cum Chodkiewitius contra Osmannum exercitus moveret\u201c w roku 1621 drukiem og\u0142oszon\u0105. O odzie tej, jako wydanej w Wilnie, wspomina J. I. Kraszewski (\u201eWilno od pocz\u0105tk\u00f3w jego istnienia do r. 1750\u201c t. IV, str. 166). Tu w K. wiekopomny ten liryk, przez niema\u0142y czas mieszkaj\u0105c, znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swoich wznios\u0142ych pie\u015bni utworzy\u0142, tu szuka\u0142 nieraz natchnienia przechadzaj\u0105c si\u0119 samotnie mi\u0119dzy odwiecznemi d\u0119bami ocieniaj\u0105cemi wierzcho\u0142ek wspomnionej mytycznej g\u00f3ry, zwanej dot\u0105d przez lud miejscowy Miedziakalnie (druga podobno \u017bwirokalnie). P\u00f3\u017aniej kolegium tutejsze zaszczyca\u0142o si\u0119 tak\u017ce nale\u017c\u0105cemi do grona swego innemi zas\u0142u\u017conemi w literaturze m\u0119\u017cami, a mianowicie znanym ziemiopisarzem ksi\u0119dzem Karolem Wyrwiczem. Od 1797 do 1817 utrzymywali tu karmelici 6 klas, a 1817\u201442 by\u0142o gimnazyum, potem do Kowna przeniesione. W K. w bie\u017c\u0105cym stuleciu by\u0142 w gimnazyum nauczycielem \u015b. p. J\u0119drzej Benedykt K\u0142\u0105giewicz, biskup wile\u0144ski, jeden z najznakomitszych pasterzy naszych, a przedtem profesor teologii w uniwersytecie wile\u0144skim (por. Chwa\u0142ojnie). Jezuici pr\u00f3cz szko\u0142y akademickiej, a raczej przed jej utworzeniem, mieli w K. seminaryum do kszta\u0142cenia proboszcz\u00f3w w dyec. \u017cmujdzkiej, kt\u00f3re oko\u0142o r. 1570 ufundowa\u0142 tu Jerzy Pietkiewicz, biskup \u017cmujdzki. Trwa\u0142o ono do r. 1740, kiedy biskup Antoni Tyszkiewicz przeni\u00f3s\u0142 ca\u0142y ten zak\u0142ad do Wor\u0144 czyli Miednik. U krzy\u017cak\u00f3w zwa\u0142o si\u0119 to mko Medenikiem, Medwagen, a nawet czasem Medwalgen. Szczeg\u00f3\u0142owa historya tego pierwotnie w K. za\u0142o\u017conego seminaryum znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce: \u201eWspomnienia \u017bmujdzi\u201c przez Ludwika Adama Jucewicza w r. 1842 w Wilnie wydanej. Opr\u00f3cz wspomnionych ko\u015bcio\u0142\u00f3w jest jeszcze W K. ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany z klasztorem drewnianym panien benedyktynek (Bali\u0144ski, III, 537). Kr\u00f3l Stanis\u0142aw August nada\u0142 w r. 1780 miastu z K. dwa targi w tygodniu i 3 kilkotygodniowe jarmarki do roku. Wspomina o nich pobie\u017cnie Siemienow l. c., a obszerniej Bali\u0144ski, III, 537. \u017be jednak K. nie s\u0105 miastem handlowem, sko\u0144czy\u0142o si\u0119 rzeczywi\u015bcie na jednym targu co tydzie\u0144 i 5-ciu jarmarkach jednodniowych na byd\u0142o i konie. W okolicach K., le\u017c\u0105cych w samym \u015brodku \u017bmujdzi, blisko \u017ar\u00f3de\u0142 Windawy czyli Wenty, znajduje si\u0119 tak\u017ce znaczna liczba mogi\u0142 sto\u017ckowych. Jeden z miejscowych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w staro\u017cytno\u015bci, odkopawszy kilka takich kurhan\u00f3w, znalaz\u0142 w g\u0142\u0119bi ich grobowiska z kamieni u\u0142o\u017cone, z kt\u00f3rych jedne zawiera\u0142y zw\u0142oki lub popio\u0142y ludzkie, drugie ko\u015bci ko\u0144skie. O tych poszukiwaniach szeroko si\u0119 rozwodzi pismo niemieckie: \u201eSendungen der kurl\u00e4ndischen Gesellschaft f\u00fcr Literatur u. Kunst\u201d. Czy tamy tam w tomie I. na str. 47 i 48, \u017ce groby, zwane Myl\u017cyniukapaj<\/i>, napotykaj\u0105 si\u0119 nie tylko w Kurlandyi, ale i w powiatach rossie\u0144skim, telszewskim i szawelskim. S\u0105 to odwieczne mogi\u0142y z kilku a czasem nawet z dziesi\u0119ciu kurhan\u00f3w z\u0142o\u017cone, z kt\u00f3rych si\u0119 wyko<\/span>puj\u0105 sprz\u0119ty najrozmaitsze, bro\u0144, \u0142zawniki czyli lakrymatoria, a niekiedy i ma\u0142e pos\u0105\u017cki b\u00f3stw niegdy\u015b tu czczonych. Gdy pisz\u0105cy to niemieckie sprawozdanie r. 1837 znajdywa\u0142 si\u0119 w okolicach K., obfituj\u0105cych w kurhany na brzegach rzeki Okmiany, naj\u0105\u0142 sobie robotnik\u00f3w celem odkopania mogi\u0142 konie<\/span>cznych. Wszystkie przez niego odkopane grobowiska sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z kamieni i zawiera\u0142y zw\u0142oki b\u0105d\u017a ludzkie, b\u0105d\u017a ko\u0144skie, wcale dobrze zachowane. W jednem z nich znalaz\u0142 ma\u0142\u0105 liczb\u0119 monet czworogrannych miedzianych, do takiego wszak\u017ce stopnia zniedokwaszonych, \u017ce \u017cadnego na nich znaku nie mo\u017cna by\u0142o rozpozna\u0107. K. przed laty 30-stu s\u0142yn\u0119\u0142y z dobrej fabryki p\u0142\u00f3tna, kt\u00f3ra ju\u017c nie istnieje. Obecnie licz\u0105 tam mieszka\u0144c\u00f3w 1560, dom\u00f3w 132, ko\u015bcio\u0142\u00f3w katol. ju\u017c tylko 2, a mianowicie: ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. drewniany, datuj\u0105cy z XV stulecia, a 1745 przez k\u015b. Tomasza Uwojnia odnowiony i ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany przy drewnianym klasztorze panien benedyktynek z r. 1751 fundacyi J. Chryz. Wo\u0142odkowicza. Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 jezuicki i mury po-jezuickiego kolegium ju\u017c tylko do historyi m. K. nale\u017c\u0105, K. posiadaj\u0105 dwie synagogi \u017cydowskie. Parafia kroska dek. szyd\u0142owskiego, do kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnie wchodz\u0105 maj\u0119tno\u015bci okoliczne, w r. 1881 liczy\u0142a wiernych 7000. Filia w Pokro\u017cenciu i Pojurzu. Niegrodowe ststwo kroskie w ksi\u0119stwie \u017cmujdzkiem, pow. kroskim, pod\u0142ug spis\u00f3w podskarbi\u0144skich z r. 1569 zalicza\u0142o si\u0119 do d\u00f3br sto\u0142owych kr\u00f3lewskich; nast\u0119pnie podzielone na r\u00f3\u017cne dzier\u017cawy, sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z miasta powiat. K. i z dzier\u017caw: Gordziany, Domejki, Janiszki albo Lomiadowsze, Iwibie i Jodajcie, z kt\u00f3rych posesorowie op\u0142acali kwarty z\u0142p. 273 gr. 7. Plebania kroska do 1832 r. posiada\u0142a intratny folw. Pojurze i 2226 rs. kapita\u0142u. By\u0142o to najbogatsze na Zmujdzi probostwo. Kie\u017cgaj\u0142owie zapisali byli na altaryst\u00f3w przy farze tutejszej dobra Link\u00f3wek (Kalnica) i Wajgowo. Wed\u0142ug popisu osiad\u0142ej szla\u00adch\u00adty \u017cmujdzkiej 1528 r. by\u0142o w kroskiej w\u0142o\u015bci (powiat) 171 szla\u00adch\u00adty stawiaj\u0105cej po jednym koniu z 8 w\u0142\u00f3k. Z nich 13 stawi\u0142o 2 do 4 koni, sk\u0105d wypada, \u017ce w\u0142o\u015b\u0107 ta mia\u0142a 1500 w\u0142\u00f3k z g\u00f3r\u0105. Jezuici mieli pod K. folw. Grejtyszki. Roku 1872 wysz\u0142o w Wilnie u Zawadzkiego dzie\u0142ko przez J. B. p. t.: \u201eKro\u017ce, ich przesz\u0142o\u015b\u0107 i stan obecny\u201d. G. M.<\/i> i A. K. \u0141.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kro\u017centa,<\/b> Kro\u017c\u0119ta<\/i>, rz., dop\u0142yw Dubissy<\/a>, poczyna si\u0119 na wsch. od Wor\u0144, wpada do Dubissy we wsi Podubi\u015b Gru\u017cewskich, ma 45 w. d\u0142ug., 6 s\u0105\u017c. szer., 4 st. g\u0142\u0119b. Bardzo rybna. Przyjmuje z lewej strony Kalnic\u0119.<\/p>\n

Kr\u00f3lestwo Polskie,<\/b> ob. Polska<\/i>.<\/p>\n

Kr\u00f3lew,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, na wsch\u00f3d od Pru\u017cany.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kr\u00f3lewiec,<\/b> (po niem. K\u00f6nigsberg, po litew. Karalancuge, u D\u0142ugosza Kr\u00f3l\u00f3w Gr\u00f3d<\/i>, Regiomons, stolica Prus starych i regencyi kr\u00f3lewieckiej, druga rezydencya kr\u00f3l\u00f3w pruskich, le\u017cy nad rz. Preglem<\/a>, na kt\u00f3rej siedm zbudowano most\u00f3w, o mil\u0119 od uj\u015bcia tej\u017ce do zatoki Fryszhafu, o 46 kil. od Pilawy, o 91 od Wystruci, o 163 od Tczewa, o 201 od Grajewa, 589 od Berlina. Zbudowane na pograniczu po\u0142udniowo-\u017cmudzkiem (Samland<\/a>), miasto to odlegle jest od morza Baltyckiego o mil 6 ku zachodowi, o mil 4 ku p\u00f3\u0142nocy i sk\u0142ada si\u0119 z 3-ch g\u0142\u00f3wnych cz\u0119\u015bci, to jest: Starego miasta, L\u00f6benicht’u i Kneiphof’u. Wliczywszy do tego 4 przedmie\u015bcia wi\u0119ksze i 14 mniejszych czyli w\u00f3l (Freiheiten), ma ono dwie mile obwodu; w tej przestrzeni mn\u00f3stwo jednak jeszcze mie\u015bci si\u0119 ogrod\u00f3w, d\u0142ugi staw zamkowy ocieniony drzewami i kilka pustych plac\u00f3w i p\u00f3l uprawnych. Gr\u00f3d ten za\u0142o\u017cony r. 1256 przez krzy\u017cak\u00f3w i na cze\u015b\u0107 kr\u00f3la czeskiego Ottokara czyli Przemys\u0142awa III, kt\u00f3ry im przyszed\u0142 w pomoc Kr\u00f3lewcem przezwany, nosi tytu\u0142 stolicy z powodu, \u017ce od r. 1457 do 1525 by\u0142 rezydency\u0105 wielkich mistrz\u00f3w zakonu teuto\u0144skiego (po ust\u0105pieniu ich z Malborga) i dw\u00f3ch pierwszych ksi\u0105\u017c\u0105t pruskich, ho\u0142downik\u00f3w Polski. Zamek le\u017cy na ma\u0142em wyniesieniu; jeden jego bok blisko ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja, za\u0142o\u017cy\u0142 sam kr\u00f3l czeski Ottokar; reszta za\u015b tworz\u0105ca wielki czworok\u0105t, w r\u00f3\u017cnych przybudowana czasach mia\u0142a podw\u00f3jny mur i 9 wie\u017c i dot\u0105d nie zosta\u0142a jeszcze wyko\u0144czon\u0105; przed g\u0142\u00f3wnym przodkowym frontem, przy murze masztalni wzniesiono 3 sierpnia 1802 r. bronzowy pos\u0105g kr\u00f3la Fryderyka I, wykonany w Berlinie przez Jakobi’ego i Schl\u00fcter’a. Miasto ma 21 ko\u015bcio\u0142\u00f3w, a mi\u0119dzy niemi jeden polski ewang., jeden litewski ewang., a jeden katolicki z r. 1616 (odnowiony 1777 r.), modlitewni\u0119 mennonit\u00f3w i pi\u0119kn\u0105 synagog\u0119 wzniesion\u0105 po po\u017carze w r. 1811. Nie jest ono ni pi\u0119knie, ni regularnie zabudowanem; wszak\u017ce w niekt\u00f3rych jego cz\u0119\u015bciach daj\u0105 si\u0119 widzie\u0107 okaza\u0142e budowle, jak przy ulicy Kr\u00f3lewskiej (v. neue Sorge) i Junkrowskiej, na placu teatralnym, w cyrkule powsta\u0142ym po wielkim po\u017carze r. 1811, a zwanym Vordere Vorstadt i na st\u0105d prowa<\/span>dz\u0105cej ulicy g\u0142\u00f3wnej (Langgasse) oko\u0142o bursy do staro\u017cytnego cyrku\u0142u Kneiphofu (Knipawy), na palach na wyspie Preglu zbudowanego, b\u0119d\u0105cego dzi\u015b siedzib\u0105 zamo\u017cnego kupiectwa. W po\u015brodku Knipawy wznosi si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 katedralny czyli tum, zbudowany r. 1332 przez w. mistrza ksi\u0119cia Lotaryusza (Ludara) Brun\u015bwickiego, na 286 st\u00f3p d\u0142ugi, na 93 st\u00f3p szeroki, z wie\u017c\u0105 wysok\u0105 na 184 st\u00f3p, pysznemi organami, wykonanemi r. 1721 przez s\u0142ynnego organmistrza Jana Jozuego Mosengella, grobami 6-ciu ostatnich wielkich mistrz\u00f3w i ksi\u0105\u017c\u0105t pruskich i biblioteki zwanej Wallenrod’owsk\u0105, ustawionej w dw\u00f3ch izbach wie\u017cy katedralnej, z\u0142o\u017conej z 10,000 tom\u00f3w i zawieraj\u0105cej wiele wa\u017cnych w r\u0119kopi\u015bmie dokument\u00f3w do dziej\u00f3w ziem pruskich i tamtejszej szla\u00adch\u00adty. W r. 1519, w pi\u0105tek \u015brodopostny odby\u0142a si\u0119 w ko\u015bciele tym ostatnia solenna procesya duchowie\u0144stwa katolickiego, poczem rozpocz\u0105\u0142 w nim r. 1523 nauk\u0119 i reformacy\u0119 Pruss, pierwszy protestancki biskup samlandzki, Jerzy von Polenz (por\u00f3wnaj Gebser’a i Hagena \u201eBeschreibung des Doms zu K\u00f6nigsberg (Kr\u00f3lewiec, 1833\u201435 tom\u00f3w 2). W\u00f3wczas to za\u0142o\u017cono tak\u017ce pierwsz\u0105 w mie\u015bcie drukarni\u0119 Hansa Weinreich’a. Kr\u00f3lewiec liczy obecnie 126,500 mieszka\u0144c\u00f3w (w r. 1780 liczy\u0142 ich 54,000), mi\u0119dzy kt\u00f3remi oko\u0142o 3000 \u017cyd\u00f3w, i jest siedzib\u0105 ober-prezydenta Prus wschodnich, regencyi, s\u0105du g\u0142\u00f3wnego apellacyjnego, wschodnio-pruskiego kolegium handlowego i admiralicyjnego, towarzystwa kredyt. (General-landschaft), g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cego 1-szym korpusem armii, wreszcie uniwersytetu. Ostatni, za\u0142o\u017cony w r. 1544 przez margrabiego brandeburskiego i ksi\u0119cia pruskiego Alberta I, a st\u0105d Collegium Albertinum zwany, liczy\u0142 r. 1644 za czas\u00f3w wielkiego elektora przesz\u0142o 2000 uczni\u00f3w. Pierwszym rektorem by\u0142 tu Jerzy Sabinus, zi\u0119\u0107 Melanchtona. W r. 1844 obchodzi\u0142 uniwersytet w d. 27\u201431 sierpnia z wielk\u0105 okaza\u0142o\u015bci\u0105, 300-letni\u0105 rocznic\u0119 swego istnienia, w czasie kt\u00f3rej to uroczysto\u015bci kr\u00f3l sam po\u0142o\u017cy\u0142 31 sierpnia kamie\u0144 w\u0119gielny do nowego gmachu uniwersyteckiego na placu teatralnym, na kt\u00f3rym stoi tak\u017ce od 3 sierpnia 1851 r. bronzowy pos\u0105g Fryderyka Wilhelma III na koniu, wykonany przez Kiss’a. Budowla uniwersytecka (Albertinum) obok tumu si\u0119 znajduj\u0105ca, zwana tak\u017ce niegdy\u015b Regiomontana i Pregeliana, w dziedzi\u0144cu kt\u00f3rej umieszczono Stoa Kantiana, grobowiec Kanta, s\u0142u\u017cy\u0142a w cz\u0119\u015bci za mieszkanie dla ubo\u017cszych student\u00f3w, kt\u00f3rym nadto przychodzi w pomoc wiele fundacyj prywatnych w stypendyach i wolnych sto\u0142ach (Freitische). Uniwersytet w ci\u0105gu tr\u00f3jwiekowego swego istnienia, mn\u00f3stwo liczy\u0142 znakomito\u015bci w zawodzie naukowym, \u017ce tylko wspomnimy tu imiona takie jak: Bessel, Burdach, Bohlen, Fichte, Herburt, Jacobi, Kant, Lobeck, Olshausen i Rosenkranz. Z g\u0142\u00f3wniejszych Polak\u00f3w \u017cy\u0142 tu dziejopis Stanis\u0142aw Sarnicki i malarz Maksymilian Piotrowski (\u2020 1876). Uniwersytet posiada 5 klinik, 8 seminary\u00f3w, mi\u0119dzy kt\u00f3remi odznacza si\u0119 za\u0142o\u017cone r. 1723 przez Fryderyka Wilhelma I seminaryum dla ksi\u0119\u017cy polskich i litewskich (ewangelickich), niegdy pod kierunkiem znawcy litewszczyzny profes. Rhesa, ogr\u00f3d botaniczny, za\u0142o\u017cony w r. 1809, a nast\u0119pnie wielce rozszerzony, gabinet anatomiczny, muzeum zoologiczne doprowadzone pod wzgl\u0119dem technicznym do wysokiej doskona\u0142o\u015bci przez konserwatora Wiedemanna, gabinet numizmatyczny, mineralogiczny i zbi\u00f3r instrument\u00f3w fizycznych, dzie\u0142 sztuki i odlew\u00f3w gipsowych wed\u0142ug antyk\u00f3w, nadto pi\u0119kne obserwatoryum w r. 1811\u201413 zbudowane, w korzystnem nader po\u0142o\u017ceniu, bo panuj\u0105ce nad ca\u0142ym prawie horyzontem, tak, \u017ce nawet spostrze\u017cenia co do \u0142amania si\u0119 promieni gwiazd w pomniejszych wysoko\u015bciach dope\u0142nianemi by\u0107 mog\u0105. Pomi\u0119dzy instrumentami astronomicznemi, wykonanemi w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci pod dozorem Bessla, znajduje si\u0119 od r. 1819 wielkie ko\u0142o po\u0142udnikowe przez Reichenbacha, dzie\u0142o najdoskonalsze mo\u017ce, jakie w tym rodzaju dokonano. P\u00f3\u017aniej wyrobiono w Mnichowie dla tutejszego obserwatoryum wielki heliometr, z cz\u0119\u015bci\u0105 optyczn\u0105 wedle Frauenhofer’a, kt\u00f3ry r. 1829 ustawiono w wie\u017cy zbudowanej po nad sal\u0105 p\u00f3\u0142nocn\u0105. Biblioteka uniwersytecka, po przy\u0142\u0105czeniu do niej zamkowej i miejskiej, wzros\u0142a do 100,000 tom\u00f3w; po darze i zapisie prywatnego ksi\u0119gozbioru po by\u0142ym dyrektorze gimnazyalnym T. A. Gottholdzie, liczy ona do 150000 tom\u00f3w, obok mn\u00f3stwa r\u0119kopis\u00f3w. szacownych inkunabu\u0142\u00f3w i miedzioryt\u00f3w. Tajne archiwum po niegdy zakonie krzy\u017cackim, zawiera wa\u017cne akta i dokumenta do historyi Prus, Polski i Niemiec, pocz\u0105wszy od r. 1225 i zostaje od r. 1811 pod dozorem osobnego dyrektora, jakim by\u0142 od tego czasu prof. Voigt. Znajduj\u0105ce si\u0119 w tutejszych archiwach ciekawe dokumenta do historyi Prus wylicza K\u0119trzy\u0144ski (Ludno\u015b\u0107 polska, XV\u2014XIX. Szcz\u0119\u015bliwszy od innych miast K., dochowa\u0142 tam w zupe\u0142no\u015bci nietkni\u0119te \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne i jest dot\u0105d najobfitszym skarbem dla dziejopis\u00f3w zakonu krzy\u017cackiego, Prus, Polski i Litwy. Por. Gervais’a: \u201eDie Gr\u00fcndung der Universit\u00e4t K. und deren Secularfeier 1644 und 1744\u201c (Gda\u0144sk, 1844); Witt’a: \u201eDie dritte Jubelfeier der Albertus-Universit\u00e4t zu K.\u201c (Kr\u00f3lewiec, 1844). Opr\u00f3cz trzech gimnazy\u00f3w, mi\u0119dzy kt\u00f3remi odznacza si\u0119 Collegium Fridericianum, trzech wy\u017cszych szk\u00f3\u0142 obywatelskich, wy\u017cszej szko\u0142y \u017ce\u0144skiej, szko\u0142y francuskiej, seminaryum nauczycielskiego, po\u0142\u0105czonego z domem sierot, posiada miasto akademi\u0105 sztuk pi\u0119knych, staraniem Sch\u00f6na r. 1845 urz\u0105dzon\u0105, szko\u0142\u0119 przemys\u0142ow\u0105, handlow\u0105 (od r. 1849), pi\u0119kny teatr, instytut g\u0142uchoniemych, zak\u0142ad oftalmiczny i kilka uczonych towarzystw, mi\u0119dzy kt\u00f3remi jest towarzystwo niemieckie, zawi\u0105zane r. 1741, towarz. fizyczno-ekonomiczne, zawi\u0105zane r. 1789 w Mor\u0105dze (Mohrungen), a w r. 1799 tu przeniesione i towarz. archeologiczne Prussia, zawi\u0105zane w r. 1847. W XVIII w. wychodzi\u0142o tu pismo polskie te\u017c i w r. 1863 (Przyjaciel ludu). Miasto o\u015bwietlone gazem. Z po\u015br\u00f3d rozlicznych wyrob\u00f3w kr\u00f3lewieckich, s\u0142yn\u0105 dot\u0105d powszechnie wyroby cukiernicze, mianowicie marcypany, kt\u00f3re i za granic\u0105 znajduj\u0105 odbyt. Z tutejszego (wy\u0142\u0105cznie niemal) portu wywozi si\u0119 bursztyn. S\u0105 tu 4 jarmarki na rok. Naprzeciwko Kneiphofu czyli Knipawy, le\u017cy cytadela Friedrichsburg, czworogran otoczony fos\u0105 i wa\u0142ami, mieszcz\u0105ca w sobie ko\u015bci\u00f3\u0142 i arsena\u0142, a obok niej grobla filozof\u00f3w (Philosophen Damm), gdzie jest dworzec kolei \u017celaznej wschodniej i pomnik Kanta. Mieszka\u0144cy K. s\u0105 po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci Niemcami lub zgermanizowanemi S\u0142owianami i Litwinami. Obecne warownie K. znacznie zosta\u0142y pomno\u017cone i rozprzestrzenione i ci\u0105g\u0142ego jeszcze doznaj\u0105 umacniania. R. 1843\u201473 obwiedziono K. wa\u0142em d\u0142ugim na 11 kilometr\u00f3w. Po 1875 r. zbudowano 12 osobnych fort\u00f3w w okr\u0119gu 40 kil. Jestto do\u015b\u0107 do\u015b\u0107<\/span><\/s> wielka twierdza obozowa, a port K. Pi\u0142awa jest tak\u017ce fortec\u0105. K. by\u0142 w r\u0119ku Rossyan po bitwie pod Gross-Jaegersdorf, a w r\u0119ku Francuz\u00f3w po Frydl\u0105dzie. Dzieje K. wspominaj\u0105 nam, \u017ce gr\u00f3d ten przed zbudowaniem zamku u poga\u0144skich Prusak\u00f3w czyli Sambit\u00f3w zwa\u0142 si\u0119 Tuwangste. R. 1286 Konrad Turberg, mistrz prowincyonalny pruski, da\u0142 mieszka\u0144com pierwszy przywilej. Od 1312 komturat. W r. 1455 gdy powsta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 L\u00f6benicht, zamek i cz\u0119\u015b\u0107 jego okoliczn\u0105, przezwano Starem-miastem. Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja tak nazwany polski, w kt\u00f3rym niegdy\u015b nabo\u017ce\u0144stwo w polskim j\u0119zyku zawsze si\u0119 odbywa\u0142o, jest najstarsz\u0105 z kr\u00f3lewieckich \u015bwi\u0105ty\u0144 i za\u0142o\u017cony by\u0142 w r. 1255, le\u017ca\u0142 na Starem-mie\u015bcie, r\u00f3wnie jak i Dinghaus, w kt\u00f3rym niegdy\u015b s\u0105dy si\u0119 odprawia\u0142y. L\u00f6benicht w pierwszym przywileju Bertolda Bruhan nazwany jest Nowem-miastem, sk\u0105d si\u0119 pokazuje, \u017ce na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko L\u00f6benicht jest p\u00f3\u017aniejsze; dzieli si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci, z kt\u00f3rych pierwsza pospolicie nazywana G\u00f3r\u0105, druga za\u015b ni\u017csza posiada\u0142a ratusz, wielki szpital z w\u0142asnym ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3ry dawniej by\u0142 klasztorem panien, fundowanym oko\u0142o r. 1346 przez Dusnera Arlberg, w. mistrza, na podzi\u0119kowanie Bogu za odniesione zwyci\u0119stwo nad Litwinami. Knipawa, ze wszystkich cz\u0119\u015bci miasta najp\u00f3\u017aniejsza, za\u0142o\u017cona by\u0142a wed\u0142ug Hartknocha (noty do Duisburga) przez Wernera z Urselu, kt\u00f3ry jej pierwszy przywilej nada\u0142 r. 1324. Przez co tak\u017ce zbija si\u0119 podanie Gwagnina, kt\u00f3ry czas za\u0142o\u017cenia Knipawy odnosi do r. 1380 i za\u0142o\u017cycielem by\u0107 mieni w. mistrza krzy\u017cackiego Winryka de Kniprode, od kt\u00f3rego tak\u017ce na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko swe wzi\u0105\u0107 mia\u0142a. Tum tutejszy by\u0142 pocz\u0105tkowo w starem-mie\u015bcie w ko\u015bciele \u015bw. Ducha, i tu zosta\u0142 przeniesiony przez Ludera ksi\u0119cia brun\u015bwickiego w. mistrza r. 1332. R. 1410 kiedy po zwyci\u0119stwie pod Grunwaldem i obl\u0119\u017ceniu Malborga, K. razem ze wszystkiemi miastami pruskiemi podda\u0142 si\u0119 Jagielle. R. 1454, kiedy 56 miast i stany pruskie wypowiedzia\u0142y pos\u0142usze\u0144stwo krzy\u017cakom i podda\u0142y si\u0119 rzpltej polskiej, kr\u00f3l Kazimierz Jagiello\u0144czyk ustanowi\u0142 w K. stolic\u0119 wojew\u00f3dztwa i powierzy\u0142 j\u0105 Augustynowi de Schene, a mieszczanie zamek kr\u00f3lewiecki zburzyli. Tego\u017c jednak\u017ce jeszcze roku, gdy si\u0119 krzy\u017cacy zbli\u017cyli, mieszka\u0144cy starego i nowego miasta natychmiast im bramy otworzyli i tylko jedna Knipawa wiern\u0105 Polakom pozosta\u0142a, a dopiero po d\u0142ugiej obronie, nie widz\u0105c znik\u0105d posi\u0142k\u00f3w, uleg\u0142a przemocy. R. 1466, kiedy Prusy ostatecznie si\u0119 Polakom podda\u0142y, tylko ta cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej nosi\u0142a na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko Prus ksi\u0105\u017c\u0119cych, z K., jako miastem sto\u0142ecznem, pozosta\u0142a przy zakonie krzy\u017cackim, kt\u00f3ry odt\u0105d ho\u0142dowa\u0142 rzpltej. Wielcy mistrze musieli opu\u015bci\u0107 Malborg, a przenie\u015b\u0107 si\u0119 do K. R. 1520 Albrecht, w. mistrz, nie chcia\u0142 Zygmuntowi I ho\u0142du z\u0142o\u017cy\u0107, a wojsko polskie pod dow\u00f3dztwem Miko\u0142aja Firleja, odbywszy szcz\u0119\u015bliwie wypraw\u0119 do Prus, zbli\u017cy\u0142o si\u0119 pod K., lecz zawarta z kr\u00f3lem w Toruniu ugoda, uwolni\u0142a miasto od obl\u0119\u017cenia. R. 1525, gdy ten\u017ce Albrecht wyrzek\u0142 si\u0119 dawnej wiary i \u015blub\u00f3w zakonnych, przyj\u0105wszy wiar\u0119 reformowan\u0105, zosta\u0142 K. stolic\u0105 ho\u0142duj\u0105cych wprawdzie Kr\u00f3lestwu Polskiemu, ale ju\u017c dziedzicznych ksi\u0105\u017c\u0105t pruskich. R. 1619, przez spadek dziedziczny przesz\u0142y Prusy ksi\u0105\u017c\u0119ce pod panowanie elektor\u00f3w brandeburskich, w Berlinie rezyduj\u0105cych, a odt\u0105d K. sta\u0142 si\u0119 tylko miastem prowincyonalnem. Wa\u0142 miasto otaczaj\u0105cy, w r. 1626 mia\u0142 1\u00be mili d\u0142ugo\u015bci, 8 bram i zamyka\u0142 w sobie wiele ogrod\u00f3w, staw zamkowy, \u0142\u0105ki i role. R. 1649 wielki pom\u00f3r w K. panowa\u0142; r. 1656 powsta\u0142 rozruch w czasie Zielonych \u015awi\u0105tek, napadni\u0119to na ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki i rozmaite zdro\u017cno\u015bci pope\u0142niono. Mieszka\u0144cy Polacy wiele wtedy prze\u015bladowa\u0144 wycierpieli, elektor jednak\u017ce, jak donosi Cellarius kaza\u0142 winnych wyszuka\u0107 i ukara\u0107. R. 1657, gdy przez traktat w Welawie Prusy ksi\u0105\u017c\u0119ce od ho\u0142downictwa uwolnione zosta\u0142y, znik\u0142a tem samem wszelka polityczna styczno\u015b\u0107 Kr\u00f3lewca z rzplt\u0105 polsk\u0105. Por. \u201eStaro\u017cytno\u015bci polskie\u201c (tom I, Pozna\u0144, 1842 r.). Por\u00f3wnaj te\u017c art. G\u0105bin<\/i> i Prusy<\/i> w tym \u201eS\u0142owniku\u201c. Dla znacznego obszaru ziem polskich wa\u017cny jest handel K. Dosi\u0119ga\u0142 on w ostatnich latach nast\u0119puj\u0105cego rozmiaru w milion. rubli metalicz. W 1871 r. 60.5 przyw\u00f3z, 54.1 wyw\u00f3z; w 1872 r. 64.3 przyw., 54.5 wyw.; w 1873 r. 76.4 przyw., 70.8 wyw.; w 1874 r. 78.0 przyw., 66.5 wyw.; w 1875 r. 86.5 przyw., 68.9 wyw.; w 1876 r. 64.7 przyw., 56.4 wyw. Cyfry te pokazuj\u0105, \u017ce handel K. do 1876 r. ci\u0105gle si\u0119 powi\u0119ksza\u0142; dopiero w tym roku daje si\u0119 spostrzega\u0107 zmniejszenie w przywozie o 8.45% a w wywozie o 8.19%. Towary s\u0105 tu przywo\u017cone morzem i w znaczniejszej cz\u0119\u015bci kolejami \u017celaznemi; przyw\u00f3z morzem wynosi zaledwie od 27.7% do 41.8% og\u00f3lnego dowozu. Towary wywo\u017cone s\u0105 z K. tak\u017ce przewa\u017cnie kolejami; morzem za\u015b, wywozi si\u0119 tylko od 31.3% do 44.1 %. Morzem przywozi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie herbat\u0119; dow\u00f3z jej stanowi \u2153 warto\u015bci wszystkich przywo\u017conych t\u0105 drog\u0105 towar\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym za\u015b artyku\u0142em przywozu kolej\u0105 jest zbo\u017ce 39.9% w 1876 r.), po kt\u00f3rem pierwsze miejsce len zajmuje. G\u0142\u00f3wnym artyku\u0142em wywozu K. jest zbo\u017ce (29.6% w 1876 r.), dalej len i konopie (11.6% w 1876 r.), a z kolei nast\u0119puje herbata (13.5 r\u00f3wnie\u017c w 1876 r.). Morzem wywozi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie zbo\u017ce, len i konopie, kolejami za\u015b herbat\u0119. Przyw\u00f3z zbo\u017ca do K. powi\u0119ksza\u0142 si\u0119 a\u017c do 1875 r. i w tym roku wynosi\u0142 439,600 beczek czyli oko\u0142o 2.9 milion. czetwerti; najmniejszy za\u015b by\u0142 w 1869 r., zaledwie 181,800 beczek czyli 1.2 milion. czetw. Najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego zbo\u017ca dostawiaj\u0105 prowincye polskie i Rossya. Dow\u00f3z ten znakomicie si\u0119 w ostatnich latach powi\u0119kszy\u0142 kiedy bowiem w okresie od 1869\u20141873 r. nie przewy\u017csza\u0142 29.7% og\u00f3lnego przywozu zbo\u017ca do K., w r. 1874 podni\u00f3s\u0142 si\u0119 do 67.0% a w 1876 r. nawet do 72.9%. Cyfry te m\u00f3wi\u0105 tak\u017ce, \u017ce najwi\u0119kszy przyw\u00f3z zbo\u017ca od nas i z Rossyi mia\u0142 miejsce w 1874 r. wynosi\u0142 292,300 beczek czyli oko\u0142o 1.9 milion. czetw. zbo\u017ca. Do Gda\u0144ska odstawiano przewa\u017cnie pszenic\u0119, do K. najwi\u0119cej \u017cyta i owsa. W 1874 r. dostawione \u017cyto, wynosi\u0142o 41.7%, a owies 18.7% og\u00f3lnego przywozu zbo\u017ca. Pszenica zaledwie 11.3%, reszta za\u015b przypada na j\u0119czmie\u0144, groch i siemie lniane. Zbo\u017ce z Kr\u00f3lestwa i zachodnich gubernij Cesarstwa przybywa dwoma drogami: a<\/i>) warsz.-petersb. przez Wierzbo\u0142\u00f3w, a nast\u0119pnie wschodni\u0105 prusk\u0105 (Ostbahn) i b<\/i>) brzesko-grajewsk\u0105 (S\u00fcdbahn). Z og\u00f3lnego wywozu zbo\u017ca, najwi\u0119cej otrzymuj\u0105 z K. i Pilawy p\u00f3\u0142nocne Niemcy, bo 30.6% og\u00f3lnego wywozu (w 1876 r.), nast\u0119pnie Anglia 22.6%. \u017byto wywozi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie p\u00f3\u0142nocnych Niemiec i Norwegii; pszenica za\u015b do Anglii, Holandii i Belgii. Wed\u0142ug oblicze\u0144 J. G. Blocha (Ekonomista, 15 lipca 1879 r.) potrzeba 3608 okr\u0119t\u00f3w dla wywiezienia maksymalnej ilo\u015bci zbo\u017ca oznaczonej przez niego na 23.8 milion. czetw. Do tej pory wychodzi\u0142o st\u0105d okr\u0119t\u00f3w na\u0142adowanych zbo\u017cem, jak nast\u0119puje: w 1874 r. z Pilawy 1410, z Kr\u00f3lewca 1241, razem 2651; w 1875 r. z Pilawy 1521, z Kr\u00f3lewca 1356, razem 2877; w 1876 r. z Pilawy 1149, z Kr\u00f3lewca 967, razem 2116. Potrzebaby wi\u0119c powi\u0119kszy\u0107 tylko liczb\u0119 odp\u0142ywaj\u0105cych okr\u0119t\u00f3w z 2877 do 3608, co z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017ce by\u0107 uskutecznionem, gdy\u017c bywa\u0142y miesi\u0105ce, w kt\u00f3rych z port\u00f3w tych, wyrusza\u0142 ju\u017c o wiele wi\u0119kszy transport. K. wi\u0119c i Gda\u0144sk s\u0105 bardzo wa\u017cne rynki dla mi\u0119dzynarodowego handlu i olbrzymi\u0105, niepor\u00f3wnan\u0105 z niczem, wyrz\u0105dzili nam Niemcy krzywd\u0119, odebraniem tych port\u00f3w. Okr\u0105g regencyjny kr\u00f3lewiecki Prus Wschodnich graniczy na zach. z Prusami Zachodniemi, na p\u0142n. z Baltykiem, na wsch. z gub. kurlandzk\u0105, kowie\u0144ska i okr\u0119giem g\u0105bi\u0144skim, na p\u0142d. z Kr\u00f3lestwem Polskiem. Rozl. 415 mil kw., ludno\u015bci 1,100.000. Powiat\u00f3w 20, k\u0142ajpedzki, labiewski, welawski, kr\u00f3lewiecki, miasto K., fyszhuski, gierdawski, raste\u0144ski, frydl\u0105dzki, pruskoi\u0142awski, \u015bwi\u0119tosiekierski, braniewski, licbarski, reszelski, olszty\u0144ski, szczycie\u0144ski, niborski, ostr\u00f3dzki, mor\u0105ski, pas\u0142\u0119cki (dawniej w tej liczbie szakie\u0144ski, krzy\u017cborski, zinte\u0144ski). G\u0142\u00f3wne wody: zatoka kuryjska<\/a>, cz\u0119\u015b\u0107 fryskiej, wiele jezi\u00f3r w powiatach po\u0142udniowych; rzeki Niemen<\/a>, Pregola<\/a>, \u0141yna, Pasarya. Kraj piaszczysty, niegdy\u015b lesisty; dzi\u015b tylko \u015blady puszczy kaparowskiej. Mieszka\u0144cy g\u0142\u00f3wnie Niemcy, z wyj\u0105tkiem pewnej ma\u0142ej liczby Polak\u00f3w w Warmii i Litwin\u00f3w w powiecie k\u0142ajpedzkim i labiewskim; wszyscy te\u017c, pr\u00f3cz warmijskich katolik\u00f3w, ewangelicy. Obw\u00f3d regencyjny K. mia\u0142 1858 r.: d\u00f3br i las\u00f3w rz\u0105d. 883,537 mr., szla\u00adche\u00adc\u00adkich 2,169,347 mr., innych 203,829 mr., miasta 351,640 mr., grunta ch\u0142opskie 4,174,349 mr. F. S.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kr\u00f3lowa g\u00f3ra,<\/b> ob. <\/i>Grabowo<\/a><\/i> [15.)]<\/span>, pow. augustowski.<\/p>\n

Kr\u00f3lowa wola<\/b> al. Zalesie<\/i>, niem. Krolowollen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki; na Mazurach pruskich, st. p. Grabnik, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta, istnia\u0142a r. 1600. Czyt. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 464. X. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kr\u00f3lowe K<\/span>rzes\u0142o,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gmina i par. Pojewo\u0144. Odl. 16 w. od Wy\u0142kowyszek. W 1827 r. 4 dm., 75 mk., obecnie 9 dm., 188 mk. K.-K<\/span>rzes\u0142o stanowi\u0142o dawniej jeden z kluczy ekonomii kr\u00f3lewskiej Olickiej (Olita<\/a>). Z d\u00f3br tych wydzielone zosta\u0142y majoraty, mi\u0119dzy innemi w roku 1837 genera\u0142owi jazdy Gerstenzwejg dobra Kr\u00f3lowe-K<\/span>rzes\u0142o sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z folwarku: K.-K<\/span>rzes\u0142o rozleg\u0142o\u015bci mr. 949; w\u015b Sausienniki osad 41, z gruntem mr. 1634; w\u015b Sta\u0142awka wielka os. 19, z grunt mr. 823; w\u015b U\u017cbole os. 14 z grun. mr. 551; w\u015b Jakiszki os. 21, z grun. mr. 749; w\u015b Da\u017ce os. 32, z grun. mr. 50. Pod\u0142ug wiadomo\u015bci z roku 1854 pozosta\u0142o przy rz\u0105dzie: folwark Sta\u0142awka rozleg\u0142o\u015bci mr. 797; folw. Podborek rozl. mr. 549; folw. Szy\u0142osady rozl. mr. 876; folw. Rostkowszczyzna rozl. mr. 228; folw. \u0141ankupa rozl. mr. 308; lasu rozl. mr. 205; nadto wsie Sa\u0142awka ma\u0142a z grun. mr. 362; w\u015b Budwiecie z grun. mr. 1669; w\u015b Meszliny z grun. mr. 457; w\u015b Gudele z grun. mr. 502; w\u015b Talerzyszki z grun. mr. 383; w\u015b Kregzdzie z grun. mr. 684; w\u015b Kumiecie z grun mr. 472; w\u015b Szy\u0142osady z grun. mr. 1088; w\u015b Try\u0142\u00f3wka z grunt mr. 950; w\u015b Karpijewo z grunt mr. 870; w\u015b Rostkowszczyzna z grun. mr. 152. A zatem og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 posiad\u0142o\u015bci rz\u0105dowej w folwarkach i wsiach wynosi mr. 10554. A. Pal.<\/i><\/p>\n

Kr\u00f3lowokrze\u015bl,<\/b> w XVIII w. klucz ekonomii olickiej, ob. Kr\u00f3lowe Krzes\u0142o<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kr\u00f3lowy Most,<\/b> w\u015b w pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adkim. Posiada fabryk\u0119 kort\u00f3w Fr. Frisza o 40 warsztatach r\u0119cznych.<\/p>\n

Kr\u00f3l\u00f3wek,<\/b> os. w pobli\u017cu jeziora t. n., pow. suwalski, gm. Huta, par. Wigry; odl. 11 w. od Suwa\u0142k, ma 9 dm., 52 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kr\u00f3l\u00f3wek,<\/b> jezioro w pow. suwalskim, gm. Huta, mi\u0119dzy wsiami: Piertaniami i Leszcze<\/span>wem i os. K. \u0141\u0105czy si\u0119 z jez. Pierty<\/a> i maj\u0105 oba 78 mr. obszaru, wed\u0142ug wykazu jezi\u00f3r podanego przez L. Wolskiego (Kalend. obserw. Warsz. 1861 r.) Wed\u0142ug mapy sztabu gener. (XIV\u20142) obszar jego musi by\u0107 znacznie wi\u0119kszy. D\u0142ugo\u015b\u0107 (od po\u0142ud. ku p\u0142n.) wynosi 2\u00bd w. szeroko\u015b\u0107 \u015brednia 1 wiorst\u0119. Brzegi od zach.-p\u0142n. i wsch. strony lesiste, zreszt\u0105 p\u0142askie. przyjmuje wody trzech strumieni i \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Wigry kana\u0142em [Dzi\u015b oficjalnie Piertanka<\/i>, tak\u017ce Piert\u00f3wka<\/i>, wcze\u015bniej zwana te\u017c Omul\u00f3wk\u0105<\/i>.]<\/span> przerzynaj\u0105cym szos\u0119 z Suwa\u0142k do Sejn. Br. Ch.<\/i> [Z opisu wygl\u0105da na jez. Pierty, natomiast wyst\u0119puj\u0105ce w opisie Pierty to by\u0107 mo\u017ce Omu\u0142\u00f3wek, ew. prawdziwy Kr\u00f3l\u00f3wek. W r. 1569 rzeczka (!) Krylowka<\/i>; K. O. Falk podejrzewa \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span><\/p>\n

Krucieniszki,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Sejwy, par. Krasnopol, odl. 20 w. od Suwa\u0142k; ma 14 dm., 104 mk.<\/p>\n

Krucklancken<\/b> (niem.), ob. Kruklanki<\/i>.<\/p>\n

Kruglanken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. w\u0119goborski, ob. Kruklanki<\/i>.<\/p>\n

Kruhlany,<\/b> wie\u015b, w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 12 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kruhle,<\/b> w\u015b, pow. bielski, gub. grodzie\u0144skiej. By\u0142a tu kaplica b. parafii katolickiej w Kleszczelach.<\/p>\n

Kruh\u0142e<\/b> 1.) w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, na p\u0142d.-wsch\u00f3d od Pru\u017cany. 2.) K.,<\/b> por. Kruhle<\/i>.<\/p>\n

Kruh\u0142e,<\/b> ross. Kruh\u0142oje<\/i>, mko i dobra, pow. mohilewski, o 55 w. od Mohilewa gub., nad jez. Sitno, na praw. brz. Drui. Jest tu dawny cmentarz tatarski.<\/p>\n

Kruh\u0142e,<\/b> ob. Kruh\u0142y<\/i>.<\/p>\n

Kruh\u0142o,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 24 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kruh\u0142oje,<\/b> ob. Kruh\u0142e<\/i>.<\/p>\n

Kruki<\/b> 1.) w\u015b, pow. nowo-mi\u0144ski, gm. Chru\u015bcice, par. Ka\u0142uszyn (ob.). W 1827 r. 11 dm., 70 mk. 2.) K.,<\/b> kol., pow. kutnowski, gm. \u017bychlin, par. Sleszyn, dm. 13, mk. 138, posiadaj\u0105 gruntu mr. 114, \u017cytniego, osad 17. 3.) K.,<\/b> os., pow. i\u0142\u017cycki, gm. B\u0142aziny, par. I\u0142\u017ca, od I\u0142\u017cy w. 13, grun. mr. 63, dm. 2, mk. 11. 4.) K.,<\/b> w\u015b szlach., pow. ostro\u0142\u0119cki, par. Ostro\u0142\u0119ka. W 1827 r. 7 dm., 50 mk. Jestto stare gnia\u00adz\u00addo ro\u00addu Kru\u00adko\u00adw\u00adskich, wspominane w dokumentach z 1428 r. (Gloger); 5.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. Poniemo\u0144, nad Niemnem, wprost \u015arednik, odl. 47 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 34 dm., 296 mk. W 1827 r. by\u0142o 15 dm., 129 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kruki,<\/b> niem. Krugken<\/i>, w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Wikiszki. [Teraz w pow. go\u0142dapskim, ok. 13 km na zach. od miasta pow. a ~ 2 km od granicy. Na p\u0142n.-wsch. od wsi znajduj\u0105 si\u0119 G\u00f3ry Kruckie<\/i> 157 m wys. Wikiszki, niem. Wikischken<\/i>, le\u017c\u0105 za granic\u0105.]<\/span><\/p>\n

<\/a>Kruklanki,<\/b> dok. Kraugklienen<\/i>, Krucklanicken<\/i>, niem. Kruglanken<\/i>, w\u015b ko\u015bcielna nad strug\u0105 krukli\u0144sk\u0105, pow. w\u0119goborski, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana i za\u0142o\u017cona. R. 1545 Jan Pasz starosta w\u0119goborski, sprzedaje Janowi B\u0119belnikowi 6 w\u0142\u00f3k so\u0142eckich nad jez. Kruklin za 180 grz. celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 54 w\u0142\u00f3k.: otrzymali 6 lat wolno\u015bci. Ob. K\u0119trz., \u201eLudno\u015b\u0107 polska\u201c, str. 532. Ko\u015bci\u00f3\u0142 oddawna tu istnia\u0142. R. 1479 Marcin z Leca prezentuje na proboszcza w K. Engelbrechta, z dyec. warmi\u0144skiej. Oko\u0142o r. 1574 budowano nowy ko\u015bci\u00f3\u0142. Parafia K. ma 2300 Polak\u00f3w a 3759 Niemc\u00f3w. Sama w\u015b K., o 19 kil. od miasta pow. W\u0119goborka, w pag\u00f3rkowatej okolicy, obfituj\u0105cej w jeziora, ma grunta piaszczyste, \u017c<\/span>wirowate, a zatem nieurodzajne, mk. 638 m\u00f3wi\u0105cych po polsku, w okolicy 5 gorzelni. Jest w K. agentura pocztowa. Por. <\/i>Go\u0142dopiwa<\/a><\/i>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kruklin,<\/b> niem. Kruklinnen<\/i>, dok. Kruglienen<\/i>, Kronglinen<\/i>, w\u015b, pow. lecki, na pruskich Mazurach, nad jez. t. n., o 2 mile od Leca, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1552 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce Jerzy Krosta, starosta lecki, za\u0142o\u017cy\u0142 w\u015b dannick\u0105 na 40 w\u0142\u00f3k, nad jez. Kruklin, nadaj\u0105c Wawrzy\u0144cowi von Perkun (z Pierkunowa ?) 4 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie na prawie che\u0142mi\u0144skiem. R. 1625 w\u015b K. posiada samych polskich mieszka\u0144c\u00f3w. Ob. K\u0119trz.: \u201eLudno\u015b\u0107 polska\u201c, str. 493. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Krukliny,<\/b> ob. Kruklin<\/i>.<\/p>\n

Krukli\u0144ska struga,<\/b> niem. Kruklinner Fluss<\/i>, wyp\u0142ywa w pow. w\u0119goborskim, z jez. krukli\u0144skiego, kt\u00f3re \u0142\u0105czy z Go\u0142dopiw\u0105<\/a> (Goldappgar). St\u0105d ma odp\u0142yw w kierunku p\u00f3\u0142nocnym do jez. Str\u0119giel, \u015awi\u0119cajno, Mamry<\/a> i t. d. M\u0142yn znajduj\u0105cy si\u0119 przedtem na strudze w Kruklankach zosta\u0142 teraz zniesiony.<\/p>\n

Krukli\u0144ski kana\u0142,<\/b> niem. Kruklinner Kanal<\/i>, w pow. w\u0119goborskim, na polsko-pruskich Mazurach, oko\u0142o p\u00f3\u0142 mili d\u0142ugi, \u0142\u0105czy jez. Krukli\u0144skie z Go\u0142dopiw\u0105<\/a> (Goldappgar), r. 1841\u20141842 przewa\u017cnie korytem strugi Krukli\u0144skiej przekopany w celach melioryzacyjnych. Koszta rz\u0105dowe wydane na to przedsi\u0119wzi\u0119cie wynosi\u0142y 46000 talar\u00f3w. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krukli\u0144skie jezioro,<\/b> niem. Kruklinner See<\/i>, pow. lecki, na polsko-pruskich Mazurach, ma nazw\u0119 od wsi Kruklin, przesz\u0142o mil\u0119 d\u0142ugie, w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci le\u017cy ju\u017c w pow. w\u0119goborskim; za pomoc\u0105 Krukli\u0144skiej strugi stoi w zwi\u0105zku z jez. Go\u0142dopiw\u0105<\/a> (Goldappgar) i wielkiem jez. Mamry<\/a> (Mauer See). R. 1841\u201442 wykopano st\u0105d kana\u0142 g\u0142\u0119bszy, wiod\u0105cy do Go\u0142dopiwy, przez co wody na 20 st\u00f3p opad\u0142y.<\/p>\n

Krukowszczyzna,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 31 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 59.<\/p>\n

Krummenfliess<\/b> (niem.), strumyk, pow. ja\u0144sborski, ob. Krzywe<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kruna,<\/b> rz., dop\u0142yw Niemna<\/a> z prawej strony, uchodzi mi\u0119dzy Karczup\u0105 a Wili\u0105 ob. Krona<\/i>.<\/p>\n

Krupa,<\/b> niem. Kruppa<\/i>, m\u0142yn, pow. ja\u0144sborski, st. p. Rudozanny.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krupczyce<\/b> 1.) w\u015b, pow. kobry\u0144ski, o mil 2 od Kobrynia przy drodze do Brze\u015bcia, niedaleko rzeki Tro\u015bcianicy. Miejsce to pami\u0119tne jest bitw\u0105 stoczon\u0105 18 wrze\u015bnia 1794 r. przez jenera\u0142a Karola Sierakowskiego, z korpusem jenera\u0142a Suworowa. Po wytrzymaniu walki przez dzie\u0144 ca\u0142y, Sierakowski, mniejsze maj\u0105c si\u0142y, uskuteczni\u0142 pomy\u015blny odwr\u00f3t do Brze\u015bcia. Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny egzystowa\u0142 tu do r. 1865, obecnie cerkiew prawos\u0142awna. By\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142, dawna filia, przy wizycie biskupa Masalskiego z Wilna za staraniem kasztelana Nestorowicza podniesiony do godno\u015bci parafialnego, z nadaniem przez tego\u017c wsi Niejo\u0142owicz i fundacy\u0105 gmachu klasztornego dla oo. karmelit\u00f3w. Parafia ta mia\u0142a kaplic\u0119 w Oziatach. Do czasu przeprowadzenia szosy warszawsko–<\/span>moskiewskiej K. by\u0142y punktem o\u017cywionym, by\u0142a tu stacya pocztowa, klasztor za\u015b przy cz\u0119stych odpustach odwiedzany by\u0142 licznie. Na cmentarzu wznosi si\u0119 pomnik na grobie francuza hrabiego de Polignac, emigranta z czas\u00f3w rewolucyjnych. 3.) K.,<\/b> wie\u015b na granicy pow. sok\u00f3lskiego i grodzie\u0144skiego, nad \u0141oso\u015bn\u0105<\/a>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krupice,<\/b> dobra w gub. grodzie\u0144skiej, pow. bial\u00adskim, par. Sie\u00admia\u00adty\u00adcze, w b. ziemi dro\u00adhi\u00adc\u00adkiej, wojew\u00f3dztwa pod\u00adla\u00ads\u00adkie\u00adgo. pomi\u0119dzy m. Dro\u00adhi\u00adczy\u00adnem i Sie\u00admi<\/span>a\u00adty\u00adczami, odleg\u0142e od pierwszego w. 8. a od ostatnich 7. Nale\u017ca\u0142y w przesz\u0142ym wieku do Za\u00adle\u00ads\u00adkich, od r. 1818 do Sar\u00adne\u00adc\u00adkich, nast\u0119pnie do Trusz\u00adkow\u00adskie\u00adgo h. Gryf, obecnie dom. Krupice nale\u017c\u0105 do Wiktora Za\u00adle\u00ads\u00adkie\u00adgo. Ziemia falista, mocne szczerki, bardzo urodzajna i \u017cyzne smugi nad dwoma strumieniami wpadaj\u0105cemi do Buga, a zowi\u0105cemi si\u0119 G\u00f3rna i Bujak\u00f3wka. Przy strumieniu G\u00f3rnej m\u0142yn wodny nad stawem. Miejscowo\u015b\u0107 ta, w czasach przedhistorycznych, nale\u017ca\u0142a niezawodnie do siedzib Jad\u017awing\u00f3w<\/a>, jak \u015bwiadczy nazwa lasu nale\u017c\u0105cego do Krupic, zowi\u0105cego si\u0119 \u201eJad\u017awiny\u201c, oraz liczne prastare groby na wzg\u00f3rzu ko\u0142o wiatraka, kt\u00f3re lud miejscowy od czas\u00f3w niepami\u0119tnych nazywa \u201egrobami Jad\u017awing\u00f3w\u201c. Opisywa\u0142 je hr. Wiktor Ossoli\u0144ski. Groby te maj\u0105 form\u0119 nieregularn\u0105, a ka\u017cdy ob\u0142o\u017cony jest w ko\u0142o wielkiemi g\u0142azami kamiennemi; wewn\u0105trz od wierzchu s\u0105 drobne kamienie, ni\u017cej wi\u0119ksze, a w ko\u0144cu rodzaj kamiennej p\u0142yty, pod kt\u00f3r\u0105 spoczywa ko\u015bciotrup. Opr\u00f3cz tego, nad \u0142\u0105k\u0105, po\u015br\u00f3d brzozowego gaju jest znaczny nasyp a obok dwa mniejsze; wewn\u0105trz \u017cadnych nie zawieraj\u0105 szcz\u0105tk\u00f3w ludzkich. Przestrze\u0144 obecna ziemi dworskiej w K. zajmuje og\u00f3\u0142em 432 dziesi\u0119cin, w czem jest ogrod\u00f3w 5 dzies., 206 dzies. ziemi ornej, 45 dzies. \u0142\u0105k, 130 dzies. lasu, 30. dzies. brzozowego gaju, 6 dzies. zagajnika. W\u0142o\u015bcianie w po\u0142owie katolicy, w po\u0142owie dawni unici dzi\u015b prawos\u0142awni, posiadaj\u0105 489 dziesi\u0119cin roli, \u0142\u0105k i pastwisk. Osad we wsi jest 37, w kt\u00f3rych zamieszkuje 130 m\u0119\u017ccz. i 115 kobiet. M. H. T.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krupin,<\/b> niem. Krupinnen<\/i> 1.) pierwotnie Markowice<\/i>, Makwitz<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, st. p. Wieliczki, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zajmowana. R. 1561 Wawrzyniec von Halle, star. oleckowski, sprzedaje Paw\u0142owi i Sta\u0144kowi Markowiczom, braciom z Nied\u017awiedzkich, 4 w\u0142. boru na so\u0142ectwo, w\u0142\u00f3k\u0119 za 54 grz., celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 40 w\u0142., po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Wol\u0105<\/a> Markowiczow\u0105 czyli Markowskiemi<\/a> a miastem Margrabow\u0105. R. 1600 w K. mieszkaj\u0105 sami Polacy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 516. 2) K.,<\/b> wie\u015b, pow. \u0142ecki, na Mazurach pruskich, st. p. Prostki, od pocz\u0105tku przez osadnik\u00f3w polskich zaj\u0119ta, istnia\u0142a r. 1553. Siedzieli tu szla\u00adche\u00adt\u00adni Cie\u00adsiel\u00ads\u00adcy, Wil\u00adko\u00adw\u00adscy, Dul\u00adscy i inni. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Krupiny,<\/b> pow. \u0142ecki i olecki, ob. Krupin<\/i>.<\/p>\n

Krupniki,<\/b> wie\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, par. Choroszcza, niegdy\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 klasztoru dominikan\u00f3w w Choroszczy.<\/p>\n

Kruschinen<\/b> (niem.). wie\u015b, pow. wystrucki, st. p. Jodlauken.<\/p>\n

Krusinn<\/b> (niem.) al. Krusinnen<\/i>, dobra, pow. wystrucki, st. p. Wystru\u0107.<\/p>\n

Krusko,<\/b> jezioro ko\u0142o wsi Krusza, niedaleko Kolna, pow. kolne\u0144ski, dzi\u015b zwane Serafin. By\u0142o w XVI w. bardzo rybne i zaopatrywa\u0142o dalekie okolice w ryby. (Ob. \u015awi\u0119cicki, opis Mazowsza, Kwartal. K\u0142os\u00f3w). Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Krusza,<\/b> w\u015b, pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Turo\u015bl. Le\u017cy \u015br\u00f3d b\u0142ot rozleg\u0142ych i las\u00f3w, ma 56 dm. i 1049 mr. obszaru. W 1827 r. wie\u015b rz\u0105dowa mia\u0142a 26 dm., 172 mk. Wspomina t\u0119 wie\u015b \u015awi\u0119cicki (opis Mazowsza), i\u017c le\u017cy nad rz. t. n. (kwartal. K\u0142os\u00f3w, str. 110).<\/p>\n

Kruszewo,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, par. Choroszcza.<\/p>\n

Kruszewo<\/b> 1.) w\u015b, pow. p\u0142ocki, gm. Brwilno, par. Proboszczowice, nad rz. Wierzbic\u0105, odl. o 10 w. od P\u0142ocka, ma 15 dm., 101 mk., 509 mr. gruntu (504 mr. ornego). Dom modlitwy ewang. i m\u0142yn wodny. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. sierpecki, gm. \u017buromin, par. Chamsk, odl. o 29 w. od Sierpca, ma 5 dm., 81 mk., 70 mr. gruntu, 4 mr. nieu\u017c. 3.) K.,<\/b> kol. w\u0142o\u015bc., nad rz. Narew, pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Szczawin, par. Goworowo, ma mk. 346 i 956 mr. obszaru. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. mia\u0142a 33 dm., 164 mk. 4.) K.,<\/b> pow. mazowiecki, gm. Piszczaty, par. Kobylin. 5.) K.<\/b>–Brodowo<\/i>, K.<\/b>–Wypychy<\/i> i K.<\/b>–G\u0142\u0105\u00adby<\/i>, w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. ma\u00adzo\u00adwie\u00adcki, gm. i par. So\u00adko\u00ad\u0142y, o 9 w. od st. dr. \u017celaz. \u0141apy. W 1827 r. K.-Brodowo mia\u0142o 20 dm., 125 mk. K.-G\u0142\u0105\u00adby 30 dm., 245 mk. i K. probostwo (to samo co Wypychy?) 11 dm., 63 mk. Jestto dawne gnia\u00adz\u00addo ro\u00addu Kruszewskich; wspomn<\/span>ia<\/span>na w aktach z 1426 r. (Gloger). Folw. K.-G\u0142\u0105\u00adby (z osad\u0105 So\u00adko\u00ad\u0142y, wsiami: K.-Wy\u00adpy\u00adchy i No\u00adwo\u00adsio\u0142\u00adki-So\u00adko\u00ad\u0142y) rozleg\u0142y mr. 460: grunta orne i ogr. mr. 225, \u0142\u0105k mr. 67, lasu mr. 148, nieu\u017cytki i place mr. 11, bud. mur. 1, z drzewa 14; p\u0142odozmian 9-polowy. W\u015b K.-Wy\u00adpy\u00adchy os. 9, z grun. mr. 132; w\u015b No\u00adwo\u00adsio\u0142\u00adki-So\u00adko\u00ad\u0142y os. 15, z grun. mr. 39; osada So\u00adko\u00ad\u0142y os. 135, z grun. 114. 6.) K.<\/b> i K.<\/b>–Rudnik<\/i>, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Pruska, parafia Rajgr\u00f3d. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kruszewo<\/b> 1.). niem. Kruschewen<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. ko\u015bcierski, blisko traktu bitego chojnicko-ko\u015bcierskiego, w okolicy lesistej i piaszczystej. Obszaru liczy mr. 357, gbur. 2, katol. 33, dm. 3. Par. Lipusz, szko\u0142a i poczta Kalisz. Ostatni znany przywilej, nadany tej wsi 5 lipca 1766. 2.) K.,<\/b> w dok. Crusevo<\/i>, Crasauo<\/i>, nazywa\u0142a si\u0119 w\u015b przy mie\u015bcie Kamieniu w pow. z\u0142otowskim, kt\u00f3r\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119 \u015awi\u0119tope\u0142k r. 1236 nada\u0142 arcyb. Fulkonowi razem z wsi\u0105 Orle i Mochle. Obecnie pod t\u0105 nazw\u0105 nie jest znana. Ob. Perlbach, Pommer. Urkunden. 3.) K.,<\/b> niem. Krussewen<\/i>, dok. Kruschewen<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, st. p. Bia\u0142a, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1529 Pawe\u0142 Ozor odprzeda\u0142 po\u0142ow\u0119 swego dzia\u0142u i maj\u0105tku w Paw\u0142oczynach i Kruszewie, z przyzwoleniem Henryka Krosty (Kr\u00f6sten), burgrabi ja\u0144sborskiego. Miko\u0142ajowi, Markowi, Janowi, Wielis\u0142awowi i matce ich Katarzynie. Ob. K\u0119trz.: \u201eLudno\u015b\u0107 polska\u201c, str. 443. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kruszki,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Paw\u0142\u00f3wka, par. Przero\u015bl, odleg. 27 w. od Suwa\u0142k, ma 16 dm.; 158 mk.; w 1827 r. 12 dm., 89 mk.<\/p>\n

Krusznik,<\/b> w\u015b nad jez. t. n., pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Wigry, odl. 23 w. od Augustowa, 13 od Suwa\u0142k; ma 33 dm., 220 mk.; w 1827 r. 13 dm., 82 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krusznik,<\/b> jez. przy wsi t. n., pow. suwalski, nale\u017cy do grupy jezior otaczaj\u0105cych jez. Wigry<\/a>, od kt\u00f3rego oddziela je pas ziemi niemaj\u0105cy wiorsty szeroko\u015bci. Samo jezioro ma do 113 mr. obszaru, a g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 dochodzi 80 st\u00f3p. Brzegi p\u0142askie, niskie, bezle\u015bne. Jestto widocznie cz\u0119\u015b\u0107 dawnego jez. Wigry, utworzona skutkiem opadni\u0119cia poziomu jego w\u00f3d. Le\u017cy ono we wschodniej stronie jez. Wigry. Na po\u0142udnie o p\u00f3\u0142 wiorsty pod wsi\u0105 K. le\u017cy drugie jez. Mulaczyk<\/a>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kruszyniany,<\/b> w\u015b w pow. grodzie\u0144skim, o mil\u0119 od Krynek, dziedziczna imienia Krzyczewskich Tatar\u00f3w. Nada\u0142 j\u0105 kr\u00f3l Jan III Samuelowi Krzyczewskiemu, ich przodkowi, kt\u00f3ry, b\u0119d\u0105c rotmistrzem chor\u0105gwi tatarskiej, w bitwie pod Parkanami przyczyni\u0142 si\u0119 do ocalenia \u017cycia oswobodzicielowi Wiednia. Wdzi\u0119czny kr\u00f3l mianowa\u0142 go, pr\u00f3cz tego, pu\u0142kownikiem, i udaj\u0105c si\u0119 z Warszawy na sejm do Grodna r. 1688 wst\u0105pi\u0142 do Krzyczewskiego na obiad, a powracaj\u0105c z sejmu to\u017c samo uczyni\u0142. Wie\u015b, podzielona z czasem mi\u0119dzy potomk\u00f3w Samuela po mieczu i k\u0105dzieli, zamieni\u0142a si\u0119 w okolic\u0119 tatarsk\u0105; ale zosta\u0142y stare lipy, kt\u00f3re przy odwiedzinach kr\u00f3lewskich ocienia\u0142y dom m\u0119\u017cnego wojaka. Prawnucy za\u015b jego dot\u0105d z religijnem uszanowaniem zachowuj\u0105, prosty drewniany sto\u0142ek z por\u0119czami, na kt\u00f3rym siedzia\u0142 Jan III. Autentyczne dokumenta, pozosta\u0142e w r\u0119ku Krzyczewskich, s\u0105 dowodem ca\u0142ego tego zdarzenia.<\/p>\n

Kruta,<\/b> Kr\u0119ta<\/i>, prawy dop\u0142yw rz. Were\u015bni, wpadaj\u0105cej do Uszy.<\/p>\n

Krutinnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. z\u0105dzborski, ob. Krutyn<\/i>.<\/p>\n

Krutinner Fluss<\/b> (niem.), ob. Kruty\u0144ska struga<\/i>.<\/p>\n

Krutule,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. Szaki, odl. 26 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma 5 dm., 41 mk. Por. Gie\u0142gudyszki<\/a> dolne<\/i>.<\/p>\n

Krutyn,<\/b> niem. Krutinnen<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, nad strug\u0105 kruty\u0144sk\u0105, w okolicy lesistej, na polsko-pruskich Mazurach, st. p. Stara Ukta. W nowszym czasie filiponi z Rossyi zaludnili te puste knieje i kilka osad za\u0142o\u017cyli. R. 1839 Fryderyk Wilhelm IV, wtedy jeszcze nast\u0119pca tronu pruski, zwiedza\u0142 te osady.<\/p>\n

Kruty\u0144ska struga,<\/b> niem. Krutinner Fluss<\/i>, Krutting<\/i>, pocz\u0105tek bierze w jez. Beldan, pow. z\u0105dzborski, na polsko-pruskich Mazurach. Pocz\u0105tkowo p\u0142ynie w kierunku niemal po\u0142udniowym, liczne zakr\u0119ty czyni\u0105c, przy wsi ko\u015bcielnej Ukta przechodzi bity trakt ja\u0144sborsko-z\u0105dzborski, mija Wojnowo (Ekertsdorf), pod Rosoch\u0105 (Jagerswalde) zwraca si\u0119 ku p\u00f3\u0142nocy, oblewa Krutyn i uchodzi do jez. Mokre. D\u0142ugo\u015b\u0107 wynosi oko\u0142o 3 mile. Po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci p\u0142ynie przez wielkie bory i niema\u0142o jest u\u017cyteczn\u0105 do spuszczania drzewa, kt\u00f3re \u0142atwo potem przewo\u017c\u0105 lub sp\u0142awiaj\u0105 przez jez. Beldau do Rynu, sk\u0105d kana\u0142em taltowskim do Leca, W\u0119goborka, a nawet strug\u0105 W\u0119gorapi\u0105, a\u017c do Litwy. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kru\u017cmorgi,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Wy\u0142kowyszki, odl. 8 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 3 dm., 43 mk.<\/p>\n

Krykle,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Odl. 7 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 61 mk.<\/p>\n

Krykstanka,<\/b> Kryksztanka<\/i>, Kregzdautis<\/i>, Grygzdanka<\/i>, rzeczka, bierze pocz\u0105tek na wsch\u00f3d Krykstan w pow. w\u0142adys\u0142awowskim, p\u0142ynie ku zachodowi przez Krykstany, Kiepszty, Jokieliszki i pod Gieliczami wpada z praw. brzegu do Jotyi. D\u0142uga oko\u0142o 10 w. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Kryksztany,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Sereje. Odl. 45 w. od Sejn, ma 49 dm., 375 mk. W 1827 r. by\u0142y tu trzy oddzielne cz\u0119\u015bci: K. meneckie, K. stare i K. staro\u015bci\u0144skie, le\u017ca\u0142y w par. Miros\u0142aw i stanowi\u0142y w\u0142asn. rz\u0105dow\u0105. We wszystkich cz\u0119\u015bciach. by\u0142o 32 dm. i 230 mk.<\/p>\n

Kry\u0142atka,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. Odl. 19 w. od Augustowa, ma 18 dm., 119 mk. W 1827 r. 8 dm., 46 mk.<\/p>\n

Krynica,<\/b> w\u015b o 20 w. od Grodna, przy by\u0142ym trakcie handl. z Grodna do Wilna i Kowna.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krynica,<\/b> rz., dop\u0142yw \u0141utowni<\/a>, kt\u00f3ra z lewej strony do Narewki<\/a> uchodzi.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krynka,<\/b> ob. <\/i>Nietupa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Krynki,<\/b> mko, pow. grodzie\u0144ski, o 46 w. od Grodna, o 21 od Sok\u00f3\u0142ki, niedaleko rz. \u015awis\u0142oczy, ma zarz\u0105d 2-go okr. adm. i gm. kry\u0144skiej. Do okr\u0119gu adm. kry\u0144skiego nale\u017cy 5 gmin: kry\u0144ska, indurska, wielko- i ma\u0142obrzostowicka, ho\u0142y\u0144ska. R. 1878 K. mia\u0142y 3336 mk., w tem 2823 izrael. Parafialny ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. \u015a. Anny, z drzewa wzniesiony 1522 r. przez kr\u00f3la Zygmunta. Parafia katol. dekanatu grodzie\u0144skiego: dusz 4753 w pow. grodzie\u0144skim i sok\u00f3lskim. Tu kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o na pro\u015bby usilne Zygmunta Kiejstutowicza w. ksi\u0105\u017c\u0119cia litews., zjechawszy po sko\u0144czonych \u0142owach w puszczy bia\u0142owieskiej w pocz\u0105tkach marca r. 1434, odnowi\u0142 jedno\u015b\u0107 Litwy z Koron\u0105 i w\u0119z\u0142em j\u0105 utwierdzi\u0142. Zygmunt, kt\u00f3ry mu ze wszystkimi pra\u0142atami i panami litewskimi zabieg\u0142 drog\u0119 w Krynkach, najwi\u0119ksz\u0105 mu cze\u015b\u0107, jako dobrodziejowi swemu, oddaj\u0105c przy z\u0142o\u017ceniu bogatych podarunk\u00f3w, b\u0142aga\u0142, \u017ceby kr\u00f3l g\u0142\u0119biej do Litwy i zapewne do jej stolicy pojecha\u0142; ale Jagie\u0142\u0142o nie da\u0142 si\u0119 uprosi\u0107, b\u0105d\u017a dla podesz\u0142ych lat, b\u0105d\u017a dla nie ustalonej spokojno\u015bci zupe\u0142nie w tym kraju od Swidrygaj\u0142\u0142y. Uk\u0142ady jednak zamierzone wszystkie przysz\u0142y do skutku. Stan\u0119\u0142o naprz\u00f3d, znowu wieczne zjednoczenie obu narod\u00f3w, kt\u00f3re Zygmunt w osobnym przywileju W Grodnie t. r. pod jego i 39 baron\u00f3w i bojar\u00f3w litewskich piecz\u0119ciami danym utwierdzi\u0142. Poczem Jagie\u0142\u0142o uzna\u0142 i og\u0142osi\u0142 Zygmunta prawdziwym wielkim ksi\u0105\u017c\u0119ciem litewskim, pod zwierzchno\u015bci\u0105 swoj\u0105. Nadto Zygmunt na wstawienie si\u0119 kr\u00f3la, podobnie\u017c w tym samym czasie, potwierdzi\u0142 prawa i swobody litewskie. Kr\u00f3l po za\u0142atwieniu tak wa\u017cnego dzie\u0142a, wr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z Krynek do Polski, i wprost do Lublina pojecha\u0142. Za drugiej wojny szwedzkiej, Karol XII, chc\u0105c ubiedz Augusta II w zimie r. 1706 w Grodnie z wojskiem swem le\u017ce maj\u0105cego, gdy wysilonym pochodem \u015bpieszy\u0142 z Polski do Litwy, tu w Krynkach we 12 godzin 7 mil z Zab\u0142udowa uszed\u0142szy z g\u0142\u00f3wnym korpusem, d. 12 stycznia t. r. stan\u0105\u0142. Wszystkie domy miasteczka zostawiwszy chorym \u017co\u0142nierzom, sam z ca\u0142em wojskiem pomimo zimna przez jeden dzie\u0144 i dwie nocy le\u017ca\u0142 obozem pod sza\u0142asami.<\/p>\n

Kry\u017cbork,<\/b> po niem. Kreutzburg<\/i>, po \u0142otew. Kry\u017cborga<\/i>, w dawnych \u0142aci\u0144skich kronikach Cruceborch<\/i>, zamek starodawny i dobra rozleg\u0142e tudzie\u017c mko prywatne w Inflantach polskich, powiecie dyneburskim, o mil 12 od Dyneburga w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim, pod 56\u00b0 31′ p\u0142n. szer. i 43\u00b0 31′ wsch. d\u0142g. geogr., na praw. brzegu D\u017awiny po\u0142o\u017cone, stanowi\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 bar. Korf\u00adfa przydomku Schmy\u00adsing, pisz\u0105cego si\u0119 wszak\u017ce zwykle Korff-Kreutzburg. Zamek starodawny i okaza\u0142y wznosi si\u0119 na miejscu przez biskupa ryskiego Miko\u0142aja I w r. 1237 wzniesionego grodu Czeutzburg, zwanego przez dawnych \u0142otysz\u00f3w Krystziejmies-pile<\/i>. W pobli\u017cu zamku 1849 r. niezr\u0119cznie zmodernizowanego, znajduje si\u0119 wspania\u0142y zb\u00f3r protestancki murowany, w pi\u0119knym stylu gotyckim. Zamek ten podczas wojny inflanckiej r. 1577 opanowany zosta\u0142 przez cara Iwana Wasilewicza. Pod Krejcburgiem do\u015bcign\u0105\u0142 r. 1626 Aleksander G\u0105siewski uchodz\u0105cego z pod Liksny szwedzkiego genera\u0142a Horna, kt\u00f3ry, po\u0142\u0105czywszy si\u0119 z kr\u00f3lem Gustawem Adolfem, stan\u0105\u0142 do bitwy; lecz i G\u0105siewskiemu przyby\u0142 na pomoc Lew Sapieha, hetman w. litew. Szwedzi usi\u0142owali przeprawi\u0107 si\u0119 przez rzek\u0119, za kt\u00f3r\u0105 wojsko rzpltej uszykowane do boju sta\u0142o; gdy za\u015b pod Gustawem Adolfem konia ubito, cofn\u0119li si\u0119 Szwedzi do zamku Dahlen, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce przez Polak\u00f3w opanowany zosta\u0142. K. od r. 1585 dziedzicz\u0105 Korffowie. Ta polsko-inflancka ga\u0142\u0105\u017a Korff\u00f3w na Kry\u017cborku pochodzi od Miko\u0142aja, dziedzica Preekuln w Kurlandyi, kt\u00f3remu w r. 1585 kr\u00f3l Stefan Batory zamek Kry\u017cbork (Kreutzburg) jure feudi<\/i> nada\u0142 wieczy\u015bcie. Przywilej ten Zygmunt III zatwierdzi\u0142 w r. 1589. Dom ten zawsze by\u0142 wiernym rzpliej i dot\u0105d przechowuje cenne pami\u0105tki po kr\u00f3lu Stefanie Batorym. W r. 1632 Nicolaus Korff dictus de Schmysing by\u0142 pos\u0142em ziemi inflanckiej na sejm. Za Jana Kazimierza Korffowie kry\u017cborscy ws\u0142awili si\u0119 w wojennych sprawach, a mianowicie Miko\u0142aj, natenczas wojewoda wende\u0144ski i Wilhelm starosta orle\u0144ski; ostatni walecznie broni\u0142 Smole\u0144ska. Na pocz\u0105tku XVIII w. dw\u00f3ch z rz\u0119du Korff\u00f3w kry\u017cborskich posiada\u0142o ststwo rze\u017cyckie, najprz\u00f3d Miko\u0142aj, a potem syn jego Zygmunt. Dobra kry\u017cborskie, niezwykle rozleg\u0142e, ci\u0105gn\u0105 si\u0119 nad praw. brzegiem D\u017awiny od stacyi Carogr\u00f3d wzd\u0142u\u017c kolei \u017celaznej rysko-dyneburskiej a\u017c dwie mile za stacy\u0105 kry\u017cborsk\u0105, na przestrzeni mil kilkunastu. To te\u017c stacye kolei Liwenhof, Treppenhof i Kreutzburg (o 4 w. od Jakobsztatu, o 83 w. od Dyneburga), le\u017c\u0105 na ziemi kry\u017cborskiej, a i stacya Carogr\u00f3d niemal przytyka do folwarku Szlossberg, wchodz\u0105cego w sk\u0142ad kry\u017cborskiej maj\u0119tno\u015bci Liwenhof. Mko Kreutzburg liczy obecnie mk. p\u0142ci obojga 1415 i 276 dom\u00f3w. K. posiada kaplic\u0119 rzym.-katol., wspomniany ju\u017c wy\u017cej wspania\u0142y zb\u00f3r protestancki, 3 \u017cydowskie domy modlitwy, szpital, stacy\u0105, pocztow\u0105, stacy\u0105 kolei \u017celaznej rysko-dyneburskiej, gorzelni\u0119 i browar piwny. W obr\u0119bie d\u00f3br kry\u017cborskich le\u017cy jeszcze druga prywatna mie\u015bcina niedaleko uj\u015bcia Ewikszty do D\u017awiny. Po polsku nazywaj\u0105 j\u0105 G\u0142azmank\u0105, po niem. Trentelberg. Ta mie\u015bcina r\u00f3wnie\u017c jak K. zaludnion\u0105 jest wy\u0142\u0105cznie przez ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 \u017cyd\u00f3w, o kt\u00f3rych powszechnie ale b\u0142\u0119dnie utrzymuj\u0105, \u017ce zajmuj\u0105 si\u0119 rolnictwem i z niego si\u0119 utrzymuj\u0105. Ca\u0142e wewn\u0119trzne urz\u0105dzenie dom\u00f3w i dziedzi\u0144c\u00f3w jest tego rodzaju, \u017ce nie mo\u017cna przypu\u015bci\u0107, aby mieszka\u0144cy czem innem jak handlem mogli si\u0119 zajmowa\u0107. Ludno\u015b\u0107 wiejska w rozleg\u0142ych dobrach kry\u017cborskich sk\u0142ada si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z \u0142otysz\u00f3w. Z nich wszak\u017ce nie wszyscy s\u0105 wyznania katolickiego. Pomi\u0119dzy niemi licz\u0105 \u2154 lutr\u00f3w. Ostatnia okoliczno\u015b\u0107 bezw\u0105tpienia by\u0142a powodem, \u017ce akademik petersburski Piotr K\u00f6ppen, na swojej etnograficznej karcie, b\u0142\u0119dnie w tej okolicy umie\u015bci\u0142 kilka tysi\u0119cy est\u00f3w. B\u0142\u0105d ten powsta\u0142 oczywi\u015bcie z niedok\u0142adnych statystycznych wiadomo\u015bci, jakie podaj\u0105 miejscowi urz\u0119dnicy rossyjscy. Oznaczaj\u0105 oni zwykle wyrazem \u201e\u0142atysz\u201c \u0142otysz\u00f3w katolickich, protestanckich za\u015b zowi\u0105, \u201eczuchna\u201c, kt\u00f3ry to wyraz z nazw\u0105 czud, fin, est jednoznaczne zdaje si\u0119 mie\u0107 znaczenie. Protestanccy \u0142otysze w dobrach krzy\u017cborskich stanowi\u0105 os\u00f3bn\u0105 parafi\u0105 protestanck\u0105, maj\u0105c\u0105 sw\u00f3j zb\u00f3r w samym K. Ci za\u015b co s\u0105 wyznania rzymsko-katolickiego, tworz\u0105 parafi\u0105 liwenhofsk\u0105, wchodz\u0105c\u0105 w sk\u0142ad dekanatu Dyneburga ni\u017cszego, i posiadaj\u0105 okaza\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Liwenhofie. G. M.<\/i><\/p>\n

Krzemianka,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Jeleniewo, odl. 11 w. od Suwa\u0142k, ma 21 dm., 158 mk. W 1827 w\u015b rz\u0105d., 16 dm., 115 mk.<\/p>\n

Krzemianka,<\/b> rz., dop\u0142yw Supra\u015bli z prawej strony.<\/p>\n

Krzemienica,<\/b> rz., dop\u0142yw Zelwy, przyjmuje Marcin\u00f3wk\u0119.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzemieniucha,<\/b> al. Krzemionka, najwy\u017csza g\u00f3ra w okolicy Suwa\u0142k, w stronie p\u00f3\u0142nocno-zachodniej, o jakie 10 wiorst od tego\u017c miasta, na polach wsi \u017bywa Woda<\/a>. Wznosi si\u0119 na 1000 st\u00f3p nad poziom morza. Wida\u0107 j\u0105 nietylko z miasta, ale na dwie mile i dalej w oko\u0142o. Jest to w\u0142a\u015bciwie pasmo pag\u00f3rk\u00f3w nagich, \u017cwirowatych, kamienistych. Patrz\u0105c z Suwa\u0142k, wida\u0107 cztery wierzcho\u0142ki, jeden od drugiego coraz wy\u017csze. Z tej g\u00f3ry widok na okolic\u0119 i m. Suwa\u0142ki bardzo \u0142adny.<\/p>\n

Krzemie\u0144,<\/b> w\u015b, pow. bielski, gub. grodz., nad Bugiem, niegdy\u015b st. poczt. za Stanis\u0142awa Augusta. Por. Granne<\/a><\/i>.<\/p>\n

Krzewin<\/b> 1.) w\u015b, pow. radomski, gm. i par. Radom, od Radomia 7 w.; gruntu mr. 161; 9 dm., 47 mk. 2.) K.<\/b> al. Spajsznie<\/i>, os. i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Lejpuny, par. Liszkowo; odl. 45 w. od Sejn; ma 10 dm., 52 mk. Roku 1876 folw. mia\u0142 1525 mr. rozl.<\/p>\n

Krzisahnen<\/b> (niem.), powiat lecki, ob. Krzy\u017cany<\/i>.<\/p>\n

Krziseffken<\/b> (niem.), ob. Krzy\u017cewko<\/i>.<\/p>\n

Krzisoewen<\/b> (niem.), ob. Krzy\u017cewo<\/i>.<\/p>\n

Krziwen<\/b> (niem.). ob. Krzywe<\/i>.<\/p>\n

Krzyczew,<\/b> nad rz. Bugiem w\u015b i folw., pow. konstantynowski, gm. Bohuka\u0142y, par. Pratulin i Krzyczew, poczta Terespol. W 1827 r. by\u0142o tu 38 dm., 337 mk.; dzi\u015b 46 dm., 379 mk. Jest tu cerkiew parafialna, niewiadomej erekcyi, drewniana; w 1683 r. na miejscu dawnej wzniesiono now\u0105. Na terytoryum K. wzniesiono nowy fort twierdzy Brze\u015b\u0107 Litewski, na lewym brzegu Bugu, na p\u00f3\u0142noc od linii drogi \u017celaz. terespolskiej. Ziemia piaszczysta, w lata mokre tylko urodzajna, \u0142\u0105ki nadrzeczne tylko podczas wylewu Bugu daj\u0105 dobre rezultaty. K. nale\u017ca\u0142 w ko\u0144cu zesz\u0142ego wieku do wi\u0119kszych d\u00f3br Pratulin i by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105, hr. Mos\u00adtow\u00adskich. Naby\u0142 je od p. Szy\u00adma\u00adnow\u00adskiej z domu Mos\u00adtow\u00adskiej, Je\u00adrzy Dra\u00admi\u0144\u00adski; w posagu za Zo\u00adfi\u0105 Dra\u00admi\u0144\u00adsk\u0105 przesz\u0142y do Mi\u00adcha\u00ad\u0142a Bo\u00adgu\u00ads\u00ad\u0142aw\u00adskie\u00adgo, od kt\u00f3rego naby\u0142 je baron Br\u00fcningk; obecny w\u0142a\u015bciciel Ku\u00adczew\u00adski Ka\u00adzi\u00admierz. Znajduje si\u0119 tu \u0142adny ogr\u00f3d angielski z wynios\u0142emi aleami lipowemi. Dom murowany frontem do rz. Bugu zwr\u00f3cony; dwa budynki murowane. z kt\u00f3rych jeden do dzi\u015b nazywany jest lamusem, a drugi skarbcem; stylem swoim zdradzaj\u0105 dawn\u0105 budow\u0119. W lesie nale\u017c\u0105cym do Krzyczewa, nazwanym Kurhanki, znajduj\u0105 si\u0119 dwie olbrzymie mogi\u0142y czyli kurhany; lud tamtejszy utrzymuje, \u017ce one kryj\u0105 zw\u0142oki w wojnach ze Szwedami poleg\u0142ych. Nikt dotychczas, dla przekonania si\u0119 co owe kurhany zawieraj\u0105, takowych nie rozkopywa\u0142. Folw. K. z attynency\u0105 \u0141any rozleg\u0142y mr. 1282: grunta orne i ogrody mr. 545. \u0142\u0105k mr. 221, pastwisk mr. 210, lasu mr. 193. nieu\u017cytki i place mr. 113, bud. mur. 4, z drzewa 20; p\u0142odozmian 8-polowy; 8 jezi\u00f3r zajmuje mr. 103; w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach s\u0105 pok\u0142ady torfu i kamienia wapiennego. W\u015b K. osad 55, z gruntem mr. 825.<\/p>\n

Krzyczew<\/b>, rus. Kryczew<\/i>, miasteczko prywatne, do\u015b\u0107 handlowe, w pow. czerykowskim, na praw. brzegu rz. So\u017cu, po obu stronach rzeczki Krzyczewatki po\u0142o\u017cone, o 4 mile od Czerykowa a o 15 od Mohilewa odleg\u0142e. Wed\u0142ug dawnego podania na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko swoje otrzyma\u0107 mia\u0142o przed przyj\u0119ciem wiary chrze\u015bcia\u0144skiej od g\u0142osu czyli krzyku, kt\u00f3ry da\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 z nieba mieszka\u0144com zebranym na jednej z s\u0105siednich g\u00f3r i pal\u0105cym ofiary bogom. (Por. Krzyk<\/i>). Wypadek ten, jak g\u0142osi tradycya, mia\u0142 ich sk\u0142oni\u0107 nawet do porzucenia poga\u0144stwa. Na pami\u0105tk\u0119 za\u015b tego zdarzenia wystawiony by\u0142 na tem miejscu klasztor p. wez. Wniebowzi\u0119cia Panny Maryi, zamieniony nast\u0119pnie na ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny, dot\u0105d istniej\u0105cy. K. nale\u017ca\u0142 dawniej do wielk. ksi\u0119stwa smole\u0144skiego kiedy za\u015b zosta\u0142 zaj\u0119ty przez Litw\u0119, Kazimierz. w. ks. litewski, ust\u0105pi\u0142 go w r. 1440 Lingwenisowi, synowi Semena a wnukowi Olgierda, wraz z miastem M\u015bcis\u0142awiem, podobnie\u017c do Smole\u0144ska nale\u017c\u0105cem. W r. 1507 podczas napadu Micha\u0142a Gli\u0144skiego, walne nad nim odni\u00f3s\u0142 zwyci\u0119stwo pod tem miastem Stanis\u0142aw Kiszka, hetman polny litewski, chocia\u017c K. by\u0142 wtedy przez wojska zniszczony i spalony. W nast\u0119pnym roku oba wojska ruskie i litewskie znowu zaci\u0119t\u0105 walk\u0119 tu stoczy\u0142y, przyczem s\u0105siednie wsie wiele ucierpia\u0142y. W roku 1514, kiedy Litwa oblega\u0142a Micis\u0142aw, w kt\u00f3rym na\u00f3wczas panowa\u0142 Micha\u0142, jeden z licznych Gedymina potomk\u00f3w, mieszczanie krzyczewscy poddali si\u0119 wielkiemu ksi\u0119ciu moskiewskiemu. W rok potem z\u0142o\u017cyli znowu przysi\u0119g\u0119 na wierno\u015b\u0107 Zygmuntowi I, kr\u00f3lowi polskiemu. W r. 1535 wojewoda Bazyli Szujski spali\u0142 do szcz\u0119tu to miasto; odbudowa\u0142o si\u0119 atoli potem \u0142atwo i obdarzone b\u0119d\u0105c licznemi przywilejami kr\u00f3l\u00f3w, nadane prawem niemieckiem, szczeg\u00f3lnie za W\u0142adys\u0142awa IV w latach 1634 i 37 rozmaite otrzyma\u0142o swobody, mia\u0142o wyznaczone jarmarki, uwolnienia od op\u0142at, danin i t. p.; co p\u00f3\u017aniej potwierdzali Jan Kazimierz w r. 1650 i nast\u0119pni monarchowie. Starostwo tutejsze, za\u0142o\u017cone przez Lingwenis\u00f3w, po wyga\u015bnieniu tych\u017ce w r. 1550 przesz\u0142o na w\u0142asno\u015b\u0107 wielkich ksi\u0105\u017c\u0105t litewskich, kt\u00f3rzy z ramienia swego wyznaczali rz\u0105dc\u00f3w. Po po\u0142\u0105czeniu Litwy z Polsk\u0105, K. oddawano w czasowe lub do\u017cywotnie posiadanie rozmaitym panom obu kraj\u00f3w. Tak dzier\u017cawcami jego byli ksi\u0105\u017c\u0119ta So\u0142omereccy, \u0141ukomscy, Pacowie, Radziwi\u0142\u0142owie, w ko\u0144cu Mniszkowie. Po upadku rzpltej, gdy K. przy\u0142\u0105czony zosta\u0142 do Rossyi, starostwo przesz\u0142o na skarb. miasto za\u015b zosta\u0142o dziedzicznem ksi\u0119cia Potemkina. Na wysokiej g\u00f3rze nad rzek\u0105 So\u017c sta\u0142 tu niegdy\u015b obszerny zamek. otoczony g\u0142\u0119bokim rowem, nape\u0142nionym wod\u0105, przez kt\u00f3r\u0105 rzucony by\u0142 most zwodzony na \u0142a\u0144cuchach. Dot\u0105d s\u0105 jeszcze \u015blady podziemnych kurytarzy i mieszka\u0144, teraz wznosi si\u0119 tam ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny p. t. \u015bw. Miko\u0142aja. Za czas\u00f3w rz\u0105du polskiego w zamku tym osadzano wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych i szla\u00adch\u00adt\u0119 wykraczaj\u0105c\u0105 przeciwko prawom. Do ostatnich wspomnie\u0144 K. nale\u017cy, i\u017c tu za Jana Kazimierza zasz\u0142a bitwa w r. 1664 pomi\u0119dzy wojskiem dowodzonem przez kr\u00f3la, a rossyjskiem pod wodz\u0105 ksi\u0119cia Czerkaskiego. W czasie kampanii ze Szwedami, Piotr Wielki sta\u0142 obozem nad rz. So\u017c na \u0142\u0105ce, dot\u0105d na t\u0119 pami\u0105tk\u0119 nazywan\u0105 Piotrow\u0105 \u0142\u0105k\u0105, na kt\u00f3rej mieszka\u0144cy K. w dzie\u0144 \u015bw. Tr\u00f3jcy corocznie zbieraj\u0105 si\u0119, urz\u0105dzaj\u0105c rozmaite zabawy i igrzyska. W tym\u017ce samym 1703 r. Karol XII po kl\u0119sce pod Po\u0142taw\u0105, cofaj\u0105c si\u0119 przez rzek\u0119 So\u017c, chwilowo bawi\u0142 w mie\u015bcie. Obecnie K. posiada przesz\u0142o 6000 mk., 5 cerkwi prawos\u0142awnych i jeden ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymsko-katolicki. Parafia katol. dekan. czeryk.-czausowskiego, w\u0142a\u015bciwie filia par. czerykowskiej, ma 411 dusz. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Niepokalanego Pocz\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Panny Maryi, z muru wzniesiony 1855 r. kosztem Ste\u00adfa\u00adna Ho\u00ad\u0142y\u0144\u00adskie\u00adgo (na miejscu poprzedniego, kt\u00f3ry jeszcze Bona 1620 zbudowa\u0107 kaza\u0142a), a kosztem Win\u00adcen\u00adte\u00adgo Ho\u00ad\u0142y\u0144\u00adskie\u00adgo 1874 r. wyko\u0144czony w czystym gotyckim stylu. Jedn\u0119 z cerkwi, pod wezwaniem \u015b. Eliasza, fundowa\u0142 tu Kazimierz Jagiello\u0144czyk na pami\u0105tk\u0119 ocalenia od \u015bmierci ton\u0105cej swej \u017cony. Czyt. \u201eTyg. illust.\u201c 1872 Nr. 248. Por. Czeryk\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzymek<\/b> al. Zatyki<\/i><\/a>, niem. Satticken<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, od dawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta, istnia\u0142a ju\u017c 1567 r. R. 1600 mieszkaj\u0105 tu sami Polacy. (K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 524). K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Krzysewen<\/b> (niem.), ob. Krzy\u017cewo<\/i> i Krzy\u017c\u00f3wko<\/i>.<\/p>\n

Krzysoewken<\/b> (niem.), ob. Krzy\u017cewko<\/i>.<\/p>\n

Krzysowken<\/b> (niem.), ob. Krzy\u017c\u00f3wko<\/i>.<\/p>\n

Krzyszewki,<\/b> Krzyszewo<\/i>, pow. olecki, ob. pod Krzy\u017c<\/i>… [Krzy\u017cewo]<\/span><\/p>\n

Krzyszpork,<\/b> ob. Kry\u017cbork<\/i>, Kiszpork<\/i>.<\/p>\n

Krzywa<\/b> 1.) w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Jan\u00f3w, par. Ludwin\u00f3w, odl. 8 w. od Kalwaryi. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. ma 25 dm., 210 mk., obecnie 32 dm., 209 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya, odl. 2 w. od Kalwaryi. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. ma 20 dm., 185 mk., obecnie 22 dm., 246 mk.<\/p>\n

Krzywa,<\/b> osada w pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adkim. Posiada fabryk\u0119 maszyn i odlew\u00f3w A. \u015awi\u0119\u00adci\u00adc\u00adkie\u00adgo i Wie\u00adczo\u00adr\u00adka, kt\u00f3rej produkcya roczna 1879 wynios\u0142a 60000 rs.<\/p>\n

Krzywa struga,<\/b> ob. Krzywa wie\u015b<\/i>.<\/p>\n

Krzywa wie\u015b,<\/b> dawniej te\u017c Krzywa struga<\/i>, niem. Krummfliess<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. z\u0142otowski, przy granicy pow. cz\u0142u\u00adchow\u00adskiego i Pomeranii. Obszaru liczy mr. 5065, bud. 174, dm. 66, katol. 4, ew. 531. Parafia Radownica, szko\u0142a w miejscu, poczta Lendyczek. K. nale\u017ca\u0142a dawniej do obszernego klucza d\u00f3br radownickich. Zaraz przy wsi ci\u0105gnie si\u0119 szereg wzg\u00f3rz piaszczystych, z kt\u00f3rych ostatnie znacznie jest wy\u017csze. Tu, powiadaj\u0105, za dawnych czas\u00f3w przyprowadzono czarownic\u0119 na stos. Biedna g\u0142o\u015bno wyznawa\u0142a swoj\u0119 niewinno\u015b\u0107. Kiedy ju\u017c p\u0142omie\u0144 j\u0105 zajmowa\u0142, s\u0142yszeli, jak Boga prosi\u0142a, \u017ceby znak jaki uczyni\u0142 jej niewinno\u015bci. I ot\u00f3\u017c, skoro tylko stos si\u0119 wypali\u0142, pokaza\u0142a si\u0119 nagle ro\u015blina nieznana, bardzo cudowna, o kt\u00f3rej wszyscy opowiadali, \u017ce od wielu set lat ani si\u0119 powi\u0119ksza\u0142a, ani uros\u0142a. Ob. Tettau i Temme, Sagen aus Ost- und West-Preussen, str. 233. W K. znajdowa\u0142 si\u0119 oddawna ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny, katolicki, przy\u0142\u0105czony do Radownicy, budowany z drzewa, patronatu prywatnego. W nim o\u0142tarz jeden, ambona i \u0142awek 12 stanowi\u0142y ca\u0142\u0105 ozdob\u0119. Do takiego ub\u00f3stwa doszed\u0142 w r\u0119ku inowierc\u00f3w niemieckich, kt\u00f3rzy go przez d\u0142ugie czasy posiadali. Dopiero w r. 1722 napowr\u00f3t oddany zosta\u0142 katolikom. Oko\u0142o r. 1766 nabo\u017ce\u0144stwo rzadko si\u0119 tylko odprawia\u0142o, a ko\u015bcio\u0142ek by\u0142 ju\u017c bardzo nadw\u0105tlony. Na cmentarzu chowali si\u0119 wbrew \u00f3wczesnemu pa\u0144stwowemu prawu g\u0142o\u015bno z uroczysto\u015bci\u0105 luteranie. Dla prob. przeznaczona by\u0142a w K. jedna w\u0142\u00f3ka roli, od kt\u00f3rej Mich. Wendland i Jak. Dreys p\u0142acili ka\u017cdy po 7 tal. Szk\u00f3\u0142ka tak\u017ce wtedy istnia\u0142a. Po okupacyi ko\u015bci\u00f3\u0142 w K. zupe\u0142nie zaniedbano a na jego miejscu wzniesiono p\u00f3\u017aniej zb\u00f3r luterski, kt\u00f3ry dot\u0105d istnieje, przy\u0142\u0105czony jako filia do Lendyczka. Ob. Utracone ko\u015bcio\u0142y w dyec. che\u0142m., str. 296, Schmitt: der Kreis Flatow, str. 290. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Krzywa\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kopciowo, par. Miros\u0142aw. Odl. 37 w. od Sejn. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 6 dm., 43 mk., obecnie 9 dm., 95 mk.<\/p>\n

Krzywe<\/b> 1.) w\u015b, pow. krasnostawski, gm. i par. \u0141opiennik. W 1827 r. 36 dm., 215 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. K. z wsiami K., Majdan Krzywski i Olszanka, od Trawnik w. 10, od rz. Wieprza w. 6. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 1019: grunta orne i ogrody mr. 528, \u0142\u0105k mr. 47, pastwisk mr. 1, wody mr. 3, lasu mr. 393, nieu\u017cytki i place mr. 42, bud. mur. 3, z drzewa 11, p\u0142odozmian 9-polowy; pok\u0142ady kamienia wapiennego i budulcowego. W\u015b K. os. 51, z grunt mr. 626; w\u015b Majdan Krzywski os. 32, z gruntem mr. 473; w\u015b Olszanka os. 17, z grunt mr. 189. 2.) K.,<\/b> w\u015b i os. le\u015bna, nad jez. t. n., pow. suwalski, gm. Huta, par. Suwa\u0142ki, odl. 5 w. od Suwa\u0142k. W\u015b ma 42 dm., 318 mk.; os. le\u015bna 1 dom, 10 mk.<\/p>\n

<\/a>Krzywe<\/b> 1.) niem. Krzywen<\/i>, Krziwen<\/i>, w dok. Schriffen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta. R. 1439 Oswald von Holzapfel, w\u00f3jt \u0142ecki, nadaje Sta\u0144kowi B\u00f6setag w\u0142\u00f3k 30 na prawie magd. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska str. 449. 2.) K.<\/b> lit. A i B, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Pisanica. 3.) Alt-<\/i> lub Gross<\/i>–K.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Nowe Juchy. 4.) Klein<\/i>–K.<\/b> al. W\u00f3lka<\/i>, w\u015b tam\u017ce. 5.) K.,<\/b> niem. Krziwen<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, st. poczt. G\u0105ski, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zajmowana; istnia\u0142a ju\u017c r. 1562. R. 1563 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce Maciej Lipi\u0144ski i Jakub D\u0105browski, so\u0142tysi w K., nabyli 5 w\u0142. so\u0142eckich i 51 w\u0142. osadzili dannikami. Ksi\u0105\u017c\u0119 teraz dopiero wystawia przywilej i nadaje prawo che\u0142mi\u0144skie. Ob. K\u0119trz. Ludno\u015b\u0107 polska, str. 518. 6.) K.<\/b> Ma\u0142e<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski na Mazurach pruskich. R. 1566 posiada tu Pa\u00adwe\u0142 Wierz\u00adbi\u0144\u00adski 3 w\u0142\u00f3ki i karczm\u0119. 7.) K.<\/b> Stare<\/i>, niem. Krziwen<\/i>, Krummensee<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, od dawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105, zamieszkiwana. R. 1472 Wit von Gich, komtur brandenburski, nadaje Jakubowi Bartnikowi, Stanis\u0142awowi i Janowi, braciom, oraz Buczkowi, Jakubowi i Walterowi 15 w\u0142. na prawie magdeb. nad jeziorem Krzywi\u0142 (Krummensee) [Por. <\/span>Krzywianka<\/a>] z obowi\u0105zkiem jednej s\u0142u\u017cby zbrojnej. R. 1475 Jan von Tiefen, wielki komtur, nadaje Jakubowi, Ma\u0107kowi, Sta\u0144kowi, Rutkowi, Buczkowi, Sta\u0144kowi i Jakubowi na prawie magdeb. 15 w\u0142. z obowi\u0105zkiem 1 s\u0142u\u017cby zbrojnej. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 499. 8.) K.,<\/b> niem. Krummendorf<\/i>, dok. Kromenitze<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, R. 1437 mieszka\u0144cy pe\u0142nili w wojnie 6 s\u0142u\u017cb; r. 1698 ma sam\u0105 tylko polsk\u0105 ludno\u015b\u0107. Czyt. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska. str. 416. 9.) K.,<\/b> dobra, pow. lecki, st. poczt. Neuhof. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzywe,<\/b> jezioro w pow. suwalskim, o 3 w. od Suwa\u0142k, w stronie wschodniej, przy wsi t. n. Ma brzegi niskie, od wschodu lesiste; na brzegach wsie: Nowa Huta i Krzywe, w pobli\u017cu 6 ma\u0142ych jezi\u00f3r, po\u0142\u0105czonych strumieniem z jeziorem Leszczewo [Powinno by\u0107: Pierty.]<\/span>, tworz\u0105cym cz\u0119\u015b\u0107 systemu wodnego jez. Wigry. Ma 50 mr. obszaru i do 30 st\u00f3p g\u0142\u0119b. Na jeziorze K. i 9 s\u0105siednich zaprowadzona przez rz\u0105d systematyczna hodowla ryb. [Por. <\/i><\/span>Krzywiec<\/a><\/i>.] 2.) K.,<\/b> jez. w pow. suwalskim, o 1 w. na p\u0142d. od os. Przero\u015bli, przy wsi Krzywulka. D\u0142ugie na 1\u00bd w., szerokie 200 do 300 s\u0105\u017cni, g\u0142\u0119bokie do 30 st\u00f3p; brzegi wzg\u00f3rkowate. Stanowi jedno z ogniw \u0142a\u0144cucha jezi\u00f3r ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 od Filipowa ku Przero\u015bli i po za granic\u0119 od Prus; stanowi\u0105 go jeziora: Bia\u0142e, Przystajnie, Krzywe i Ko\u015bcielne, po\u0142\u0105czone z sob\u0105 kr\u00f3tkimi naturalnymi kana\u0142ami, tudzie\u017c z drugim s\u0105siednim \u0142a\u0144cuchem jezi\u00f3r od Filipowa id\u0105cych, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnem jest Rospuda [B\u0142\u0105d, Rospuda nie \u0142\u0105czy si\u0119 z tymi jeziorami.]<\/span>. Po\u015bredniem ogniwem jest jezioro Czostk\u00f3w<\/a>, z kt\u00f3rego wyp\u0142ywa Krywulka, wpadaj\u0105ca do jeziora Krzywe. [Por. jez. Krzywulka<\/a><\/i> (2) i rzeka Krzywulka<\/a><\/i> (2).]<\/span> 3.) K.,<\/b> jez. w pow. augustowskim, na zach. [Powinno by\u0107: na wsch\u00f3d.]<\/span> od Augustowa, pomi\u0119dzy jeziorem Paniewo i Mokaszewo [Mikaszewo]<\/span>, stanowi cz\u0119\u015b\u0107 systemu wodnego K<\/span>ana\u0142u A<\/span>ugustowskiego<\/a>, brzeg po\u0142udniowy lesisty. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Krzywe,<\/b> niem. Krummenfliess<\/i>, strumie\u0144, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach. Oko\u0142o r. 1461 Ulryk von Ottenberg, w\u00f3jt ja\u0144sborski, nadaje Sta\u0144kowi Okurowskiemu 10 w\u0142\u00f3k po\u0142o\u017conych za Zalesiem, po obu brzegach strumyka Krzywego. Na w\u0142\u00f3kach tych powsta\u0142a potem w\u015b Wolisko. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 428.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzywe,<\/b> jez., pow. \u0142ecki, na pruskich Mazurach. Pod\u0142ug dokumentu z r. 1543 w\u015b P\u0142achetno al. Ciosy [Cziessen<\/i> teraz Cisy<\/i>. Por. <\/span>Czy\u017ce<\/a>.] posiada\u0142a wolne rybo\u0142\u00f3stwo w tem jeziorze. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 463. Zapewne inne jez. Krzywe, w tym\u017ce pow. \u0142eckim po\u0142o\u017cone, znajdowa\u0142o si\u0119 przy wsi Zawady [To jezioro jest w\u0142a\u015bnie na p\u0142n. od wsi Zawady. S\u0105 te\u017c Zawady E\u0142ckie, do\u015b\u0107 daleko, bo ok. 5 km na p\u0142d.-zach. od drugiego jeziora t. n. (Krzywener<\/i>) le\u017c\u0105cego na p\u0142n.-wsch. od jez. \u0141a\u015bmiady.]<\/span>. R. 1588 Bartosz i Maciej Rogalowie nabyli t\u0119 wie\u015b wraz z jez. Krzywe za 3000 z\u0142. Ob. K\u0119trz. l. c. str. 464.<\/p>\n

Krzywianka,<\/b> niem. Krummensee<\/i>, jez., pow. \u0142ecki, na pruskich Mazurach, przy wsi Romejki. R. 1472 Stan. Romejko posiada 12 roli nad jeziorem Krzywiank\u0105. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 499.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzywiczanie,<\/b> Krywiczanie<\/i>, Krewicze<\/i>, Krywicze<\/i>, Krzywicze<\/i>, plemi\u0119 nieoznaczonego dot\u0105d pochodzenia, jak Jad\u017awingowie<\/a> (ob.), stanowi\u0142o przej\u015bcie od Litwy do Rusi; ich miejsce, od Smole\u0144ska do Grodna, od Po\u0142ocka do Mozyrza, zaj\u0119\u0142a dzi\u015b Ru\u015b Bia\u0142a i Czarna czyli Ru\u015b Krywicka. Nazw\u0119 r\u00f3\u017cni r\u00f3\u017cnie wywodz\u0105. Wed\u0142ug pols.-litew. s\u0142ownika Kurmina \u0141otysze nazywaj\u0105 Ru\u015b Bia\u0142\u0105 \u201eKrywa zeme\u201c, t. j. ziemi\u0105 Kryw\u00f3w. W zebranych przez Sprogisa pie\u015bniach \u0142otewskich: \u201evoj Krievos\u201c znaczy: \u201ena Rusi\u201c. (J. Kar\u0142owicz w Pam. fizyogr. II, 1883).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzywiec,<\/b> pod Suwa\u0142kami, by\u0142 zak\u0142ad sztucznego rozmna\u017cania ryb. R. 1859 b. Komisya Skarbu sprowadzi\u0142a do jeziora Krzywe<\/a> ikr\u0119 \u201efera\u201c (coregonus fera), nale\u017c\u0105cej do \u0142ososiowatych.<\/p>\n

Krzywie\u0144sko,<\/b> na Mazurach, ob. Krzywi\u0144skie<\/i>.<\/p>\n

Krzywi\u0144skie<\/b> al. Krzywinki<\/i>, dok. Krzywintzken<\/i>, Miszedel<\/i>, Misedel<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Budry, na pruskich Mazurach, przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 oddawna osadzon\u0105. R. 1557 Jan Pusz, ststa w\u0119goborski, sprzedaje Marcin. Krzywi\u0144skiemu 4 w\u0142. so\u0142eckie za Str\u0119gielem, nazwane Misedel, w\u0142\u00f3k\u0119 za 30 grz., celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiei. Ob. K\u0119trz.: Ludn. polska, str. 534.<\/p>\n

Krzywi\u0144skie,<\/b> niem. Krsziwinsken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Gr. Rosinsko.<\/p>\n

Krzywobole,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Bartniki, odl. 23 w. od Wy\u0142kowyszek. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 146 mk.; obecnie 13 dm., 92 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Krzywokonna,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, na zach\u00f3d od wsi Konnej.<\/p>\n

Kr<\/span>zyw\u00f3lka,<\/b> ob. Krzywulka<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzywulka,<\/b> 1.) w\u015b, pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. Pu\u0144sk. W 1827 r. 12 dm., 100 mk.; obecnie 15 dm., 147 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kukowo, par. Suwa\u0142ki odl. 3 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. w\u015b,<\/s><\/span> rz\u0105d. ma 33 dm., 197 mk., obecnie 49 dm., 286 mk. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w<\/a> (ob), par. Przero\u015bl, odl. 26 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. 14 dm., 114 mk., obecnie 18 dm., 209 mk. Por. Ha\u0144cza czarna<\/a><\/i>. [Odno\u015bnik dotyczy punktu 2.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzywulka,<\/b> al. Zakr\u0119cielka<\/i> (w Enc. Orgelbr. Zakrzcielna<\/i> 1.) rzeczka w pow. suwalskim, wyp\u0142ywa z jez. Garba\u015b ko\u0142o wsi Matlak i przez Zu\u015bno, Olszank\u0119, Motule p\u0142ynie ku p\u00f3\u0142nocy; pod Tobo\u0142\u00f3wk\u0105, skr\u0119ca ku wschodowi i wpada do jez. \u0141anowicze. Od Olszanki p\u0142ynie lesist\u0105 i b\u0142otnist\u0105 dolin\u0105, stanowi\u0105c\u0105, widocznie dno dawnego jeziora, kt\u00f3rego ostatkiem jest p\u0142ytkie b\u0142otniste jez. Motule i wi\u0119ksze jez. \u0141anowicze. [Wygl\u0105da na <\/i><\/span>Zu\u015bniank\u0119<\/a><\/i> puszczon\u0105 w przeciwn\u0105 stron\u0119. Por. te\u017c (b\u0142\u0119dnie) B\u0142\u0119dzianka<\/a><\/i>.] 2.) K.,<\/b> al. Szla\u00adch\u00adta<\/i>, rz., bierze pocz\u0105tek w jeziorze Czostk\u00f3w<\/a> al. Krzywulka<\/a> i up\u0142yn\u0105wszy kilka wiorst, wpada do jez. Krzywe [jez. Krzyw\u00f3lka<\/i>] <\/span>pod wsi\u0105 Krzywulk\u0105. Jestto w\u0142a\u015bciwie kana\u0142 naturalny \u0142\u0105cz\u0105cy dwa jeziora. [Dzi\u015b uwa\u017ca si\u0119, \u017ce Krzyw\u00f3lka p\u0142ynie a\u017c do jez. Ko\u015bcielnego i jest dop\u0142ywem (czy te\u017c g\u00f3rnym biegiem) Bludzi.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzywulka,<\/b> 1.) jez. w dobrach Motule, w pow. suwalskim, ma 206 mr. obszaru, przep\u0142ywa je rz. Zakr\u0119cielka<\/a>. [Por. jez. Krzywe<\/a><\/i>. (2.)]<\/span> 2.) K.<\/b> al. Czostk\u00f3w<\/a><\/i>, jez. w dobrach Czostk\u00f3w<\/a>, ma 41 mr. obszaru, 39 st. g\u0142\u0119b.; przep\u0142ywa je rz. Szlachta. Br. Ch.<\/i> [Por. te\u017c wy\u017cej Krzywulka<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Krzy\u017cewko,<\/b> niem. Krziseffken<\/i> al. Krzys\u00f6wken<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, oddawna przez polskich osadnik\u00f3w zajmowana. R. 1559 Krzysztof von Glaubitz star. stradu\u0144ski, sprzedaje Januszowi Kirschner z Nied\u017awiedzkich, starszemu ko\u015bcio\u0142a wieliczkowskiego, 6 w\u0142. ziemia\u0144skich, w\u0142\u00f3k\u0119 za 50 grz., mi\u0119dzy granicami Urbana Wilkas, Tomka, Wojtka, Mi\u015bka i Jana braci z Nied\u017awiedzkich, a granic\u0105 litewsk\u0105 z 10 letni\u0105 wolno\u015bci\u0105. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 514. K\u015b. F.<\/i> [Czasem b\u0142\u0119dnie Krzy\u017cewo<\/i>, na zach. od Urbanek<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzy\u017cewo<\/b> 1.) niem. Krzis\u00f6wen<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, zdawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1471 Wit von Gich, komtur brandenburski, nadaje Bogdanowi 15 w\u0142\u00f3k wolnych od czynszu, dziesi\u0119cin i t\u0142oki na prawie magdb. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska str. 498. [Mo\u017ce <\/i><\/span>Krzy\u017cewko<\/a><\/i> ?.] 2.) K.,<\/b> niem. Krzysewen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Kalinowo. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Krzy\u017cowo<\/b> al. <\/i>Rynie<\/a><\/i>, dok. Krzyszowa<\/i>, Ringen<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, zdawna ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 osadzona. R. 1562 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje komornikowi stradu\u0144skiemu Maciejowi Je\u017cewiczowi 3 w\u0142. w K. nad strumykiem Czerwonk\u0105. R. 1614 prosz\u0105 Maciej, Grzegorz i Jan Je\u017cowie z Pi\u0105tek o odnowienie zniszczonego przez ogie\u0144 przywileju, kt\u00f3ry mniej wi\u0119cej 30 lat temu nabyli, 5 w\u0142. za 250 grz. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 518. K\u015b. F.<\/i> [Rynie<\/i>, na p\u0142d.-zach. od wsi Nieszki.]<\/span><\/p>\n

Krzy\u017c\u00f3wko,<\/b> niem. Krzysewen<\/i> al. Krzysowken<\/i>, w\u015b, pow. olecki. Ob. Krzy\u017cewko<\/a><\/i>.<\/p>\n

Ksebki,<\/b> Ksepka<\/i>, w\u015b, pow. kolne\u0144ski, gm. Turo\u015bl, par. Myszyniec. Le\u017cy nad kana\u0142em bagien Turo\u015bli, \u015br\u00f3d b\u0142ot, ma 90 dm., 766 mk., 1841 mr. obsz. Por. Kolno<\/a><\/i>, IV, 226. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kubbeln,<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Judtschen.<\/p>\n

Kubelczyszki,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. P\u0142utyszki, odl. 27 w. od Maryampola, ma 2 dm., 22 mk. W 1827 r. os. rz\u0105d. 1 dom, 13 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kube\u0142dzie,<\/b> os. m\u0142yn., pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny-Wolmera<\/a> (ob.), odl. 8 w. od Sejn. Jest tu m\u0142yn z foluszem, 3 dm., 26 mk.<\/p>\n

Kuberka,<\/b> os., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Przytu\u0142y. W 1827 r. 4 dm., 23 mk. Por. Kubra<\/i>.<\/p>\n

Kubile,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, par. I\u0142gowo, odl. 39 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 24 dm., 266 mk. W 1827 r. 20 dm., 218 mk.<\/p>\n

Kubilele,<\/b>, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w, odl. 3 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 15 dm., 108 mk.<\/p>\n

Kubiliszki,<\/b> 1.) w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 24 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 3 dm., 30 mk. 2.) K.<\/b> Borowe<\/i>, w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomaszbuda, par. Gryszkabuda, odl. 30 w. od W\u0142adys\u0142awowa; ma 6 dm., 49 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kubillehlen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg. 2.) K.<\/b> w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Trakieny. 3.) K.<\/b> w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Sodargen.<\/p>\n

Kubillehnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Kubillen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Walterkehmen.<\/p>\n

Kubilnica,<\/b> rzeka, uchodzi do Niemna<\/a> pod Przewa\u0142kiem.<\/p>\n

Kubra<\/b> al. Kuberka<\/i>, w\u015b i folw., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Przytu\u0142y. Jest tu szko\u0142a pocz. W\u015b ma 1560 mr. obszaru. W 1827 r. 28 dm., 163 mk. Gm. K. ma 5209 mk., rozl. 10627 mr., z urz\u0119dem we wsi Przytu\u0142y\u2013majorat; s\u0105d gm. okr. I i st. p. w os. Stawiski. W sk\u0142ad gm. wchodzi 24 wsi szla\u00adche\u00adc\u00adkich: Bagienice, Barwiki-Jurgiele, Borawskie-Przytu\u0142y, Brychy-Karwowo, Chrostowo-Wielkie, Chrzanowo-Wypychy, Czaki-Slazy, Gardoty, Gnatowo, Grzymki, Kurkowo, \u0141oje-Awyssa, \u0141oje-G<\/span>r\u0119zko, M.ieczki-Czarne, Mroczki-Kamienny-Stok, Obrytki, Pie\u0144ki-Grodzisko, Pluty-Rogowo, Ramoty, Rosochate, Supy-Gr\u0119zko, Slazy-Gr\u0119zko, Trzaski i Wagi-Gnaty, oraz 16 wsi w\u0142o\u015bcia\u0144skich: Aleksandrowo, Chrzanowo-Cyprki, D\u0119b\u00f3wka, Doliny, Glinki, Konopki-B\u0142onie, Kubra al. Kuberka, Liay, Okrasin, Przytu\u0142y, P.-Poduchowne, P.-Majorat, Racibory-Pergi, Romany, Siwki i Wilamowo. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folwark Kubra rozleg\u0142y mr. 1106, grunta orne i ogrody mr. 605, \u0142\u0105k mr. 36, pastw. mr. 75, lasu mr. 200, zaro\u015bli mr. 150, nieu\u017cytki i place mr. 40, bud. mur. 3, z drzewa 14; p\u0142odozmian 7-polowy; gorzelnia, m\u0142yn wodny, pok\u0142ady torfu i wapna; rzeczka Przytulanka przep\u0142ywa; w\u015b Kubra osad 34, z grunt. mr. 111. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kubra,<\/b> por. Galindya<\/a><\/i>, II, 475.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kubrzanka,<\/b> Kubrzenica<\/i> (ob.), Stem\u017ce\u0144<\/i> al. Strum\u017ce\u0144<\/i>, Przytulanka<\/i>, rzeczka, bierze pocz\u0105tek pod wsi\u0105 Kubrzanami w pow. kolne\u0144skim, p\u0142ynie ku p\u00f3\u0142n. przez Karwowo, Niecki, Przytu\u0142y, Kubr\u0119 i w pow. szczuczy\u0144skim pod Radzi\u0142owem wpada z praw. brzegu do Matlaka<\/a>. D\u0142uga 14 wiorst. J. Bliz.<\/i><\/p>\n

Kubrzany,<\/b> w\u015b szlach, pow. kolne\u0144ski,gm. i par. Jedwabno. Ma 400 mr. obsz. W 1827 r. 17 dm., 105 mk.<\/p>\n

Kubrzenica.<\/b> Tak zowie lustracya 1660 r. rzeczk\u0119 p\u0142yn\u0105c\u0105 pod Radzi\u0142owem. R. 1789 zowie si\u0119 Stucz\u0105<\/i>. Wpada do Wysy. Por. Kubrzanka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kubusze,<\/b> ob. Ja\u0144sbork<\/i>, III, 441.<\/p>\n

Kuce,<\/b> niem. Kutzen<\/i>, ob. Kucze<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kucharskinie<\/b> al. Kucharski\u0144ce<\/i>, wie\u015b nad Niemnem, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele; odl. 34 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 66 mk. By\u0142a tu komora celna. W 1827 r. os. rz\u0105d. 4 dm., 39 mk. Por. Kidule<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kuchnia<\/b> 1.) dwie posiad\u0142. w pow. toru\u0144skim: a) K. szlach<\/i>., niem. Adl.-Kuchnia<\/i>, le\u015bn. do Nowej Grabi, bud. 4, dm. 2, kat. 54, ewan. 28. Parafia i szko\u0142a Grabia, poczta Toru\u0144. b) K. kr\u00f3l.<\/i>, K\u00f6nigl.-Kuchnia<\/i>, od 1880 Weissenberg<\/i>, dobra, dawniej do kapitu\u0142y che\u0142mi\u0144skiej nale\u017c\u0105ce, przez rz\u0105d pruski po okupacyi zabrane, nad jeziorem che\u0142m\u017cy\u0144skiem, \u2153 mili od Che\u0142m\u017cy. Obszaru liczy mr. 337, bud. 7, dm. 2, katol. 29, ewan. 7. Parafia, szko\u0142a i poczta w Che\u0142m\u017cy. 2.) K.,<\/b> niem. K\u00fcche, dok. Beru<\/i>, Bern<\/i>, Berwi<\/i>, w\u015b i dobra, pow. kwidzy\u0144ski, w nizinach na lewym brzegu Wis\u00ad\u0142y, z natury wyspa naok\u00f3\u0142 star\u0105 i now\u0105 Wis\u00ad\u0142\u0105 oblana, 1 mil\u0119 od Gniewu. a) dobra, obszaru mr. (razem ze wsi\u0105) 2118, bud. 12, dm. 4, katol., 68, ewan. 2. Parafia Walichnowy, szko\u0142a Gron\u00f3wko, poczta Gniew. b) w\u015b do d\u00f3br K., bud. 23, dm. 11, katol. 8, ewan. 16. Parafia, poczta, szko\u0142a, jak wy\u017cej. Dawniej za ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich i krzy\u017cak\u00f3w by\u0142a to miejscowo\u015b\u0107 bardzo wa\u017cna tak\u017ce ze strategicznego stanowiska, poniewa\u017c zabezpiecza\u0142a okolic\u0119 od grodu warownego Zantyr, na przeciwnej stronie Wis\u00ad\u0142y wonczas zbudowanego. R. 1245 wraz z ca\u0142\u0105 ziemi\u0105 gniewska, czyli w\u0105sk\u0105, darem ksi\u0105\u017c\u0105t nale\u017ca\u0142a do oo. cysters\u00f3w w Oliwie. R. 1253 Sambor II daje t\u0119 wa\u017cn\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 krzy\u017cakom, uwik\u0142any w ich sieci. R. 1281 Mestwin II napowr\u00f3t j\u0105 zatwierdza cystersom. R. 1283 Mestwin przemoc\u0105 party oddaje krzy\u017cakom K. wraz z ca\u0142\u0105 ziemi\u0105 gniewsk\u0105, cysters\u00f3w w innej okolicy wynagradzaj\u0105c. Ob. Perlbach: Pommer. Urkunden. 3.) K.,<\/b> os. do wsi Ciche, pow. lubawski, w okolicy lesistej, mi\u0119dzy dwu jeziorami. Bud. 4, dom 1, ewan. 11. Parafia Lipinki, szko\u0142a Ciche, poczta \u0141\u0105korz. 4.) K.,<\/b> os., pow. olecki, st. p. Ciche. [Dzi\u015b nie istnieje; na zach. od wsi Cichy; m\u0142yn.]<\/span> K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kuchty,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Maryaropol, odl. 6 w. od Maryampola; ma 23 dm., 250 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 19 dm., 158 mk.<\/p>\n

Kuchtyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, odl. 3 w. od Maryampola, 7 dm., 70 mk.<\/p>\n

Kuciuliszki,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Sereje, odl. 43 w. od Sejn. Ma 2 dm., 51 mk.; nale\u017cy do d\u00f3br Kudrany.<\/p>\n

Kuciuny,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny-Wolmera, odl. 12 w. od Sejn. Posiada szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 92 mk.; obecnie 51 dm., 378 mk.<\/p>\n

Kucklen<\/b> (niem.), pow. ja\u0144sborski, ob. Kuk\u0142y<\/i>.<\/p>\n

Kucklinsberg<\/b> (niem.), g\u00f3ra pod Darkiejmami, 164 m. n. p. Baltyku.<\/p>\n

Kuckow<\/b> (niem.), ob. Kukowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Kuckowen<\/b> (niem.), pow. olecki, ob. <\/i>Kukowo Stare<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kucze<\/b> 1.) al. Cierpi\u0119ty<\/i>, niem. Kutzen<\/i>, dok. Cirpienten<\/i>, Zierpien<\/i>t, Scirpiunt<\/i>, Kutschen<\/i>, w\u015b, pow. lecki, st. p. Pisanica, na prusk. Mazurach; od pocz\u0105tku jak si\u0119 zdaje przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta. R. 1492 Rudolf von Diepoltskirchen, komtur ry\u0144ski, odnawia Jakubowi Kukszowi z Cierpi\u0105t przywilej wystawiony przez Kikierzyca na 2 i p\u00f3\u0142 mr. \u0142\u0105k. Ten\u017ce nadaje r. 1509 Stankowi, Miko\u0142ajowi i Wawrzy\u0144cowi na prawie magdeburskiem 7 i p\u00f3\u0142 w\u0142\u00f3k w Cierpi\u0119tach po obu brzegach strumyka Ma\u0142ki\u0144, mi\u0119dzy Sypitkami i Staczami, z obowi\u0105zkiem p\u00f3\u0142 s\u0142u\u017cby zbrojnej. W XVII wieku posiadaj\u0105 K. Mro\u00adcz\u00adko\u00adwie. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 453. 2.) K.,<\/b> niem. Kutzen<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, st. p. Kowale, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zajmowana. R. 1565 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje Grzegorzowi, Paw\u0142owi i Andrzejowi Langheimom al. Borkowskim, braciom i siostrom stryjecznym, kt\u00f3rzy mu swoje posiad\u0142o\u015bci w pow. ja\u0144sborskim (piskim) odst\u0105pili, na prawie magdeb. 40 w\u0142. pod \u017belaskami w pow. stradu\u0144skim, gdzie przedtem ju\u017c posiadali 10 w\u0142\u00f3k. Na tym obszarze opr\u00f3cz wsi K. powsta\u0142a druga wie\u015b Borkowiny<\/a>, od kt\u00f3rej Langheimowie pisali si\u0119 Borkowscy. R. 1615 znalaz\u0142o si\u0119 w K. i Borkowinach 3 w\u0142. i 16 mr. nadwy\u017cki. W nast\u0119pnych czasach posiadaj\u0105 te dobra Mro\u00adcz\u00adko\u00adwie. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 523. 3) K.,<\/b> niem. Kutzen<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzboraki, st. poczt. Baranowo. 4) K.,<\/b> ob. Kutzen<\/i>. K\u015b F.<\/i><\/p>\n

Kuczyna-Bohda\u0144ce,<\/b> w\u015b, gub. grodzie\u0144ska, w b. ziemi biel\u00adskiej.<\/p>\n

Kuczyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm.,<\/s><\/span> i par. Pilwiszki, odl. 24 w. od Maryampola, ma 2 dm., 25 mk. W 1827 r. os. rz\u0105d. 2 dm., 21 mk.<\/p>\n

Kuddern<\/b> (niem.), w\u015b i os., pow. darkiemski, st. p. Kleschowen.<\/p>\n

Kuderowszczyna,<\/b> w\u015b w pow. Sok\u00f3lskim gub. grodz., o 42 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kudiaucken<\/b> (niem.) al. Uszaelxnen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Kud\u0142aczewo,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. W\u0105sosz.<\/p>\n

Kudra,<\/b> os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, par. I\u0142gowo; odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 1 dm., 4, mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kudrany,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo; odl. od Suwa\u0142k 78 w., od Sejn 48 w. W 1827 r. by\u0142o tu 1 dm., 17 mk.; obecnie 9 dm., 110 mk. Dobra K. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: Kudrany, Rusingi, Karolinowo, Burba\u0144ce, Kajetanowo i nomenklatury Posereje; wsie ni\u017cej wymienione; od Porzecza w. 27; rzeka Niemen<\/a> stanowi granic\u0119 p\u00f3\u0142nocn\u0105 i wschodni\u0105. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 4339: grunta orne i ogrody mr. 1256, \u0142\u0105k mr. 109, pastw. mr. 21, wody mr. 115, lasu mr. 2735, zaro\u015bli mr. 79, nieu\u017c. i place mr. 16, bud. mur. 3, z drzewa 28, p\u0142odozmian 4 i 9-polowy; gorzelnia, m\u0142yn wodny, 7 jezi\u00f3r, pok\u0142ady kamienia wapiennego i torfu. Wie\u015b Burba\u0144ce osad 7, z gruntem mr. 32; wie\u015b Mi\u017ca\u0144ce osad 12, z gruntem mr. 703; wie\u015b Szaw\u0142any osad 7, z gruntem mr. 625; wie\u015b Kociuliszki osad 4, z gruntem mr. 11; wie\u015b D\u0105br\u00f3wka osad 6, z gruntem mr. 417; wie\u015b Guda\u0144ce osad 14, z gruntem mr. 1029; wie\u015b Jania\u0144ce osad 13, z gruntem mr. 835; wie\u015b Bordziuny 12, z gruntem mr. 864; wie\u015b Dropole osad 9, z gruntem mr. 755; wie\u015b Szymonia\u0144ce osad 64, z gruntem mr. 434; wie\u015b Karolinowo osad 4, z gruntem mr. 10; wie\u015b Dubokle\u0144ce osad 9, z gruntem mr. 600; osada Podmerecze osad 2, z gruntem mr. 1. Dawniej do d\u00f3br K. nale\u017ca\u0142y folw.: Burba\u0144ce, Kajetanowo, Karolinowo, Kuciuliszki, Rusingi. W dobrach tych s\u0105 jeziora wi\u0119ksze: Krasta, Drapolsk, \u017berwinek, Szawluk. Gmina K. ma 5286 mk., rozleg\u0142o\u015bci 22024 mr., s\u0105d gminny ok. III i st. p. os. Sereje o 15 w. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Bordziuny, Burba\u0144ce al. Nowiki, w\u015b i folw. Cimoniu\u0144ce, D\u0105br\u00f3wka, Dropole, Dubok\u0142a\u0144ce, Gienie, Gierodwicie, Guda\u0144ce, Gudele, Jakubiszki, Jan\u00f3wka, Jania\u0144ce, Karkliny, Karolinowo, Kasztan\u00f3wka, Kibisze, Kuciuliszki, Kryksztany w\u015b i folw., Kudrany, Ku\u0142akiszki, Lewo\u0144ce, Liszkowo, Makaryszki, Ma\u0142gorzaty, Mi\u017ca\u0144ce, Podmerecz, Podsoleniki, Pohulanka, Ponary, Poniemo\u0144, Posereje, Rusingi, Sarkojedy, Stroczyny, Ulczyszcze, Wawery, Wilkowce, Zagaje, Za\u015bcianiszki, \u017barnowo, \u017bejmy i \u017bywulciszki. W gminie Kudrany istnieje kasa wk\u0142adowo-zaliczkowa.<\/p>\n

Kudrawka,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 24 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Kudrynki,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Kuryanki, par. (?), odl. 34 w. od Augustowa, ma 3 dm., 48 mk.<\/p>\n

<\/a>Kuebarten<\/b> (niem.), ob. Kiebarten<\/i> i <\/i>Kibarty<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kueche<\/b> (niem.), ob. Kuchnia<\/i>.<\/p>\n

Kuehnort<\/b> (niem.), folw., pow. w\u0119goborski, st. p. Rosengarten. Por. te\u017c Kinort<\/i> i Kopisze<\/i>.<\/p>\n

Kueweo<\/b> (niem.) al. Kyoewen<\/i>, w\u015b i dobra, pow. olecki, st. p. G\u0105ski; por. Kijewo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kufliess<\/b> (niem.), dobra, pow. wystrucki, st. poczt. Taplacken.<\/p>\n

Kugen<\/b> al. Kujen<\/i>, Abschermeningken<\/i>, Abscherningken<\/i>, w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Kuinen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Kujawa<\/b> 1.) posiad\u0142o\u015b\u0107 z m\u0142ynem, pow. brodnicki, nad strug\u0105, bezimienn\u0105, do Drw\u0119cy wpadaj\u0105c\u0105, w okolicy lasistej, obszaru mr. 576, bud. 14, dm. 4, katol. 30, ewang. 17. Parafia \u0141obdowo, szko\u0142a Hamer, poczta Wrock. 2.) K.,<\/b> dok. Quiewo<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, st. p. Mieru\u0144skie, na pruskich Mazurach, oddawna przez osadnik\u00f3w polskich zajmowana. R. 1573 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce ojciec jego ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nada\u0142 Baltazarowi Zenger dobra K. z 30 w\u0142\u00f3kami, oraz 4 w\u0142. nad strug\u0105 Bia\u0142\u0105, t. j. Lenarty na prawie lennem z wy\u017cszem i ni\u017cszem s\u0105downictwem i z obowi\u0105zkiem 1 s\u0142u\u017cby zbrojnej. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska str. 524. [Na p\u0142d.-wsch. od Lenart, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span> K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kujawy<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. sandomierski, gm. G\u00f3rki, par. Iwaniska, odl. 27 w. od Sandomierza; ma 19 dm., 126 mk., 514 mr. ziemi dworsk. i 135 mr<\/span>. w\u0142o\u015bc. W 1827 r. 16 dm., 112 mk. Folw. 1874 r. oddzielony od d\u00f3br Konary. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142ukowski, gm. i par. Stanin; ma 35 dm., 320 mk., 2484 mr. obszaru. Dobra te zosta\u0142y w 1861 r. przez w\u0142a\u015bciciela ich, W\u0142odzimierza M\u0142ockiego, zapisane Szkole G\u0142\u00f3wnej warszawskiej na fundusz stypendyalny. Przynosi\u0142y one rocznego dochodu 16000 z\u0142. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. Kujawy (z wsi\u0105 K. i Jarcz\u00f3wek) rozleg\u0142e mr. 2125, a mianowicie: grunta orne i ogr. mr. 677, \u0142\u0105k mr. 157, lasu mr. 1041, pastw. i zaro\u015bli mr. 174, nieu\u017c. mr. 76. Wie\u015b K. i Jarcz\u00f3wek osad 36, z grunt mr. 968. 3.) K.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. lipnowski, gmina i parafia Sk\u0119pe, odl. o 13 w. od Lipna, ma 2 dm., 17 mk., 75 mr. gruntu. 4.) K.,<\/b> kol., pow. lipnowski, gm. Nowogr\u00f3d, par. Ciechocin, odl. o 28 w. od Lipna, ma 25 dm., 159 mk., 468 mr. gruntu, 33 nieu\u017c. Por. Ciechocin<\/i>. 5.) K.,<\/b> os. karcz., pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. August\u00f3w, odl. 14 w. od Augustowa, ma 3 dm., 24 mk. 6.) K.,<\/b> por. Kujawki<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kuje,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Wysoka-Ruda; odl. 34 w. od Maryampola, ma 12 dm., 105 mk.<\/p>\n

Kujehlen<\/b> (niem.) 1.) al. Jon-Kujeleit<\/i>, w\u015b, pow. tyl\u017cycki, st. p. Szameitkehmen. 2.) K.<\/b> al. Schilleningken<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Pillupoenen.<\/p>\n

Kukiszki,<\/b> os., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Wierzbo\u0142\u00f3w; odl. 14 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 1 dm., 23 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kuklanka,<\/b> rz., dop\u0142yw \u015awis\u0142oczy<\/a> z praw. str.; przyjmuje rz. Kwaterk\u0119.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kukle<\/b> 1.) w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera, par. \u0141o\u017adzieje; odl. 19 w. od Sejn. W 1827 r. mia\u0142a 15 dm., 125 mk., obecnie 35 dm., 358 mk. Por. <\/i>Ho\u0142ny Wolmera<\/a><\/i>. 2) K.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Ber\u017cniki; odl. od Sejn 7 w.; ma 28 dm., 157 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. mia\u0142a 11 dm., 83 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kuk\u0142acze,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, na wsch\u00f3d od N. Dworu.<\/p>\n

Kuk\u0142y,<\/b> niem. Kuckeln<\/i>, w dok. Kuklen<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, st. p. Bia\u0142a; oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1471 Zygfryd Flach von Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje Andrzejowi, Maciejowi, Austynowi i Janowi 11 w\u0142\u00f3k w K. na prawie magdeburskiem. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 433.<\/p>\n

Kuknielno<\/b> (Kukielno<\/i>?), jezioro, pow. sejne\u0144ski, pod wsi\u0105 Iwaszki, w gm. Kopciowo. Po\u0142\u0105czone z pobliskiemi jeziorami Kokner [Czarny Kokner<\/i>]<\/span> i Kawiszki. Obszar niewielki. [Mapa WIG: Kuknielno, lit. Kauknorielis<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Kukowen<\/b> (niem.), pow. olecki, ob. Kukowo<\/i>.<\/p>\n

Kukowken<\/b> (niem.), pow. olecki, ob. Kuk\u00f3wko<\/i>.<\/p>\n

Kukowo<\/b> 1.) w\u015b i folw., pow. lipnowski, gm. Sk\u0119pe, par. Ligowo. Ma grunt\u00f3w w\u0142o\u015bc. 92 mr., w tem 53 ornych, 7 dm., 138 mk. Folw. K., nale\u017c\u0105cy do d\u00f3br Sk\u0119pe, liczy 8 mk., a osada karczemna z domem zajezdnym 7 mk. K., wie\u015b drobnej szla\u00adch\u00adty, liczy 232 mr., w tem 201 mr. ornych, 4 dm., 30 mk. We wsi wiatrak i karczma. W 1827 r. 17 dm., 154 mk. R. 1789 w\u0142as. Zie\u00adli\u0144\u00adskich i Li\u00adgow\u00adskich: wysiewano tu 35 korcy \u017cyta, w\u015b p\u0142aci\u0142a 100 z\u0142p. czynszu. 2.) K.,<\/b> w\u015b i folw., i K.<\/b>–Ma\u0142e<\/i>, os., pow. suwalski, gm. Kukowo, par. Suwa\u0142ki, odl. 6 w. od Suwa\u0142k. Le\u017cy na lewo od drogi bitej z Suwa\u0142k do Filipowa, na rozleg\u0142ej i wynios\u0142ej wy\u017cynie (800 przesz\u0142o st\u00f3p), z kt\u00f3rej wyp\u0142ywaj\u0105 rzeki: Szeszupa, Ha\u0144cza, Czarna, Rospuda i inne pomniejsze. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. ma 19 dm., 115 mk., obecnie w\u015b ma 25 dm., 198 mk.; folw. za\u015b 8 dm., 158 mk. K.-Ma\u0142e 2 dm., 12 mk. Gm. K. ma 7631 mk., rozl. 25287 mr., s\u0105d gminny okr. 1 i st. p. Suwa\u0142ki. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Agrafin\u00f3wka, Aleksandrowo, Bartna-G\u00f3ra, Br\u00f3d, Chmiel\u00f3wka, Chmiel\u00f3wka-Nowa, Choch\u0142uszka, Ciep\u0142\u00f3wka, Czarne, Dubowo, Duszka, G\u00f3ra, Grabie\u0144szczyzna, Karkliny, Karobiec, Kierzek, Kropiwnie-Nowe, Kropiwnie-Stare, Krzywulka, Kuk\u00f3w, Kutoz\u00f3wka, Maryna, Niemcowizna, Or\u0142owo, Osowo, Poddub\u00f3wek, Podg\u00f3rze, Podkarkliny, Podniemcowizna, Pod\u017cyliny, Potasznia, Przebr\u00f3d, Sadowa, Smole\u0144ska, Soko\u0142owo, Tacewo, Trzcianne, Tur\u00f3wka, Ustronie, Woleninowo, Wychodne, Zielone<\/span> K<\/span>amedulskie, Zielone<\/span> K<\/span>r\u00f3lewskie, Zdrojczyszki i \u017byliny. [Dzi\u015b Kuk\u00f3w<\/i>.]<\/span> 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Barg\u0142\u00f3w, par. Rajgr\u00f3d; odl. 17 w. od Augustowa; 10 dm., 107 mk. [Na p\u0142n. od wsi Reszki, przy jez. Kukowo (w S\u0142owniku: jez. Kuk\u00f3w.).]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kukowo-Stare<\/b>, niem. Kuckowen<\/i>, Kukowen<\/i>, Kukoffen<\/i>, Kochinwein<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, st. p. Margrabowa; od pocz\u0105tku ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 osadzona. R. 1471 Wit von Gich, komtur brandenburski, nadaje Sta\u0144kowi Musowi 30 w\u0142. w K. na prawie magdeb. z obowi\u0105zkiem 2 s\u0142u\u017cb zbrojnych. R. 1563 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje Stasiowi i Wojtkowi z K. 6 w\u0142\u00f3k so\u0142eckich celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 60 w\u0142. che\u0142mi\u0144skich; so\u0142tysom przyznaje wolne rybo\u0142\u00f3wstwo w ma\u0142em jeziorze oleckowskim 2 sakami oraz watami na potrzeb\u0119 sto\u0142ow\u0105, mieszka\u0144com za\u015b 4 w\u0142. nadwy\u017cki. R. 1600 mieszkaj\u0105 w K. sami Polacy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 499. [Dzi\u015b Kukowo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a>Kuk\u00f3w,<\/b> jezioro w pobli\u017cu wsi \u0141ab\u0119tnika, w pow. augustowskim. Le\u017cy na lewo od drogi bitej z Rajgrodu do Augustowa, przy samej granicy od Prus, \u015br\u00f3d piaszczystej bezle\u015bnej okolicy, brzegi wzg\u00f3rkowate puste. Ma niewielki obszar, po\u0142\u0105czone kana\u0142em wykopanym z jeziorem Reszki. Br. Ch.<\/i> [Dzi\u015b Kukowo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kuk\u00f3wka,<\/b> jezioro, pow. margrabowski, na pruskich Mazurach, przy wsi Rydzewo. Roku 1526 istnia\u0142 kawa\u0142 boru mi\u0119dzy jeziorem Kuk\u00f3wk\u0105 [Kukowino<\/i>, mapa WIG: Kukowker<\/i>.]<\/span> a Koci\u00f3\u0142ek [Mapa WIG: Kotzollek<\/i>.]<\/span>, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 wytrzebiony. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska w Prusiech, str. 505. [Zapewne chodzi o jez. Kukowino<\/i>, ale nie przy wsi <\/i><\/span>Rydzewo<\/a><\/i>, gdy\u017c le\u017ca\u0142o tam jez. Kocio\u0142ek (dzi\u015b jez. Rydzewo<\/i>).]<\/p>\n

Kuk\u00f3wko,<\/b> niem. Kukowken<\/i>, Kukoffken<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski na pruskich Mazurach, st. p. G\u0105ski, ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 osadzona, istnia\u0142a przed rokiem 1652. K\u0119trz. \u201eLudno\u015b\u0107 Polska,\u201c str. 518.<\/p>\n

Kulbaki,<\/b> okolica, pow. grodzie\u0144ski, na zach. od drogi \u017cel. warsz.-petersb.<\/p>\n

Kulczyki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda, odl. 23 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 3 dm., 23 mk.<\/p>\n

Kuledycze,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, na p\u0142d. od Waszczynic.<\/p>\n

Kulesze,<\/b> ob. Kulisze<\/i>.<\/p>\n

Kulesze<\/b>–Chobotki<\/i> i K.<\/b>–Kos\u00f3wka<\/i>, dwie wsie gub. grodz., w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

Kulig,<\/b> ob. Ja\u0144sbork<\/i> i Kulik<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kuligi,<\/b> w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., nad rz. Jegrzni\u0105, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Be\u0142da, par. Rajgr\u00f3d. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 19 dm., 114 mk. Por. <\/i>Ciszewo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kulik,<\/b> niem. Kullick<\/i>, nadle\u015bnictwo, pow. ja\u0144sborski, st. p. Ja\u0144sbork.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kulik\u00f3wka,<\/b> rz., dop\u0142yw Narwi<\/a> z prawej strony, uchodzi poni\u017cej Jurczyki.<\/p>\n

Kulinga,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka; odl. 19 w. od Maryampola; ma 8 dm., 84 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kulisze,<\/b> Kulesze<\/i>, niem. Kulischen<\/i>, Kulissen<\/i>, w\u015b kiedy\u015b w pow. leckim [?]<\/span>, na pruskich Mazurach, dzi\u015b pow. \u0142ecki, st. p. Pisanica; oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszka\u0142a. R. 1558 ksi\u0105\u017c\u0119 Olbracht nadaje Miko\u0142ajowi Kuliszowi 7\u00bd w\u0142. w R\u0119kusach na prawie magdeburskiem. K. le\u017ca\u0142y w s\u0105siedztwie wsi R\u0119kusy<\/a>. Obecnie wie\u015b ta [R\u0119kusy] <\/span>nie istnieje, kiedy zagin\u0119\u0142a, nie wiadomo. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 463. [Nad jez. Skom\u0119tno.]<\/span><\/p>\n

Kulligkehmen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, nad rz. Romint\u0105, st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Kulnie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo; odl. 46 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 4 dm., 32 mk. W 1827 r. nale\u017c\u0105 do par. Poniemo\u0144, maj\u0105 3 dm., 22 mk.<\/p>\n

Kulowce,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Kruhlany, 180 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kulsze,<\/b> niem. Kulszen<\/i>, Kulschen<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski na prus. Mazur., st. p. Banie, oddawna przez osadnik\u00f3w pols. zajmowana. R. 1576 Jan v. Ostau, burgrabia w\u0119goborski, sprzedaje 3 w\u0142\u00f3ki so\u0142eckie Maciejowi Sapale [W pobli\u017cu wie\u015b <\/i><\/span>Sapa\u0142\u00f3wka<\/a><\/i> i Maciejowa Wola<\/i>, niem. Matzwolla<\/i>.] z pow. oleckowskiego, celem za\u0142o\u017cenia wsi dannickiej na 30 w\u0142. Marcin P\u0119pek i Maciej Maze\u0144ski, kt\u00f3rzy przedtem ju\u017c na 30 w\u0142\u00f3kach siedzieli, ust\u0119puj\u0105 ze swych dzia\u0142\u00f3w. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 540.<\/p>\n

Ku\u0142aki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Ludwinowo, odl. 16 w. od Kalwaryi. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. ma 25 dm., 162 mk.; obecnie 37 dm., 283 mk.<\/p>\n

Ku\u0142akiszki,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo, odl. 45 w. od Sejn, ma 1 dom, 5 mk.<\/p>\n

Ku\u0142akowszczyzna,<\/b> w\u015b i folw., pow. augustowski, gm. Ho\u0142ynka, par. Teolin (rus. Pierstu\u0144), odl. 51 w. od Augustowa. Folw. 2 dm., 7 mk.; w\u015b 4 dm., 37 mk.<\/p>\n

Ku\u0142a\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Lejpuny, par. Wiejsieje, odl. 28 w. od Sejn, ma 6 dm., 53 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kumat,<\/b> uroczysko w pow. bielskim, gub. grodzie\u0144skiej, o p\u00f3\u0142 mili od Bra\u0144ska, \u015br\u00f3d b\u0142ot przy zej\u015bciu si\u0119 Bronki z Nurem, na gruncie folwarku rz\u0105dowego Kierszn\u00f3wka; mogi\u0142a (horodyszcze), w kt\u00f3rej po zaci\u0119tej obronie zgin\u0105\u0142 na czele Jad\u017awing\u00f3w<\/a> w\u00f3dz ich Kumat, w walce z hufcami ks. mazowieckich i krzy\u017cak\u00f3w 24 czerwca 1264 r. Ta kl\u0119ska zniszczy\u0142a samoistny byt Jad\u017awing\u00f3w. Przy rozkopywaniu w 1829 r. znaleziono popielnice. Czyt. Wspomnienie z Pod\u00adla\u00adsia o uroczysku historycznem zwanem Kumat, przez Wiktora hr. z T\u0119czyna Ossoli\u0144skiego. Biblioteka Warsz. 1848, IV, 465.<\/p>\n

Kumelany,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Ludwinowo, par. Maryampol; odl. od Maryampola 3 w., od Kalwaryi 14 w. Ma 37 dm., 312 mk. W 1827 r. 27 dm., 263 mk.<\/p>\n

Kumelischken<\/b> (dok.), ob. Kumielsk<\/i>.<\/p>\n

Kumelsk,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Grabowo, par. Lachowo, o 35 w. od \u0141om\u017cy, o 28 od Grajewa. W 1827 r. 32 dm., 194 mk. Gnia\u00adz\u00addo Kumelskich, wspominane w dokumentach z 1425 r. (Gloger, Ziem. \u0142om\u017c.). Folw. K. (z wsi\u0105 K. i Kowalewo) rozleg\u0142y mr. 1000, grunta orne i ogr. mr. 610, \u0142\u0105k mr. 176, pastw. mr. 8, lasu mr. 174, nieu\u017c. i place mr. 32, bud. mur. 14, z drzewa 3; p\u0142odozmian 11-polowy, pok\u0142ady torfu. W\u015b K. osad 37, z grun. mr. 217; w\u015b Kowalewo osad 19, z grunt mr. 469.<\/p>\n

Kumia\u0142a,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 31 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 86.<\/p>\n

Kumia\u0142bole,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki; odl. 5 w. od Wy\u0142kowyszek. Ma 4 dm., 29 mk.<\/p>\n

Kumia\u0142ka,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 17 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kumia\u0142ka,<\/b> rz., dop\u0142yw Brzoz\u00f3wki<\/a> w gub. grodzie\u0144skiej, ma \u017ar\u00f3d\u0142a w b\u0142otach kolonii Grochowszczyzna, d\u0142uga 20 w.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kumiecie<\/b> 1.) folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Metele; odl. 45 w. od Sejn, 4 dm., 42 mk. Folw. K.-Obelica (z wsi\u0105 Obelica), pod\u0142ug wiadomo\u015bci z r. 1844 rozleg\u0142y oko\u0142o mr. 500. Wie\u015b Obelica osad 7, z grun. mr. 121. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya; odl. 6 w. od Kalwaryi. Ma 18 dm., 99 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 9 dm., 89 mk. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Podawinie, par. Dauksze; odl. 22 w. od Kalwaryi, ma 20 dm., 149 mk. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 10 dm., 97 mk. 4.) K.,<\/b> I i II, wsie, nad rz. Bredejk\u0105, pow. wy\u0142kowyski, gm. Olwita, par. \u0141ankieliszki. K. I odl. 5 w. od Wy\u0142kowyszek maj\u0105 16 dm., 112 mk.; K. II odl. 13 w. od Wy\u0142kowyszek maj\u0105 20 dm., 153 mk. W 1827 r. 19 dm., 150 mk., w\u015b rz\u0105d. Por. <\/i>Kr\u00f3lowe Krzes\u0142o<\/a><\/i>. 5.) K.,<\/b> w\u015b nad rz. Niemnem, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo; odl. 38 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma 8 dm., 54 mk.; w 1827 r. 7 dm., 63 mk. 6.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. Poniemo\u0144; odl. 49 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma 5 dm., 68 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kumieciszki,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. Jan\u00f3w, par. Ludwin\u00f3w; odl. 7 w. od Kalwaryi, ma 3 dm., 26 mk. Tu w 1819 r. ur. Jerzy Aleksandrowicz, prof. botaniki i dyrektor ogrodu botanicznego w Warszawie.<\/p>\n

Kumielsk<\/b> al. Kumilsk<\/i>, Kumilsko<\/i>, w dok. Kumelischken<\/i>, Kumilszken<\/i>, Komilsken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, od pocz\u0105tku zapewne istnienia polsk\u0105 ludno\u015bci\u0105 osadzona, istnia\u0142a r. 1471. R. 1499 Hieronim von Gebesattel, komtur baldzki, nadaje Grzegorzowi Guzaj na prawie magdeburskiem m\u0142yn pod Kumielskiem, kt\u00f3ry naby\u0142 od Sulimy i jego braci. R. 1539 mieszkaj\u0105 w K. sami Polacy. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 432. Le\u017cy K. o 19 kil. od miasta powiat. Ja\u0144sborka, nad granic\u0105 rosyjsk\u0105, 138′ nad poziomem Ba\u0142tyku. Grunta s\u0105, mieszanin\u0105 piasku i \u017cwiru, nape\u0142nione do tego kamieniami, co utrudnia ork\u0119. Mk. 361, przewa\u017cnie luteran\u00f3w, po polsku m\u00f3wi\u0105cych; agentura pocztowa, a w pobli\u017cu gorzelnia. Przed reformacy\u0105 istnia\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142. Wi\u0119cej o nim nic nad to \u017ce istnia\u0142 nie wiadomo. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kumilsko,<\/b> ob. Kumielsk<\/i>.<\/p>\n

Kummetschen<\/b> (niem.), 1.) dobra, pow. wystrucki. W nich le\u017cy instytut normalny dla nauczycieli wiejskich, kt\u00f3ry na pami\u0105tk\u0119 kr\u00f3lowej Ludwiki zowie si\u0119 Karalene. 2.) K.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. pi\u0142kalski, st. p. Schirwindt. 3.) K.,<\/b> w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap.\u2019 [Na zach. brzegu jez. Go\u0142dap.]<\/span> 4.) K.<\/b> al. Kummutschen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Kumpis,<\/b> ob. Windawski Kana\u0142<\/i>.<\/p>\n

Kumpupie<\/b> 1.) w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gie\u0142gudyszki (ob.), par. Szaki; odl. 26 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 11 dm., 125 mieszk.; w 1827 r. 8 dm., 96 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze; odl. 28 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 5 dm., 35 mk.<\/p>\n

Kundern<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Pelleningken.<\/p>\n

Kundschicken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiej<\/span>mski, st. p. Darkij<\/span>emy.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Kundzin,<\/b> wie\u015b ko\u015bcielna, pow. sok\u00f3lski, w pi\u0119knej okolicy przy linii kol. \u017celaznej pet.-warsz. Dobra te, niegdy\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 W. Ks. Litewskiego, posiada\u0142y ogromne d\u0119bowe lasy; tu by\u0142 zbudowany pa\u0142acyk my\u015bliwski, i kr\u00f3lowie nieraz w tych czarnych kniejach odbywali \u0142owy. Tu w\u0142a\u015bnie polowa\u0142 Stefan Batory i, st\u0105d udawszy si\u0119 do Grodna, w par\u0119 dni \u017cycie zako\u0144czy\u0142. Zygmunt August 1565 r. za\u0142o\u017cy\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 p. w. Narodz. N. M. P., pierwotnie drewniany. Zygmunt III dobra ca\u0142e nadaje jezuitom grodzie\u0144skim i ci z pa\u0142acyku przerabiaj\u0105, klasztor. Po zwini\u0119ciu jezuit\u00f3w dobra skarb rzeczpospolitej sprzeda\u0142 Bouffa\u0142owi, kt\u00f3re nast\u0119pnie kolej\u0105 los\u00f3w przechodz\u0105c w kilka r\u0105k, dzi\u015b dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce p. Konstantego G\u0105sowskiego. W r. 1856 miejscowy proboszcz ks. Jaworowski na miejscu drewnianego wzni\u00f3s\u0142 przy pomocy parafian murowany ko\u015bci\u00f3\u0142 dzi\u015b egzystuj\u0105cy. W parafii dusz 1754.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Kunicha,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r; odl. 20 w. od Augustowa, ma 12 dm., 113 mk. [Na pewnej mapie b\u0142\u0119dnie: Kuchnia (sic!).]<\/span><\/p>\n

Kuniga\u0142\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Metele, odl. 66 w. od Sejn, ma 2 dm., 8 mk.<\/p>\n

Kunigas,<\/b> lit. wyraz, oznacza ksi\u0105dz, pan, ksi\u0105\u017c\u0119 i t. p.<\/p>\n

Kunigehlen<\/b> (niem.) al. Strapawischken<\/i>, w\u015b, pow. darkiej<\/span>mski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Kunigesburg,<\/b> litewsko-niemiecka nazwa m. Kr\u00f3lewca w Prusiech wsch.<\/p>\n

Kunigiszki,<\/b> lit. Kuigiszkiej<\/i>. Pod t\u0105 nazw\u0105 spotyka si\u0119 w granicach j\u0119zyka litewskiego bardzo wiele miejscowo\u015bci, kt\u00f3re oznacza\u0142y lub oznaczaj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 ksi\u0119\u017c\u0105 (kunigas, ksi\u0105dz) i le\u017c\u0105 najcz\u0119\u015bciej ko\u0142o miasteczek. M. D. S.<\/i><\/p>\n

Kunigiszki<\/b> 1.) wie\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki, odl. 35 w. od Maryampola. W 1827 r. by\u0142o 22 dm., 198 mk., obecnie 36 dm., 268 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, nad rz. Jewon\u0105, pow. wy\u0142kowski, gm. i par. Pojewo\u0144, odl. 21 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 25 dm., 149 mk. 3.) K.<\/b>–Bartnickie<\/i> i K.<\/b>–\u0141ankieliskie<\/i>, wsie, pow. wy\u0142kowyski, gm. Bartniki, par. Bartniki i \u0141ankieliszki, odl. od Wy\u0142kowyszek 24 w. K.-Bartnickie maj\u0105 36 dm., 217 mk.; K.-\u0141ankieliskie 11 dm., 35 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kuningi,<\/b> Koenige<\/i> (Kurische<\/i>), ob. Kurlandya<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kunis,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, pomi\u0119dzy jez. Pomorze<\/a> a I\u0142giel<\/a>, po\u0142\u0105czone z niemi strumieniami; brzegi przewa\u017cnie wzg\u00f3rzyste i lesiste.<\/p>\n

Kupczyszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Szumsk; odl. 14 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 11 dm., 95 mk.<\/p>\n

Kupischken<\/b> al. Woidballen<\/i> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Wischwill.<\/p>\n

Kupiska,<\/b> rz., wpada do Czarnej, dop\u0142ywu Supra\u015bli.<\/p>\n

Kupiski,<\/b> ob. C\u0119dry<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kupisze,<\/b> w dok. Cupischen<\/i>, Kopischen<\/i>, pierwotnie <\/i>Zabielno<\/a><\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. Roku 1471 Zygfryd Flach von Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje Trojanowi i Grze\u00adgo\u00adrzo\u00adwi Lorkowi, Ja\u00adno\u00adwi i Mi\u00adko\u00ad\u0142a\u00adjowi na prawie magdeb. tyle w\u0142\u00f3k, ile ostr\u00f3w Malestre zawiera mi\u0119dzy Kaliszkami (Hennitz), Dryga\u0142ami, pi\u0142\u0105 w Wykowczykach i Gi\u0119tczykami (Gi\u0119tkie). R. 1569 mieszkaj\u0105 w K. sami Polacy. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 436.<\/p>\n

Kuplin,<\/b> dw\u00f3r i w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, o 1 mil\u0119 od Pru\u017cany, o 2 od Sielca; dawniej w\u0142asno\u015b\u0107 Bu\u00adcho\u00adwie\u00adc\u00adkich, potem Mo\u00adra\u00adcze\u00adw\u00adskich, dzi\u015b rozdzielone przesz\u0142y we w\u0142adanie Ka\u00adje\u00adta\u00adna Kra\u00adszew\u00adskie\u00adgo (Stary K. i Do\u0142he) i Kor\u00adsa\u00adk\u00f3w.<\/p>\n

Kuplisk<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Nowowola, 20 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 911 dz.<\/span><\/p>\n

Kupliska,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodzie\u0144skiej, o 23 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 70. [Por. Kuplisk<\/i>]<\/span><\/p>\n

Kupnino,<\/b> ob. Chludnie<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kupowo,<\/b> folw., i Kupowo Ma\u0142e<\/i>, w\u015b nad jez. t. n., pow. suwalski, gm. Andrzeje<\/span>wo, par. Lubowo, odl. 26 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142a to w\u015b rz\u0105d., mia\u0142a 22 dm. i 161 mk. Por. <\/i>Kadaryszki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kupowo,<\/b> jez. przy wsi t. n., pow. suwalski, ma brzeg wschodni wzg\u00f3rzysty, zachodni niski, oko\u0142o 20 mr. obszaru; przep\u0142ywa przez nie rzeka Szelmentka<\/a>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kupre,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze, odl. 29 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 20 dm., 142 mk.<\/p>\n

Kuprelek,<\/b> jez. w pow. suwalskim, w gm. Kadaryszki, ma 15 mr. obszaru.<\/p>\n

Kupreliszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Szumsk, odl. 14 w. od Wy\u0142kowyszek. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 12 dm., 101 mk., obecnie 20 dm., 113 mk.<\/p>\n

<\/a>Kupry<\/b> 1.) w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Sudargi, odl. 28 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 7 dm., 50 mk.; obecnie 11 dm., 89 mk. Por. <\/i>Kidule<\/a><\/i>. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie, odl. 29 w. od Maryaropola. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., ma 9 dm., 91 mk., obecnie 29 dm., 239 mk.<\/p>\n

Kupstinnis<\/b> (niem.), os. pod Wystruci\u0105.<\/p>\n

Kura,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Dobrowola, par. Sapie\u017cyszki, odl. 50 w. od W\u0142adys\u0142awowa. W 1827 r. 13 dm., 155 mk.; obecnie 53 dm., 525 mk.<\/p>\n

Kurbatowszczyzna,<\/b> pow. wy\u0142kowski, gm. i par. Wisztyniec. Pomini\u0119ta w spisie urz\u0119d. (Pam. Kn. gub. suwal. 1878 r.).<\/p>\n

Kurcieniszki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Balkuny, par. Miros\u0142aw, odl. 46 w. od Kalwaryi, ma 11 dm., 43 mk.<\/p>\n

Kurcz\u0105tka<\/b> al. Miechy<\/i>, niem. Mniechen<\/i>, dok. Kursundtken<\/i>, w\u015b, pow. lecki, st. p. Milki, na pruskich Mazurach, zdawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1508 Jak\u00f3b Reiff, zwany Walter, w\u00f3jt lecki, podaje do wiadomo\u015bci, \u017ce Jak\u00f3b z Kurcz\u0105tek naby\u0142 15 w\u0142\u00f3k w K. od burgrabiego Jerzego Wolfa. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 491. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kurcz\u0105tki,<\/b> niem. Kurzontken<\/i>, w dok. Kurzuntken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. W. R\u00f3zy\u0144sko, na pruskich Mazurach, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zamieszkana. R. 1473 Zygfryd Flach von Schwarzburg, komtur baldzki, nadaje Trojanowi 30 w\u0142\u00f3k z 2 s\u0142u\u017cbami w D\u0105browie ro\u017cy\u0144skiej mi\u0119dzy jeziorami Tobolk\u0105 a Rogal\u0105. R. 1539 mieszkaj\u0105 w K. sami Polacy. Ob. K\u0119trz.: Ludno\u015b\u0107 polska, str. 435. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kurdymokszty,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. \u015awi\u0119to-Jeziory, par. \u0141o\u017adzieje, odl. 27 w. od Sejn, ma 3 dm., 16 mk. Por. <\/i>G\u0119baszyn<\/a><\/i>, Folw. K. (z wsiami: Wersztominy-Kurdymokszty, Kamionki, Budy i Komisar\u00f3wka) rozleg\u0142y mr. 278: grunta orne i ogrody mr. 126, \u0142\u0105k mr. 123, pastwisk mr. 19, nieu\u017cytki i place mr. 10, bud. mur. 2, z drzewa 8, p\u0142odozmian 4-polowy, pok\u0142ady torfu. W\u015b Wersztominy-K. os. 25, z grun. mr. 645; w\u015b Kamionki os. 4, z grun. mr. 205; w\u015b Budy os. 7, z grun. mr. 48; w\u015b Komisar\u00f3wka os. 32, z grun. mr. 106.<\/p>\n

Kurejewka,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. W 1827 r. 8 dm., 51 mk.<\/p>\n

Kurejwa<\/b> al. Korejwa<\/i>, w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. Ma 1597 mr. W 1827 r. 13 dm., 79 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. K. i Cyprki rozleg\u0142y mr. 1374: grunta orne i ogrody mr. 639, \u0142\u0105k mr. 300, pastwisk mr. 50, lasu mr. 312, nieu\u017cytki i place mr. 62. bud. mur. 11, z drzewa 8. Dobra te w r. 1876 oddzielone od d\u00f3br Rydzewo-Czarny-las.<\/p>\n

Kure\u0144<\/b> (niem.), ob. Kuronowie<\/i> i Kurlandia<\/i>.<\/p>\n

Kurische Koenige<\/b> (niem.), ob. Kurlandya<\/i>.<\/p>\n

Kurische Nehrung<\/b> (niem.), ob. Kuro\u0144ska mierzeja<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kurische Niederung<\/b> (niem.), ob. Kuro\u0144skie niziny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kurisches Haff<\/b> (niem.), ob. Kuro\u0144ska zatoka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kurki<\/b> 1.) w\u015b w\u0142o\u015bc. nad rz. Wis\u00ad\u0142\u0105, pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. Trze\u00adbie\u0144, par. Mag\u00adnu\u00adszew, od Ko\u00adzie\u00adnic 27 w.; gruntu mr. 168, dm. 10, mk. 180; wiatrak. W 1827 r. 9 dm., 60 mk. 2.) K.<\/b>–Ta\u0144\u00adskie<\/i>, w\u015b, pow. prza\u00ads\u00adny\u00ads\u00adki, gmina i parafia Dzierz\u00adgo\u00adwo, odl. o 28 w. od Prza\u00ads\u00adny\u00adsza, 5 dm., 60 mk., 124 mr. gruntu, 4 nieu\u017c. 3.) K.,<\/b> w\u015b szlach., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. Nied\u017awiadno. W 1827 r. 10 dm., 61 mk., w\u015b rz\u0105d. 4.) K.,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. W 1827 r. 13 dm., 79 mk. Wed\u0142ug Tow. Kred. Ziems. folw. i w\u015b K.-R\u00f3\u017cy\u0144sko, od Grajewa w. 7, od p\u00f3\u0142nocy graniczy z Prusami, rozleg\u0142y mr. 320: grunta orne i ogrody mr. 119, \u0142\u0105k mr. 60, pastwisk mr. 9, lasu mr. 100, zaro\u015bli mr. 19, nieu\u017cytki i place mr. 13, bud. z drzewa 14; pok\u0142ady torfu. W\u015b Kurki-R\u00f3\u017cy\u0144sko osad 5, z gruntem mr. 12. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kurkie\u017ce,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Brzostowica Ma\u0142a, 121 dz.<\/span><\/p>\n

Kurkowo,<\/b> w\u015b szlach., pow. kolne\u0144ski. gm. Kubra, par. Romany. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 19 dm., 113 mk.<\/p>\n

Kurkowo<\/b> 1.) w dok. Kurkaw<\/i>, niem. Kurkau<\/i>, w\u015b, pow. niborski, dawniejszy dzia\u0142dowski, na pruskich Mazurach, nad Dzia\u0142d\u00f3wk\u0105, pierwszy raz wspominana r. 1350. R. 1383 Kuno von Liebenstein, komtur ostr\u00f3dzki, zak\u0142ada w K. w\u015b dannick\u0105 na 60 w\u0142\u00f3kach, nadaj\u0105c so\u0142ectwo jakiemu\u015b Janowi. R. 1542 mieszkaj\u0105 tu sami Polacy. Ob. K\u0119trz., Ludno\u015b\u0107 polska, str. 313. 2.) K.,<\/b> niem. Kurkenfeld<\/i>, dobra ryc., pow. gierdawski, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Kurk\u00f3wko,<\/b> niem. Kurkowken<\/i> folw., pow. gierdawski, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Kurku\u0142,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Wo\u0142owiczowce, par. Teolin. Nie zamieszcz. W urz\u0119d. spis. (Pam. Kn. 1878).<\/p>\n

Kurland<\/b> (niem.) 1.) os. do Szymkowa, pow. \u015bwiecki, o 2 kil. od traktu bitego \u015bwiecko-tucholskiego, bud. 15, dm. 13, ewang. 76. Parafia Drzycim, szko\u0142a Jeziorki, poczta Brunstplatz. 2.) K.,<\/b> dobra, pow. darkiej<\/span>mski, st. p. Trempen.<\/p>\n

Kurlandzkie\u2026<\/b>. Por. Kuro\u0144skie\u2026<\/i><\/p>\n

Kurmalskie g\u00f3ry,<\/b> ob. Kurlandya<\/i>.<\/p>\n

Kurnatowszczyzna,<\/b> fol., pow. sok\u00f3lski, gm. Makowlany, 17 w. od Sok\u00f3\u0142ki, Kur\u00adna\u00adtow\u00adskich 80 dz.<\/span><\/p>\n

Kurnehnen<\/b> al. Parsziszken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. poczt. Gawaiten.<\/p>\n

Kurniany,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Balkuny, par. Olita, odl. 46 w. od Kalwaryi. W 1821 r. w\u015b rz\u0105d., 16 dm., 111 mk.; obecnie 26 dm., 168 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kuronia,<\/b> ob. Kurlandya<\/i>.<\/p>\n

Kuronowie pruscy<\/b> al. Kuro\u0144czycy<\/i>, niem. Kuren<\/i>, odr\u0119bny szczep ludno\u015bci, z Litwinami pokrewny, w Prusach wschodnich. Pr\u00f3cz kuro\u0144skiej mierzei zamieszkuje [ziemie]<\/span> na wsch\u00f3d zatoki kuro\u0144skiej po\u0142o\u017cone, od nich tak\u017ce nazwane niziny kuro\u0144skie, wi\u0119cej ni\u017c 70 kwadrat. mil obejmuj\u0105ce, w pow. szy\u0142okarczemskim, nizinnym i w cz\u0119\u015bci k\u0142ajpedzkiego, ragnickiego, tyl\u017cyckiego i labiewskiego powiatu. Og\u00f3\u0142em podaj\u0105 ludno\u015bci w owych nizinach do 200,000. Ilu jednak z pomi\u0119dzy niej jest K<\/span>uron\u00f3w, trudno orzec, poniewa\u017c staty\u015bci i geografowie zaliczaj\u0105 ich zwykle do Litwin\u00f3w pruskich; tak\u017ce wielu Niemc\u00f3w znajduje si\u0119 na owych nizinach, szczeg\u00f3lnie w miastach i bogatszych osadach. Nie musi jednak ich liczba by\u0107 ma\u0142a, kiedy sami niemieccy pisarze przyznaj\u0105, \u017ce K<\/span>uronowie zajmuj\u0105 prawie wy\u0142\u0105cznie powiat szy\u0142okarczemski (mk. 39000, K<\/span>uron\u00f3w 23000), a<\/span> w nizinnym pow. licz\u0105 ich oko\u0142o 14000. Dodawszy do tego ludno\u015b\u0107 kuro\u0144sk\u0105 na mierzei kuro\u0144skiej, z pow. k\u0142ajpedzkiego (niziny), labiewskiego znacznej cz\u0119\u015bci, przyznamy, \u017ce liczba og\u00f3lna 50 do 70 tysi\u0119cy raczej za nisko ani\u017celi za wysoko wzi\u0119ta. Religi\u0105 wyznawaj\u0105 K<\/span>uronowie bez wyj\u0105tku lutersk\u0105, przez zlutrza\u0142ych krzy\u017cak\u00f3w zaprowadzon\u0105. Na ka\u017cdym kroku wida\u0107 ich moralne jak materyalne zanedbanie. Mieszkania maj\u0105 brudne, sami te\u017c niechlujni, do pracy leniwi, nieokrzesani. Gorza\u0142ki nie nadu\u017cywaj\u0105, do opilstwa jednak nader sk\u0142onni; pewien rodzaj zupy, mi\u0119szanina z chleba, syropu i gorza\u0142ki, bardzo u nich rozpowszechniony. Niczem niepohamowana \u017c\u0105dza procesowania si\u0119 u K<\/span>uron\u00f3w og\u00f3lna; o ma\u0142e drobnostki nieraz i kilka lat proces tocz\u0105, cho\u0107by i maj\u0105tek straci\u0107; s\u0105dy w K\u0142ajpedzie, Szy\u0142okarczmie, Labiewie, nie mog\u0105 si\u0119 z niemi upora\u0107. Ka\u017cdy K<\/span>uro\u0144czyk, bogaty czy ubogi, to urodzony z\u0142odziej na zwierzyn\u0119 i drzewo kr\u00f3lewskie. Do mowy jednak rodzinnej mocno przywi\u0105zany, cho\u0107 zna j\u0119zyk niemiecki; na s\u0105dach swojem tylko narzeczem litewskiem odpowiada. Tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 pilnie odwiedza, jest pobo\u017cny, szanuje duchownych. Pod wzgl\u0119dem zatrudnienia i sposobu \u017cycia panuje wielka rozmaito\u015b\u0107 u K<\/span>uron\u00f3w. W cz\u0119\u015bci nizin najdalej wysuni\u0119tej od zatoki, nieco wy\u017cszej, kwitnie rolnictwo. Gleba tu \u017cyzna, \u017cu\u0142awska, wydaje wszelkiego rodzaju zbo\u017ca. Przewa\u017cnie jednak hoduj\u0105 zbo\u017ca jarzynne z powodu zbytniej wilgoci, osobliwie czasu powodzi na wiosn\u0119. Nieco pszenicy na wy\u017cszych miejscach z powodzeniem siewaj\u0105. Jarzyna wy\u015bmienicie udaje si\u0119. Uprawa w og\u00f3le do\u015b\u0107 uci\u0105\u017cliwa, poniewa\u017c deszcze czyni\u0105 rol\u0119 grz\u0119sk\u0105, susze skamienia\u0142\u0105. \u0141\u0105k sta\u0142ych ma\u0142o maj\u0105, tylko role orne ugorem zostawiaj\u0105 na kilka lat. Byd\u0142a szczeg\u00f3lnie du\u017co trzymaj\u0105 z wielkim po\u017cytkiem. Posiadaczami s\u0105 drobni gburzy, najcz\u0119\u015bciej na jednej w\u0142\u00f3ce lub mniejszym kawa\u0142ku ziemi osiedli. Rzadkie gospodarstwa 4-ro albo 6-cio w\u0142\u00f3czne. D\u00f3br za\u015b wi\u0119cej ni\u017c 19 w\u0142\u00f3k maj\u0105cych ani wida\u0107. Jedyne tylko hrabstwo rautenberskie posiada wyj\u0105tkowym sposobem wi\u0119cej ni\u017c milowy kwadratowy obszar. Zreszt\u0105 \u017cadnego maj\u0105tku szla\u00adche\u00adc\u00adkie\u00adgo nie masz. Wiosek wielkich i pi\u0119knie zbudowanych nie natrafisz u K<\/span>uron\u00f3w; ka\u017cdy na swoim zwykle gruncie os\u00f3bno siedzi. Domy budowane z drzewa, s\u0142om\u0105 kryte. Zamo\u017cno\u015b\u0107 posiadaczy do\u015b\u0107 og\u00f3lna, tylko powodzie cz\u0119ste i wylewy z zatoki im szkodz\u0105. Bli\u017cej ku zatoce, w cz\u0119\u015bci ni\u017cszej i \u015bredniej, panuje gospodarstwo \u0142\u0105czne: tam gdzie spojrzysz, same tylko \u0142\u0105ki ujrzysz; chyba w ogrodzie, przy domu, warzywa i nieco zbo\u017ca siej\u0105. Siano, nadzwyczaj plenne i po\u017cywne, trzy razy w roku zbierane bywa. Zbioru 50-centnar. z ma\u0142ego morga magdeb. nie licz\u0105 do rzadko\u015bci. Wod\u0105 st\u0105d do K\u0142ajpedy, Tyl\u017cy, Kr\u00f3lewca, ba na ca\u0142\u0105 prowincy\u0105 i do Rosyi siano rozchodzi si\u0119. Gospodarza \u0142atwa tu praca. Opr\u00f3cz kr\u00f3w, kilku wieprz\u00f3w, kt\u00f3re sianem \u017cywi\u0105, ciel\u0105t i nieco byd\u0142a, nie trzyma innego inwentarza. Konia nie ujrzysz. Tak\u017ce w\u00f3\u0142 w p\u0142ugu nie ci\u0105gnie, tylko w stajni si\u0119 tuczy na sprzeda\u017c. Bywaj\u0105 te wo\u0142y daleko poszukiwane dla smakowitego i t\u0142ustego mi\u0119sa. Siano do gumien najcz\u0119\u015bciej \u0142odzi\u0105 zwo\u017c\u0105 po wodzie. Cz\u0119ste wylewy nadzwyczajne i tu wiele szkody czyni\u0105; wiosenne powodzie wi\u0119cej s\u0105 po\u017cyteczne dla szlamu \u017cyznego. Odmienne zn\u00f3w \u017cycie przy zatoce. Tu p\u0142aszczyzna niska, wszelkim igraszkom z\u0142owrogiej wody wystawiona, groblami ani ku zatoce, ani przy rzekach niestrze\u017cona. W piaszczystych cz\u0119sto bagnistych tych okolicach, osady rzadkie, ubogie: kraj to niemal wy\u0142\u0105czny rybak\u00f3w. Wa\u017cniejsze ich osady na wybrze\u017cu s\u0105: Juwent, Lilia, Tawa, Insa, Karkle, Warusa, Pokalna. Wsz\u0119dzie tu czu\u0107 ryby, w szkole, na probostwie, w ko\u015bciele. W ka\u017cdym domu wyrabiaj\u0105 tran rybi, najwi\u0119cej z ma\u0142ych ryb, stynek, kt\u00f3re krociami \u0142owi\u0105 w zatoce. Tran cz\u0119\u015bci\u0105 w gospodarstwie do o\u015bwietlania spotrzebowuj\u0105, cz\u0119\u015bci\u0105 sprzedaj\u0105. Ka\u017cdy tu \u0142owi, pastor nawet i szulmistrz w chwilach wolnych. Ryba te\u017c g\u0142\u00f3wnym jest pokarmem dla ludzi jako i zwierz\u0105t, ryb u\u017cywaj\u0105 w miejsce mi\u0119sa, jako i chleb przyprawiony z warzywa jedz\u0105. Rybami kury karmi\u0105, kaczki, g\u0119si i \u015bwinie, kt\u00f3rych mi\u0119so tranem smakuje. W zapasie na zim\u0119 maj\u0105, ryby suszone, solone. Nawet doch\u00f3d pastorowi i nauczycielowi rybami g\u0142\u00f3wnie wyp\u0142acaj\u0105. Na po\u0142\u00f3w kilka przynajmniej dni poprzednio si\u0119 szykuj\u0105, milami zwykle daleko wyje\u017cd\u017caj\u0105 na zatok\u0119; d\u0142u\u017cszy te\u017c czas, najcz\u0119\u015bciej ca\u0142e lato, tam przetrawi\u0105. Pokarmem ich przy rybo\u0142\u00f3stwie, chleba nieco, cebula i okowita; zreszt\u0105 jedz\u0105 ryby, kt\u00f3re z\u0142owi\u0105, \u015bwie\u017ce, suszone, pieczone. U\u0142owione ryby albo zaraz na miejscu sprzedaj\u0105 \u017cydom, kt\u00f3rzy si\u0119 u nich stawi\u0105, albo te\u017c dalej zawo\u017c\u0105 na handel do miast. Najwi\u0119cej ryb do Litwy i Polski rozchodzi si\u0119. Domy ich n\u0119dzne, ubogie, na lagunach zatoki kuro\u0144skiej zwykle po nad wod\u0105 zbudowane. Najpi\u0119kniej \u015br\u00f3d wody le\u017c\u0105 Karkle, kuro\u0144sk\u0105 Wenecy\u0105 nazywane. Komunikacya wszelka wod\u0105 si\u0119 odbywa, mianowicie w czasie powodzi, kiedy nietylko wioski ale i domy pojedy\u0144cze, niby wyspy, wod\u0105 doko\u0142a zalane. Przy ka\u017cdym te\u017c domu jedn\u0119 albo kilka widzisz \u0142odzi. Na \u0142odzi dzieci jad\u0105 do szko\u0142y, \u0142\u00f3d\u017a ludzi do ko\u015bcio\u0142a wiezie, robotnik\u00f3w na \u0142\u0105ki zawozi, siano do gumna. Rolnictwo tu zupe\u0142nie wy\u0142\u0105czone; tylko na wynio\u015blejszych miejscach siej\u0105 nieco jarzyny. Za to pilnie uprawiaj\u0105 warzywa, jako to: kapust\u0119, marchew, pasternak, \u0107wikie\u0142, brukiew, pietruszk\u0119, cebul\u0119, kartofle itp. P\u0142uga, brony, woza nikt nie zna; konia chyba w zimie ujrzy, kiedy obcy jad\u0105 po lodzie. Z pasternaku wyrabiaj\u0105 chleb smakowity, z pewnego rodzaju \u0107wik\u0142y dobre piwo. Kartofle, at\u0142asowemi zwane dla delikatnej, cienkiej \u0142upiny, bardzo poszukiwane i smaczne, wybornie udaj\u0105 si\u0119 na torfiastym gruncie. Niema\u0142y wreszcie po\u017cytek bior\u0105 z g\u0119stej i wysokiej trzciny, nad brzegiem zatoki rosn\u0105cej, kt\u00f3r\u0105 na dachy w dalekie nieraz strony sprzedaj\u0105; tak\u017ce w piecu pal\u0105 trzcin\u0105. Ob. Otto Glagau, Littauen und die Littauer, str. 66\u2014100.<\/p>\n

Kuro\u0144czycy,<\/b> ob. Kuronowie<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Kuro\u0144ska cie\u015bnina,<\/b> niem. Memeler Tief<\/i>, ob. <\/i>K\u0142ajpedzka cie\u015bnina<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kuro\u0144ska mierzeja,<\/b> niem. Kurische Nehrung, p\u00f3\u0142wysep w\u0105ski i d\u0142ugi, w Prusach wschodnich, w pow. kr\u00f3lewieckim i k\u0142ajpedzkim, ci\u0105gnie si\u0119 w kierunku p\u00f3\u0142n.-po\u0142ud. od strony Kr\u00f3lewca<\/a> do K\u0142ajpedy, otoczony Baltykiem, cie\u015bnin\u0105 k\u0142ajpedzk\u0105 (Memeler Tief) i zatok\u0105 kuro\u0144sk\u0105. D\u0142ugo\u015b\u0107 wynosi przesz\u0142o mil 15, najwi\u0119ksza szeroko\u015b\u0107 p\u00f3\u0142 mili, przeci\u0119tna \u0107wier\u0107 mili. Najw\u0119\u017csza przestrze\u0144 znajduje si\u0119 nieco po za wsi\u0105 Sarkowem i zajmuje tylko pr\u0119t\u00f3w 160: jestto t. z po niem. Kolk, gdzie woda z morza \u0142atwiej si\u0119 przelewa w czasie burz do zatoki, i obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ceby tu otworu nowego nie wyrobi\u0142a. Obszaru mierzei licz\u0105 wi\u0119cej ni\u017c 6000 m\u00f3rg, czyli oko\u0142o 2\u2154 mili kwadr. Poczyna si\u0119 ten p\u00f3\u0142wysep 4 mile po za Kr\u00f3lewcem przy wsi Kranz, z morskich k\u0105pieli s\u0142awnej. Z wyj\u0105tkiem jedynej wsi Rosity, gdzie grunta urodzajniejsze, ca\u0142a powierzchnia piaszczysta. A piasek taki lekki i delikatny, \u017ce lada powiew wiatru go poruszy i w powietrze unosi. Niebezpiecznie tu obcemu w podr\u00f3\u017c si\u0119 pu\u015bci\u0107 bez przewodnika, bo drogi nie ma ode wsi do wsi. A kiedy wiatr rozpocznie piaszczyst\u0105 zawiej\u0119, \u0142atwo zb\u0142\u0105dzi\u0107, i niejeden \u015bmia\u0142ek nieostro\u017cno\u015b\u0107 swoj\u0119 \u017cyciem przyp\u0142aci\u0142. G\u0119ste tu t. zw. wilcze do\u0142y, na niebacznych ludzi od piasku utworzone, t. j. przepa\u015bcie z g\u00f3ry cienk\u0105 warstw\u0105 przelatuj\u0105cego piasku zasypane; jeden krok fa\u0142szywy, a niechybnie zginiesz. Przecie\u017c i przy zachowanej przezorno\u015bci wielu tam zgin\u0119\u0142o. Na pocz\u0105tku tego wieku, pisz\u0105, \u017ce ca\u0142a poczta kr\u00f3lewiecka z lud\u017ami i 4 ko\u0144ami przepad\u0142a bez \u015bladu. Bo trzeba wiedzie\u0107, \u017ce nim drogi bite i koleje \u017cel. po drugiej stronie kuro\u0144skiej zatoki zbudowano, wi\u00f3d\u0142 tu trakt g\u0142\u00f3wny do Rosyi i do Prus na Kr\u00f3lewiec. S\u0142upy powbijane i wierzby tu i owdzie rosn\u0105ce drog\u0119 znaczy\u0142y. Cz\u0119sto t\u0119dy cesarz i ksi\u0105\u017c\u0119ta rosyjscy, mianowicie cesarzowa Aleksandra przeje\u017cd\u017ca\u0142a w odwiedziny do Berlina. Obecnie tej drogi nie u\u017cywaj\u0105, i tylko s\u0142up gdzie zgni\u0142y albo stara wierzba spr\u00f3chnia\u0142a z piasku wyzieraj\u0105ca o niej \u015bwiadczy. Nie bez przyczyny wi\u0119c Sahar\u0105 prusk\u0105 mianuj\u0105 kuro\u0144sk\u0105 mierzej\u0119. Niemal po ca\u0142ej mierzei znajduj\u0105ce si\u0119 wi\u0119ksze i mniejsze pag\u00f3rki, nieraz w oka mgnieniu tworz\u0105 si\u0119 i nikn\u0105 od piasku. Wzd\u0142u\u017c za\u015b p\u00f3\u0142wyspu ci\u0105gn\u0105; si\u0119 zazwyczaj kilku rz\u0119dami wzg\u00f3rza piaszczyste (niem. D\u00fcnen), cz\u0119sto 200 st\u00f3p wysoko\u015bci dosi\u0119gaj\u0105ce. \u017badna trawka nie przyjmie ani ostoi si\u0119 na piasku. Nie us\u0142yszysz \u015bpiewaj\u0105cego ptaka. Tylko gdzieniegdzie ma\u0142e liche \u0142\u0105czki i lasu resztki zwiastuj\u0105 ludzkie osady. Og\u00f3\u0142em znajduje si\u0119 7 wsi na mierzei: Sarkowo, po za wsi\u0105 Krancem, Rosity z ko\u015bci\u00f3\u0142kiem i gleb\u0105 lepsz\u0105, Pi\u0142kopy, Nidy, Preil, Perwelk i Schwarzort z parafi\u0105 lutersk\u0105 i morskiemi k\u0105pielami. Wi\u0119cej daleko osad zagin\u0119\u0142o w zawiejach piaszczystych, jako np. w tem naszem stuleciu niemniej jak 8 wiosek zasypanych zosta\u0142o. Osady te bez wyj\u0105tku nad brzegiem zatoki zbudowane, widocznie z powodu wody s\u0142odkiej, kt\u00f3ra tu jedynie znachodzi si\u0119. Domy osad, wyj\u0105wszy chyba Rosit, n\u0119dzne, ubogie, bez komina stawiane. W wielkiej sieni ca\u0142a rodzina zebrana, inne pokoje tylko w zimie i w nocy do snu u\u017cywane. \u015aciany mn\u00f3stwem garncarskich sprz\u0119t\u00f3w poobwieszane, przy \u015bcianach \u0142awy drewniane poustawiane. Kobiet ulubiony kolor ciemno-niebieski; m\u0119\u017cczy\u017ani nosz\u0105 kaftan czarny we\u0142niany, na kt\u00f3ry, gdy z domu wychodz\u0105, kurtk\u0119 p\u0142\u00f3cienn\u0105 r\u00f3wnie\u017c koloru niebieskiego wdziewaj\u0105. Trudni\u0105 si\u0119, z wyj\u0105tkiem wsi Rosit, gdzie s\u0105 gospodarze, rybo\u0142\u00f3wstwem w pobliskiej zatoce, na kt\u00f3rej zwykle przez ca\u0142e lato z \u017con\u0105 i dzie\u0107mi w \u0142odziach, albo namiotach przeno\u015bnych przebywaj\u0105. U\u017cywaj\u0105 narzecza kuro\u0144skiego, odmiennego nieco od mowy litewskiej: z pochodzenia s\u0105 to Kuro\u0144czycy, szcz\u0105tki podobno niewyt\u0119pionych starych Prusak\u00f3w. Obecnie tak\u017ce wielu zniemczonych mieszka\u0144c\u00f3w znachodzi si\u0119 na mierzei. Religi\u0105 wyznawaj\u0105 Kuro\u0144czycy lutersk\u0105, do duchownych swoich przywi\u0105zani, pobo\u017cni. Parkanu ani najlichszego p\u0142otu nie ujrzysz przy ich domach; nawet cmentarze bez ogrodzenia zostawione na otwartem polu; z pod wywianego piasku trumny zwykle wyzieraj\u0105. Klimat na mierzei znacznie surowszy, ani\u017celi na sta\u0142ym l\u0105dzie. S\u0105siednie morze i obszerna zatoka kuro\u0144ska dozwalaj\u0105 wolnego przyst\u0119pu wiatrom. Wichry te\u017c, burze tu cz\u0119ste, cichy za\u015b i spokojny dzie\u0144 nale\u017cy do rzadko\u015bci. Zima ostra, zazwyczaj trwa d\u0142ugo; wiosna kr\u00f3tka, przymrozki a\u017c do lata przeci\u0105gaj\u0105 si\u0119. Lato zbyt gor\u0105ce. Za to jesie\u0144 d\u0142uga i pogodna, gdy\u017c wody ogrzane nie tak \u0142atwo zimna dopuszczaj\u0105. Na wiosn\u0119 przelatuje tu nadzwyczaj wiele wron ku stronom p\u00f3\u0142nocnym, kt\u00f3re mieszka\u0144cy chwytaj\u0105 i mi\u0119so ich, b\u0105d\u017a solone, b\u0105d\u017a \u015bwie\u017ce, jedz\u0105. Zreszt\u0105 jedynym pokarmem biednych osadnik\u00f3w s\u0105 ryby. Wszelkie dzikie zwierz\u0119ta, jako to: jelenie, zaj\u0105c i t. d., do jednego wyt\u0119pione, najwi\u0119cej \u017ceby szkody nie robi\u0142y w \u015bwie\u017cych zaro\u015blach, kt\u00f3re nowszymi czasy po usypach wzg\u00f3rzystych czyli dynach (niem. D\u00fc<\/span>nen), jedynej obronie p\u00f3\u0142wyspu od morza piel\u0119gnuj\u0105. Brzeg mierzei ku zatoce zwolna spada, ze strony morza za\u015b: urwisty, spadzisty, \u017ceglarzom niebezpieczny; wichry tu nieraz okr\u0119ty rozbijaj\u0105, z kt\u00f3rych towary rozbieraj\u0105 Kuro\u0144czycy, nim nadejd\u0105 dozorcy; obfite to wtedy \u017cniwo dla nich. Bursztyn morze na brzeg wyrzuca, ale w ma\u0142ej teraz obfito\u015bci, tak \u017ce nie zas\u0142uguje niemal na uwag\u0119. Za to z wielkiem powodzeniem wydobywaj\u0105 go z wody, osobliwie z zatoki kuro\u0144skiej (ob. Kuro\u0144ska zatoka<\/a>). Dawniej ca\u0142y p\u00f3\u0142wysep pokryty by\u0142 lasem bujnym, po kt\u00f3rym teraz jeszcze trzy peryody zniszczenia do\u015b\u0107 wyra\u017anie rozezna\u0107 mo\u017cna. Kopi\u0105c w ziemi mniej wi\u0119cej 5 st\u00f3p g\u0142\u0119boko, niemal po ca\u0142ej mierzei napotkasz najg\u0142\u0119bsz\u0105 oko\u0142o 3 cale grub\u0105 warstw\u0119 brunatnej ziemi, kt\u00f3ra w wodzie oparzona ciemny kolor kawy wydaje: s\u0105 to pok\u0142ady pierwotnego najbujniejszego boru zniszczonego. \u015arednia warstwa okazuje drugi peryod lasu, g\u0142\u00f3wnie d\u0119bowego, i nareszcie g\u00f3rna, naj\u015bwie\u017csza, przewa\u017cnie jod\u0142owego, po kt\u00f3rym tu i owdzie przy osadach reszty si\u0119 zachowa\u0142y. Teraz jeszcze opowiadaj\u0105 Kuro\u0144czycy, \u017ce wielkie lasy istnia\u0142y kiedy\u015b na mierzei, z kt\u00f3rych oni najwi\u0119kszy po\u017cytek mieli; mianowicie dla byd\u0142a, kt\u00f3re w lesie pasali. Wiele okr\u0119t\u00f3w i wsi z drzewa tego pobudowano. Nawet z drugiej strony zatoki brali st\u0105d drzewo na potrzeb\u0119. Niemniej jest pewnem, \u017ce rosyjskie wojska w czasie wojny 7-letniej bardzo te lasy spustoszy\u0142y. Reszty zniszczenia dokona\u0142y potem wichry, kt\u00f3re piaskiem nie tylko las rozrzodzony, ale i wioski zasypa\u0142y. Co si\u0119 tyczy pocz\u0105tku kuro\u0144skiej mierzei, twierdz\u0105 uczeni geologowie, \u017ce jej wcale niegdy\u015b nie by\u0142o, tylko sta\u0142y l\u0105d \u017cyzny istnia\u0142, gdzie teraz si\u0119 znajduje. Dopiero oko\u0142o XII najp\u00f3\u017aniej wieku przed przybyciom Krzy\u017cak\u00f3w zbyt silny pr\u0105d morski l\u0105d ten zala\u0142, a z piaszczystego dawniejszego brzegu morskiego p\u00f3\u0142wysep ten si\u0119 utworzy\u0142, najprz\u00f3d od wsi Kranz do Rosit, a nast\u0119pnie a\u017c do uj\u015bcia zatoki przy K\u0142ajpedzie. Mierzeja ta stanowi g\u0142\u00f3wn\u0105 zapor\u0119 przeciwko dalszemu zalaniu l\u0105du. Z tej przyczyny wiele teraz \u0142o\u017c\u0105 starania oko\u0142o utrzymania i wzmocnienia mierzei, mianowicie po nowych usypach piaszczystych czyli dynach stosowne rodzaje drzew, krzew\u00f3w i ro\u015blin z wielkim trudem zasadzaj\u0105. Do 1830 r. wzd\u0142u\u017c tej mierzei szed\u0142 wspomniany wielki trakt pocz. prus.-rosyj. nie na Tyl\u017c\u0119. Stacye tego traktu by\u0142y: Sarkau, Rossitten, Nidden, Schwarzort, K\u0142ajpeda. Czyt. \u201ePreuss. Prov. Blaetter\u201c I, 195\u2014220 i Otto Glagau \u201eLittauen\u201c 163\u2014219. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kuro\u0144ska zatoka,<\/b> niem. Kurisches Haff, najwi\u0119ksza z l\u0105dowych w\u00f3d pruskich, zwana pierwotnie Mummel<\/i>, zapewne od najwi\u0119kszej rzeki Memel al. Niemen<\/a>, kt\u00f3ra do niej wp\u0142ywa, w Prusach wschodnich. Otoczona z zachodu od morza w\u0105sk\u0105 mierzej\u0105 kuro\u0144sk\u0105, na po\u0142udnie styka si\u0119 z pow. kr\u00f3lewieckim i labiewskim, na wsch\u00f3d z k\u0142ajpedzkim, szy\u0142okarczemskim i nizinnym. Z morzem baltyckiem po\u0142\u0105czona za pomoc\u0105 cie\u015bniny k\u0142ajpedzkiej (Memmeler Tief). Posta\u0107 dla tr\u00f3jk\u0105ta. D\u0142ugo\u015b\u0107 zatoki z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142ud. wynosi mil 13, szeroko na po\u0142udniu przy wsi Kranz mil 6, przy uj\u015bciu rz. Rusy 2 mile, a w cie\u015bninie k\u0142ajpedzkiej, gdzie do morza uchodzi, tylko 100 pr\u0119t\u00f3w. Powierzchnia obejmuje obszaru przesz\u0142o 28 kwadr. mil. Przy zwyczajnym, spokojnym stanie wody jest niejaki (cho\u0107 ma\u0142y) odp\u0142yw cie\u015bnin\u0105 do morza, przeciwnie za\u015b podczas wichr\u00f3w zachodnich z morza nap\u0142ywa woda do zatoki. Brzegi ma zatoka ze wschodu przewa\u017cnie niskie, \u0142\u0105ki i bagniska litewskie; z po\u0142udnia mi\u0119dzy Labiewem a Krancem w dawniejszej Samlandyi<\/a> nieco wyniesione, pag\u00f3rkowate; z zachodu na mierzei usypy piaszczyste (D\u00fcnen), do 200 st\u00f3p wysokie. Ze strony wschodniej i po\u0142udniowej wp\u0142ywaj\u0105 liczne rzeki do kuro\u0144skiej zatoki, jako to, z po\u0142udnia zaczynaj\u0105c, pr\u00f3cz kilku pomniejszych: Dejma, odnoga Pregla<\/a>, Niemonin, Lilia (Gilge), Tawel (Tawell), Inza (Inse), \u0141oja (Loye), Rungul, Karkel, Akminia (Akminge), Skirwit, Warnsa, Pokalna, Szysza, Rusa (s\u0105 to g\u0142\u00f3wnie uj\u015bcia Niemna) i Mini\u0105. Z miast g\u0142\u00f3wniejszych znajduj\u0105 si\u0119 w pobli\u017cu zatoki: Kr\u00f3lewiec<\/a>, Labiewo<\/a>, Tyl\u017ca i K\u0142ajpeda. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 wody bardzo nier\u00f3wna: przy K\u0142ajpedzie wynosi oko\u0142o 24 st\u00f3p, dalej na po\u0142ud. 5\u20146 st\u00f3p, zreszt\u0105 przeci\u0119ciowo 8\u201415 st\u00f3p. Opr\u00f3cz mielizn utrudniaj\u0105 \u017ceglug\u0119 na zatoce burze cz\u0119ste, a bardziej jeszcze kamienie wielkie znachodz\u0105ce si\u0119 i ryfy wystaj\u0105ce. Osobliwie ko\u0142o wsi Schwarzort na do\u015b\u0107 d\u0142ugiej przestrzeni, jedno jest tylko miejsce ku mierzei wyg\u0142\u0119bione, w\u0105skie i kr\u0119te, \u015br\u00f3d mielizn, ryf i kamieni, kt\u00f3re statki z niema\u0142em niebezpiecze\u0144stwem przebywaj\u0105. Prawdziwym przestrachem za\u015b dla \u017ceglarzy jest t. zw. k\u0105t windoborski (Windenburger Ecke), na zach\u00f3d p\u00f3\u0142nocnego uj\u015bcia rzeki Rusy po\u0142o\u017cony, sk\u0105d daleko w wod\u0119 ci\u0105gn\u0105 si\u0119 wystaj\u0105ce kamienie i g\u0142azy w zatoce. Przedtem by\u0142 tu l\u0105d sta\u0142y; oko\u0142o r. 1409 zbudowali krzy\u017cacy zamek warowny, Windenburg zwany; potem go woda zabra\u0142a. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tak\u017ce sta\u0142, gdzie teraz te g\u0142azy, rozebrany wreszcie dopiero r. 1705. Najwi\u0119cej wida\u0107 tratew na zatoce z drzewem polskiem i litewskiem, \u0142odzi rybackich i r\u00f3\u017cnego rodzaju statk\u00f3w pomniejszych. W ostatnim czasie kursuj\u0105 tak\u017ce parowce mi\u0119dzy K\u0142ajped\u0105, Tyl\u017c\u0105, Labiewem, Kr\u00f3lewcem i wsi\u0105 Kranz. W og\u00f3le jednak \u017cegluga daleko mniej tu o\u017cywiona, ani\u017celi na s\u0105siedniej zatoce \u015awie\u017cej (Frisches Haft). A\u017c do dzi\u015b dnia zatoka kuro\u0144ska jest nadzwyczaj rybna, we wszelkie rodzaje ryb obfituje; ca\u0142\u0105 on\u0105 Litw\u0119 zaopatruje w ryby, tanio i w wielkim wyborze. Rybo\u0142\u00f3wstwem zajmuj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ubodzy Litwini i Kuro\u0144czycy z mierzei kuro\u0144skiej. Opu\u015bciwszy n\u0119dzne osady przez ca\u0142e lato zwykle b\u0105d\u017a w \u0142odzi na wodzie, b\u0105d\u017a te\u017c w namiotach nad brzegiem poustawianych z \u017con\u0105 i dzie\u0107mi przep\u0119dzaj\u0105. Jako ludy koczuj\u0105ce z miejsca na miejsce w\u0119druj\u0105, lepszej wci\u0105\u017c zdobyczy szukaj\u0105c. Jedynem ich po\u017cywieniem s\u0105 ryby: suszone. gotowane, albo sma\u017cone, a podobno i surowe niekt\u00f3rzy zajadaj\u0105. Zdobycz swoj\u0119, albo zaraz na miejscu sprzedaj\u0105, albo te\u017c do miast wi\u0119kszych wo\u017c\u0105 na handel, jako to do K\u0142ajpedy, Kr\u00f3lewca i t. d.; najwi\u0119cej, jak zwykle, kupuj\u0105 \u017cydzi. Lepsz\u0105 zdobycz\u0105 jest bursztyn. R. 1862 dw\u00f3ch mieszczan z K\u0142ajpedy, szyper Stantien i \u017cyd handlarz Becker, maj\u0105tkowo wtedy niemal bez grosza, na szcz\u0119\u015bliw\u0105 my\u015bl wpadli: szuka\u0107 bursztynu w zatoce i to w tem miejscu, gdzie i na l\u0105dzie go znajdowano. Dobre \u0107wier\u0107 mili na p\u00f3\u0142noc wioski Schwarzort na mierzei najprz\u00f3d jednym ma\u0142ym r\u0119cznym statkiem zacz\u0119li robi\u0107. Przedsi\u0119wzi\u0119cie nadzwyczaj pomy\u015blny mia\u0142o skutek. R. 1868 pracowa\u0142o ju\u017c 12 statk\u00f3w, mniejszych i wi\u0119kszych, par\u0105 poruszanych. Przy ka\u017cdym statku znajdowa\u0142o si\u0119 10\u201425 robotnik\u00f3w. Wydobywaj\u0105 bursztyn, zwykle z piaskiem, szlamem pomi\u0119szany, za pomoc\u0105 w\u0119bork\u00f3w, po obu stronach statku przyrz\u0105dzonych. Zatapiaj\u0105 je a\u017c do 22 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci w wod\u0119, w gruncie zatoki nadto kopi\u0105 do st\u00f3p 4, ba, nawet do 10 i 12 st\u00f3p. Dzie\u0144 i noc pracuj\u0105 na statkach robotnicy, pocz\u0105wszy od wczesnej wiosny a\u017c do p\u00f3\u017anej jesieni, dop\u00f3ki nie zamarznie. Co 8 godzin przychodzi nowy oddzia\u0142 do roboty. Przeci\u0119ciowo wydobywa jeden statek w 8 godzinach 30 funt\u00f3w bursztynu. R. 1867 w 30 oko\u0142o tygodniach wydobyli 75000 funt\u00f3w na 12 statkach. Dwaj przedsi\u0119biercy, dawniej biedacy, obecnie milionerzy. C\u0142a p\u0142acili rz\u0105dowi rocznie oko\u0142o 25000 tal., a obecnie znacznie wi\u0119cej daj\u0105. Przesz\u0142o 500 ludzi zatrudnionych bywa przy tych robotach; na brzegu, gdzie mieszkaj\u0105, powsta\u0142a znaczna osada. Bursztyn tutejszy w najodleglejsze okolice rozsy\u0142aj\u0105, jako do Konstantynopola, Kalkuty, Bombay, Honkong, Meksyku i t. d. Bardzo uderza, \u017ce pomi\u0119dzy zwyczajnym bursztynem znachodz\u0105 si\u0119 wi\u0119ksze kawa\u0142ki, widocznie r\u0119k\u0105 ludzk\u0105 g\u0142adzone i obrabiane, jako to: ozdoby r\u00f3\u017cne, okr\u0105g\u0142ego, pod\u0142u\u017cnego kszta\u0142tu i t. d. Nawet dwie figurki os\u00f3b ludzkich, 3 i p\u00f3\u0142 cala wysokie, znaleziono W zatoce. Niekt\u00f3re ozdoby widocznie dopiero w robocie rozpocz\u0119te i niedoko\u0144czone. Przypuszczaj\u0105 og\u00f3lnie, \u017ce w bardzo odleg\u0142ych czasach kopalnie i pracownie bursztynu, b\u0119d\u0105ce na tem w\u0142a\u015bnie miejscu, wod\u0105 nagle zalane zosta\u0142y, gdzie a\u017c dot\u0105d w gruncie si\u0119 znajduj\u0105. Tak bowiem twierdz\u0105 uczeni geologowie, \u017ce kuro\u0144skiej zatoki dawniej wcale nie by\u0142o, tylko l\u0105d si\u0119 ci\u0105gn\u0105\u0142 od windoborskiego k\u0105ta po za Rosity na mierzei. Tak\u017ce i na p\u00f3\u0142noc brzeg l\u0105du dalej wyst\u0119powa\u0142 w morze. Jak wykaza\u0142 dr. J. Schumann, rzeka Niemen mia\u0142a przedtem uj\u015bcie prosto do morza. oko\u0142o 6 mil poni\u017cej uj\u015bcia dzisiejszej Rusy. Silne pr\u0105dy tej rzeki po\u0142\u0105czone z morzem coraz szkodliwiej na l\u0105d oddzia\u0142ywa\u0142y, a\u017c w ko\u0144cu zupe\u0142nie go przerwa\u0142y i zala\u0142y. Teraz jeszcze wp\u0142ywaj\u0105ce do zatoki wody Rusy, brzeg silny kamienisty k\u0105ta widoborskiego coraz bardziej podrywaj\u0105. Jak utrzymuje Henneberger, sta\u0142o si\u0119 to zalanie najp\u00f3\u017aniej w XII wieku, przed przybyciem krzy\u017cak\u00f3w. Rzeka Niemen otrzyma\u0142a potem kierunek dzisiejszy, wi\u0119cej p\u00f3\u0142nocny. Na wynio\u015blejszej za\u015b cz\u0119\u015bci l\u0105du ze strony morza utworzy\u0142 si\u0119 najprz\u00f3d sta\u0142y pomost od wsi Kranz do Rosit, a st\u0105d p\u00f3\u017aniej ku K\u0142ajpedzie (ob. o kuro\u0144skiej mierzei<\/a>). Co si\u0119 wreszcie tyczy przysz\u0142o\u015bci kuro\u0144skiej zatoki, uczeni nie s\u0105 w zgodzie. Jedni utrzymuj\u0105, \u017ce zatoka, coraz bardziej szlamem tak wielu rzek tu uchodz\u0105cych zamulona, w \u0142\u0105ki si\u0119 ostatecznie i niziny \u017cyzne zamieni. Inni za\u015b, a na ich czele do\u015bwiadczony znawca dr. Schumann, przeciwnie twierdz\u0105, \u017ce morze zn\u00f3w g\u00f3r\u0119 we\u017amie, zerwie, jak rzeczywi\u015bcie coraz bardziej wci\u0105\u017c zarywa, mierzej\u0119 i z zatok\u0105 si\u0119 z\u0142\u0105czy. Ob. Otto Glagau. Littauen und die Littauer, 163, 184\u2014190, 213, 214. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kuro\u0144skie niziny,<\/b> niem. Kurische<\/i> al. Littauische Niederung<\/i>, zowie si\u0119 nisko po\u0142o\u017cona p\u0142aszczyzna ziemi w Prusach wschodnich nad zatok\u0105 kuro\u0144sk\u0105. Imi\u0119 wzi\u0119\u0142y od mieszka\u0144c\u00f3w dot\u0105d j\u0105 przewa\u017cnie zajmuj\u0105cych, Kuron\u00f3w (ob). Ci\u0105gn\u0105 si\u0119 od K\u0142ajpedy a\u017c ku Labiewu<\/a> w d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 20 mil. Obejmuj\u0105 ca\u0142y pow. tyl\u017cycki, szy\u0142okarczemski, nizinny, cz\u0119\u015b\u0107 ragnickiego, labiewskiego i k\u0142ajpedzkiego powiatu. Obszaru licz\u0105 przesz\u0142o 70 mil. kwadr. Miast \u017cadnych pr\u00f3cz Tyl\u017cy na tej przestrzeni nie znajdziesz. Tak\u017ce kolej \u017cel., wyj\u0105wszy przy Tyl\u017cy, je omija. Za to ca\u0142\u0105 sieci\u0105 rzek tu uchodz\u0105cych i kana\u0142ami licznemi poprzerzynane. Najprz\u00f3d z p\u00f3\u0142nocy ko\u0142o K\u0142ajpedy p\u0142ynie Danga \u017cmudzka. Dalej na po\u0142udniu Minia (Minge) z dop\u0142ywami: Aglona, Wewir\u017ca (Wewirse) i Tenna; Niemen<\/a> z licznemi swemi uj\u015bciami, jako to: Rusa, Atmata z Szysz\u0105, Skirwit z Pokaln\u0105 i Warus\u0105; nadbrze\u017cne rzeki: Akminia (Akminge), Karkle, Rangul; drugie g\u0142\u00f3wne uj\u015bcie Niemna Lilia (Gilge), z Loj\u0105, Pajt\u0105, Inz\u0105, Taw\u0105; rzeka Niemonin z Laukn\u0105, utworzon\u0105 przez dop\u0142ywy: Arga, Budup, Ossa, Ossat i Parwaj do Laukny wp\u0142ywa nadto struga Medlauk, wreszcie pod Labiewam Dejma z poboczn\u0105 Auer. O rzece Niemoninie twierdzi dr. Schumann, \u017ce ona jest dawniejszem uj\u015bciem Niemna, kt\u00f3ry, po utworzeniu zatoki Kuro\u0144skiej, dzisiejszy p\u00f3\u0142nocny przyj\u0105\u0142 kierunek. Na rzece Skirwit urz\u0105dzony jest s\u0142awny jaz na \u0142ososie. Kana\u0142y wa\u017cniejsze s\u0105: Tymberski kana\u0142 (Timber Canal) w wielkiem bagnisku zwanem po niem. Der gr. Moosbruch, \u015bci\u0105ga st\u0105d wody do Niemonina; Fryderykowska wielka przekopa (Der gr. Friedrichsgraben) \u0142\u0105czy Dejm\u0119 z Niemoninem; Grejtuszka czyli ma\u0142a przekopa Fryderykowska (kl. Friedriechsgraben) \u0142\u0105czy Niemonin z Lili\u0105. Za pomoc\u0105 kana\u0142\u00f3w tych odbywa si\u0119 o\u017cywiona \u017cegluga pomi\u0119dzy Kr\u00f3lewcem<\/a> a Litw\u0105<\/a>, i dalej z Rossy\u0105; a\u017c do Czarnego morza statki przechodz\u0105 Ogi\u0144skiego kana\u0142em. Nareszcie od r. 1863 nowo budowany kana\u0142 Wilhelma (Kaiser Wilhelm Canal) wielce tak\u017ce po\u017cyteczny \u017cegludze, poniewa\u017c statki na nim omijaj\u0105 bardzo niebezpieczny k\u0105t windoborski (Windenburger Ecke) w zatoce Kuro\u0144skiej. Przed 200 oko\u0142o laty niziny kuro\u0144skie ma\u0142o albo wcale (mianowicie bli\u017cej ku zatoce) nie by\u0142y zamieszka\u0142e; tworzy\u0142y wtedy puste moczad\u0142a, dzikim chyba zwierz\u0119tom przyst\u0119pne. Najpierw zacz\u0119to wy\u017cej po\u0142o\u017cone miejsca uprawia\u0107; nast\u0119pnie \u015bcie\u015bniaj\u0105c groblami rzeki, zaludniono zwolna miejsca ni\u017csze. Obecnie niziny kuro\u0144skie zaliczaj\u0105 si\u0119 do najbogatszych okolic pruskiego pa\u0144stwa; mianowicie nieme\u0144ska delta, to istny Gozen pruski. Prawda, \u017ce od strony zatoki nie s\u0105 jeszcze groblami zabezpieczone te okolice i st\u0105d podlegaj\u0105 zalewom regularnym wiosennym i jesiennym, takie nadzwyczajne powodzie w czasie burz i wiatr\u00f3w zachodnich nie s\u0105 rzadkie; wylewy te jednak wi\u0119cej po\u017cytku ani\u017celi szkody przynosz\u0105, podobnie jak Nil szlam \u017cyzny po sobie zostawiaj\u0105c. Pod wzgl\u0119dem u\u017cytk\u00f3w i po\u0142o\u017cenia niziny kuro\u0144skie rozpadaj\u0105 si\u0119 na trzy r\u00f3\u017cne dzia\u0142y. Najwi\u0119cej od zatoki oddalona cz\u0119\u015b\u0107 nizin, nieco nad poziom morza wyniesiona, stanowi najurodzajniejsz\u0105 rol\u0119 orn\u0105, kt\u00f3r\u0105 i na \u0142\u0105ki od czasu do czasu zamieniaj\u0105 uprawiana bywa z najlepszym skutkiem przez drobnych gbur\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej na w\u0142\u00f3ce albo na mniejszym kawale osiad\u0142ych. \u015arednia cz\u0119\u015b\u0107, na \u0142\u0105ki bujne obr\u00f3cona, nie bywa do uprawy roli u\u017cywana. Najbli\u017csza nareszcie zatoki cz\u0119\u015b\u0107 nizin najmniej jest u\u017cyteczn\u0105. Sk\u0142ada si\u0119 przewa\u017cnie z bagnisk torfiastych i piask\u00f3w. Tak\u017ce znaczne lasy zajmuj\u0105 te obszary. Po obu stronach Tymberskiego kana\u0142u po za rzek\u0119 Laukn\u0119 ku Niemoninowi ci\u0105gn\u0105 si\u0119 bagna wielkie, po niem. der grosse Moosbruch zwane; w g\u0142\u0119bokiej rzece Lauknie utrzymuj\u0105 si\u0119 tu dodzi\u015bdnia bobry, a z pomi\u0119dzy ptak\u00f3w gnie\u017cd\u017c\u0105 puhacze i \u017c\u00f3rawie do\u015b\u0107 licznie. W nowszych czasach zosta\u0142a tak\u017ce cho\u0107 rzadko bardzo zaludniona ta puszcza; znajduj\u0105 si\u0119 tu wioski: Schenkendorf, Sch\u00f6ndorf i Mausern. Zaraz w s\u0105siedztwie owych bagnisk le\u017cy las niemo\u0144ski i ibenhorski. Ostatni jest s\u0142awny z do\u015b\u0107 licznych \u0142osi\u00f3w (Elchwild, Ellenthier), starannie tu chowanych i strze\u017conych. Rzadkie te a ciekawe zwierz\u0119ta utrzymuj\u0105 si\u0119 jeszcze tylko w rossyjskich prowincyach nadbaltyckich i w Skandynawii, ale s\u0105 bliskie wymarcia. Tak\u017ce na po\u0142udnie wielkich b\u0142ocisk ko\u0142o Labiewa znajduj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 znaczne lasy nizinne; w og\u00f3le jest tu 7 le\u015bnictw. Ca\u0142a ta opisana trzecia cz\u0119\u015b\u0107 nizin zamieszkan\u0105 jest z ma\u0142ym wyj\u0105tkiem przez ubogich rybak\u00f3w, robotnik\u00f3w i ogrodnik\u00f3w, na 5\u20146 morgach siedz\u0105cych. Co rok na wiosn\u0119 i na jesie\u0144, a cz\u0119\u015bciej w czasie burz i wichr\u00f3w, wystawione s\u0105 te okolice na og\u00f3ln\u0105 pow\u00f3d\u017a, nie s\u0105 bowiem ani ze strony rzek ani zatoki groblami zabezpieczone. Ob. Otto Glagau, Littauen und die Littauer, str. 66\u2014100. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kuropaty,<\/span><\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Ro\u015b, 78 dz. <\/span><\/p>\n

Kurowszczyzna,<\/b> 1.) w\u015b i dwa fol., powiat pru\u017ca\u0144ski, gm. Sielec, 32 w. od Pru\u017cany. W\u015b ma 167 dz.; jeden z fol. (124 dz.) nale\u017cy do Janiszewskich, drugi (64 dz.) do Kornacewicz\u00f3w. 2.) K.,<\/b><\/span> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., gm. Kamionka,<\/span> o 8 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 450 dzies.<\/span><\/p>\n

Kurpie<\/b> (Kierpcarze<\/i>, Puszczaki<\/i>), s\u0105 to mazurskiego pochodzenia osadnicy, zamieszkuj\u0105cy od wiek\u00f3w obszar puszcz le\u015bnych, zajmuj\u0105cych i ogr\u00f3dkiem prawe dorzecze Narwi i przerzni\u0119tych przez jej dop\u0142ywy Omulew, Rozog\u0119, Szkw\u0119 i Pisn\u0119. Domys\u0142y, jakoby K. byli szcz\u0105tkami Jad\u017awing\u00f3w<\/a>, przybyszami z Karpat i w og\u00f3le obcego pochodzenia, nie maj\u0105 \u017cadnej, zar\u00f3wno historycznej, jak lingwistycznej i etnograficznej podstawy. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce ich odr\u0119bno\u015bci s\u0105 naturalnym wynikiem odosobnionego \u017cycia w odr\u0119bnych warunkach w ci\u0105gu wielu wiek\u00f3w. Podczas, gdy w innych cz\u0119\u015bciach Mazowsza rolnictwo zdawna si\u0119 rozpowszechni\u0142o i stanowi\u0142o podstaw\u0119 bytu ludno\u015bci, to w obszarach za Narwi\u0105 gospodarstwo le\u015bne dawa\u0142o przez d\u0142ugie wieki \u0142atwiejsze utrzymanie miejscowym osadnikom ni\u017c licha piaszczysta i bagnista gleba, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o zdoby\u0107 przez mozolne karczowanie. Bartnictwo (hodowla pszcz\u00f3\u0142), my\u015blistwo i rybo\u0142\u00f3stwo dostarcza\u0142y \u015brodk\u00f3w po\u017cywienia, odzie\u017cy i produkt\u00f3w zbytu. Wyroby z drzewa i spotykany cz\u0119sto bursztyn stanowi\u0142y dodatkowe \u017ar\u00f3d\u0142a dochodu ubogich osadnik\u00f3w. Nieprzyst\u0119pno\u015b\u0107 puszcz czyni\u0142a Kurpi\u00f3w prawie niezale\u017cnymi. Obszar zamieszkiwany przez nich by\u0142 wprawdzie w\u0142asno\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich a nast\u0119pnie kr\u00f3l\u00f3w polskich, ale wykonywanie tego zwierzchnictwa nie by\u0142o rzecz\u0105 \u0142atw\u0105, w obec braku \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3rymi mo\u017cna by\u0142o uj\u0105\u0107 w karby dzik\u0105 swobod\u0119 le\u015bnych mieszka\u0144c\u00f3w. Przez d\u0142ugie wieki ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nawet nie m\u00f3g\u0142 czy nie stara\u0142 si\u0119 rozci\u0105gn\u0105\u0107 opieki nad t\u0105 ludno\u015bci\u0105. Dopiero w po\u0142owie XVII wieku propaganda pastor\u00f3w protestanckich z Prus wschodnich sk\u0142oni\u0142a duchowie\u0144stwo katolickie do czynnego wyst\u0105pienia. W 1650 r. wzniesiono w Myszy\u0144cu kaplic\u0119 i zorganizowano misy\u0105 jezuick\u0105. Dla braku wiadomo\u015bci nie mo\u017cemy stanowczo twierdzi\u0107, czy do tej epoki przechowa\u0142 si\u0119 jeszcze kult poga\u0144ski. Prawdopodobnie nie istnia\u0142 u Kurpi\u00f3w zdawna ani kult jakikolwiek, ani kap\u0142ani, tylko mieszanina poj\u0119\u0107, obrz\u0119d\u00f3w, zwyczaj\u00f3w. Przyni\u00f3s\u0142szy tu z pierwotnych siedzib pewne religijne, spo\u0142eczne, prawne poj\u0119cia, urz\u0105dzenia, zwyczaje, nie zatracili takowych, lecz tylko przekszta\u0142cili odpowiednio do wymaga\u0144 i warunk\u00f3w nowego \u017cycia. St\u0105d wytworzy\u0142o si\u0119 tak zwane prawo bartne, kt\u00f3re Krzysztof Niszczycki, starosta ciechanowski i przasnyski, zwierzchnik puszcz nadnarwia\u0144skich, zebra\u0142 z ustnej tradycyi i og\u0142osi\u0142 drukiem. Prawo to i przywilej Zygmunta III wydany w 1630 r. bartnikom nowogrodzkim, przedstawiaj\u0105 nam ciekawy i pe\u0142ny obraz \u017cycia i organizacyi tej le\u015bnej rzeczypospolitej. Ka\u017cda rodzina mie\u015bci si\u0119 w tak zwanej budzie, kt\u00f3ra z pierwotnego ciasnego i biednego schroniska przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w chat\u0119, otoczon\u0105 zabudowaniami gospodarskimi i i<\/span><\/s> ogr\u00f3dkiem na len i warzywa. Ka\u017cda taka osada, czyli buda mia\u0142a sw\u00f3j oddzielny b\u00f3r, t. j. cz\u0119\u015b\u0107 puszczy, oddan\u0105 pod jej wy\u0142\u0105czne u\u017cytkowanie. Za to obowi\u0105zan\u0105 by\u0142a (w XVII wieku) dawa\u0107 staro\u015bcie \u0142om\u017cy\u0144skiemu r\u0105czk\u0119 miodu (15\u00bc garnca) i za kun\u0119, t. j. pozwolenie polowania, p\u0142aci\u0107 15 groszy rocznie. W czasie bytno\u015bci kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rzy w ostatnich wiekach zje\u017cd\u017cali tu na \u0142owy, Kurpie obowi\u0105zani byli pe\u0142ni\u0107 obowi\u0105zki osocznik\u00f3w i mie\u0107 na swem stanowisku przygotowany sto\u017cek siana dla strzelc\u00f3w kr\u00f3lewskich lub zap\u0142aci\u0107 w zamian 15 groszy. Zreszt\u0105 mieli oni zupe\u0142n\u0105 swobod\u0119 i samorz\u0105d; sami wybierali swego starost\u0119 bartnego, tudzie\u017c pods\u0119dka i pisarza; p\u00f3\u017aniej dodano jeszcze dw\u00f3ch \u0142awnik\u00f3w. S\u0105dzili oni na podstawie starodawnego prawa bartnego; apelacya od ich wyrok\u00f3w sz\u0142a do starosty i kr\u00f3la. Ca\u0142y obszar puszcz zamieszkiwanych przez Kurpi\u00f3w dzieli\u0142 si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci: ostro\u0142\u0119ck\u0105 i nowogrodzk\u0105. W obr\u0119bie puszczy nowogrodzkiej by\u0142y trzy dwory my\u015bliwskie kr\u00f3l\u00f3w: jeden pod Nowogrodem (izba z kuchni\u0105), drugi pod Kolnem nad rz. Piasn\u0105 (dwie izby z kuchni\u0105), trzeci nad jeziorem Serafin (trzy izby, kuchnia i piwnica). W puszczy ostro\u0142\u0119ckiej g\u0142\u00f3wnem gniazdem, stolic\u0105 niejako Kurpi\u00f3w, by\u0142 i jest Myszyniec. W skutek nap\u0142ywu \u015bwie\u017cych osadnik\u00f3w, kt\u00f3rzy przek\u0142adali gospodarstwo rolne na wykarczowanych gruntach nad \u017cycie le\u015bne, zmniejsza\u0142 si\u0119 obr\u0119b kurpiowskiej rzpltej, i oni sami, porzucaj\u0105c lasy, osiadali po tworz\u0105cych si\u0119 \u015br\u00f3d puszcz wioskach. Rozrodzenie si\u0119 rodzin kurpiowskich sprowadzi\u0142o wielkie rozdrobnienie dzia\u0142\u00f3w le\u015bnych (bor\u00f3w), maj\u0105cych dostarcza\u0107 im utrzymania; t\u0119piona zwierzyna stawa\u0142a si\u0119 coraz rzadsz\u0105, ma\u0142y obszar nie dawa\u0142 nale\u017cytej ilo\u015bci paszy dla byd\u0142a i koni, trzeba by\u0142o w uprawia roli szuka\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a nowych \u015brodk\u00f3w \u017cycia i produkt\u00f3w zbytu. Osady Kurpi\u00f3w rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 obecnie w dw\u00f3ch dzisiejszych guberniach: p\u0142ockiej i \u0142om\u017cy\u0144skiej; w tej ostatniej licz\u0105 ludno\u015bci do 30 tysi\u0119cy, a w p\u0142ockiej znacznie wi\u0119cej. Kurp, na piaszczystej ziemi osiad\u0142y, zamieszkuj\u0105c kiedy\u015b obszerne lasy, wi\u0119cej by\u0142 \u0142owcem i bartnikiem ni\u017c rolnikiem; st\u0105d rozrzucone ich osady zaledwie p\u00f3\u017aniej po wytrzebieniu las\u00f3w zacz\u0119\u0142y si\u0119 uk\u0142ada\u0107 w wi\u0119ksze wioski. Wzi\u0119li swoj\u0105 nazw\u0119 od chodak\u00f3w na nogach, plecionych z \u0142yka lipowego, zwanych kurpiami; zwyczajnym ubiorem Kurpia jest sukmana z ciemno-siwego sukna, z klapami granatowemi, ze stoj\u0105cym ko\u0142nierzem, z tylu fa\u0142dowana, z kieszeniami po bokach, przepasana pasem czerwonym. Kamizelki w \u015bwi\u0119to tylko u\u017cywa, kapelusz na g\u0142owie niski z w\u0105skiemi skrzyd\u0142ami, sznurkami szychowemi i kutasami przewi\u0105zany, ustrojony pi\u00f3rem; koszula bia\u0142a, pod szyj\u0105 na wst\u0105\u017ck\u0119 czerwon\u0105 zawi\u0105zana, spodnie sukienne lub p\u0142\u00f3cienne. Kobiety chodz\u0105 w sukmanach burych lub siwych, sp\u00f3dnice w pasy swojej roboty nosz\u0105, chustka du\u017ca na g\u0142owie, raz w tyle zwi\u0105zana, fartuch na plecach, przy szyi zwi\u0105zany; latem boso lub w kurpiach, w trzewikach chodz\u0105. W niedziel\u0119 lub \u015bwi\u0119to dziewki ubieraj\u0105 si\u0119 w gorsety r\u00f3\u017cnokolorowe, sp\u00f3dnice kramikowe perkalowe jasne, chustki na g\u0142owie w tyle raz zwi\u0105zane, noga czysto obuta w po\u0144czochy niciane lub we\u0142niane i trzewiki sukienne kolorowe na wysokich korkach, koszule bia\u0142e p\u0142\u00f3cienne cienkie, wyszywane przy ko\u0142nierzu i r\u0119kawach sznurkiem czerwonym. Na piersiach szkaplerz na czerwonej wst\u0119dze, na szyi mn\u00f3stwo korali prawdziwych i bursztynowych nosz\u0105. Domy mieszkalne Kurpi\u00f3w i zabudowania wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 od budowli w\u0142o\u015bcian s\u0105siednich, nawet Mazur\u00f3w. Nie zobaczy tu w izbie ciel\u0105t, prosi\u0105t i g\u0119si pomieszanych z dzie\u0107mi kmiecia; dom zazwyczaj obszerny. okna jasne i du\u017ce, cz\u0119stokro\u0107 okiennicami malowanemi opatrzone. Na piaskach rodz\u0105 si\u0119 kartofle, przy b\u0142otach i nizinach kapusta, siej\u0105 r\u00f3wnie w lepszych miejscach \u017cyto, r\u00f3\u017cne zbo\u017ca jarzynne i hoduj\u0105 du\u017co trzody chlewnej; obuwie sam sobie Kurp\u2019 plecie, a pracowitsze od m\u0119\u017c\u00f3w niewiasty i dziewki sukno na sukmany i p\u0142\u00f3tno na koszule wyrabiaj\u0105. Do zarobku nale\u017cy policzy\u0107 kopalnie bursztynu, w kt\u00f3rych ochotnie pracuj\u0105; z bry\u0142 bursztynu umiej\u0105 wyrabia\u0107 pi\u0119kne ozdoby do fajek, pere\u0142ki, fili\u017canki i t. p. Po lasach trzymaj\u0105 niema\u0142o koni i byd\u0142a, a wyrabiane brony, kopa\u0144ki, \u0142opaty, na jarmarku sprzedaj\u0105; konie ich, ma\u0142e i r\u0105cze, nie zwalniaj\u0105 biegu nawet \u015br\u00f3d piask\u00f3w, z kt\u00f3rych ca\u0142a okolica kurpiowska s\u0142ynie. Kurpie w og\u00f3le odznaczaj\u0105 si\u0119 pobo\u017cno\u015bci\u0105, do ko\u015bcio\u0142a ucz\u0119szczaj\u0105 zwykle gromadami, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni nabo\u017cne. Lubi\u0105 odbywa\u0107 dalekie pielgrzymki do miejsc \u015bwi\u0119tych. Przechowali w sobie ducha wojowniczego i zr\u0119czno\u015b\u0107 strzeleck\u0105, rozwini\u0119te \u015br\u00f3d niebezpiecze\u0144stwa \u017cycia my\u015bliwskiego. Niejednokrotnie w dawnych czasach okazali przywi\u0105zanie do ziemi, na kt\u00f3rej wzro\u015bli, i do kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rym na wierno\u015b\u0107 przysi\u0119gli. Tak, gdy za Augusta II, Szwedzi pod wodz\u0105 Karola XII przechodzili w 2000 wojska przez lasy myszynieckie. Kurpie, kt\u00f3rzy przysi\u0119gali na wierno\u015b\u0107 Augustowi II, tak dzielnie stawili op\u00f3r, \u017ce Karol XII ca\u0142y sw\u00f3j oddzia\u0142 straci\u0142, i ledwie z dwoma towarzyszami: pu\u0142kownikiem Hornem i powiernikiem Piper\u2019em, uciec zdo\u0142a\u0142. Korzysta\u0142a r\u00f3wnie z odwagi Kurpi\u00f3w pani Dzia\u0142y\u0144ska, wojewodzina che\u0142mi\u0144ska, kt\u00f3ra, zebrawszy 6000 Kurpi\u00f3w, pierwsza zwyci\u0119skim sztandarom Szwed\u00f3w op\u00f3r stawi\u0142a. Wys\u0142ane oddzia\u0142y Szwed\u00f3w rozbite zosta\u0142y, a gdy si\u0119 ich do 300 na cmentarzu miejskim w Ostro\u0142\u0119ce obwarowa\u0142o, Kurpie uderzyli, szturmem cmentarz zdobyli i wszystkich Szwed\u00f3w zabrali. Po \u015bmierci Augusta II w r. 1733, gdy wybuch\u0142a wojna o tron polski, Kurpie stan\u0119li w obronie praw kr\u00f3la Stanis\u0142awa Leszczy\u0144skiego. Wiele krwi i czasu kosztowa\u0142o nim ten lud uparty, m\u0119\u017cny i zr\u0119czny w strzelaniu, pokonanym zosta\u0142. Na czele tego ludu sta\u0142 wtedy Kurp\u2019 na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adkiem Konwa, wodzem przez nich obrany; ten w licznych walkach da\u0142 dowody wielkiego m\u0119stwa i zdolno\u015bci. W lesie Jedynaczewskim, o p\u00f3\u0142 mili od \u0141om\u017cy, pokazuj\u0105 do dzi\u015b dnia mogi\u0142\u0119, pod kt\u00f3r\u0105, spoczywaj\u0105 zw\u0142oki tego wodza Kurpi\u00f3w. W latach 1794 i 1809 dali Kurpie dowody \u015bwietnej odwagi i dzielnego m\u0119stwa. Mowa ich odznacza si\u0119 pewnemi w\u0142a\u015bciwo\u015bciami brzmie\u0144 sp\u00f3\u0142g\u0142oskowych; pie\u015bni cechuje humor, swoboda i si\u0142a wyra\u017ce\u0144. O K. pisali: W. Gawarecki (Pami\u0119tnik P\u0142ocki z 1830 r., str. 60 i nast.), K. W\u0142. W\u00f3jcicki (Zarysy Domowe, Warszawa, 1842, t. II), A. Po\u0142uja\u0144ski (W\u0119dr\u00f3wki po gubernii augustowskiej, Warszawa, 1859). Pie\u015bni i zwyczaje tego ludu zbiera znany badacz na polu archeologii i etnografii Zygmunt Gloger. Br. Ch.<\/i> Opracowania o K. og\u0142osili: W. Czajewski, \u201eKurpie\u201c (Przegl. bibliogr. archeol, r. 1881). L. Krzywicki: \u201eKurpie\u201c (Bibl. Warsz., r. 1892, t. II i III. Nowe rozszerzone wydanie tej pi\u0119knej, \u017ar\u00f3d\u0142owej pracy przygotowane jest do druku.<\/span><\/p>\n

Kurpie Stare<\/b> i K.-Szla\u00adche\u00adc\u00adkie<\/i>, w\u015b szlach., pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. i par. Troszyn. W 1827 r. K.-Szla\u00adche\u00adc\u00adkie 7 dm., 40 mk. Jestto stare gnia\u00adz\u00addo ro\u00addu Kurpiewskich, wspominane ju\u017c w aktach z XV w. (Gloger).<\/p>\n

Kurpiesze,<\/b> w\u015b i urocz., pow. s\u0142onimski, gm. Zdzi\u0119cio\u0142, 48 w. od S\u0142onima. W\u015b ma 312 dz.; urocz. nale\u017cy do d\u00f3br Zielony Dw\u00f3r.<\/span><\/p>\n

Kurpiewo,<\/b> na karcie Chrzanowskiego Kurpicze<\/i>, w\u015b nad Kotr\u0105, pow. grodzie\u0144ski, gm. \u017bydomla. W spisie osad, miejscowo\u015bci i d\u00f3br niepodana. Nale\u017ca\u0142a do w\u00f3jtowstwa sowoliskiego, we w\u0142o\u015bci kotra\u0144skiej ekon. grodzie\u0144skiej. Pod\u0142ug reg. pomiar. z r. 1548 by\u0142o we wsi 4 w\u0142\u00f3ki gruntu \u015bredniego. Poddani mieli 15 wo\u0142\u00f3w i 8 koni; zobowi\u0105zani byli robi\u0107 po dwa dni w tydzie\u0144; p\u0142acili 1 kop\u0119 40 gr, nadto dawali 8 beczek owsa i wnosili za odw\u00f3z 40 grz. [Zapewne gr. nie grz.]<\/span><\/span><\/p>\n

Kurpiki<\/b> 1.) w\u015b nad rz. Narwi\u0105, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Chlebiotki, par. Zawady. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 3 dm., 34 mk. K. stra\u017c le\u015bna w le\u015bnictwie Zambr\u00f3w. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Wierzbo\u0142\u00f3w; odl. 23 w. od Wy\u0142kowyszek, ma 26 dm., 178 mk.<\/p>\n

Kurreiten<\/b> (niem.), dobra, pow. wystrucki, st. p. Neunischken.<\/p>\n

Kurschen<\/b> (niem.) 1.) w\u015b, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Plicken. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen. 3.) K.,<\/b> dobra, pow. ragnecki, st. p. Ragneta. 4.) K.,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Pilka\u0142y. 5.) K.<\/b> in. Andres-K<\/i>. al. Lieren<\/i>, w\u015b, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Kretynga Niemiecka. 6.) K.<\/b> al. Papuduppen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Budwethen.<\/p>\n

Kurska zatoka,<\/b> ob. Kuro\u0144ska<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kursundtken<\/b> (dok.), ob. Kurcz\u0105tka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kurtynie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki (ob.); odl. 34 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 8 dm., 108 mk.<\/p>\n

Kurwiarola,<\/b> niem. Huhrenkampf<\/i>, probostwo, pow. obornicki.<\/p>\n

Kurwie,<\/b> nadle\u015bnictwo, ob. Ja\u0144sbork<\/i>. [Karwica]<\/span><\/p>\n

Kurwig<\/b> (niem.), w\u015b, pow. szczycie\u0144ki, st. p. Puppen.<\/p>\n

Kurwik,<\/b> ob. Klebark<\/i>.<\/p>\n

Kurwit,<\/b> niem. Kurwith<\/i>, jezioro w\u0105skie, pod\u0142u\u017cne, na pograniczu pow. szczycie\u0144skiego, z\u0105dzborskiego i ja\u0144sborskiego. Por\u00f3w. Kerwik. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kuryanki,<\/b> 1.) w\u015b, pow. suwalski, gmina Koniecb\u00f3r, par. Raczki, odl. 15 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. 31 dm., 185 mk., obecnie 75 dm., 561 mk. [Pierwotnie zwana Kurjanowicze<\/i>.]<\/span> 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Kuryanki, par. Lipsk; odl. o 3 w. na wsch\u00f3d od Lipska, o 38 w. od Augustowa. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d., 55 dm., 290 mk., obecnie 66 dm., 448 mk. Gm. K. ma 3927 mk., rozl. 18718 mr., s\u0105d gminny okr. II Jastrz\u0119bna o 16 w., st. p. Lipsk. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Ba\u0144ki, Bohatery-Le\u015bne, Brody, Chora\u017cowce [Choru\u017cowce]<\/span>, Dulkowszczyzna, Gruszki, Hruskie, Jaczniki, Ja\u0142owy r\u00f3g, Jasieniewo, Jazy, Krasne, Kudrynki, Kuryanka, Kurzyniec. Lipiny, Lipsk-Murowany, Makasz\u00f3wka, Okolnie, Ostryniek, Paniewo, Pankowskie, Perku\u0107, Rubcowo w\u015b i folw., Rudawka, Ryg\u0142\u00f3wka, Sio\u0142ko, Skiebielewo, So\u0142ojewszczyzna, Sosn\u00f3wka, Staro\u017cy\u0144ce, Tartak, Wo\u0142kusz i Wy\u017carnie.<\/p>\n

Kury\u0142y,<\/b> miejscowo\u015b\u0107 w pow. sok\u00f3lskim, o 1 i p\u00f3\u0142 w. od Sok\u00f3\u0142ki, tu\u017c przy drodze petersb.-warszaw. Le\u017cy nad wielkim stawem maj\u0105cym do 2 wiorst kwadr. powierzchni; wyp\u0142ywa z niego rka Sokolda, a wpada mn\u00f3stwo pomniejszych rzeczek i kana\u0142\u00f3w z ogromnych \u0142\u0105k tamtejszych. Kilka kolonij rolniczych i m\u0142yn wodny zape\u0142niaj\u0105 t\u0119 miejscowo\u015b\u0107 w dosy\u0107 g\u00f3rzystej okolicy po\u0142o\u017con\u0105.<\/p>\n

Kury\u0142y<\/b> 1.) w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Gr\u00f3dek, 69 dz. 2.) K.,<\/b> urocz., pow. sok\u00f3lski, gm. Kamionka.<\/span><\/p>\n

Kurza m\u0119ka,<\/b> os. do Borowa, pow. kartuski, przy trakcie bitym kartusko-gda\u0144skim, parafia i poczta \u017bukowo. Dawniej w\u0142asno\u015b\u0107 norbertanek \u017cukowskich. Rz\u0105d pruski wyda\u0142 j\u0105 na w\u0142asno\u015b\u0107 czynszownikowi klasztornemu r. 1820 d. 23 lutego.<\/span> K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kurza noga,<\/b> os. nad strumieniem Kurz\u0105 nog\u0105, pow. wielu\u0144ski, gm. Kie\u0142czyg\u0142\u00f3w, par. Rz\u0105\u015bnia, odl. od Wielunia w. 36; dom 1.<\/p>\n

Kurza stopa,<\/b> niem. H\u00fchnerfuss<\/i>, pojedy\u0144cza osada, pow. mi\u0119dzychodzki; 1 dom, 11 mk.; 7 ewang., 4 katol.; 4 analf. Poczta najbli\u017csza w Sierakowie, st. kol. \u017cel. we Wronkach.<\/p>\n

<\/a>Kurzawa<\/b> al. Babice<\/i>, ob. <\/i>Kleszczele<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kurz\u0105tki,<\/b> pow. ja\u0144sborski, ob. Kurcz\u0105tki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kurzebrak<\/b> (niem.), pol. Kurzybrak<\/i> (?), w\u015b, pow. kwi\u00addzy\u0144\u00adski, \u015br\u00f3d nizin, po praw. brzegu Wis\u00ad\u0142y, na g\u0142\u00f3wnym trakcie bitym czerwi\u0144sko-kwidzy\u0144skim, \u00be mili od Kwi\u00addzy\u00adna; przez Wis\u00ad\u0142\u0119 urz\u0105dzony tu szybki przew\u00f3z (fliegende F\u00e4hre). Obszaru liczy mr. 858, bud. 111, dm. 60, katol. 52, ewang. 584. Parafia i poczta Kwi\u00addzyn, szko\u0142a w miejscu. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kurzyniec<\/b> 1.) w\u015b rz\u0105d., pow. augustowski, gm. Wo\u0142owiczowce, par. Teolin. Le\u017cy nad K<\/span>ana\u0142em A<\/span>ugustowskim, \u015br\u00f3d las\u00f3w sosnowych, na piaskach; chaty n\u0119dzne, ludno\u015b\u0107 uboga, \u017cyje z rybo\u0142\u00f3wstwa, p\u0119dzenia smo\u0142y, sieje gryk\u0119. Jest tu 10 dm. W 1827 r. 12 dm., 76 mk. Spis urz\u0119dowy miejsc. gub. suwalskiej (Pamiat. Kni\u017c. z 1878 r.) nie podaje tej miejscowo\u015bci. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Kuryjanki, par. Ho\u0142ynka; odl. 36 w. od Augustowa, ma 13 dm., 84 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kusfeld<\/b> (niem.), 1.) w\u015b rybacka na piaszczystym w\u0105skim p\u00f3\u0142wyspie Hela, pow. wejherowski, liczy zagrodnik\u00f3w-rybak\u00f3w 21, mk. samych katol. 332, dm. 50. Parafia Jastarnia, szko\u0142a w miejscu, poczta Puck. Odleg\u0142o\u015b\u0107 Wejherowa 5 i p\u00f3\u0142 mil. Rolnictwem wcale si\u0119 nie zajmuj\u0105 mieszka\u0144cy. Pocz\u0105tek wywodzi ta wie\u015b, jak \u015bwiadczy niemiecka jej nazwa, co najmniej od krzy\u017cak\u00f3w. R. 1663 sta\u0142a tu tylko jedna chata, inne zapewne w czasie wojny szwedzkiej zrujnowane i opuszczone. W\u015b K. nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br star. puckiego. Lustracya tego\u017c star. z r. 1678 donosi: Od r. 1660 trzyma\u0142 t\u0119 osad\u0119 Wojciech Byzewski jure emphiteutico do lat 30. Ale pope\u0142niwszy krymina\u0142 praedae z rozbitego okr\u0119tu i circumstancyi zabicia ludzi niewinnych w tym okr\u0119cie od nawa\u0142no\u015bci salwowanych z zi\u0119ciem swoim Matysem Walkowcem suspectus, zgodzi\u0142 si\u0119 z panem Karolem Fondoren, plenipotentem pryncypa\u0142\u00f3w przerzeczonego okr\u0119tu lubeckiego i residuitatem annorum emphiteuticorum pu\u015bci\u0142 temu to Fondoren. Powinno\u015b\u0107 posesora taka: brzegu morskiego pilnowa\u0107, piwo pa\u0144skie i gorza\u0142k\u0119 szynkowa\u0107 i czynszu na rok dawa\u0107 fl. 8. Por. Hela<\/i>. 2.) K.,<\/b> niem. Kussfeld<\/i>, dwie posiad\u0142o\u015bci w pow. ho\u00adl\u0105\u00addz\u00adkim, Stary<\/i> i Nowy-K.<\/i>, w\u0142asno\u015b\u0107 szpitala \u015bw. Ducha w El\u00adbl\u0105\u00adgu, nad strug\u0105 Dumin\u0105 i Klep\u0105. Stary K. liczy w\u0142\u00f3k 15, rozgart i 5 w\u0142\u00f3k lasu d\u0119bowego i jod\u0142owego; wydawany bywa\u0142 przedtem w\u0142o\u015bcianom. W Nowym-K. jest znaczny folwark z browarem i m\u0142ynem wodnym o 2 gankach nad strug\u0105, Dumin\u0105 do Klepy wpadaj\u0105c\u0105. Przedtem zasilany by\u0142 nadto wod\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 z t. z. jeziora, czyli stawu poga\u0144skiego (Haidenteich) 6\u2154 w\u0142\u00f3k licz\u0105cego. Ale teraz jest to jezioro wysuszone i na \u017cyzne \u0142\u0105ki zamienione. R. 1852 wynosi\u0142 wysiew oziminy k. 447, jarzyny 453, siana zebrano centn. 3494. Dobra te naby\u0142 szpital \u015bw. Ducha r. 1266 za 50 m. od spadkobierc\u00f3w Piotra von Olau. W\u0142\u00f3k liczono wtedy 48 \u201ein campo qui Cesvelt dicitur.\u201c Zaci\u0105g\u00f3w \u017cadnych nie przej\u0105\u0142 szpital. R. 1466 wzi\u0119te dobra K. w posiadanie krzy\u017cak\u00f3w i dopiero za wstawieniem si\u0119 kr\u00f3la polskiego wydane napowr\u00f3t szpitalowi r. 1476. W\u015b by\u0142a wtedy w skutek wojen pusta. Roku 1483 na folw. obr\u00f3cona za rocznym czynszem 12 m. p\u00f3\u017aniej znowu wydana gburom. Gospodarstwo jednak bardzo wolno si\u0119 podnosi\u0142o. Role po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci poros\u0142y borem. Jeszcze r. 1592 i 1631 wymaga szpital, aby ka\u017cdy gbur co rok 1 m\u00f3rg boru wykarczowa\u0142. Roku 1658 wojska brandeburskie napad\u0142y te wsie i z ziemi\u0105 zr\u00f3wna\u0142y. R. 1660 pisze naoczny \u015bwiadek: W Nowym-K. dw\u00f3r, wszystkie budynki, browar. m\u0142yn, \u015bluza, zniszczone, zrujnowane. Miejsce, gdzie przedtem sta\u0142y budynki, ostem i cierniem zaros\u0142e, \u017ce nawet znaku po nich nie wida\u0107. W Starym-K. by\u0142o 6 gbur\u00f3w, ale teraz wszystko spalone i pr\u00f3\u017cne. B\u00f3r kusfeldzki d\u0119bowy i jod\u0142owy prawie ca\u0142y wyci\u0119ty od nieprzyjaci\u00f3\u0142. Ob. Mich. Fuchs: Beschreibung der Stadt Elbing und ihres Gebiets V, 97. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kusin,<\/b> pow. wo\u0142kowyski, ob. Kosin<\/i>.<\/span><\/p>\n

Kusinowo;<\/b> niem. Kusinowen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, blisko polskiej granicy, na polsko-pruskich Mazurach. W XVII wieku osiedlili si\u0119 tu Aryanie z Polski i Prus kr\u00f3l. wydaleni. Roku 1748 radca nadworny pruski Lucanus z chlub\u0105 wspomina ich gospodarno\u015b\u0107, spokojne zachowanie si\u0119, zmys\u0142 o rzemios\u0142; kobiety mianowicie wykonywa\u0142y prze\u015bliczne hafty i inne wyroby i ozdoby. R. 1776 pozwoli\u0142 im rz\u0105d pruski zbudowa\u0107 sobie ko\u015bci\u00f3\u0142, gdy\u017c dot\u0105d w domu prywatnym tylko nabo\u017ce\u0144stwo odprawiali. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Kusi\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Hornostajewicze, 23 w. od Wo\u0142kowyska, 118 dz.<\/span><\/p>\n

Kuszelewszczyzna,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki; odl. 23 w. od Maryampola, ma 16 dm., 151 mk.<\/p>\n

Kuszlejki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. Syntowty; odl. 21 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 7 dm., 60 mk.<\/p>\n

<\/a>Kuszliszki<\/b> (?), por. <\/i>Kalwarya<\/a><\/i>, t. III, str. 711.<\/p>\n

Kuszmen<\/b> al. Kuzmen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Bajtkowy.<\/p>\n

Ku\u015bcin,<\/b> dobra, pow. sok\u00f3lski, niegdy\u015b Sierzputowskiego, maj\u0105 garbarni\u0119.<\/p>\n

Ku\u015bci\u0144ce,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., gm. Kruhlany,<\/span> o 24 w. od Sok\u00f3\u0142ki. Le\u017c\u0105 na wys. 778 st\u00f3p npm. W\u015b ma 347 dz. (wraz ze wsi\u0105 K.-Wo\u0142y\u0144ce); dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Kos\u00adsa\u00adkow\u00adskich, 100 dz.<\/span><\/p>\n

Kutas,<\/b> os<\/span>. w\u0142o\u015bc., pow. piotr\u00adkow\u00adski, gm. Wo\u017a\u00adni\u00adki; ma 3 dm., 20 mk., 15 mr. rozleg\u0142a. W spisie z 1827 r. mie\u015bci si\u0119 wie\u015b t. n. W parafii Krzep\u00adcz\u00f3w, maj\u0105ca 13 dm., 109 mk.<\/p>\n

Kutaski,<\/b> w\u015b i folw., pow. w\u0119growski, gm. Prosty\u0144; ma 26 dm., 315 mk., 954 mr. obszaru, w tem 438 mr. w\u0142o\u015bc. na 33 osadach. W 1827 r. 18 dm., 151 mk.<\/p>\n

Kutasy,<\/b> ob. Goszczyno<\/i>.<\/p>\n

Kutasy,<\/b> za\u015bc. szlach., pow. wi\u00adle\u0144\u00adski, 5 okr. adm., o 35 w. od Wil\u00adna, 1 dom. 8 mk. staroobr. (1866).<\/p>\n

Kutniki,<\/span><\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. Krzemienica, 61 dz. <\/span><\/p>\n

Kutten<\/b> (niem.), ob. Kuty<\/i>.<\/p>\n

Kutten<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski,. st. p. Gerwischkehmen.<\/p>\n

Kuttkuhnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. G\u0105bin.<\/p>\n

Kutuz\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, par. Filip\u00f3w; odl. 14 w. od Suwa\u0142k, ma 3 dm., 21 mk. [Na wsch. od Bartnej G\u00f3ry.]<\/span><\/p>\n

Kuty,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w; odl. 11 w. od W\u0142adys\u0142awowa, ma 15 dm., 108 mk. W 1827 6 dm., 42 mk.<\/p>\n

<\/a>Kuty,<\/b> niem. Kutten<\/i>, w\u015b ko\u015bcielna luterska, pow. w\u0119goborski, na polsko-pruskich Mazurach. Ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. istnia\u0142 na pewno w XVI w. Nad organami zawieszony jest wielki obraz, przedstawiaj\u0105cy spustoszenie \u015bmierci podczas morowego powietrza z r. 1710. Obraz ten kaza\u0142 zrobi\u0107 pastor Pawe\u0142 Drygalski. K. za\u0142o\u017cone zosta\u0142y 1552 r. przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105. Por. <\/i>Grodzisko<\/span><\/a><\/i>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Kuty\u0142y Podsumowo,<\/b> pow. suwalski, ob. <\/i>Podsumowo<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kuzie-puszcza\u0144skie,<\/b> w\u015b, pow. kolne\u0144ski, gm. Gawrychy. par. Nowogr\u00f3d-majdan; 1332 mr. obszaru. W 1827 r. w\u015b rz\u0105d. parafii Ma\u0142op\u0142ock ma 52 dm., 310 mk.<\/p>\n

Kuziewicze<\/b> 1.) w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, przy drodze z Wo\u0142kowyska do R\u00f3\u017cany. 2.) K.,<\/b> w\u015b w pow. borysowskim, 2 okr. adm., w gm. haje\u0144skiej, nad rzek\u0105 Hajn\u0105, przy dro\u017cynie wiod\u0105cej z Dobreniewa do Krasnego Boru, ma osad w\u0142\u00f3cznych 9. Miejscowo\u015b\u0107 wzg\u00f3rkowata, lesista, grunta lekkie. B. w\u0142asno\u015b\u0107 Ga\u0142\u00adgie\u00adwi\u00adcza. Al. Jel.<\/i><\/p>\n

Kuzy,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol, Odl. 12 w. od Maryampola, ma 18 dm., 132 mk. W 1827 r. 6 dm., 97 mk.<\/p>\n

Ku\u017amy,<\/b> niem. Kutzmen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, na Mazurach pruskich, st. p. Clauszen, oddawna przez ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 zaj\u0119ta, istnia\u0142a ju\u017c oko\u0142o r. 1574. P\u00f3\u017aniej mieszkali tu Arciszewscy. [Dzi\u015b nie istnieje (obszar wsi M\u0105ki).]<\/span><\/p>\n

Ku\u017anica,<\/b> mko, pow. sok\u00f3lski, nad \u0141oso\u015bn\u0105, gm. Kruhlany,<\/span> w pi\u0119knem po\u0142o\u017ceniu, o 22 w. od Grodna, o 216 od Warszawy, o 15 od Sok\u00f3\u0142ki, 560 dz. miesz., 55 cerk., 65 ko\u015bc. Par. praw. dek. (b\u0142agoczynia) sok\u00f3lskiego, 1029 dusz.<\/span> Dawniej by\u0142 tu klasztor bazylian\u00f3w, za\u0142o\u017cony przez mo\u017cny dom Maciut\u00f3w, kt\u00f3rzy klasztorowi nadali i dobra K., rezerwuj\u0105c w nadaniu, \u017ce, w razie upadku klasztoru, dobra wr\u00f3c\u0105 do rodziny. To nie nast\u0105pi\u0142o, w\u0142o\u015bcianom dobra K. rozdano. Na miejscu klasztoru stoi dzi\u015b cerkiew prawos\u0142awna. Drugi ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. za\u0142o\u017cony przez Zygmunta I w 1545, wzniesiony by\u0142 z drzewa modrzewiowego. R. 1860 miejscowy proboszcz ks. Pisanko wymurowa\u0142 tu przy sp\u00f3\u0142udziale parafian pi\u0119kny ko\u015bci\u00f3\u0142; parafia ma dusz 4200. Jest te\u017c tu lit. dr. \u017cel. petersb.-warsz., na przestrzeni Bia\u00ad\u0142y\u00ads\u00adtok \u2014 Wilno, miedzy Sok\u00f3\u0142k\u0105 a Grodnem, o 24 w. od Grodna. Dom\u00f3w 191, mk. 1083 t. j. 445 katol., 438 izr., 38 prawos\u0142. Zarz\u0105d polic. (stan) dla 4-ch gmin wiejskich i zarz\u0105d gm. krugla\u0144skiej. Cerkiew, 3 dm. modl. Handel bardzo nieznaczny: 10 sklep\u00f3w. W okolicy po\u0142awiaj\u0105 si\u0119 pstr\u0105gi. Otrzyma\u0142a K. prawo miejskie od kr\u00f3lowej Bony 1546 r.; r. 1588 zalicza\u0142a si\u0119 do d\u00f3br sto\u0142owych kr\u00f3lewskich. Klucz. ku\u017anicki, ekon. grodzie\u0144skiej czyni\u0142 w 1680 r. 2339 z\u0142p. 29 gr.<\/span> W XVIII w. by\u0142a w posiadaniu Tyzenhauza. 1796\u20141808 koronne miasto pruskie. Por. Grodno<\/a><\/i> (II, 831).<\/p>\n

Kwas\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, ma paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. Wniebowz. i Niep. Pocz. N. P. M., zbudowany z muru przez wiernych 1871. Parafia katol. dekanatu grodzie\u0144skiego: dusz 1961. Dawniej mia\u0142a fili\u0105 w Poniemuniu. Okolica, p\u0142aska, bezle\u015bna, gleba wapienna i gliniasta. \u015awis\u0142ocz w tej parafii do Niemna uchodzi. Por. Grodno<\/a><\/i>.<\/p>\n

Kwas\u00f3wka<\/b> 1.) dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. \u0141asza (6 w.), 23 w. od Grodna, w\u0142asno\u015b\u0107 Niem\u00adce\u00adwi\u00adczow, z fol. Doroszewicze 147 dz. Nadto 36 dz. ko\u015bc. W\u015b nale\u017ca\u0142a do w\u00f3jtowstwa poniemo\u0144skiego we w\u0142o\u015bci dworu kwasewskiego, ekonomii grodzie\u0144skiej. Pod\u0142ug reg. pomiar. w r. 1558 by\u0142o we wsi 35 w\u0142\u00f3k gruntu dobrego, t. j. 1 na gumiennego i 34 na s\u0142u\u017cb\u0119 ci\u0105g\u0142\u0105. Doch\u00f3d og\u00f3lny, opr\u00f3cz owsa i odwozu, czyni\u0142 21 kop 4 den. W\u0142o\u015b\u0107 dworu kwasowskiego obejmowa\u0142a w\u00f3jtowstwa: ilkowskie, poniemo\u0144skie, grajewskie i hornickie. W r. 1680 klucz kwasowski czyni\u0142 9686 z\u0142p. 26 gr. 2.) K.,<\/b> fol., tam\u017ce, nale\u017cy do d\u00f3br \u015awis\u0142ocz G\u00f3rna. 3.) K.,<\/b> tam\u017ce, gm. Indura, ob. Pogorzany<\/a><\/i>. 4.) K.,<\/b> urocz. przy wsi Kumia\u0142ka, pow. sok\u00f3lski. 5.) K.,<\/b> urocz., tam\u017ce, gm. Ostra G\u00f3ra.<\/span><\/p>\n

Kwatery<\/b> 1.) dobra, pow. wo\u0142kowyski, gmina \u015awis\u0142ocz (10 w.), 28 w. od Wo\u0142kowyska, w\u0142asno\u015b\u0107 Glin\u00addzi\u00adcz\u00f3w, z fol. Frankowo 950 dz., m\u0142yn wodny. 2.) K.,<\/b> w\u015b, os. i chutor, tam\u017ce, gm. Szyd\u0142owicze, 27 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b z os. ma 766 dz.<\/span><\/p>\n

Kwiatkowszczyzna,<\/b> os. nad rz. Kir\u015bniank\u0105, pow. kalwaryjski, gm. Rauda\u0144, par. Kalwarya (ob.). Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr. 197: grunta orne i ogrody mr. 106, \u0142\u0105k mr. 75, wody mr. 12, nieu\u017cytki i place mr. 4, bud. z drzewa 8, pok\u0142ady torfu, jezioro.<\/p>\n

Kwieciszki,<\/b> folw., pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol, odl. od Suwa\u0142k 68 w., od Maryampola 2 w., ma 11 dm., 197 mk. K. gmina ma 6281 mk., rozl. 20692 mr.; s\u0105d gm. okr. I-go i st. poczt. w Maryampolu. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Adamiszki, Adamiszki Nowe, Alekandrowo, Baroginie, Bendoryszki, Borsztynie, D\u0105br\u00f3wka, Dzi\u0119cio\u0142\u00f3wka, El\u017cbiecin, El\u017cbiecinek, Gie\u0142a\u017cynie, Go\u0142\u0119biszki, Gustajcie, I\u017cdagiele, Jegieryszki, Kantaliszki, Ka\u017amierzpol, Kiermelinie, Klewinie, Klewinkalnie, Kuzy, Kwieciszki, \u0141opiszki, Marczukinie, Narty, Nartele, Nendryniszki, Netyczkampie, Nowina-Narty, Ochotna, Oczkiszki, Poddzi\u0119cio\u0142\u00f3wka, Podgo\u0142\u0119biszki, Podkantaliszki, Podklewinie, Pod\u015bmilgie, Podtopieliszki, Podw\u0119glisko, Podwysoka, Pokuzy, Posienie, Potaszynie, Puskielnie, Rajczyska, Rudziszki I, Rudziszki II, Sosnowo, Stefaniszki, Smilgie, Swirnowecie, Tabun, Topieliszki, Trabiszki, Trokiszki, Walczewo, W\u0119glisko folw., W\u0119glisko I, II i III, Wisznio\u0142\u00f3wka, Wojtyszki, Wowieryszki, Wysoka, Zarzeczki i \u017bujkiszki.<\/p>\n

Kwietkapusze,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki; odl. 21 w. od Maryampola, ma 2 dm., 26 mk.<\/p>\n

Kwietyszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Preny; odl. 28 w. od Maryampola, ma 7 dm., 61 mk. 2.) K.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie; odl. 19 w. od Maryampola, ma 20 dm., 156 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Kwik<\/b> 1.) niem. Quicka<\/i>, w\u015b, pow. jan\u015bborski, przy trakcie bitym z Jan\u015bborka do Lecu, 15 kil. od m. pow., nad jez. Bia\u0142o\u0142awskiem, \u015br\u00f3d bagnisk mi\u0119dzy jez. \u015aniard\u0142awskiem i Roszy\u0144skiem, osuszonych ju\u017c W cz\u0119\u015bci i przez kana\u0142 obadwa jeziora \u0142\u0105cz\u0105cy, wykopany od 1845\u201449 r., zamienionych na grunta urodzajne. Mk. 304 ewang., m\u00f3wi\u0105cych po polsku, trudni\u0105cych si\u0119 obok rolnictwa rybo\u0142\u00f3stwem i handl\u0119m ryb. Osada powsta\u0142a w XV stul.; w pobli\u017cu 3 gorzelnie, w miejscu agentura pocztowa i poczta osobowa do Lecu i Jan\u015bborka. R. 1434 Gerlach von Mertz, w\u00f3jt rastemborski, nadaje S\u0119dkowi (Sandek) 30 w\u0142\u00f3k pod Kwikiem na prawie che\u0142mi\u0144skiem z obowi\u0105zkiem dw\u00f3ch s\u0142u\u017cb zbrojnych. Czyt. K\u0119trzy\u0144ski, Ludno\u015b\u0107 polska, str. 470. 2.) K.,<\/b> niem. Kuiken<\/i>, dwie wsie i os. le\u015bna, pow. go\u0142dapski, stacya pocztowa Go\u0142dap\u2019 [Kujki, na p\u0142n.-zach. od Go\u0142dapi.]<\/span> i Szittkehmen. [Na p\u0142n. od \u017bytkiejm, obw\u00f3d kaliningradzki.]<\/span> J. B.<\/i><\/p>\n

Kyoewen<\/b> (niem.), ob. Kijewo<\/a><\/i>.\"statystyka\"<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom III, IV, V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Kadaryszki, Kadysz, Kajliny, Kajmele, Kalinowo, Kalkowo, Kalna, Kalwiszki, Ka\u0142\u0119czyn, Kamienne, Kamie\u0144, Kamionka, Kamion\u00f3wka, Kapczany, Kapininy, Kap\u0142anowce, Karasiewo, Karcewo, Karkliny, Karolin, Karolina, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12839,"parent":12628,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-12692","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nLitera K - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera K\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom III, IV, V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Kadaryszki, Kadysz, Kajliny, Kajmele, Kalinowo, Kalkowo, Kalna, Kalwiszki, Ka\u0142\u0119czyn, Kamienne, Kamie\u0144, Kamionka, Kamion\u00f3wka, Kapczany, Kapininy, Kap\u0142anowce, Karasiewo, Karcewo, Karkliny, Karolin, Karolina, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-05-15T13:55:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-k.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1248\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1506\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"451 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/\",\"name\":\"Litera K - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-k.jpg\",\"datePublished\":\"2020-04-25T15:47:46+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-15T13:55:59+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-k.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-k.jpg\",\"width\":1248,\"height\":1506},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/k\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Litera K\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Litera K - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera K","og_description":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom III, IV, V, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Kadaryszki, Kadysz, Kajliny, Kajmele, Kalinowo, Kalkowo, Kalna, Kalwiszki, Ka\u0142\u0119czyn, Kamienne, Kamie\u0144, Kamionka, Kamion\u00f3wka, Kapczany, Kapininy, Kap\u0142anowce, Karasiewo, Karcewo, Karkliny, Karolin, Karolina, […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-05-15T13:55:59+00:00","og_image":[{"width":1248,"height":1506,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-k.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"451 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/","name":"Litera K - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-k.jpg","datePublished":"2020-04-25T15:47:46+00:00","dateModified":"2020-05-15T13:55:59+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-k.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-k.jpg","width":1248,"height":1506},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/k\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Litera K"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12692"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12692\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12628"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12839"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}