{"id":12682,"date":"2020-04-25T07:44:17","date_gmt":"2020-04-25T05:44:17","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=12682"},"modified":"2020-04-27T00:50:37","modified_gmt":"2020-04-26T22:50:37","slug":"g","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/","title":{"rendered":"Litera G"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku<\/h3>\n

Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom II, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym)<\/p>\n

Gabi\u0144ce<\/a>, Gablik<\/a>, Gacisko<\/a>, Gajlik<\/a>, Gajluny<\/a>, Gali\u0144ce<\/a>, Galowice<\/a>, Galindya<\/a>, Ga\u0142adu\u015b<\/a>, Garbas<\/a>, Garba\u015b<\/a>, Gatno<\/a>, Gausty<\/a>, Gawarzec<\/a>, Gawienia\u0144ce<\/a>, Gawrychruda<\/a>, G\u0105sior\u00f3wko<\/a>, G\u0105siorowo<\/a>, G\u0105ski<\/a>, Gehlweiden<\/a>, G\u0119ba\u0142\u00f3wka<\/a>, G\u0119baszyn<\/a>, Giby<\/a>, Giedewardzie<\/a>, Giedzie<\/a>, Giejsztory Wielkie<\/a>, Gielusznik<\/a>, Gienie<\/a>, Gienowicze<\/a>, Gierdasze<\/a>, Gieret<\/a>, Gierodwicie<\/a>, Gierwiany<\/a>, Gierwiele<\/a>, Gierwinis<\/a>, Giesen<\/a>, Gilusznik<\/a>, Gi\u0142ujsze<\/a>, Ginczany<\/a>, Ginie<\/a>, Ginowicze<\/a>, Girajcie<\/a>, Girajtele<\/a>, Gi\u017ce<\/a>, Gliniszki<\/a>, G\u0142\u0119boki Br\u00f3d<\/a>, G\u0142\u0119boki R\u00f3w<\/a>, G\u0142\u0119bokie<\/a>, G\u0142owanowszczyzna<\/a>, G\u0142uche<\/a>, G\u0142uszyn<\/a>, Gniade<\/a>, Goldenau<\/a>, Golubie<\/a>, Golubka<\/a>, Golubki<\/a>, Go\u0142dap<\/a>, Go\u0142dapska g\u00f3ra<\/a>, Go\u0142ka<\/a>, Gorczyca<\/a>, Gorczyce<\/a>, Gorczyckie jezioro<\/a>, Gordejki<\/a>, Gozdy<\/a>, G\u00f3ra<\/a>, G\u00f3rciszki<\/a>, G\u00f3rne<\/a>, Grabowo<\/a>, Grabowy-Gr\u0105d<\/a>, Grajewo<\/a>, Grapendorf<\/a>, Grau\u017ce<\/a>, Gr\u0105dy<\/a>, Gr\u0105dzkie<\/a>, Gremzdel<\/a>, Gremzd\u00f3wka<\/a>, Gremzdy<\/a>, Gromadczyzna<\/a>, Grudziewszczyzna<\/a>, Grygaliszki<\/a>, Grykopol<\/a>, Gryszka\u0144ce<\/a>, Gryza<\/a>, Grz\u0119dowizna<\/a>, Grzybina<\/a>, Guda\u0144ce<\/a>, Gudele<\/a>, Gudzieniszki<\/a>, Gulbieniszki<\/a>, Gulbin<\/a>, Gungliszki<\/a>, Gura\u0144ce<\/a>, Gutowszczyzna<\/a>, Guty<\/a>, Guzy<\/a>, Gwozdziczne<\/a>.<\/p>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

Gabarty,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. Syntowty. Liczy 5 dm., 71 mk., odl. 21 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

Gabi\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Lejpuny, par. Liszkowo. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm. i 44 mk., obecnie 28 dm., 203 mk.; odl. 15 w. od Sejn.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gablik,<\/b> jezioro na Mazurach Pruskich, por. <\/i>E\u0142k<\/a><\/i>, rzeka.<\/p>\n

Gabliki,<\/b> u K\u0119trz. Gawlik<\/i>, niem. Gablick <\/i>(Gross<\/i> i Klein<\/i>), Wielkie<\/i> i Ma\u0142e<\/i>, dwie wsie w pow. leckim, st. p. Wydminy, nad jez. Gablik. Wed\u0142ug K\u0119trzy\u0144skiego s\u0105 wsie t. n. (Gawlik) w dwu powiatach: leckim i \u0142eckim.<\/p>\n

Gabowo<\/b> lub Gabowszczyzna<\/i>, w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Ig\u0142\u00f3wka. W 1827 r. by\u0142o tu 3 dm., 49 mk.; obecnie liczy 14 dm., 143 mk., odl. od Maryampola 22 w.<\/p>\n

Gabry\u0142owszczyzna,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya, ma 8 dm., 31 mk.<\/p>\n

Gabryszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski; gm. i par. Pilwiszki, 3 dm., 31 mk.<\/p>\n

Ga\u0107,<\/b> oznacza\u0142a zapewne pierwotnie rodzaj sza\u0142asu z ga\u0142\u0119zi skleconego, dot\u0105d bowiem os\u0142anianie \u015bcian chaty na zim\u0119 ga\u0142\u0119ziami nazywa lud gaceniem. Zt\u0105d te liczne nazwy jak: Ga\u0107, Gatka, Gatno.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gacisko,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w<\/a>, par. Baka\u0142arzew. Liczy 4 dm., 31 mk.<\/p>\n

Gackowo,<\/b> w\u015b kurpiowska, ob. Gaczkowo<\/i>.<\/p>\n

Gadiacz,<\/b> ob. Hadziacz<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gadomskie,<\/b> wie\u015b kurpiowska, pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Wach, par. Myszyniec nad Skw\u0105, w odleg\u0142o\u015bci 8 wiorst od zarz\u0105du gminnego Wach. Szymon Gadomski, na mocy zapisu star. ostro\u0142\u0119ckiego Jana Ma\u0142achowskiego, otrzymuje w miejscu zwanem Borki kawa\u0142 gruntu; zt\u0105d ma p\u0142aci\u0107 36 z\u0142p. czynszu rocznego i 6 podatku propinacyjnego. Lustracya starostwa z 1765 nazywa osad\u0119 Gadomskiego \u201eBorkowe Nowosiedliska\u201c. Gadomscy karczuj\u0105 wci\u0105\u017c grunta \u2014 osada ich powi\u0119ksza si\u0119 \u2014 zt\u0105d zatargi z rz\u0105dem staro\u015bci\u0144skim o wysoko\u015b\u0107 czynszu, kt\u00f3ren w 1777 podwy\u017cszono na 80 z\u0142., w 1799 na 120 z\u0142p. Do 1799 wie\u015b p\u0142aci\u0142a dziesi\u0119ciny do seminaryum pu\u0142tuskiego 2 z\u0142. 20 gr.; od tego czasu pocz\u0119\u0142a j\u0105 uiszcza\u0107 do kassy ekonomii ostro\u0142\u0119ckiej. W 1799 by\u0142y tu 4 osady rolne; w 1820 w<\/span>idzimy ich 8, p\u0142ac\u0105cych opr\u00f3cz dziesi\u0119ciny 80 z\u0142. czynszu i 64 propinacyjnego. By\u0142o tu wtedy 12 zagon., na kt\u00f3rych wysiewano rocznie po 12 korcy jarzyny i oziminy. Obecnie 13 dm., 66 m\u0119\u017c., 69 kob., 457 morg. (112 morgo ornego). R. 1827 by\u0142o 8 dm., 44 mk. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

Gaiden<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Alllowoehnen.<\/p>\n

Gaidszen<\/b> (niem.) 1.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Gr\u00fcnheide. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szyle. 3.) G.,<\/b> w\u015b, paw. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Trakiejmy. 4.) G.<\/b> lub Ballupoehnen<\/i>, w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Szabienen. [Stare Gajdzie<\/i> na p\u0142d. od \u017babina. Nowe Gajdzie<\/i> nie istniej\u0105 (w\u0142\u0105czone do wsi \u015aciborki).]<\/span><\/p>\n

Gailboden<\/b> (niem.), dobra, pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Gailupoenen<\/b> lub Budweitschen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Gaistauden<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Budwethen.<\/p>\n

Gaj,<\/b> nazwa wielu miejscowo\u015bci, przewa\u017cnie drobniejszych osad, zak\u0142adanych \u015br\u00f3d gaj\u00f3w tj. miejsc przewa\u017cnie wzg\u00f3rkowatych, suchych, poros\u0142ych li\u015bciastemi drzewami i zt\u0105d ch\u0119tnie wybieranych na siedziby ludzkie a tak\u017ce i na miejsca odbywania obrz\u0119d\u00f3w religijnych w epoce poga\u0144skiej. Gdzie niema las\u00f3w li\u015bciastych tam niema te\u017c Gaj\u00f3w, i zt\u0105d ta nazwa rzadko si\u0119 pojawia na prawym brzegu Wis\u0142y.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gajlik,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, gm. Ber\u017c<\/span>niki. Le\u017cy o 1 w. na zach\u00f3d od wsi Ber\u017c<\/span>niki i nale\u017cy do \u0142a\u0144cucha jezi\u00f3r, stanowi\u0105cych niejako po\u0142udniowe przed\u0142u\u017cenie jez. Ga\u0142adu\u015b<\/a>, Od p\u0142n. \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Ryngis<\/a> a od p\u0142d. z jez. Kelig<\/a>. Brzeg zachodni wzg\u00f3rzysty, wschodni p\u0142aski, obszar jego wynosi oko\u0142o 90 morg. [Wed\u0142ug K. O. Falka ma \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span><\/p>\n

Gajliny,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gmina Tomaszbuda, par. Gryszkabuda, liczy 5 dm., 36 mk.<\/p>\n

Gajl\u00f3wka,<\/b> niem. Gaylowken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Or\u0142owo. [Gaj\u0142\u00f3wka]<\/span><\/p>\n

Gajluny,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Lejpuny, par. Liszkowo. Odl. 46 w. od Sejn. W 1827 r. by\u0142o tu 23 dm. i 249 mk., obecnie liczy 42 dm., 328 mk.<\/p>\n

Gajr\u00f3wka<\/b> albo Gerej\u00f3wki<\/i>, niem. Friedrichsheide<\/i>, w\u015b, pow. olecki, st. p. Or\u0142owo.[Dzi\u015b Gajrowskie<\/i>]<\/span><\/p>\n

<\/a>Gajstry,<\/b> w\u015b nad Szeszup\u0105<\/a>, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Licz\u0105 21 dm., 177 mk., Odl. 18 w. od Maryampola, przy trakcie z tego miasta do Pilwiszek.<\/p>\n

Gajwa,<\/b> jez. obszerne, istnia\u0142o w ko\u0144cu XVI wieku w ziemi wizkiej, wed\u0142ug \u015awi\u0119cickiego (str. 109 \u201eKwartalnik K\u0142os\u00f3w\u201c II). Br Ch.<\/i><\/p>\n

Gajwie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gmina Zyple, par. Syntowty. Liczy 6 dm., 76 mk., odl. od W\u0142adys\u0142awowa 16 w.<\/p>\n

Galeryszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gmina Bartniki, par. \u0141ankieliszki. Liczy 13 dm., 100 mk., odl. 11 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

Galgieniszki,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. W 1827 r. by\u0142o tu 4 dm., 44 mk., obecnie liczy 6 dm., 66 mk.; odl. od Maryampola 23 w.<\/p>\n

Gali\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Krasnowo, par. \u0141o\u017adzieje. Odl. od Sejn 14 w., liczy 17 dm. i 165 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Galindya,<\/b> niem. Galindien<\/i>, obszerna niegdy\u015b prowincya poga\u0144skich P<\/span>rusak\u00f3w,<\/span> w dzisiejszych Prusach wschodnich, rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 prawie w zupe\u0142no\u015bci tam, gdzie teraz jeszcze mieszkaj\u0105 polscy Mazurzy i Warmiacy. Obejmowa\u0142a mniej wi\u0119cej dzisiejsze powiaty: olszty\u0144ski, w\u0119goborski, go\u0142dapski (w cz\u0119\u015bci), margrabowski, \u0142ecki, lecki, ja\u0144sborski, szczycie\u0144ski i z\u0105dzborski. Granice ze wszech miar ciekawej tej ziemi, przez krzy\u017cak\u00f3w pilnie badane i zapisane, teraz jeszcze do\u015b\u0107 dok\u0142adnie s\u0105 znane. Przytoczymy tu wa\u017cniejsze ust\u0119py z owych starych zapis\u00f3w, o ile \u017ce wiele nazw geograf. na polskiej ziemi podaj\u0105, a w szerszych ko\u0142ach osobliwie te\u017c w Polsce nie do\u015b\u0107 s\u0105 znane. Na po\u0142udnie ku Polsce ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 granica: \u201ePrima ubi Lika (rz. E\u0142k<\/a>) influit in Bebram (rzeka Biebrza<\/a>), ab inde directe trans fluvium Gumore (pewnie struga przy wsi Kubra i mie\u015bcie Radzi\u0142owie) ad eum locum, ubi fluvius Scarde (rz. Skroda) habet ortum; eundem fluvium Scarde ad eum locum descendendo, ubi influit Pissam: deinde Pissam descendendo ad eum locum, ubi fluvius Lubano<\/a> dictus influit Pissam<\/a> (? Turo\u015b<\/span>l), a hubano usque ad vadum antiquam trans fluvium dictum Ditwo (rz. Skwa), a vado dicti fluvii Ditwo usque ad alium antiquam vadum trans fluvium dictum Rusow (rz. Rozoga), deinde ad fluvium dictum Malien (rz. Omulew), ubi fluvius Luco (struga z pod wsi Luka?) influit; deinde directe ad paludem Ligopanie ad aliam paludem Russe et hanc paludem Russe ad fluvium Nartze (rz. Orzyc), ubi propinquius attingit, inde Nartzin ascendendo ad paludem Nannye, ubi idem fluvius habet ortum; deinde directe procedendo per paludem usque ad forsata et ab his ad aquam Nidam (rz. Nida), ubi ex alia parte influit fluvius Wisseko (rz. Wysoka); deinde aquam Nide descendendo ad eum locum, ubi eadem Nide influit aquam Wikere<\/a> et ulterius eandem Wikeram descendendo ad fluvium Otatz, ubi influit in Wakaram et inde usque ad lacum Brentzk dictum procedendo.\u201d Warto przytoczy\u0107 ku uzupe\u0142nieniu nieco odmienny niemiecki dokument o tej samej granicy: \u201eDo die Biber entspringet, die Bieber (Biebrza) nidene unz ein flis, dass do ynfleuszt das heisset Mete<\/a>, dann das Wasser nider, do das Wasser Lycke ynfellt, und nider das Wasser, do ynfellt das Wasser Wayse<\/a>, die Wayse ufwartz, bis dasz ein Wasser gefellt, das heisset Comeron (rz. przy Kubra?), das wasser ufwartz, bis da es entspringt, dann bis do der Chando (czyt. Scarde) fallet in die Pisse<\/a>, die Lubenno ufwartz, unz do sie entspringt uf dem hollen wege, den man pflegt czu fahren aus Galinden hin Kegen Rusen; dann uf den waldt Ynacus, dann oben die Demerownitte, die do heisset Malsauranges, zu dem waldt huke, uf das flis Malie ufwartz bis zu der heiden, die do heiset Lamasela zu den Pribroden kegen der Naritzen ufwartz bis das wasser Raducken darinne felt.\u201c Wspomniane jeszcze rzeczka Senena, b\u00f3r i rzeka Grobisken, pole Kwkulen, rz. Nidda, Wiseka i Wikker. Na zach\u00f3d si\u0119ga\u0142a Galindia a\u017c poza rz. \u0141yn\u0119 (Alle Fluss), gdzie si\u0119 styka\u0142a z Pogezani\u0105<\/a>. Na p\u00f3\u0142nocy wyra\u017caj\u0105 si\u0119 granice najprz\u00f3d ku ziemi Bartyi<\/a>: \u201eAnzuheben von dem Walt kume bei dem See Resow durch den walt Kirne bis czu wopelauken bis auf den walt bosin also das velt monelaukin gar bynnen bliben bis in den walt tauro bis in den see kirsno.\u201d W dalszym ci\u0105gu ze strony Nadro<\/span>wii<\/a> stanowi\u0142a granic\u0119 rzeka Go\u0142dapska<\/a>. Na wsch\u00f3d Galindy\u0105 od Sudawii<\/a> dzieli\u0142a rz. E\u0142k<\/a>, jak si\u0119 zdaje, gdy\u017c nieco dalej wysuni\u0119te jeziora skom\u0119ckie<\/a> nale\u017ca\u0142y ju\u017c do Sudawii i imi\u0119 swoje zawdzi\u0119czaj\u0105 s\u0142awnemu wodzowi sudawskiemu Skomentowi, kt\u00f3ry tu posiada\u0142 zamek obronny. Jeszcze za czas\u00f3w ksi\u0119cia Albrechta w XVI wieku znajdowa\u0142 si\u0119 opodal rzeki E\u0142k kamie\u0144 wielki graniczny przy wsi Prostki<\/a>, o kt\u00f3rym m\u00f3wiono, \u017ce dzieli\u0142 ziemi\u0119 Prus\u00f3w czyli Galind\u00f3w od Jad\u017awing\u00f3w<\/a> (t. j. Sudawii) i od Mazowsza. Z historyi niewiele wiemy o starej Galindyi. Imi\u0119 jej jednak znane jest od wiek\u00f3w. Ju\u017c s\u0142awny geograf Ptolemeusz (oko\u0142o r. 180 po Chr.) do sarmacko-europejskich kraj\u00f3w zalicza tak\u017ce Galindy\u0105. Oko\u0142o r. 253 Woluzyan kaza\u0142 bi\u0107 monet\u0119 z napisem: zwyci\u0119zca Fin\u00f3w, Wandal\u00f3w, Galind\u00f3w i Wened\u00f3w. Rusini znaj\u0105 tu Goljad\u00f3w, z kt\u00f3rymi ich ksi\u0105\u017c\u0119 Izias\u0142aw r. 1057 wi\u00f3d\u0142 wojn\u0119. Pod\u00f3wczas i p\u00f3\u017aniej galindzka ziemia zbyt by\u0142a przepe\u0142niona ludno\u015bci\u0105, jak opisuj\u0105. Wtedy osobliwie kobiety wiele cierpia\u0142y od m\u0119\u017cczyzn; spory i k\u0142\u00f3tnie z nimi toczy\u0142y. A \u017cy\u0142a w\u0142a\u015bnie tego czasu najwy\u017csza kap\u0142anka w tym kraju, od wszystkich dla nies\u0142ychanej swojej \u015bwi\u0119to\u015bci i dziwnych proroctw czczona i s\u0142uchana. T\u0119 uj\u0119\u0142y sobie kobiety, \u017ceby zbyt licznym i nieprzeb\u0142aganym m\u0119\u017cczyznom szkodzi\u0107. I tak si\u0119 sta\u0142o, \u017ce owa kap\u0142anka, proroczym niby duchem wiedziona, nakaza\u0142a m\u0119\u017cczyznom kraju ca\u0142ego bez broni wyj\u015b\u0107 i rozpocz\u0105\u0107 walk\u0119 z chrze\u015bcianami. Na co oni poszli nierozwa\u017cni, bo, jak powiadaj\u0105, wszyscy wtedy pogin\u0119li. Od tego czasu, pisze kronikarz Dusburg, ziemia owa galindzka a\u017c do przybycia krzy\u017cak\u00f3w bardzo by\u0142a opustosza\u0142a. Pomimo to mieszka\u0144cy tego kraju d\u0142ugo jeszcze po zdobyciu przez krzy\u017cak\u00f3w opowiadali swoim ciemi\u0119\u017ccom o dawnych swych dziejach. Mianowicie dobrze sobie przypominali ostatniego zapewne swojego wodza imieniem Yzegups, kt\u00f3ry by\u0142 najpierwszym ze wszystkich ksi\u0105\u017c\u0105t i mia\u0142 sw\u00f3j zamek blisko Lecu w jeziorze na wyspie: \u201ese audivisse a progenitoribus suis etetiam abillis, quorum progenitores habitaverunt in terra Galindiae, quod major rex Galindiae habitaverit circa magnum lacum nomine Nabentine, qui est ad medium miliare ab illa parte heiczen versus Litwanos vocabatur rex illa Ysegups.\u201d Tak\u017ce i o sudawskim wodzu s\u0142awnym Skomancie wiedzieli, \u017ce zaraz opodal przy skom\u0119ckich jeziorach mieszka\u0142. Teraz jeszcze nadzwyczaj liczne w ziemi tej jak mo\u017ce nigdzie indziej wydobywane stare cmentarzyska poga\u0144skie \u015bwiadcz\u0105 o galindzkim ludzie. Cmentarzyska takie zawieraj\u0105 mi\u0119dzy innemi nast\u0119puj\u0105ce wioski (tylko na Mazurach): W\u0119gobork, W\u0119gielsztyn, Przerwanki, Sorkwity, G\u0142odowo, Mi\u0142uki, Kamionki, Giel\u0105d, Warpun, Ster\u0142awki, Lec, Bystry, Wilkasy, Rozogi, Czarci ostr\u00f3w w \u015aniardowem jeziorze (Spirding See), Tuchliny, Guty itd. Tak\u017ce obronne zamki i grody nader liczne by\u0142y u Galind\u00f3w, i nast\u0119puj\u0105ce miejscowo\u015bci okazuj\u0105 po nich niejakie \u015blady, jak to: Grodzisko<\/a>, Go\u0142dapska g\u00f3ra<\/a>, Pietrasze<\/a>, W\u0119gielsztyn<\/a>, Gilm<\/a> wyspa przy Lecu, na kt\u00f3rej prawdopodobnie \u00f3w w\u00f3dz pierwszy Yzegups mieszka\u0142, Janowo, Jedwabno, Straduny, Wierzbowo i wiele innych. Przy mie\u015bcie Nidborku wspominaj\u0105 g\u00f3r\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 zwa\u0142a: g\u00f3ra galindzka, o kt\u00f3rej pisze Grunau, \u017ce na niej jaki\u015b Galindus, syn kr\u00f3la Widewuta mieszka\u0142. Monety stare, osobliwie rzymskich cesarz\u00f3w poga\u0144skich bardzo cz\u0119sto si\u0119 natrafiaj\u0105 na tej ziemi, niemniej r\u00f3\u017cne zbroje staro\u017cytne, narz\u0119dzia kamienne itd. Co si\u0119 wreszcie dotyczy narodowo\u015bci i pochodzenia starych Galind\u00f3w, rzecz jeszcze niezupe\u0142nie rozstrzygni\u0119ta. Og\u00f3lne zdanie przemawia za tem, \u017ce byli litewskiego czy pruskiego pochodzenia. Ale i przeciwne mniemanie, \u017ce byli szczepu s\u0142owia\u0144skiego, osobliwie s\u0105siednim mazowieckim ludom w mowie i pochodzenia bliscy, ma za sob\u0105 niejakie powody. I tak wida\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie Galindya przez ca\u0142y ci\u0105g czas\u00f3w, o ile zapami\u0119ta\u0107 z historyi, a\u017c dot\u0105d jest polska. Potem w po\u0142owie XIII wieku krzy\u017cacy, gdy przybyli zaj\u0105\u0107 ten kraik, Polacy jakoby o swoj\u0119 w\u0142asno\u015b\u0107 tak\u017ce si\u0119 mocno o niego upominali. Por\u00f3wnaj Dr. Toeppen Geschichte Masurens, 1\u201450. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Galinie,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm. i 85 mk., obecnie liczy 10 dm., 111 mk.; odl. od W\u0142adys\u0142awowa 18 w.<\/p>\n

Galkiemie,<\/b> ws, pow. wy\u0142kowyski, gmina Kopsodzie, par. Wisztyniec: liczy 7 dm., 78 mk., odl. 28 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

Gallkehmen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Pillupoenen. Mo\u017ce Galkiemie<\/i>.<\/p>\n

Galowice<\/b> lub Galowicze<\/i>, w\u015b, pow. augustowski, gm. \u0141abno, par. Adamowicze, liczy 10 dm., 55 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Galtgarben<\/b> (niem.), g\u00f3ra 100 metr\u00f3w nad poziomem baltyckiego morza, z kt\u00f3rej rozlega si\u0119 widok w dalekie okolice, na p\u00f3\u0142noc od wsi Drugehnen w pow. fyszhuskim, 21 kil. od Kr\u00f3lewca, we w\u0142a\u015bciwej ojczy\u017anie (Samlandya<\/a>) starych poga\u0144skich P<\/span>rusak\u00f3w. Przed kilku laty palono na g\u00f3rze tej w wili\u0105 \u015bw. Jana ca\u0142e stosy drzewa; dzi\u015b jeszcze dzieci nosz\u0105 i zapalaj\u0105 w ten dzie\u0144 ga\u0142\u0105zki. Obch\u00f3d ten jest to staros\u0142owia\u0144ska sob\u00f3tka, cho\u0107 okolica ca\u0142a w kilkunastumilowym okr\u0119gu jest zniemczona, a niegdy\u015b przez starych P<\/span>rusak\u00f3w osiad\u0142a by\u0142a, po kt\u00f3rych w tych okolicach pozosta\u0142y jeszcze wyra\u017ane \u015blady w nazwach miejscowo\u015bci, obyczajach, mowie i na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adkach ludu wiejskiego. Zwyczaj palenia ogni w wili\u0105 \u015bw. Jana jest wska\u017c\u00f3wk\u0105, \u017ce starzy P<\/span>rusacy byli szczepem, je\u017celi nie zupe\u0142nie s\u0142owia\u0144skim, to przynajmniej \u017cywio\u0142ami s\u0142owia\u0144ski\u0119mi przesi\u0105kni\u0119tym, nie czystymi litwinami, jak dotychczas powszechnie s\u0105dzono (czytaj o tem: J\u00f3zefa Bruz\u0142owicza w \u201eNiekt\u00f3rych wiadomo\u015bciach o Prusach\u201c, rozdzia\u0142 o nazwie Prus i starych prusakach i D\u2013ra Sieniawskiego \u201eBiskupstwo Warmi\u0144skie\u201c, str. 112\u2014115). Na wierzcho\u0142ku jest krzy\u017c \u017celazny na pami\u0105tk\u0119 poleg\u0142ych w 1813\u201415 r. po\u015bwi\u0119cony. W XIII w. mia\u0142 sta\u0107 na szczycie G. burg; g\u00f3r\u0119 t\u0119 zwano wtedy Rinauer Berg. J. B.<\/i><\/p>\n

Galwiszki,<\/b> ob. Dajnowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ga\u0142adu\u015b<\/b> lub Felicyanowo<\/i> (ob.), folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin, od Suwa\u0142k w. 42, od Kalwaryi w. 21, od \u0141o\u017adziej w. 8, od Oran w. 28, od rzeki Niemna w. 21; rozl. wynosi mr<\/span>. 199; bud. drewn. 6; pok\u0142ady torfu i kamienia wapiennego. Jezioro Ga\u0142adu\u015b stanowi w cz\u0119\u015bci granic\u0119 po\u0142udniow\u0105. Folwark ten dawniej naleza\u0142 do d\u00f3br Bu\u0142hakowsk<\/a> (ob.).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ga\u0142adu\u015b,<\/b> jedno z najwi\u0119kszych jezi\u00f3r gub. suwalskiej, w pow. sejne\u0144skim. gm. Ber\u017cniki i Kra<\/span>snowo<\/a>. Le\u017cy mi\u0119dzy Sejnami i \u0141o\u017adziejami i ci\u0105gnie si\u0119 w\u0105zkim a d\u0142ugim pasem z po\u0142udnia ku p\u00f3\u0142nocy na d\u0142ugo\u015b\u0107 9 i p\u00f3\u0142 w. przy \u015bredniej szeroko\u015bci 1 i p\u00f3\u0142. Powierzchnia jego zajmuje 6,7 wiorst. (Wed\u0142ug L. Wolskiego jez. G. le\u017cy w dobrach Bu\u0142hakowsk, niedaleko rz. Kirsny<\/a> a ma 5 m. rozl., 42 st\u00f3p g\u0142\u0119b.) Brzegi ma wynios\u0142e, wzg\u00f3rkowate, tylko od po\u0142udnia p\u0142askie. Po nad wschodnim brzegiem jeziora mieszcz\u0105 si\u0119 wsie: Gali\u0144ce, U\u017adzienniki, Bawirsze i folw. Krasnogruda, na zachodnim za\u015b Radzimice [Powinno by\u0107: Radziucie<\/a>]<\/span> i Burbiszki. Z ryb po\u0142awiaj\u0105 si\u0119 tu: szczupaki, liny, okonie, karasie. Od po\u0142udniowego kra\u0144ca jej zaczyna si\u0119 szereg jezi\u00f3r, stanowi\u0105cych niejako przed\u0142u\u017cenie dalsze: s\u0105 to jez. Dafrajcis<\/a>, Sztabinki<\/a>, Pyre<\/a>, Samanis<\/a>, Ber\u017cniak<\/a>, Ryngis<\/a>, Gajlik<\/a>, Kelig<\/a>, I\u0142giel<\/a>, Lempie<\/a>, Stulpy<\/a>, Zelwa<\/a>, Wilkobuk [B\u0142\u0105d, powinno by\u0107:Wi\u0142kokuk<\/a>]<\/span>. Tworz\u0105 one wielki \u0142uk wygi\u0119ty ku wschodowi i \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze soba strumieniami. D\u0142ugo\u015b\u0107 tego \u0142a\u0144cucha wynosi 21 w. Br. Ch.<\/i>.<\/p>\n

Ga\u0142akusze,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki. Liczy 8 dm., 80 mk., odl. 8 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

Ga\u0142\u0105zki,<\/b> 1.) w\u015b nad rz. B\u017adzi\u0105\u017cek, pow. szczuczy\u0144ski [Czy aby nie \u0142om\u017cy\u0144ski?]<\/span>, gm. i par. Szczepankowo. 2.) G.<\/b> Milewo<\/i><\/span>, w\u015b szlach., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Grabowo, par. Nied\u017awiadna. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ga\u0142e,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 7 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Ganczkin,<\/b> ob. G\u0105ski.<\/p>\n

Ganderkehmen,<\/b> (niem.), inaczej Sultecken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Gandrinnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Jodlauken.<\/p>\n

Gansenstein,<\/b> niem. nazwa wsi i folw. Brzoz\u00f3wko<\/a> (ob.).<\/p>\n

Garajsze<\/b> lub Garajksze<\/i>, w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Wysoka Ruda; liczy 12 dm., 98 mk., odl. 32 w. od Maryampola.<\/p>\n

Garanczyszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Wejwery; liczy 5 dm., 33 mk., odl. 40 w. od Maryampola.<\/p>\n

Garbary,<\/b> chutor, pow. wo\u0142kowyski, gmina Juszkowy Gr\u00f3d, 52 w. od Wo\u0142kowyska, 50 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Garbas,<\/b> niem. Garbassen<\/i>, Niski<\/i>, Nieder-G.<\/i>, i Wysoki<\/i>, Ober-G.<\/i>, dwie wsie, pow. olecki, nad jeziorem, w p\u0142n. cz\u0119\u015bci powiatu, blisko granicy Kr\u00f3l. Pol. i pow. go\u0142dapskiego, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. [Wed\u0142ug J. Nalepy (\u201ePrzyczynek do znajomosci toponomastyki i mowy Ja\u0107wi\u0119g\u00f3w\u201d) ma \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span><\/p>\n

Garba\u015b,<\/b> w\u015b i folw., pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w, par. Baka\u0142arzew. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 179 mk.; obecnie G. w\u015b liczy 15 dm., 99 mk., za\u015b. G. folw. 10 dm., 74 mk., odl. od Suwa\u0142k 26 w., od Filipowa w. 3, od Grodna w. 105. Rozl. folw. wynosi mr<\/span>. 1663, grunta orne i ogrody mr<\/span> 855, \u0142\u0105k mr<\/span>. 150, lasu mr<\/span>. 510; gorzelnia, cegielnia i wapielnia; pok\u0142ady torfu, kamienia wapiennego i marglu. Dobra te w r. 1871 oddzielone zosta\u0142y od d\u00f3br Baka\u0142arzewo.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Garba\u015b,<\/b> jezioro w dobrach t. n. w pow. suwalskim. Posiada 45 morg. obszaru, 90 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci i oko\u0142o 3 wiorst d\u0142ugo\u015bci. Nale\u017cy ono do \u0142a\u0144cucha jezi\u00f3r, ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 na przestrzeni 30 wiorst w dolinie rz. Rospudy<\/a>. Por. D\u0142ugie<\/a> jez. [Wed\u0142ug J. Nalepy (\u201ePrzyczynek do znajomosci toponomastyki i mowy Ja\u0107wi\u0119g\u00f3w\u201d) ma \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Garbassen<\/b> (niem.), ob. Garbas<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gardawin,<\/b> ob. Gierdawy<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gardoty,<\/b> w\u015b szlach., pow. kolne\u0144ski, gmina Kubra, par. Romany. W 1827 r. by\u0142o tu 16 dm. i 86 mk.<\/p>\n

Gardyny,<\/b> niem. Gardienen<\/i>, w\u015b, pow. niborski, ponad jeziorem i lasem, u podn\u00f3\u017ca dosy\u0107 wysokiego wzg\u00f3rza, przy granicy pow. ostr\u00f3<\/span>dzkiego, oko\u0142o 1 mil\u0119 od m. D\u0105br\u00f3wna. Opodal wsi, tak\u017ce nad jeziorem, jest inna g\u00f3ra, zwana zamkow\u0105, Schlossberg (mapa wojskowa), dlatego niezawodnie, i\u017c tu gr\u00f3d warowny kiedy\u015b si\u0119 znajdowa\u0142. Oddawna istnia\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. R. 1670 wizytator biskupa Olszowskiego donosi, \u017ce wcze\u015bnie przeszed\u0142 w r\u0119ce luterskie; prawo patronatu mia\u0142 dziedzic miejscowy. Od starych ludzi tyle tylko si\u0119 jeszcze dowiedzia\u0142, \u017ce za czas\u00f3w katolickich nale\u017ca\u0142 jako filia do Turowa; by\u0142 pod\u00f3wczas w dobrym stanie, murowany. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Gardzienice<\/b> 1.), w\u015b i folw., nad rz. I\u0142\u017cank\u0105, pow. i\u0142\u017cecki, gm. i par. Ciepiel\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm. i 112 mk., obecnie liczy 19 dm., 198 mk. Dobra G. wed\u0142ug danych Tow. kred. ziem. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. G., Gardziowa miedza i wsi G. i Ki\u0142k\u00f3w; od Radomia w. 35, od I\u0142\u017cy w. 14, od Ciepielowa w. 1. Rozl. dwor. wynosi mr<\/span>. 1403, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 377, lasu mr<\/span>. 774; p\u0142odozmian 10-polowy, bud. mur. 10, drew. 11, gorzelnia. Rzeka Chotecka przep\u0142ywa przez terytoryum d\u00f3br. Wie\u015b G. os. 17, gruntu mr<\/span>. 320; w\u015b Ki\u0142k\u00f3w os. 27, gruntu mr<\/span>. 571. 2.) G.,<\/b> w\u015b nad rz. Gie\u0142czew, pow. krasnostawski, gm. Rybczewice, par. Cz\u0119stoborowice. Le\u017cy w pobli\u017cu szosy z Lublina do Zamo\u015bcia pod os. Piaski Luterskie. W 1827 r. liczono tu 100 dm. i 465 mk., obecnie istnieje tu 73 osad w\u0142o\u015bc., do kt\u00f3rych nale\u017cy 3378 mr<\/span>. ziemi. Do dworu nale\u017cy 936 mr. Istnieje tu gorzelnia produkuj\u0105ca za 19,000 rs. rocznie i browar z produkcy\u0105 na 5000 rs. G. by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 Stefana Czarnieckiego, woj. ruskiego, s\u0142ynnego wojownika. Wystawi\u0142 on tu zamek, kt\u00f3ry, zamieniony w ko\u0144cu na \u015bpichlerz, poszed\u0142 w ruin\u0119. Opis i rysunek poda\u0142 Tyg. Illustrow. z 1865 r. N. 308. Dobra G. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: G., \u017begat\u00f3w, Podgranicznik, Borek; wsi: G. i Wola Gardzienicka. Nabyte w r. 1865 za rs. 97,500; rozl. dworska wtedy wynosi\u0142a mr<\/span>. 3474, a mianowicie: folw. Gardzienice mr<\/span>. 1689, bud. mur. 22, drewn. 14; folw. \u017begat\u00f3w mr<\/span>. 598, bud. mur. 2, drewn. 2; folw. Podgranicznik mr<\/span>. 785, bud. mur. 2, drew. 2; folw. Borek mr<\/span>. 401, bud. mur. 2, drewn; 2; p\u0142odozmian na wszystkich folwarkach 4-polowy. m\u0142yn wodny, obfite pok\u0142ady kamienia wapiennego i budowlanego; w\u015b Gardzienice liczy\u0142a osad 73, grunta mr<\/span>. 977; w\u015b Wola Gardzienicka osad 22, gruntu mr<\/span>. 427.<\/p>\n

Garmiszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Pokojnie.<\/p>\n

Garmudziszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Wojtkobole, par. Gra\u017cyszki; liczy 3 dm., 34 mk., odl. 28 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

Garna buda,<\/b> lub Garnabudzie<\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Lub\u00f3w. W 1827 roku by\u0142o tu 6 dm. i 45 mk., obecnie liczy 7 dm., 63 mk., odl. 15 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Garonczyszki,<\/b> ob. Freda<\/a><\/i>, z Geranczyszki<\/i>.<\/p>\n

Garszwinie<\/b> 1.), w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny; liczy 4 dm., 39 mk., odl. 40 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm. i 101 mk. Obecnie liczy 9 dm., 94 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gartena.<\/b> Mniemany gr\u00f3d Sudaw\u00f3w<\/a>, za\u0142o\u017cony w VII w. tam gdzie dzi\u015b miasto Grodno<\/a>, w IX w. przez Dregowiczan zaj\u0119ty i przez nich \u201egrodem nowym,\u201c Grodnem przezwany.<\/p>\n

Gasenstein<\/b> (niem.), ob. Bro\u017c\u00f3wka<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gasewo,<\/b> niem. Gassewen<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski, na pruskich Mazurach, st. p. Banie. [Gass\u00f6wen, dzi\u015b G\u0105sewo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Gasfortowo,<\/b> zapewne Hasfortowo<\/i>, w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Pojewo\u0144; liczy 20 dm., 114 mk., odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

Gassewen,<\/b> Gassoewen<\/i> (niem.), ob. Gasewo<\/i>.<\/p>\n

Gatno,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. augustowski, gmina Szczebro-Olszanka, par. Szczebra. W 1827 r. by\u0142o tu 26 dm. i 163 mk., obecnie liczy 32 dm. 232 mk., odl. 13 w. od Augustowa.<\/p>\n

Gaudischkehmen<\/b> (niem.), Wielkie i Ma\u0142e, w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Judtschen. Wie\u015b Ma\u0142e G. zowie si\u0119 te\u017c Geischkehmen.<\/p>\n

Gausty,<\/b> folw. d\u00f3br \u0141osewicze, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Wiejsieje, 1 dm., 24 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gausty,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, gm. Wiejsieje, d\u0142ugie od po\u0142udnia ku p\u00f3\u0142n. 6 w., szerokie od 200 do 500 s\u0105\u017cni, g\u0142\u0119bokie oko\u0142o 20 st\u00f3p. \u0141\u0105czy si\u0119 z jez. Zopse<\/a>; brzegi bezle\u015bne, wzg\u00f3rkowate; nad brzegami wsie: Jurczuny, Lejbogele, Kajmele, Pieniacze. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gawaiten<\/b> (niem.), w\u015b ko\u015bcielna, pow. go\u0142dapski, o 13 kil. od Go\u0142dapi, 395 mk., st. p. i ko\u015bci\u00f3\u0142 ewang. z r. 1589. J. B.<\/i> [Na p\u0142n. od Go\u0142dapi, dzi\u015b za granic\u0105; (ros. \u0413\u0430\u0432\u0440\u0438\u043b\u043e\u0432\u043e<\/span><\/i>)]<\/span><\/p>\n

Gawarzec<\/b> 1.) Dolny<\/span><\/i>, w\u015b i folw. r\u00f3\u017cn. w\u0142., nad potokiem Gawarek, pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Sielec, par. Czerwi\u0144sk, odl. o 25 w. od P\u0142o\u0144ska, liczy 9 dm., 105 mk., 511 mr<\/span>. gruntu. R. 1827 mia\u0142 9 dm., 63 mk. 2.) G.<\/b> G\u00f3rny<\/span><\/i>, w\u015b i fol. r\u00f3\u017cn. w\u0142., nad pot. Gawarek, pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Sielec, par. Czerwi\u0144sk, odl. o 24 w. od P\u0142o\u0144ska, ma wiatrak, liczy 8 dm., 112 mk., 503 mor. gruntu. R. 1827 mia\u0142 11 dm., 72 mieszk. Folw. G. G<\/span>\u00f3rny i D<\/span>olny lit. A. maj\u0105 rozl. mr<\/span>. 564. Bud. mur. 8, drewn. 6. Wie\u015b G. g\u00f3rny osad 11, gruntu mr<\/span>. 10.; folw. G. D<\/span>olny i g\u00f3rny lit. B. maj\u0105 rozleg\u0142o\u015bci mr<\/span>. 556. Bud. drewn. 9. Wie\u015b G. D<\/span>olny osad 14, gruntu mr<\/span>. 17. 3.) G.,<\/b> os. le\u015bna, pow. suwalski, gm. Hutta, par. Suwa\u0142ki. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gawehnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Gawienia\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gmina Krasnowo, par. Sejny. Liczy 2 dm., 32 mk., odl. 2 w. od Sejn.<\/p>\n

Gawlik,<\/b> ob. Gabliki<\/i>.<\/p>\n

Gawrychruda,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. suwalski, gm. Hutta, par. Suwa\u0142ki. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 135 mk., obecnie liczy 34 dm., 206 mk.; odl. 8 w. od Suwa\u0142k.<\/p>\n

G\u0105bin,<\/b> ob. Gombin<\/i>.<\/p>\n

G\u0105bin<\/b> al. G\u0142\u0105bin<\/i>, niem, Gumbinnen<\/i>, miasto naczelne powiatu i regencyi g\u0105bi\u0144skiej w Prusach, nad rz. Pis\u0105, stanowi\u0105c\u0105 po\u0142udniowo-wschodni\u0105 odnog\u0119 p\u00f3\u017aniejszej rz. Pregla, nieco poni\u017cej uj\u015bcia do niej rz. Rominty, pi\u0119knie i regularnie zabudowane, przesz\u0142o 10000 miesz., le\u017cy w tej cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra si\u0119 zowie prusk\u0105 Litw\u0105, oko\u0142o 4 mile od granicy polskiej, ze stacy\u0105 kol. \u017cel. kr\u00f3lewiecko-ejtku\u0144skiej, o 39 kil. od Wierzbo\u0142owa. W G. schodz\u0105 si\u0119 trakty bite z Wystrucia, Darkiejm\u00f3w, Go\u0142dapi, Tyl\u017cy i z Sto\u0142upian. Jarmarki liczne si\u0119 tu odbywaj\u0105, mianowicie na \u017arebce (30 sierpnia 2 dni), na byd\u0142o, konie 4 razy, na we\u0142n\u0119 2 razy (od 31 maja 6 dni i od 18 pa\u017adziernika 6 dni), nadto kramne. Ludno\u015b\u0107 niemiecka i protestancka. Grunta w okolicy bardzo \u017cyzne, tylko miejscami bagniskami torfowemi i lasami przerywane; 7 kil. na zach\u00f3d od miasta wzg\u00f3rze lesiste, 118 metr\u00f3w nad poziomem Ba\u0142tyku z dalekimi widokami. Miasto ma szerokie prostok\u0105tnie przerzynaj\u0105ce si\u0119 ulice, g\u0119stemi lipami osadzone. Nad rzekami groble, na kt\u00f3rych urz\u0105dzone s\u0105 pi\u0119kne promenady. Czasami jednak rzeki zalewaj\u0105 ni\u017csze cz\u0119\u015bci miasta. Mieszka\u0144cy, przewa\u017cnie ewangelicy, trudni\u0105 si\u0119 obok rolnictwa oddawna piwowarstwem, tkactwem, prz\u0119dzeniem i farbowaniem materyj, szczeg\u00f3lniej p\u0142\u00f3ciennych. Dro\u017cd\u017ce zt\u0105d rozchodz\u0105 si\u0119 po Litwie i Mazurach. Jest tu gisernia i fabryka maszyn rolniczych, parowa prz\u0119dzalnia i farbiarnia, 2 browary, 2 cegielnie, 4 gorzelnie, 2 mydlarnie, m\u0142yn i drukarnia. Na g\u0142\u00f3wnym jarmarku zakupuj\u0105 handlarze z Alzacyi i Lotaryngii wiele koni litewskich. \u2014 G. powsta\u0142 z wsi zwanej Pisserheim; nazw\u0119 miasta wywodz\u0105 od starego d\u0119bu, Gumbas zwanego, pod kt\u00f3rym Litwini bogom swoim ofiary sk\u0142adali.<\/span> W roku 1709 i 1710 wyludni\u0142a miasto d\u017cuma, grasuj\u0105ca w\u00f3wczas po ca\u0142ej Litwie. Kr\u00f3l pruski Fryderyk Wilhelm I nada\u0142 miastu 1722 s\u0105downictwo, budowa\u0142 tu domy i osiedli\u0142 1732 r. wyp\u0119dzonych z biskupstwa salzburskiego protestant\u00f3w. W r. 1724 przeniesiono dot\u0105d oddzielona od regencyi w Kr\u00f3lewcu kolegium deputacyjne dla Litwy, kt\u00f3re uczyniono 22 sierpnia 1736 niezale\u017cnem od g\u0142\u00f3wnego rz\u0105du w Kr\u00f3lewcu, a 20 grudnia 1808 nadano mu nazw\u0119 regencyi. W 1835 r. wystawiono przed gmachem regencyjnym na rynku pomnik z bronzu Fryderykowi Wilh. I; w nowszych czasach obelisk na pami\u0105tk\u0119 poleg\u0142ych w wojnie francusko-niemieckiej 1870\/71 roku. Jest tu gimnazyum, wy\u017csza szko\u0142a dla dziewcz\u0105t, szko\u0142a rolnicza; r. 1810 kosztem rz\u0105du za\u0142o\u017cona biblioteka publiczna; 18 stycznia r. 1815 powsta\u0142o stowarzyszenie dla kszta\u0142cenia utalentowanych ubogich m\u0142odzie\u0144c\u00f3w, zwane \u201eFriedensgesellschaft\u201c t. j. towarzystwo pokoju; jest tak\u017ce szko\u0142a dla akuszerek; filia banku pa\u0144stwowego, niem. sp\u00f3\u0142ka po\u017cyczkowa i gazownia. Garnizon 2-go batalionu 2-go wsch. prusk. pu\u0142ku grenadyer\u00f3w N. 2 i 2-go batalionu 2-go wschodnio-pruskiego pu\u0142ku landwery N. 3.; prowincyonalna komisya do st\u0119plowania miar i wag, s\u0105d administracyjny obwodowy, regencya obwodu g\u0105bi\u0144skiego, g\u0142\u00f3wny urz\u0105d celny, landratura, powiatowa kasa podatkowa, kasa le\u015bna, s\u0105d ziemia\u0144ski i okr\u0119gowy, prokuratorya. Stacya pocztowa I klasy, poczta osobowa do Ragnety, Go\u0142dapy, E\u0142ku i W\u0119goborka. Powiat g\u0105bi\u0144ski zajmuje obszaru mil kw. 13,09, kszta\u0142t ma niemal okr\u0105g\u0142y, styka si\u0119 z powiatami: pilkalskim, sto\u0142upia\u0144skim, go\u0142dapskim, darkiejmskim i wystruckim. Miasto powiatowe w samym \u015brodku po\u0142o\u017cone, do kt\u00f3rego ze wszystkich stron powiatu \u0142atwe doj\u015bcie; 5 bitych trakt\u00f3w r\u00f3wnemi prawie odst\u0119pami ci\u0105gnie si\u0119 do niego. Nadto u\u0142atwia komunikacy\u0105 \u017cel. kolej wystrucko-ejtku\u0144ska. Rzeki w cz\u0119\u015bci przynajniej sp\u0142awne p\u0142yn\u0105 3 wa\u017cniejsze w powiecie: 1) rz. Pisa z pow. sto\u0142upia\u0144skiego przychodz\u0105ca; 2) Rominta z go\u0142dapskiego powiatu i 3) rz. W\u0119gorap (Angerapp Fl.) z darkiejmskiego. Ludno\u015b\u0107 przewa\u017cnie niemiecka i protest., pomi\u0119szana z litewsk\u0105 (48000). Obw\u00f3d regencyjny g\u0105bi\u0144ski stanowi ostatnie wschodnie ko\u0144czyny kr\u00f3lestwa pruskiego ku dzisiejszemu cesarstwu Rossyi, i razem z obwodem regencyjnym kr\u00f3lewieckim sk\u0142ada prowincy\u0105 wschodnio-prusk\u0105 (dawniejsze ksi\u0119stwo Prusy). Kszta\u0142t ma przyw\u0105skiego pasa pod\u0142u\u017cnego, ci\u0105gn\u0105cego si\u0119 z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie. Na p\u00f3\u0142noc styka si\u0119 z powiatem do reg. kr\u00f3lewieckiej przy\u0142\u0105czonym k\u0142ajpedzkim, na wsch\u00f3d ze star\u0105 \u017bmudzi\u0105 i Litw\u0105, na po\u0142udnie Polsk\u0105, z zachodu z obwodem reg. kr\u00f3lewieckim czyli powiatami: szczycie\u0144skim, reszelskim, rastemborskim, gierdawskim, welawskim (Wehlau) i labiewskim. W sk\u0142ad obwodu reg. g\u0105bi\u0144kiego wchodzi powiat\u00f3w 16, jako to: szy\u0142okarczemski (Heydekrug), nizinny (Kreis Niederung), tyl\u017cycki, ragnecki, pilkalski, sto\u0142upia\u0144ski, g\u0105bi\u0144ski, wystrucki, darkiejmski, w\u0119goborski, go\u0142dapski, margrabowski, \u0142ecki (Lyck), lecki (L\u00f6tzen), z\u0105dzborski i ja\u0144sborski. Obszaru ziemi obejmuj\u0105 wszystkie te powiaty kw. mil 298,21; 750000 mk. Co si\u0119 tyczy powierzchni ziemi, \u2153 jest borami i wodami pokryta, \u2154 uprawnej. Najwydajniejsza gleba znajduje si\u0119 w nizinach tyl\u017cyckich i przy obszernem uj\u015bciu rzeki Niemna: ostatnia przed niedawnemi czasy dopiero u\u017cy\u017a<\/span>niona, a\u017c do ko\u0144ca prawie zesz\u0142ego stulecia stanowi\u0142a ma\u0142o u\u017cyteczne bagniska i torfowiska. Pod wzgl\u0119dem wyznania najwi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci jest protestancka, pomi\u0119dzy kt\u00f3r\u0105 tu i \u00f3<\/span>wdzie rzadko zamieszkaj\u0105 katolicy. By\u0142a tu kiedy\u015b osobna dyecezya sambijska. Obecnie przy\u0142\u0105czeni s\u0105 tutejsi katolicy do dyecezyi warmi\u0144skiej. Nowszymi czasy za\u0142o\u017cono i dla tych rozproszonych wiernych niekt\u00f3re ko\u015bcio\u0142y misyjne, przez towarz. \u015bw. Wojciecha i Bonifacego utrzymywane: 3 znajduj\u0105 si\u0119 w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci na polskich Mazurach, i to 1) w Ja\u0144sborku, gdzie r. 1873 by\u0142o komunikuj\u0105cych 141, 2) w E\u0142ku kom. 518 i 3) w Margrabowy kom. 500. W p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci, g\u0142\u00f3wnie dla katolickich Litwin\u00f3w, jest 7 ko\u015bcio\u0142\u00f3w: 1) w Tyl\u017cy kom. 690, 2) w Robkojach kom. 400, 3) w Schillgallen kom. 652, 4) w Bilderweitschen kom. 568, 5) w Riedelsberg kom. 383, 6) Schibben kom. 538, 7) Wystruci kom. 208; ko\u015bcio\u0142y te (z wyj\u0105tkiem wystruckiego) stanowi\u0105 osobny dekanat litewski w dyecezyi warmi\u0144skiej. Pod wzgl\u0119dem j\u0119zyka i narodowo\u015bci ludno\u015b\u0107 ma obw\u00f3d g\u0105bi\u0144ski bardzo mi\u0119szan\u0105. W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci na pruskich Mazurach m\u00f3wi\u0105 przewa\u017cnie jeszcze po polsku, cho\u0107 s\u0105 religii luterskiej; nale\u017c\u0105 tu powiaty: w\u0119goborski, ja\u0144sborski, z\u0105dzborski, lecki, \u0142ecki, margrabowski i w cz\u0119\u015bci go\u0142dapski. W p\u00f3\u0142nocnej za\u015b cz\u0119\u015bci pomi\u0119dzy N<\/span>iemcami licznie natrafiaj\u0105 si\u0119 Litwini. Znaczniejsze miasta s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce: G\u0105bin, Tyl\u017ca (Tilsit), Ragneta (Ragnit), Wystru\u0107 (Insterburg), Pilka\u0142y (Pilkallen), Sto\u0142upiany (Stallup\u00f6hnen), Darkiejmy (Darkehmen), Go\u0142dap (Goldapp), W\u0119gobork (Angerburg), Margrabowa (Oletzko), E\u0142k (Lyck), Lec (L\u00f6tzen), Bia\u0142a, Ja\u0144sbork, Z\u0105dzbork, Miko\u0142ajki, Orzysz (Arys), Ryn (Rhein), Wydminy itd. Rzeki wp\u0142ywaj\u0105 po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci do zatoki \u015awie\u017cej i kuro\u0144skiej; wa\u017cniejsze s\u0105: 1) Minga przychodzi z pow. k\u0142ajpedzkiego, wp\u0142ywa do zatoki kuro\u0144skiej blisko uj\u015bcia rz. Rusy, prawej odnogi Niemna, 2) Niemen, najwi\u0119ksza rzeka, p\u0142ynie tu pocz\u0105wszy od wsi Smolniki (Schmoleniken), przyjmuje po lewej stronie Rze\u017cup\u0119, po prawej Wirzwi\u0142, Jur\u0119, Wilk\u0119 i Kamie\u0144, mija 2 miasta Ragnet\u0119 i Tyl\u017c\u0119; przy wsi Jurgiszkach dzieli si\u0119 na 2 odnogi: wi\u0119ksz\u0105 Rus\u0105 p\u0142ynie ku p\u00f3\u0142nocy, Gili\u0105 na po\u0142udnie. 3) Pregel, znaczna rzeka, nazywa si\u0119 tak pocz\u0105wszy od m. Wystruci, tworzy si\u0119 z Wystruci, kt\u00f3ra przychodzi z p\u00f3\u0142nocy, z Pisy ze wschodu i z W\u0105gorapi z po\u0142udnia, p\u0142ynie ko\u0142o I\u0142awy i Kr\u00f3lewca do zatoki \u015awie\u017cej; 4) Rominta p\u0142ynie do Pisy, 5) Go\u0142dap do W\u0119gorapi. 6) Pisek z pod Ja\u0144sborka i 7) E\u0142k z pod m. E\u0142ka p\u0142yn\u0105 na po\u0142udnie do Polski. Jeziora znajduj\u0105 si\u0119 prawie tylko po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci na Mazurach, wa\u017cniejsze s\u0105: Mamry (Mauersee), Niewocin (L\u00f6wentin See), \u015aniardowe (Spirding See), Selment, Go\u0142dap, La\u015bmiady, Sz\u00f3stak, Skoment, Kruklanki, Go\u0142dopiwa, Hasny, Gawlik, jeziora ry\u0144skie, z\u0105dzborskie, ja\u0144sborskie, darkiejmskie itd. Bite trakty dosy\u0107 g\u0119sto si\u0119 natrafiaj\u0105, osobliwie w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci obwodu, nieco rzadziej na polskich Mazurach. Koleje \u017celazne przerzynaj\u0105 obw\u00f3d w 5 kierunkach: 1) kr\u00f3lewiecko-ejtku\u0144ska, najstarsza i najg\u0142\u00f3wniejsza, wiedzie na Petersburg i Berlin; przechodzi przez m. Wystru\u0107, G\u0105bin i Sto\u0142upiany; 2) toru\u0144sko-wystrucka kolej, przechodzi tylko przez pow. wystrucki do Wystruci; 3) kolej mazurska na Rastembork, Lec, E\u0142k do Polski, odnoga kolei wystruckiej; 4) \u0142ecko-wystrucka, najnowsza (od r. 1879), \u0142\u0105czy Mazury z E\u0142ka przez Go\u0142dapi\u0119 z Wystruci\u0105,; 5) wystrucko-tyl\u017cycka kolej. [1945 Gusiew<\/i>, ros. \u0413\u0443\u0441\u0435\u0432<\/span><\/i> w obw. kaliningradzkim.]<\/span> K\u015b. F.<\/i> i J. B.<\/i><\/p>\n

G\u0105bin,<\/b> ob. Gubin<\/i>.<\/p>\n

G\u0105sior\u00f3wko,<\/b> niem. Klein-Gonschorowen<\/i>, w\u015b, pow. olecki, blisko traktu bitego z E\u0142ku do Margrabowy, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka.<\/p>\n

G\u0105siorowo<\/b> 1.) niem. Ganshorn<\/i>, dwie wsie, pow. ostr\u00f3dzki: 1) w p\u0142d. cz\u0119\u015bci, przy granicy pow. niborskiego, o p\u00f3\u0142 mili od bitego traktu do D\u0105br\u00f3wna; 2) nad jeziorem przy trakcie bitym olszty\u0144sko-niborskim. 2.) G.,<\/b> niem. Gonschorowen<\/i>, w\u015b, pow. szczycie\u0144ski, na pruskich Mazurach. 3.) G.,<\/b> niem. Gross-Gonschorowen<\/i>, w\u015b, pow. olecki, niedaleko pow. \u0142eckiego i traktu bitego z E\u0142ku do Margrabowy. [Od traktu do\u015b\u0107 daleko.]<\/span><\/p>\n

G\u0105ski<\/b> 1.) niem. Gonski<\/i>, folw. do wsi Rahnenberg, pow. suski, liczy budynk. 3, domy mieszk. 2, ewang. 34; parafia, poczta i atacya \u017cel. kolei malborsko-m\u0142awskiej Prabuty, szko\u0142a Rahnenberg. G. le\u017c\u0105 na bitym trakcie kwidzy\u0144sko-prabuckim, nad rz. Liwn\u0105 (Liebe Fl.), kt\u00f3ra tu m\u0142yn p\u0119dzi, 1\/6 mili od Prabut. 2.) G.,<\/b> niem. Gonsken<\/i>, w\u015b, pow. olecki, przy trakcie bitym z E\u0142ku do Margrabowy, o 1 i p\u00f3\u0142 mili od Margrabowy, o 2 i p\u00f3\u0142 od E\u0142ku, nad jeziorem, w uroczem po\u0142o\u017ceniu. Wysokie nieraz strome wzg\u00f3rza doko\u0142a, poros\u0142e drzewami, przypominaj\u0105 widoki alpejskie. W miejscu jest poczta i ko\u015bci\u00f3\u0142 luterski, fundowany w r. 1741. Ludno\u015b\u0107 polska, 753 ewang. Stacya pocztowa. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a>Gbur\u00f3w<\/b> (Pojezierze-). Tak Wincenty Pol Mazury pruskie<\/a> nazywa.<\/p>\n

Gburska Wie\u015b,<\/b> Gbury<\/i>, ob. Prusy<\/i> i Wie\u015b<\/i>.<\/p>\n

Gedwillen-Sacken<\/b> (niem.), lub G.-Schacken<\/i>, inaczej te\u017c Sacken<\/i> i Schacken<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Gedyminowa g\u00f3ra<\/b> pod Wielon\u0105, o 7 mil ni\u017cej Kowna, o 5 wy\u017cej Jurborga nad Niemnem, zwana tak zt\u0105d, \u017ce tu mia\u0142 by\u0107 spalony i pogrzebiony ks. Litwy Gedymin, zabity r. 1338 czy 1339 pod Bayernburgiem. Podobne\u017c podanie przywi\u0105zane jest do wzg\u00f3rza zwanego Gedyminow\u0105 mogi\u0142\u0105 pod Wilnem.<\/p>\n

Gedyminy,<\/b> ob. Giedminy<\/i>.<\/p>\n

Gehlweiden<\/b> (niem.), inaczej Poggenkrug<\/i>, albo Warlin<\/i>, karczma, pow. go\u0142dapski, st. pocz. Dubeningken.<\/p>\n

Gehlweiden<\/b> (niem.), dobra, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap. [Galwiecie]<\/span><\/p>\n

Gehsen<\/b> (niem.), powiat ja\u0144sborski, ob. Je\u017ce<\/i>.<\/p>\n

Geierswalde<\/b> ( niem. ), ob. Gierzwa\u0142d<\/i>.<\/p>\n

Geischkehmen<\/b> (niem.) lub Klein-Gandischkehmen<\/i>, w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Judtschen.<\/p>\n

<\/a>Geisuken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ja\u0144sborski, ob. <\/i>Babrosty<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gelleszeningken<\/b> lub Kallnen<\/i> (niem.), Gross<\/i> i Klein<\/i>, Wielkie<\/i> i Ma\u0142e<\/i>, w\u015b, pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Gelleszuhnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Kiauten.<\/p>\n

Gendrinn<\/b> (niem.), dobra, pow. gierdawski, st. p. Abeliszki.<\/p>\n

Georgenburg,<\/b> Jurburg<\/i> (niem.), ob. Jurbork<\/a><\/i>.<\/p>\n

Georgenburg<\/b> (niem.), w\u015b szla\u00adche\u00adc\u00adka i ko\u015bcielna, pow. wystrucki, o 3 kil. od miasta powiatowego Wystruci, nad rzek\u0105 Wystru\u0107. Krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 tu drogi bite z Wystruci do Ragnety i z Tyl<\/span>\u017cy do Labiawy. Uprawa roli bardzo staranna, na po\u0142udnie od \u017cyznych p\u00f3l i ogrod\u00f3w rozpo\u015bcieraj\u0105 si\u0119 szeroko obszary \u0142\u0105k, u\u017cy\u017a<\/span>nianych wylewami Wystruci w jesieni i na wiosn\u0119. S\u0142ynne s\u0105 konie z stadniny tutejszej, na wystawach i wy\u015bcigach cz\u0119sto pierwsze\u0144stwo zyskiwa\u0142y; znaczniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wychowanych tu koni zakupuj\u0105 dla wojska. Mieszk. 446, wszyscy ewang. Fabryka mebli ma szeroko znany odbyt. Zamek krzy\u017cacki, zbudowany 1264 r. przez Hartmanna von Grumbach, do dzi\u015b<\/span> dobrze si\u0119 zachowa\u0142. Agentura pocztowa i stacya telegraficzna. J. B.<\/i><\/p>\n

Georgenburgkehlen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Georgenburg.<\/p>\n

Georgengut<\/b> (niem.), ob. Jurgi<\/i>.<\/p>\n

Georgenhof<\/b> (niem.) 1.), dobra, pow. wystrucki, st. p. Didlacken. 2.) G.,<\/b> os., pow. ragnecki, st. p. Ragneta. 3.) G.,<\/b> folw., pow. ragnecki, st. p. Szillen. 4.) G.,<\/b> Georgensdorf<\/i>, ob. Jurkowice<\/i>. 5.) G.,<\/b> ob. Georgenshof<\/i>.<\/p>\n

Georgenwalde<\/b> (niem.) 1.), inaczej Schillut<\/i>, dobra, pow. ragnecki, st. p. Ragneta. 2.) G.,<\/b> dobra, pow. gierdawski, st. p. Klein-Gnie. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. \u017cu\u0142awski, st. p. Skajzgiry.<\/p>\n

<\/a>Gerdauen<\/b> (niem.), ob. <\/i>Gierdawy<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gerdauenbruch<\/b> i Gerdauenhoefchen<\/i> (niem.), dobra pod Gierdawami, pow. gierdawski.<\/p>\n

Gerdawy,<\/b> ob. Gierdawy<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gerehlischken<\/b> (niem.), Gross<\/i>– i Klein<\/i>-, w\u015b i dobra, pow. go\u0142dapski, st. p. Bo\u0107winka. Dobra Klein-G., inaczej zwane Herzogsthal lub Jeralischken. [Dzi\u015b Gieraliszki<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Gerej\u00f3wki,<\/b> niem. Friedrichsheide<\/i>, Gajr\u00f3wka<\/i> (ob.), pow. olecki.<\/p>\n

Gerkiehnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. gierdawski, st. p. Dietrichsdorf.<\/p>\n

Gerlaucken<\/b> 1.) inaczej Grieblaucken<\/i> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Szillen. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen. 3.) G.,<\/b> Gross<\/i>– i Klein<\/i>-, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Neunischken.<\/p>\n

Germingkehmen<\/b> lub Germiniszken<\/i> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen.<\/p>\n

Geroshen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ja\u0144sborski, ob. Jarosze<\/i>.<\/p>\n

Gerskullen<\/b> lub Gerzkullen<\/i> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Langwethen.<\/p>\n

Gerswald,<\/b> Geierswalde<\/i> (niem.), ob. Jerzwa\u0142d<\/i>.<\/p>\n

Gerszczyzna<\/b> lub Gorszczyzna<\/i>, w\u015b kurpiowska, pow. kolne\u0144ski, gm. Czerone, par. Kolno, w odleg\u0142o\u015bci 10 i p\u00f3\u0142 wiorst od Kolna, 38 i p\u00f3\u0142 od \u0141om\u017cy, na lewym brzegu Pisny. Pierwotnie osada m\u0142ynarska; m\u0142yn skasowano w pocz\u0105tkach niniejszego stulecia przy usp\u0142awnieniu Pisny. W 1819 r. by\u0142o tu 3 czynszownik\u00f3w i 4 posiadaczy wieczystej dzier\u017cawy grunt\u00f3w po m\u0142ynie (Piwowarski i G\u00f3rscy). Ludno\u015b\u0107 wynosi\u0142a wtedy 46 g\u0142\u00f3w; gruntu by\u0142o 3 w\u0142. 17 mor. miary magd., 13 koni, 11 wo\u0142\u00f3w, 10 kr\u00f3w, 8 ja\u0142owizny, 11 \u015bwi\u0144, 18 owiec. W 1827 r. 7 dm., 47 mk. Obecnie 406 mor. 134 pr\u0119t. (w tej liczbie 95 morg. 123 pr\u0119t. ornego); grunta piaszczyste. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

Gertschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Gerwin,<\/b> niem. Klein-Budweitsehen<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Pillupoenen.<\/p>\n

Gerwinsthal<\/b> (niem.), os., pow. go\u0142dapski, st. p. Gawajty.<\/p>\n

Gerwischkehmen<\/b> (niem.), w\u015b i dobra, powiat g\u0105bi\u0144ski, maj\u0105 agentur\u0119 pocztow\u0105, 635 mieszk.<\/p>\n

Gerwischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Gerwischlauken<\/b> (niem.), inaczej Demildszen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. poczt. Darkiejmy.<\/p>\n

Gerzkullen<\/b> (niem.), ob. Gerskullen<\/i>.<\/p>\n

Gesau,<\/b> Jesau<\/i> (niem.), ob. Je\u017c\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Gessowska ziemia.<\/b> Tak krzy\u017cacy zwali okolic\u0119 Jaswoj\u0144.<\/p>\n

Geswethen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Georgenburg. 2.) G.,<\/b> lub Jestwethen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Budwethen.<\/p>\n

Gesziorken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Bo\u0107winka.<\/p>\n

Getrzwa\u0142d,<\/b> ob. Gietrzwald<\/i>.<\/p>\n

Gettkandten<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki. 2.) G.,<\/b> lub Kischehlen<\/i>, w\u015b, pow. pi\u0142kaiski, st. p. Szyrwinty.<\/p>\n

Gettschen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki. 2.) G.<\/b> lub Jettschen<\/i>, w\u015b, pow. tyl\u017cycki, st. p. Wilkiszki.<\/p>\n

Geyerswalde<\/b> (niem.), ob. Jerzwa\u0142d<\/i>.<\/p>\n

G\u0119balka,<\/b> niem. Gembalken<\/i> 1.) w\u015b, powiat w\u0119goborski, na pruskich Mazurach, o 1 i p\u00f3\u0142 mili od W\u0119goborku. 2.) G.,<\/b> folw., pow. lecki, par. Wydmmy.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>G\u0119ba\u0142\u00f3wka,<\/b> w\u015b i fol., pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzew. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 44 mk.; obecnie G. w\u015b liczy 6 dm., 72 mk.; za\u015b G. folw. 1 dom, 10 mk.; odl. od Suwa\u0142k 22 w. [Wcze\u015bniej <\/i><\/span>Sikory<\/a><\/i>. (3.)]<\/p>\n

G\u0119baszyn,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. \u015a. Jeziory, par. Urdomin, od Suwa\u0142k w. 56, od Sejn w. 28, od st. poczt. \u0141o\u017a<\/span>dzieje w. 5. Rozl. wynosi mr<\/span>. 94; bud. drewn. 3. Jezioro Rymiec. Rzeka Kir\u015bnianka stanowi granic\u0119 zachodni\u0105. Folwark ten oddzielony od d\u00f3br Kurdymokszty.<\/p>\n

G\u0119sie,<\/b> w\u015b nad Niemnem, pow. trocki, niedaleko Merecza; od G. zaczynaj\u0105 si\u0119 na Niemnie rapy.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Giby,<\/b> w\u015b rz\u0105dowa, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Sejny, doko\u0142a jez. Herod [Tak\u017ce Heret, dzi\u015b oficjalnie <\/i><\/span>Gieret<\/a><\/i>.] zwanego, ma 99 dm., 698 mk. i urz\u0105d gminny. R. 1827 mia\u0142a 41 dm., 353 mk.<\/p>\n

Giecze,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Sudargi. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 106 mk.; obecnie liczy 12 dm., 119 mk. Odl. od Maryampola 30 w.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Giedewardzie,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, gm. Sereje, le\u017cy o 5 w. na p\u0142d. wsch\u00f3d od jez. Pasernik<\/a>, \u015br\u00f3d las\u00f3w, mi\u0119dzy jeziorami Kroszta<\/a> i Szawi<\/span>e<\/a>, obszar ma niewielki. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Giedzie,<\/b> uroczysko w pow. sejne\u0144skim, gm. Giby, wg. mapy z 1839 r. przy p\u0142n.-zach. granicy jez. Szlamy i na p\u0142n. brzegu strumienia (na mapie Brzozanka<\/i>) \u0142\u0105cz\u0105cego jez. Szlamy i Bro\u017cane; dzi\u015b Wiergied\u017a<\/i>.<\/span><\/p>\n

Giegu\u017ce,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm., 55 mk.; obecnie liczy 6 dm., 57 mk.<\/p>\n

Giejsztory W<\/span>ielkie,<\/b> folw., G.-ma\u0142e, folw. i os., i Giejsztoryszki, folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Miros\u0142aw. Wszystkie trzy licz\u0105 6 dm., 95 mk.; odl. 49 w. od Sejn, 14 w. od Serej. Folw. G.-wielkie z wsi\u0105 Mas\u0142owszczyzna i Rowy, ma rozleg\u0142o\u015bci mr<\/span>. 599 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 402, \u0142\u0105k mr<\/span>. 97, pastwisk mr<\/span>. 70, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 30, p\u0142odozmian 4-polowy. Bud. mur. 1, drewn. 15.<\/span> Wie\u015b Mas\u0142owszczyzna osad 10, gruntu morg. 197; we Rowy osad 11, gruntu mr<\/span>. 66.<\/p>\n

Giejsztoryszki,<\/b> 1.) w\u015b i os., pow. wy\u0142kowyski, gm. Bartniki, par. \u0141ankieliszki. W r. 1827 by\u0142o tu 24 dm., 170 mk.; obecnie liczy 22 dm., 233 mk., odl. 12 w. od Wy\u0142kowyszek. 2.) G.,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. wy\u0142kowyski, gm. Karkliny, par. Kieturw\u0142oki. W 1827 r. by\u0142o tu 32 dm., 246 mk.; obecnie liczy 35 dm., 394 mk. Odl. 12 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

Gielce,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki, w dobrach Iwaniszki. W 1827 r. by\u0142o tu 25 dm., 224 mk., obecnie liczy 35 dm. i 328 mk., odl. od Maryampola 30 w.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gielusznik,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. Jeleniowo [Jeleniewo]<\/span>, liczy 2 dm., 12 mk. [Por. <\/i><\/span>Gilusznik<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Gie\u0142a\u017cynie<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol. Liczy 7 dm., 63 mk.; odl. 7 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka. Liczy 3 dm., 58 mk.<\/p>\n

Gie\u0142czyn,<\/b> w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, ma paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 Nawiedz. N. M. P., z drzewa wzniesiony 1777 przez kasztelana Chryzantego Opackiego. Parafia katol. dekanatu bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adkie\u00adgo, dusz 1124.<\/p>\n

Gielczy\u0144ska k\u0119pa,<\/b> wie\u015b w pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adkim, przy uj\u015bciu Biebrzy do Narwi, bardzo obfite zabytki krzemienne.<\/p>\n

Gie\u0142gudyszki G<\/span>\u00f3rne,<\/b> folw., i G. D<\/span>olne, fol., nad Niemnem, pow. w\u0142adys\u0142awowski. G. g\u00f3rne le\u017c\u0105 w gm. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, a G. dolne w gm. Gie\u0142gudyszki. Oba fol. nale\u017c\u0105 do paraf. t. n. Oddzielone od Niemna szerok\u0105 nizin\u0105 nadbrze\u017cn\u0105, odleg\u0142e s\u0105 od siebie o 4 w. G. g\u00f3rne licz\u0105 101 mk., G. D<\/span>olne 303 mk. Odl.<\/span> od Maryampola 38 w. Znajduje si\u0119 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i par. erygowa\u0142a 1585 r. ks. Czartoryska. Fabryka ser\u00f3w na spos\u00f3b szwajcarski, znanych pod nazw\u0105 kajdlowskich od na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka jej za\u0142o\u017cyciela bar. Gustawa Keudella. Dobra G. g\u00f3rne sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. G. g\u00f3rne, Boskawola i Dowgierdyszki, tudzie\u017c wsi Pakalniszki g\u00f3rne, Pakalniszki dolne, Dowgierdyszki i osady \u0141ankieliszki. Rzeka Niemen stanowi granic\u0119 p\u00f3\u0142nocn\u0105. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1409; folw. G. g\u00f3rne grunta orne i ogrody mr<\/span>. 352, \u0142\u0105k mr<\/span>. 117, pastwisk mr<\/span>. 132, wody mr<\/span>. 108, lasu mr<\/span>. 220, zaro\u015bli mr<\/span>. 69, nieu\u017cytki i place m. 37; razem mr<\/span>. 1085, p\u0142odozmian 4 i 5-polowy. Bud. mur. 12, drewn. 19. Folw. Boskawola grunta orne i ogrody mr<\/span>. 41, pastwisk mr<\/span>. 17, zaro\u015bli mr<\/span>. 103, wody mr<\/span>. 2, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 3, razem mr<\/span>. 166. Budowli drew. 3. Folw. Dowgierdyszki grunta orne i ogrody mr<\/span>. 101, \u0142\u0105k mr<\/span>. 41, wody mr<\/span>. 4, zaro\u015bli mr<\/span>. 7, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 6, razem mr<\/span>. 158, p\u0142odozmian 10-polowy. Bud. drewn. 3. Gorzelnia, m\u0142yn parowy, pok\u0142ady torfu i kamienia wapiennego; rzeka Weranga przep\u0142ywa territorium. Wie\u015b Pakalniszki g\u00f3rne osad 4, gruntu mr<\/span>. 244; w\u015b Pakalniszki dolne osad 22, gruntu mr<\/span>. 533; w\u015b Dowgierdyszki osad 2, gruntu mr<\/span>. 96; osada \u0141ankieliszki gruntu mr<\/span>. 35. Dobra G. ni\u017csze pod\u0142ug opisu z r. 1866 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwark\u00f3w: G., Bartupie, D\u0105browo, Dopkuniszki, Gud\u0142awki, Annopol, Klisze, Narkuny, Pajotje, Papiszki, Traki, Augustowo, Szyronki, Klaropol, Emmas\u0142\u00f3w, Urniszki, Masztajcie, Franciszkowo, Walule; osad karczemnych: Jo\u0142tyszki, Nawiuny, Papiszki, Bredzie; osad le\u015bnych: F\u00fcrstenwald, Pankliszki, Papiszki, Ba\u0142yszki, Mencyszki, Wojwodyszki, Jakubowo, Gniwy, Walentynowo, Sznipowo, Romanowo, oraz las\u00f3w. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 dworska wynosi w og\u00f3le mr<\/span>. 19267, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 8358; \u0142\u0105k mr<\/span>. 879, pastwisk mr<\/span>. 435, lasu mr<\/span>. 9015, zaro\u015bli mr<\/span>. 104, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 476. W\u0142a\u015bcicielami d\u00f3br s\u0105 sukcesorowie baronowie de Keudell. Trzy gorzelnie, dwa browary, dwie olejarnie, folusz, pi\u0119\u0107 m\u0142yn\u00f3w i tartak\u00f3w. Rz. Niemen przep\u0142ywa przez territorium. Granicz\u0105 z Prusami. Wie\u015b Albrechtyszki osad 8, gruntu mr<\/span>. 118; w\u015b Bagdzie osad 7, gruntu mr<\/span>. 335; w\u015b Ba\u0142tkie osad 7, gruntu mr<\/span>. 289; w\u015b Ba\u015bcie osad 8, gruntu mr<\/span>. 1; w\u015b Bedele osad 10, gruntu mr<\/span>. 550; w\u015b Sankuny osad 12, gruntu morg\u00f3w 507; w\u015b Jotyszki osad 21, gruntu mr<\/span>. 599; w\u015b Katynele osad 5, gruntu mr<\/span>. 286; w\u015b Kurtynie osad 8, gruntu mr<\/span>. 443; w\u015b Kiersze osad 3, gruntu mr<\/span>. 151; wg Kiermuszyny osad 5, gruntu mr<\/span>. 201; w\u015b Kumpupie osad 12, gruntu mr<\/span>. 328; w\u015b Pilukiszki osad 4, gruntu mr<\/span>. 186; w\u015b Matule osad 4, gruntu mr<\/span>. 228; wie\u015b Masztajce osad 16, gruntu morg. 259; w\u015b Szy\u0142gale osad 7, gruntu mr<\/span>. 183; w\u015b Tamuliszki osad 2, gruntu mr<\/span>. 85; w\u015b Emiliowo osad 8, gruntu mr<\/span>. 34; w\u015b Aszmucie osad 7, gruntu mr<\/span>. 382; w\u015b Bredzie osad 22, gruntu mr<\/span>. 243; w\u015b Dacznajena osad 3, gruntu mr<\/span>. 92; w\u015b Gniewy osad 2, gruntu mr<\/span>. 84; w\u015b Szwarple osad 10, gruntu mr<\/span>. 338; w\u015b Walenczuny osad 11, gruntu mr<\/span>. 485; w\u015b Puskapele osad 6, gruntu mr<\/span>. 296; w\u015b \u0141embudzie osad 7, gruntu mr<\/span>. 353; w\u015b Pruszele osad 10, gruntu mr<\/span>. 425; w\u015b Rekiele osad 2, gruntu mr<\/span>. 93; w\u015b \u017byrne osad 8, gruntu mr<\/span>. 181; w\u015b Warksze osad 8, gruntu mr<\/span>. 373; w\u015b Pie\u015bcie osad 12, gruntu mr<\/span>. 408; w\u015b Perkuniszki osad 7, gruntu mr<\/span>. 167; w\u015b Krutule osad 5, gruntu mr<\/span>. 193; w\u015b Papiszki osad 21, gruntu mr<\/span>. 355; w\u015b Mielniki osad 6, gruntu mr<\/span>. 327; w\u015b Narkuny osad 35, gruntu mr<\/span>. 488; w\u015b Warczule osad 4, gruntu mr<\/span>. 205; w\u015b Zujkinie osad 13, gruntu mr<\/span>. 1; w\u015b Mazuryszki osad 27, gruntu mr<\/span>. 740; wie\u015b Walule osad 8, gruntu mr<\/span>. 1; osada 1 Gustawowo, gruntu mr<\/span>. 38; w\u015b Elizowo osad 8, gruntu mr<\/span>. 26; w\u015b Kreg\u017cda\u0144ce osad 6, gruntu mr<\/span>. 276; w\u015b Dawiecie osad 6, gruntu m. \u2153; w\u015b Walle osad 13, gruntu m. 318; wij Piragie osad 5, gruntu mr<\/span>. 139; w\u015b Dobiszki osad 6, gruntu mr<\/span>. 156; w\u015b Degucie osad 3, gruntu mr<\/span>. 142; wie\u015b Pleniszki osad 4, gruntu mr<\/span>. \u2153. Par. G. dek. w\u0142adys\u0142awowski, liczy dusz 3437. Gmina G. ma ludn. 5527, rozleg\u0142o\u015bci 30238 morg., s. gm. okr. I S\u0142owiki, st. p. Szaki. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Albrechtyszki, Annopol, Augustowo, Bagdzie, Ba\u0142tkie, Ba\u015bce, Bedele, Dacznawina, Dawiecie, D\u0105browo, Degucie, Dobiszki, Dopkuniszki, Elizewo, Emas\u0142\u00f3w, Emilewo, Firsztenwaldzie, Franciszkowo, Gie\u0142gudyszki, Gud\u0142awki, Jakubowo, Jankuny, Kiersze, Kierszniewie, Klaropol, Klisze, Kranczuniszki, Kreg\u017cda\u0144ce, Krygerowo, Kumpupie, Kurtynie, Masztajcie w\u015b i folw., Matule, Mazuryszki, Mielniki, Narkuny w\u015b i folw., Pajotyje, Papiszki, Pie\u015bce, Piraga, Pleniszki, Prusiele, Repnowo, Romanowo, Szaki, Szy\u0142gale, Sznipowo, Szwarple, Traki, Urniszki, Wale, Walenczuny, Walentynowo, Walterowo, Warczule, Warksze, Zujkinie i Zyrnie. W gminie jest kasa po\u017cyczkowa. Przechowa\u0142a si\u0119 tu ruina dawnego zamku krzy\u017cackiego na szczycie g\u00f3ry, kt\u00f3r\u0105 tylko droga od Niemna oddziela. Dwie wie\u017ce wi\u0119ksze z jednej strony, a dwie mniejsze z drugiej wznosz\u0105 si\u0119 po rogach, strzelnice w nich okr\u0105g\u0142e krzy\u017cem zako\u0144czone, dziedziniec w \u015brodku. D\u0142ugo\u015b\u0107 ma do 80 s\u0105\u017cni, szeroko\u015b\u0107 5, mury s\u0105 grube na \u0142okci dwa. Chocia\u017c na g\u00f3rze stoi by\u0142 jednak wod\u0105 oblany; pod zamkiem rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 rozleg\u0142e sklepy, gruzem zasypane. Nie wiemy, jak ten zamek zwali Krzy\u017cacy, kt\u00f3ry zapewne wybudowali go w XIV w. Od roku 1686 by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 Gie\u0142gud\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Gie\u0142ozicha,<\/b> al. Gielo\u017cycha<\/i>, urocz. przy wsi Kumia\u0142ka, pow. sok\u00f3lski.<\/span><\/p>\n

Gienie,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo. Liczy 8 dm., 75 mk., odl. 48 w. od Sejn.<\/p>\n

Gieniusze,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodzie\u0144skiej, o 5 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Gieniusze,<\/b> 1.) w\u015b i osada, pow. grodzie\u0144ski, gm. Krynki, 42 w. od Grodna. W\u015b ma 105 dz. w\u0142o\u015bc.; osada 82, dz. nale\u017c\u0105cych do Wo\u0142kowickich i 106 dz. r\u00f3\u017cnych w\u0142ascicieli. 2.) G.,<\/b> fol., tam\u017ce, gm. Brzostowica Ma\u0142a, nale\u017cy do d\u00f3br Switkowo. 3.) G.,<\/b> osada i okolica szlach., pow. sok\u00f3lski, gm. Kamionka, 6 w. od Sok\u00f3\u0142ki; osada ma 92 dz. w\u0142o\u015bc., okolica 177 dz.<\/span><\/p>\n

Gienowicze,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gmina Ho\u0142ynka, 80 dm., okolica g\u00f3rzysta, grunt gliniasty i kamienisty z piaskiem. Now.<\/i><\/p>\n

Gierdasze,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kopciowo, par. Lejpuny. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 76 mk., obecnie liczy 19 dm. i 190 mk. Odl. 43 w. od Sejn.<\/p>\n

Gierdawy<\/b> niem. Gerdauen<\/i>, dawniej Girdow<\/i> al. Girdauberg<\/i> i Gardawin<\/i>, ma\u0142e m. powiatowe w Prusach wschodnich, nad strug\u0105 Czarn\u0105, albo, jak inni chc\u0105, Omet, ma oko\u0142o 3000 ludno\u015bci, prawie tylko luterskiej i niemieckiej; dworzec kolei \u017cel. toru\u0144sko-wystruckiej, o 44 kil. od Wystrucia, pod 54\u00ba22 szer. i 38\u00ba58 dl., ma znaczne garbarnie, farbiarnie, browary piwa bawarskiego, landratur\u0119, s\u0105d okr\u0119gowy i ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. ewang. Bite trakty schodz\u0105 si\u0119 tu od W\u0119goborka z Mazur, z I\u0142awy nad Preglem (Wehlau), z Bartoszyc i Rastemborka. Targi przypadaj\u0105 8 razy w roku: 4 na byd\u0142o i konie, 4 kramne. Utrzymuj\u0105 niemieccy pisarze, \u017ce G. wzi\u0119\u0142y swoj\u0105 nazw\u0119 i pocz\u0105tek od prusaka jakiego\u015b bogatego zwanego Gerdaw, kt\u00f3ry si\u0119 do wiary chrze\u015bcia\u0144skiej nawr\u00f3ci\u0142, kap\u0142anem zosta\u0142 i oko\u0142o r. 1303 to miejsce za\u0142o\u017cy\u0142. Za zezwoleniem papie\u017ca Inocentego VI (? niem. \u017ar\u00f3d\u0142a pisz\u0105 IV, oczywi\u015bcie fa\u0142szywie) tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor oo. dominikan\u00f3w ufundowa\u0142. Dodaj\u0105 miejscowe \u017ar\u00f3d\u0142a, \u017ce by\u0142 to kap\u0142an \u015bwi\u0119tobliwy czy nawet \u015bwi\u0119ty, gdy\u017c w dokumentach zawsze si\u0119 zowie sanctus Gerdaw. Na her\u00adbie miejskim umieszczony jest w. Piotr i Pawe\u0142. Klasztor znajdowa\u0142 si\u0119 nad jeziorem Banctin, gdzie teraz magazyn. Roku 1398 mistrz W. krzy\u017cacki Konrad von Jungingen wyni\u00f3s\u0142 G. do rz\u0119du miasta, i nowy przywilej nada\u0142. W\u0142\u00f3k by\u0142o wtedy 120, z kt\u00f3rych 60 nale\u017ca\u0142o do wsi miejskiej, zwanej Stara wie\u015b (Attendorf) czynszowa\u0142a krzy\u017cakom rocznie 36 marek. Opr\u00f3cz tego 60 w\u0142o\u015bcian, kt\u00f3rzy mieli ma\u0142e posiad\u0142o\u015bci (H\u00f6fe), p\u0142aci\u0142o 15 marek. M\u0142yn gierdawski czynszowa\u0142 600 korcy \u017cyta, 300 k. s\u0142odu i 90 k. pszenicy. Zamek (Burg) gierdawski liczy\u0142 4 p\u0142ugi roli, nale\u017ca\u0142 wprost do krzy\u017cak\u00f3w, kt\u00f3rzy tu swoich w\u00f3jt\u00f3w (Pfleger), stoj\u0105cych pod komturem w Kr\u00f3lewcu, utrzymywali. Wprost do krzy\u017cak\u00f3w nale\u017ca\u0142 drugi zamek zwany Nordenburg. Zreszt\u0105 podzielony by\u0142 krzy\u017cacki obw\u00f3d gierdawski: 1) na dobra szla\u00adche\u00adc\u00adkie (K\u00f6lmische Lehng\u00fcter), kt\u00f3rych liczono 30 w wioskach, o ile wiedzie\u0107; 25 pe\u0142ni\u0142o 32 s\u0142u\u017cb w wojnie (Dienste); 2) wsie czynszowe, pocz\u0105tkowo by\u0142o ich 12 o 680 w\u0142\u00f3kach, dawa\u0142y czynszu 79, p\u00f3\u017aniej 186 marek; od r. 1437 zachodzi jeszcze 5 wiosek, czynszuj\u0105cych 167 m., 5 korcy \u017cyta i tyle\u017c pszenicy; 3) pruskie wsie i tz. wolni (Freie), wiosek by\u0142o 12, w nich prusak\u00f3w wolnych 52, ka\u017cdy mia\u0142 3 do 5 w\u0142\u00f3k (Hake); wesp\u00f3\u0142 odprawiali 56 s\u0142u\u017cb (Dienste); opr\u00f3cz tego by\u0142o w\u0142\u00f3k w\u0142o\u015bcia\u0144skich 133. M\u0142yn jeden jeszcze istnia\u0142 opr\u00f3cz gierdawskiego w Nordenburgu, czynszowa\u0142 120 skot\u00f3w. W\u00f3jtowie gierdawscy za krzy\u017cak\u00f3w s\u0105 znani: Jan von Winnungen 1315, Konrad von Kuhla 1339, Teant von Brandenburg 1343, Henryk von Riche 1360, Ulryk von Wertheim 1370, Arnold 1378, Wilhelm von Rosenberg 1397, ….von Heideck 1402, Wilhelm von Eppingen 1408, Alf von Suren 1412, Hans von Schauenburg ] 415, Kunz von Bukym 1416, Ulryk Guwch 1423, Henryk von Ochse 1424, ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad ze Szl\u0105zka, pan Ole\u015bnicy i Ko\u017ala 1427, Henryk von Mossbach 1431, Rudolf von Vestenberg 1433, Fryderyk von Mossbach 1434, Leonard von Parsberg 1436, Jost von Stupperg, 1439, Bernard von Sch\u00f6nberg 1441, Ludolf von Vestenberg 1443, Jerzy Roeder 1451. Zreszt\u0105 niewiele wierny o tej ma\u0142ej mie\u015bcinie. Podobno oko\u0142o r. 1314 mia\u0142a w\u0142asnego komtura. R. 1400 komtur w. krzy\u017cacki Wilhelm Helfenstein urz\u0105dzi\u0142 miasto wed\u0142ug danego poprzednio przywileju; na lepsze zagospodarzenie darowa\u0142 przytem w\u0142\u00f3k 20. R. 1406 budowano mury naoko\u0142o miasta. Roku 1454 otrzyma\u0142 od krzy\u017cak\u00f3w na w\u0142asno\u015b\u0107 obw\u00f3d gierdawski z zamkiem Nordenburg, Jerzy Schlieben, jako wynagrodzenie \u017ce im z 557 dobrze uzbrojonych rycerzy i knecht\u00f3w a\u017c z Saksonii przyszed\u0142 na pomoc. Dokument na t\u0119 darowizn\u0119 wygotowany jest r. 1469, nast\u0119pnie r. 1701 przez Fryderyka I, kr\u00f3la pruskiego pierwszego, potwierdzony. Powiadaj\u0105, \u017ce rodzina von Schlieben d\u0142ugo jeszcze potem posiada\u0142a rewers na 100000 flor. z\u0142otych (Goldgulden), kt\u00f3re im zobowi\u0105zali si\u0119 zap\u0142aci\u0107 krzy\u017cacy. Podobno zg\u0142osili si\u0119 z tym rewersem do kr\u00f3la Fryderyka II, \u017c<\/span>eby im d\u0142ug wyp\u0142aci\u0142. Ale kr\u00f3l mia\u0142 m\u00f3wi\u0107: nie jestem zakonnikiem, niech si\u0119 trzymaj\u0105 papie\u017ca. Roku 1485 wojsko polskie zburzy\u0142o miasto, poczem w gruzach le\u017ca\u0142o, a\u017c dopiero w r. 1493 na nowo odbudowane zosta\u0142o. Roku 1679 oddzia\u0142 szwedzkiego wojska przyby\u0142 tu, kt\u00f3remu zap\u0142aci\u0142o miasto kontrybucyi tal. 1353. R. 1802 zgorza\u0142a wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 miasta; na odbudowanie udzieli\u0142 kr\u00f3l Fryd. Wilhelm III tal. 20490. Roku 1807 ca\u0142a armia rossyjska po bitwie pod I\u0142awk\u0105 (Pr. Eylau) sta\u0142a naoko\u0142o Gierdaw. Tego\u017c roku 1807 po bitwie pod Pr. Frydl\u0105dem nadci\u0105gn\u0105\u0142 korpus F<\/span>rancuz\u00f3w, kt\u00f3rym zap\u0142acili kontrybucyi 11000 tal. Powiat gierdawski obejmuje obszaru ziemi 1545 kw. mil, ludno\u015bci ma 38000, graniczy z powiatem wystruckim, darkiejmskim, w\u0119goborskim, rastemborskim, frydl\u0105dzkim i i\u0142awskim (Wehlau). Opr\u00f3cz nazwanych ju\u017c trakt\u00f3w istnieje trakt w\u0119goborski, i\u0142awski i nordenbursko-wystrucki; kolej toru\u0144sko-wystrucka ca\u0142y pow. przerzyna; miasto 1 Nordenbork. Liczne strumyki skrapiaj\u0105ce t\u0119 okolic\u0119, \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z rz. \u0141yn\u0105 (Alle fl.). W p\u00f3\u0142nocnej mianowicie cz\u0119\u015bci znajduje si\u0119 wiele las\u00f3w. Ludno\u015b\u0107 z ma\u0142emi wyj\u0105tkami luterska i niemiecka. Wiele wiosek ma nazwy czysto polskie, jak np. B\u0142\u0119dowo, D\u0105browa, Doje, Baragin (Friedrichsdorf), Karp\u00f3wko, Gniadkowo, Kurkowo, \u0141\u0105czki, Miczu\u0142y, Muldzie, Polesie, Pop\u00f3wko, R\u00f3\u017canna, Zawady, Koz\u0142\u00f3wko, Soko\u0142y, Suczki, Trocin, Weso\u0142\u00f3wko, Klon\u00f3wka, Wola itd. K\u015b. F.<\/i> [W obw. kaliningradzkim (ros.) \u0416\u0435\u043b\u0435\u0437\u043d\u043e\u0434\u043e\u0440\u043e\u0436\u043d\u044b\u0439<\/span><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Gierdzie,<\/b> w\u015b i os., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. \u0141uksze. W 1827 r. by\u0142o tu 5 dm. i 64 mk.; obecnie liczy wraz z osad\u0105 7 dm., 54 mk.<\/p>\n

Gierdziuny,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo. W 1827 r. by\u0142o tu 5 dm. i 52 mk., obecnie liczy 6 dm., 52 mk.; odl. 16 w. od Maryampola.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gieret,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, gminie Pokrowsk, o 8 w. na po\u0142udnie od Sejn. D\u0142ugie do 900, szerokie do 200 s\u0105\u017cni, g\u0142\u0119bokie do 90 st\u00f3p, brzegi wynios\u0142e i wzg\u00f3rzyste, obszaru liczy do 120 morg\u00f3w. O wiorst\u0119 ku wschodowi le\u017cy jezioro Pomorze<\/a>. Nad brzegami jeziora le\u017cy wie\u015b Giby. L. Wolski w spisie jezi\u00f3r (Kalend. Obserw, Warsz. 1861 r.<\/span>) mylnie nazywa je Herod (str. 119). [Por. Giby<\/a><\/i>.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gierniki,<\/b> w\u015b i dobra, pow. s\u0142onimski, gmina Rohotna, 48 w. od S\u0142onima. W\u015b ma 243 dz. w\u0142o\u015bc.; dobra (Romanowicz\u00f3w) z urocz. Ginetowo 337 dz. We wsi dwa kurhany.<\/span><\/p>\n

Giernupie<\/b> lub Girnupie<\/i>, w\u015b rz\u0105d., pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. W 1827 r. by\u0142o tu 4 dm. i 73 mk., obecnie liczy 6 dm., 83 mk., odl. 27 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gierodwicie,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany. Odl. 42 w. od Sejn, liczy 33 dm., 211 mk. Opuszczona zar\u00f3wno w spisie z 1827 r. jak w wykazie urz\u0119dowym z 1866 i u Zinberga. Niema jej tak\u017ce na mapach a podaje j\u0105 jedynie wykaz miejscowo\u015bci suwalskiej gubernii z 1878 r. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gieruliszki<\/b> 1.), w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda. W 1827 r. by\u0142o tu 5 dm., 52 mk.; obecnie licz\u0105 6 dm., 52 mk.; odl. 21 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> kol. i w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Pilwiszki. Licz\u0105 9 dm., 75 mk.; odl. 24 w. od Maryampola, 6 w. od Pilwiszek, nad Jur\u0105. Kol. ma 116 m. rozl.<\/p>\n

Gierwiany,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Sereje. Liczy 35 dm., 380 mk.<\/p>\n

Gierwiele,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Wiejsieje, par. Ber\u017cniki. Liczy 4 dm., 30 mk.; odl. 18 W. od Sejn.<\/p>\n

Gierwinis,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny, 2 dm., 7 mk., odl. 35 w. od Sejn.<\/p>\n

Gierwinis<\/b> lub Gierwinas<\/i>, jezioro w powiecie sejne\u0144skim, przy wsi t. n., ma 10 mr. obszaru.<\/p>\n

Giesen<\/b> (niem.), ob. Gi\u017ce<\/i>, Gizno<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gietki<\/b> 1.). w\u015b kurpiowska, pow. kolne\u0144ski, gm. Czerwone,<\/span> par. Ma\u0142y P\u0142ock, w odleg\u0142o\u015bci 13 i p\u00f3\u0142 w. od Kolna, 28 i p\u00f3\u0142 od \u0141om\u017cy, na lewym brzegu Pisny, przy obr\u0119bie le\u015bnym \u017belazna. Gietki le\u017c\u0105 w jednej z najwi\u0119cej zaludnionych miejscowo\u015bci w puszczy. Powy\u017cej nad Pisn\u0105 le\u017c\u0105 Ludwy, poni\u017cej Haberki<\/a>. Obiedwie wsie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 prawie z Gietkami. Naprzeciw Gietek, przez rzek\u0119, znajduj\u0105 si\u0119 Siwiki i Korwki. Pod\u0142ug wykaz\u00f3w 1800 znajdowa\u0142o tu si\u0119 wtedy 7 bartnik\u00f3w, 3 czynszownik\u00f3w i jeden cha\u0142upnik, posiadaj\u0105cych og\u00f3\u0142em 9 w\u0142\u00f3k 14 mr. magd.; w tej liczbie bartnicy (Cze\u015blak i Gietkowie) posiadali 3 w\u0142\u00f3k, 10 mr. miary che\u0142m. By\u0142o tu wtedy 18 sztuk koni, 18 wo\u0142\u00f3w, 19 kr\u00f3w, 24 \u015bwi\u0144, 33 owiec i sztuka po\u0142owizny. W\u0142o\u015bcianie do seminaryum w Pu\u0142tusku p\u0142acili 86 gr. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 55 mk.; obecnie 340 mr. 97 pr\u0119t. (w tej liczbie 188 mr. 205 pr. orn.). 2.) G.,<\/b> w\u015b, powiat kolne\u0144ski, gm. Gawrychy, par. Nowogr\u00f3d. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

Grewerlauken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Trapoehnen.<\/p>\n

Gi\u0119tkie,<\/b> niem. Gentken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, ludno\u015b\u0107 mazursko-polska. Pierwszy znany przywilej lokacyjny ma z r. 1445 od komtura krzy\u017cackiego z Balgi Eberarda von Wesentau.<\/p>\n

Gigarren<\/b> lub Gygarren<\/i> (niem.), wie\u015b, pow. ragnecki, st. p. Kellminen.<\/p>\n

Gigarren-Skerswethen<\/b> (niem.) lub Kerschen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gilia<\/b> al. Gilga<\/i>, niem. Gilge<\/i>, rzeka w Prusach wschodnich, pow. nizinny, stanowi g\u0142\u00f3wn\u0105 po\u0142udniow\u0105 odnog\u0119 Niemna<\/a>, uchodzi do Z<\/span>atoki K<\/span>uro\u0144skiej<\/a>. Od\u0142\u0105cza si\u0119 od Niemna poni\u017cej m. Tyl\u017cy przy wsi Jurgiszkach. Zrazu jest do\u015b\u0107 w\u0105ska i cicha, ubieg\u0142szy jednak pewn\u0105 przestrze\u0144, znacznie si\u0119 rozszerza, rozdziela na kilka koryt, odsypuje mielizny i staje si\u0119 prawie tak wielk\u0105, jak sam Niemen. Przez Niemenic\u0119 i 2 kana\u0142y (Timmer Kanal i Friedrichsgraben) jest po\u0142\u0105czona z rz. Dejm\u0105<\/a> (Deime) i Preglem<\/a> od r. 1688, a temsamem z Kr\u00f3lewcem i z zatok\u0105 \u015awie\u017c\u0105; dlatego bardziej bywa u\u017cywana, ani\u017celi przeciwna p\u00f3\u0142nocna odnoga Rusa. Mn\u00f3stwo tu statk\u00f3w r\u00f3\u017cnego rodzaju i tratew snuje si\u0119 po tej odnodze; jedne zd\u0105\u017caj\u0105 do najbli\u017cszej kuro\u0144skiej zatoki, inne Niemenic\u0105 i kana\u0142ami do Kr\u00f3lewca i do zatoki \u015awie\u017cej. D\u0142ugo\u015b\u0107 Gilii w kierunku do zatoki kuro\u0144skiej wynosi oko\u0142o 5 mil. Brzegi s\u0105 tu niskie, po obu stronach groblami otoczone. Poczciwi litewscy flisacy nie uwa\u017caj\u0105 Gilii za swoj\u0119 rodzinn\u0105 tak jak Niemen. Dlatego ka\u017cdy si\u0119 z nim \u017cegna przed rozstaniem w Jurgiszkach; z ci\u0119\u017ckiem sercem zdejmuj\u0105 czapk\u0119, odkrawaj\u0105 kawa\u0142 chleba, posypuj\u0105 sol\u0105, i wrzucaj\u0105 do wody. Por\u00f3wn. \u0141ucyan Tatomir \u201eGeografia fizyczna Polski\u201c, 204. Winc. Pol nazywa t\u00e9\u017c G. Lili\u0105<\/a> i pisze, \u017ce do niej uchodzi rz. Szabbel z rz. Szalteik. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Giliszki,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm. i 59 mk.; obecnie liczy 9 dm., 79 mk., odl. 17 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gillischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Georgenburg.<\/p>\n

Gilm,<\/b> nazywa si\u0119 ma\u0142a wysepka w jeziorze dobskiem (Dobensee), stanowi\u0105cem cz\u0119\u015b\u0107 zachodni\u0105 wielkiego jeziora \u015aniardowego (Spirdingsee) [b\u0142\u0105d]<\/span>, niedaleko od wsi Doba, pow. w\u0119goborski, w Prusach wschodnich, na t. zw. pruskich Mazurach. Pami\u0119ci godna jest g\u00f3ra na tej wysepce, niezbyt wysoka, do\u015b\u0107 stroma, zaokr\u0105glona, na kt\u00f3rej inny jeszcze znajduje si\u0119 odr\u0119bny pag\u00f3rek, jak wszyscy s\u0105dz\u0105, widocznie sztucznie r\u0119k\u0105 ludzk\u0105 usypany. Ze strony jeziora jest on oko\u0142o 6 pr\u0119t\u00f3w wysoki, zasypanym ju\u017c rowem czyli fos\u0105 na dwie cz\u0119\u015bci podzielony; wi\u0119ksza po\u0142owa zawiera oko\u0142o 300 krok\u00f3w obwodu, mniejsza 120 krok\u00f3w. Obie po\u0142owy, jak teraz jeszcze wida\u0107, by\u0142y z sob\u0105 za pomoc\u0105 napoprzek usypanej grobli po\u0142\u0105czone. Na szczycie g\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 niegdy\u015b zamek obronny; znaczne ruiny zachowa\u0142y si\u0119 po nim a\u017c do po\u0142owy niemal XVII wieku. R. 1634 freiher Wolf von Schenk, posiadacz tych d\u00f3br i wyspy, rozebra\u0142 owe stare szcz\u0105tki i powywozi\u0142 zt\u0105d wiele tysi\u0119cy u\u017cytecznej ceg\u0142y, z kt\u00f3rej dw\u00f3r sobie we wsi Dobie pobudowa\u0142. Tak\u017ce natrafiano na g\u00f3rze w wielkiej ilo\u015bci stare narz\u0119dzia wojenne z kamienia robione (Streith\u00e4mmer von Stein), resztki strza\u0142\u00f3w (Pfeilbolzen), zamki, lance, \u017celazne gwo\u017adzie itd. Teraz jeszcze niejakie resztki w fundamentach i murach mo\u017cna ogl\u0105da\u0107. Lud mazurski tak\u017ce sobie opowiada, \u017ce tu za dawnych czas\u00f3w gr\u00f3d istnia\u0142 na tej g\u00f3rze. Wiedz\u0105 i o r\u00f3\u017cnych widzeniach, o pannie zakl\u0119tej, skarbach ukrytych itd. M\u00f3wi\u0105, \u017ce niedawno przeje\u017cd\u017cali tu ludzie drog\u0105 z W\u0119goborka i widzieli, jak panna ta zakl\u0119ta o nocnej porze siedzia\u0142a przy \u015bwietle, zapewne skarb\u00f3w strzeg\u0105c.<\/span> Por\u00f3wnaj Dr. T\u00f6ppen \u201eMazurische Sagen und M\u00e4hrchen\u201c, 129. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Gilujcie,<\/b> w\u015b nad jeziorem t. n., pow. kalwaryjski, gm. i par. Simno. W 1827 r. by\u0142o tu 16 dm. i 144 mk.; obecnie liczy 21 dm., 220 mk., odl. 27 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Gilujcie,<\/b> jezioro w pow. kalwaryjskim, o 1 i p\u00f3\u0142 w. na zach\u00f3d od Simna. Ma 2 i p\u00f3\u0142 w. d\u0142ugo\u015bci, 1 i p\u00f3\u0142 szeroko\u015bci, do 60 st\u00f3p g\u0142\u0119b., brzegi bezle\u015bne, przewa\u017cnie wynios\u0142e. Obfituje w sielawy i inne ryby; w pobli\u017cu wsie: Gi\u0142ujcie i Kowalczuki. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gilusznik,<\/b> os., pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. Jeleniwo; liczy 2 dm., 12 mk. [Por. <\/i><\/span>Gielusznik<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Gi\u0142ujcie,<\/b> rzeczka w pow. kalwaryjskim. Bierze pocz\u0105tek pod wsi\u0105 Grab\u00f3wk\u0105, p\u0142ynie ku p\u00f3\u0142nocy i p\u00f3\u0142noco-wschodowi, potem skr\u0119ca ku po\u0142udnio-wschodowi i wpada do jeziora pod wsi\u0105 Gi\u0142ujcie; wyp\u0142ywa ze\u0144 od wschodniego brzegu i p\u0142yn\u0105c ku p\u00f3\u0142nocy wpada do jez. Simno, czyli jest przytokiem z lewego brz. przep\u0142ywaj\u0105cej przez to\u017c jezioro Dawiny<\/a>. D\u0142uga w rozwini\u0119ciu, nie licz\u0105c jeziora, przesz\u0142o 5 wiorst. J. Bl.<\/i><\/p>\n

Gi\u0142ujsze,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Andrzejewo, par. Pu\u0144sk; liczy 22 dm., 160 mk., odl. 29 w. od Suwa\u0142k. [Po obu stronach granicy polsko-litewskiej. Po stronie polskiej Gie\u0142ujsze<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Ginczany,<\/b> w\u015b i folw., i G.-O<\/span>grodniki, wie\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Sereje. Le\u017c\u0105 na wynios\u0142o\u015bci, stanowi\u0105cej dzia\u0142 wodny, z kt\u00f3rej na p\u00f3\u0142noc ku Perczajce a na po\u0142udnie ku Serejce wody si\u0119 rozchodz\u0105. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm., 177 mk.; obecnie 19 dm., 230 mk., odl. 40 w. od Sejn, 3 od Serej. Dobra G. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw.: G., Pe\u0142udzie i wsi G. lub Pe\u0142udzie. Rozl. wynosi mr<\/span>. 603 a mianowicie: fol. G. mr<\/span>. 446. Bud. mur. 1, drewn. 9. Fol. P. mr<\/span>. 157; bud. drewn. 4. Wie\u015b G. lub Pe\u0142udzie osad 24, gruntu mor. 311. Br. Ch.<\/i> i A. Pal.<\/i><\/p>\n

Gindwillen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st.<\/span> p. Budwethen.<\/p>\n

Ginie,<\/b> niem. Gingen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, przy granicy kr\u00f3l. Polskiego. Ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka.<\/p>\n

Giniuny,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki. par. Preny. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm., 75 mk.; obecnie licz\u0105 24 dm., 187 mk., odl. 42 w. od Maryampola.<\/p>\n

Ginowicze,<\/b> Gienowicze<\/i> (ob.). w\u015b, pow. augustowski, gm. Ho\u0142ynka, par. Teolin. W roku 1827 r. by\u0142o tu 33 dm. i 187 mk.; obecnie jest 55 dm. i 407 rok. Odl. 49 w. od Augustowa.<\/p>\n

Girajcie<\/b> 1.), w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Krasna; liczy 18 dm., 142 mk., odl. 26 w. od Kalwaryi. 2.) G.,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. \u015awi\u0119to-jeziory, licz\u0105 obecnie 29 dm., 271 mk., odl. 28 w. od Sejn.<\/p>\n

Girajciszki<\/b> lub Girajtyszki<\/i>, os., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny; 1 dm., 8 mk.<\/p>\n

Girajtele,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. \u015awi\u0119to-jeziory, par. \u0141o\u017a<\/span>dzieje; liczy 15 dm., 90 mk., odl. 29 w. od Sejn.<\/p>\n

Girnehlen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Girnen<\/b> (niem.), wie\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Walterkehmen.<\/p>\n

Girniki<\/b> lub Gierniki<\/i> 1.), zwane te\u017c G. J<\/span>akimiskie, w\u015b nad rz. Jesi\u0105, pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Pokojnie. W 1827 r. by\u0142o tu 34 dm. i 380 mk., obecnie licz\u0105 27 dm., 325 mk. i 1213 mr. obszaru, odleg\u0142. 47 w. od Maryampola. Nale\u017cy tu osada m\u0142ynarska. G., maj\u0105ca 1 dom, 11 mk. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Poniemo\u0144-Po\u017caj\u015bcie, par. Godlewo. W 1827 r. by\u0142o tu 3 dm., 43 mk.; obecnie 4 dm., 57 mk., odl. 49 w. od Maryampola. 3.) G.<\/b>–Marwi\u0144skie<\/span><\/i>, wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Wejwery, par. Godlewo. W 1827 r. by\u0142o tu 31 dm. i 182 mk.; obecnie licz\u0105 107 dm., 947 mk., odl. 41 w. od Maryampola.<\/p>\n

Girnischken<\/b> lub Girniszken<\/i> (niem.), wie\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen; le\u017cy mi\u0119dzy Mahlkehmen i Wiszty\u0144cem, nad rzek\u0105 Piss\u0105.<\/p>\n

Girnuhnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen.<\/p>\n

Girnupie,<\/b> ob. Giernupie<\/i>.<\/p>\n

Girrehnen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Krupiszki.<\/p>\n

Girschuhnen<\/b> (niem.), wie\u015b. pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Girstupis,<\/b> dop\u0142yw Niemna, strumie\u0144 pod Kownem, w g\u0142\u0119bokiej dolinie, mi\u0119dzy Birsztanami a Kownem. Por. <\/i>Karczupa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gir\u017cduta<\/b> albo Girg\u017cduta<\/i>, g\u00f3ra do\u015b\u0107 znaczna na \u017bmujdzi, oko\u0142o mka Wor\u0144, o 7 w. od Poszyl i tyle\u017c od jez. \u0141uksta, ma okopy szwedzkie i kurhany. Sp\u0142ywaj\u0105 z niej dwa strumyki: Skwerblie, dop\u0142yw Kro\u017centy, i Traszkupis.<\/p>\n

Giwa\u0142towo,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 234 mk.; obecnie liczy 45 dm., 261 mk., odl. 14 w. od Maryampola. U Zinberga mylnie podana jako Giewartowo<\/i>.<\/p>\n

Giwiszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. W 1827 r. by\u0142o tu 4 dm., 81 mk.; obecnie liczy 16 dm., 218 mk., odl. 20 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Podawinie, par. Dauksze. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm. i 122 mk.; obecnie liczy 31 dm., 173 mieszk., odl. 18 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Giza,<\/b> Gizo<\/i>, dawne imi\u0119 i na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko, widocznie niemieckiego pochodzenia, da\u0142o pocz\u0105tek nazwom: Gi\u017cyce (potomkowie Gizy), Gi\u017ce, Gi\u017cyn. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gize,<\/b> niem. Giesen<\/i> 1.) w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k. Ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. [Gi\u017ce nad jez. Selm\u0119t.] <\/span>2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. olecki, st. p. Dunajki. Wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 G. zowi\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie Gizy [Gi\u017ce]<\/span>.<\/p>\n

Gi\u017ce,<\/b> w\u015b i fol w., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Gi\u017ce, przy drodze z Wy\u0142kowyszek do Maryampola. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany, kt\u00f3ry erygowa\u0142 z parafi\u0105 r. 1774 Adam Chmara, starosta gi\u017cewski; wystawiony po r. 1834. G. le\u017cy od Suwa\u0142k o 63 w. W 1827 r. by\u0142o tu 31 dm. i 268 mk.; obecnie liczy 63 dm. i 581 mk. Par. G. dek. wy\u0142kowyskiego, dawniej olwickiego, 2660 dusz liczy. Gm. G. lud. 3491, rozleg\u0142o\u015bci 13262 morg.; s. gm. okr. I i st. p. w Wy\u0142kowyszkach o 12 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Adamarzyn, Antupie-N<\/span>owe, A.-S<\/span>tare, Angliszki, Augiszki, Baczkiszki, Ba\u0142traki, Bardowskie, Budawiecie, Chmaryszki, Dekieniszki, Dobkiszki, Draubolinie, Gi\u017ce, Gobiszki, Kirsze, \u0141ukszyszki, Maryan\u00f3w, Mierkiszki, Morgi, Nowawola, Orany, Oszkobole, Pajki, Pieczuliszki, Pilotyszki, Poulasie, Pogr\u0105dy, Powi\u0142kowie, Przeszkoda, Ruda, Rymowicze, Strazdy, Skrandupie, Wembiskie, Wiktorzyn, Wizajdy i \u017bwirg\u017cdajcie. Dobra G. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z fol. G. i Maryan\u00f3w, attynencyj: Trakiele, Nowina, Kurpiszki, Pakuszyn, Zwidajcie, Ponczaka, Pograu\u017cdy i Zaspoczdajcie. Pod\u0142ug opisu z r. 1866 i 1870 rozl. dworska wynosi morg\u00f3w 2123; grunta orne i ogrody mor. 1190, lasu morg. 570; gorzelnia, browar piwny, cegielnia i wiatrak. Wie\u015b G. osad 56, gruntu mr<\/span>. 335; w\u015b Ruda osad 54, gruntu mr<\/span>. 1608; w\u015b Stradzy [Strazdy]<\/span> osad 3, grunta mr<\/span>. 151; wie\u015b Chmaryszki osad 16, gruntu mr<\/span>. 637; w\u015b Adamaryn osad 20, gruntu mr<\/span>. 406; w\u015b Orany osad 6, gruntu mr<\/span>. 369; w\u015b Dobkiszki osad 4, gruntu mr<\/span>. 285; w\u015b Pajki osad 2, gruntu mr<\/span>. 106; w\u015b \u0141apanka v. Przeszkoda osad 10, gruntu mr<\/span>. 10; osada Augliczki os. 1, grun. mr<\/span>. 4. W r. 1873 oddzielono od d\u00f3br tych odpadek le\u015bny zwany P\u0105czaki z rozleg\u0142. mr<\/span>. 97. A. Pal.<\/i> i Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gizy,<\/b> ob. Gize<\/i>.<\/p>\n

Gleba,<\/b> wie\u015b kurpiowska, pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Dylewo, par. Kadzid\u0142o, w odleg\u0142o\u015bci 5 w. od zarz\u0105du gminnego w Starem Dylewie. Przywilej\u00f3w z r. 1752, kt\u00f3re posiadaj\u0105 wszystkie wsie puszczy myszynieckiej, G. nie posiada; jednak\u017ce ju\u017c w lustracyi 1765 r. G. znajduje si\u0119 pomi\u0119dzy wsiami czynszowemi. Gospodarzy by\u0142o wtedy 17, p\u0142ac\u0105cych opr\u00f3cz 487 z\u0142p. 15 gr. czynszu rocznego, po 8 z\u0142p. z osady podatku propinacyjnego. Na go\u015bci\u0144cu, id\u0105cym od G. do Charciej ba\u0142dy le\u017ca\u0142a karczma, z kt\u00f3rej obie wsie p\u0142aci\u0142y czynszu staro\u015bcie 80 z\u0142p. W 1799 r. wie\u015b p\u0142aci 507 z\u0142. 2 gr. czynszu, 16 z\u0142. 3 gr. dziesi\u0119ciny do seminaryum w Pu\u0142tusku; propinacyjnego nie p\u0142aci. W 1820 r. znajdujemy w G. 27 gospodarzy rolnych, kowala i 9 cha\u0142upnik\u00f3w, p\u0142ac\u0105cych 563 z\u0142. 25 gr. czynszu do kasy ekonomicznej (w tej liczbie i dziesi\u0119ciny 16 z\u0142. 3 gr., p\u0142aconej do 1799 do seminaryum pu\u0142tuskiego). Karczma przynosi\u0142a wtedy czynszu 348 z\u0142p.; w\u0142o\u015bcianie posiadali 34 zagon\u00f3w, na kt\u00f3rych wysiewano po 51 kor. jarzyny i oziminy; mieli si\u0119 oni dobrze, trzymali nawet na sw\u00f3j koszt nauczyciela. W 1827 r. 37 dm., 211 mk. Obecnie (1878 pod\u0142ug wykaz\u00f3w rz\u0105du gubernial.) 42 dm., 150 m\u0119\u017c., 192 kob., 1672 m\u00f3rg (w tej liczbie 868 mr. orn.). Obr\u0119b le\u015bny G. zawiera 341 mr. lasu sosnowego; sosna ro\u015bnie tu na lotnych piaskach, ustalonych w 1848 r. kosztem rz\u0105du dla dania zarobku w\u0142o\u015bcianom, zubo\u017ca\u0142ym z powodu nieurodzaju. Opodal od wsi G. znajduj\u0105 si\u0119 tak zwane wydmy Piaseczna oko\u0142o 205 m\u00f3rg.<\/p>\n

Gleisgarben<\/b> (niem.), dobra, pow. darkiemski, st. p. Kleszczewo. [Na p\u0142d. od wsi Jagodczany, na mapie 1980\/81 PGR Jagodczany<\/i>].<\/span><\/p>\n

Glichstrowszczyzna<\/b> v. Glechstrowszczyzna<\/i>, folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, parafia Wierzbo\u0142\u00f3w, 2 dm., 17 mk.<\/p>\n

Glindzicze,<\/b> okolica, pow. grodzie\u0144ski, gmina Bohorodzicka, 35 w. od Grodna, 138 dz.<\/span><\/p>\n

Glinik<\/b> 1.) Charzewski<\/b>, przys. Za\u00adbo\u00adro\u00adwa w pow. rze\u00adszo\u00adw\u00adskim, o 7 kil. od st. p. Czu\u00addec, nale\u017cy do parafii rzym. kat. w Po\u00ad\u0142o\u00admyi, s\u0105du pow. i urz\u0119du poczt. w Strzy\u00ad\u017co\u00adwie, i liczy 413 mieszk. 2.) G.<\/b>–Dolny<\/span>, przys. Fry\u00adsz\u00adta\u00adka, w pow. ja\u00adsiel\u00adskim, nad Sta\u00adr\u0105 rzek\u0105, wpadaj\u0105c\u0105 do Wis\u00ad\u0142o\u00adka z lewego brzegu, o 2.9 kil. od Fry\u00adsz\u00adta\u00adka, ma 596 mieszk. i kas\u0119 po\u017cyczkow\u0105 gminn\u0105 z kapita\u0142em 117 z\u0142. w. a. G. by\u0142 nadany przez kr\u00f3low\u0105 Jadwig\u0119 klasztorowi ko\u00adprzy\u00adwni\u00adc\u00adkie\u00admu. 3.) G.<\/b>–Maryampolski<\/span><\/i>, w\u015b nad Rop\u0105 i go\u015bci\u0144cem z Gor\u00adlic do Bie\u00adcza, o 4.3 kil. od Gor\u00adlic, w okolicy g\u00f3rzystej pow. gor\u00adli\u00adc\u00adkie\u00adgo, nale\u017cy do parafii \u0142ac. w Gor\u00adli\u00adcach i liczy 565 mieszk. Wi\u0119ksza pos. ma 326 mr<\/span>. roli, 64 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 103 mr<\/span>. pastwisk i 152 mr<\/span>. lasu, mniejsza pos. 276 mr<\/span>. roli, 24 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k i 55 mr<\/span>. pastwisk. 4.) G.<\/b>–Niemiecki<\/span><\/i>, wie\u015b w mi\u0119\u00addzy\u00adrze\u00adczu Wis\u00ad\u0142o\u00adki i Ja\u00adsio\u00ad\u0142\u00adki w pow. ja\u00adsiel\u00ads\u00adkim, o 7 kil. od Jas\u00ad\u0142a, nale\u017c\u0105ca do parafii rz. kat. i urz\u0119du poczt. w D\u0119\u00adbo\u00adw\u00adcu, liczy 466 mk. i ma kas\u0119 po\u017cyczkow\u0105 gminn\u0105 z kapita\u0142em 250 z\u0142. w. a. Wi\u0119ksza pos. ma 167 mr<\/span>. roli, 15 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 11 mr<\/span>. pastwisk i 293 mr<\/span>. lasu; mniejsza 334 mr<\/span>. roli, 35 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 25 mr<\/span>. pastwisk i 9 mr<\/span>. lasu. 5.) G.<\/b>–Polski<\/span><\/i>, wie\u015b po\u0142o\u017cona na wsch\u00f3d od Gli\u00adni\u00adka niem., miedzy lasami Ce\u00adch\u00f3w\u00adk\u0105, a Ba\u00adra\u00adni\u00adc\u0105 w pow. ja\u00adsiel\u00adskim o 10 kil od D\u0119\u00adbo\u00adw\u00adca, nale\u017cy do parafii rzym. kat. w \u0141\u0119\u00ad\u017cy\u00adnach a s\u0105du pow. i urz\u0119du poczt. w Ja\u015b\u00adle i liczy 731 mk.; ma kas\u0119 po\u017cyczkow\u0105 gminn\u0105 z kapita\u0142em 360 z\u0142. w. a. Wi\u0119ksza pos. wynosi 262 mr<\/span>. roli, 51 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 20 mr<\/span>. pastwisk i 169 mr<\/span>. lasu; mniejsza 431 mr<\/span>. roli, 61 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k i 57 mr<\/span>. pastwisk. 6.) G.<\/b>–\u015aredni<\/span><\/i>, w\u015b w pow. ja\u00adsiel\u00adskim na zach\u00f3d od Fry\u00adsz\u00adta\u00adka, nale\u017cy do s\u0105du pow., urz\u0119du poczt. i parafii rzym. kat. we Fry\u00adsz\u00adta\u00adku i liczy 657 mieszk. Wi\u0119ksza pos. ma 188 mr<\/span>. roli, 34 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 15 mr. past. i 214 mr<\/span>. lasu; mniejsza pos. 400 mr<\/span>. roli, 63 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 39 mr<\/span>. past. i 87 mr<\/span>. lasu. 7.) G.<\/b>–G\u00f3rny<\/span><\/i>, w\u015b w pow. ja\u00adsiel\u00adskim, nale\u017cy do s\u0105du pow. i urz\u0119du poczt. w Fry\u00adsz\u00adta\u00adku a parafii rzym. kat. w Go\u00adgo\u00ad\u0142o\u00adwie i liczy 777 mieszk. Wi\u0119ksza posiad\u0142o\u015b\u0107 wynosi 386 mr<\/span>. roli, 26 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 90 mr<\/span>. pastw. i 242 mr<\/span>. lasu; mniejsza 790 mr<\/span>. m.<\/span><\/s> roli, 62 mr<\/span>. ogrod\u00f3w i \u0142\u0105k, 101 mr<\/span>. pastwisk i 182 lasu. 8.) G.,<\/b> tak\u017ce Glin\u00adniki<\/i>, przysio\u0142ek Trzcia\u00adny, le\u017cy w okolicy lesistej i pag\u00f3rkowatej nad Stra\u00addom\u00adk\u0105 pob. Ra\u00adby, w pow. bo\u00adche\u0144\u00ads\u00adkim, parafii rzym. kat w Trzcia\u00adnie i nale\u017cy do s\u0105du pow. i urz\u0119du poczt. w Wi\u015b\u00adni\u00adczu. W XV w. w\u0142asno\u015b\u0107 monasteru trzcia\u0144\u00adskie\u00adgo (D\u0142ugosz, I, 125). 9.) G.,<\/b> w\u015b, pow. tar\u00adno\u00adbrze\u00ads\u00adki, par. rz. kat. Wrza\u00adwy, 87 mk. 10.) G.,<\/b> ob. Glinnik<\/i>. Mac.<\/i><\/p>\n

Gliniszcze<\/b> 1.), w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 7 w. od Sok\u00f3\u0142ki. 2.) G.,<\/b> w\u015b poleska w pow. rzeczyckim, o 3 mile na wsch\u00f3d od m. Jurewicz; miejscowo\u015b\u0107 nieco podniesiona \u015br\u00f3d okolicznych b\u0142\u00f3t i moczar\u00f3w. Od p\u00f3\u0142nocy s\u0105 b\u0142ota i rozlewy nieprzebyte, k\u0119dy rzek\u0119 Tury\u0105 za po\u015brednictwem kana\u0142u tego\u017c na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka i rz. Uniej\u0119 po\u0142\u0105czono z Prypeci\u0105. Osad wiejskich 20. By\u0142a tu kapl. katol. b. parafii Jurewicze. 3.) G.,<\/b> folw. d\u00f3br ludwipolskich, pow. r\u00f3wie\u0144ski, gorzelnia. 4.) G.,<\/b> s\u0142ob\u00f3dka, nad rz. Bohem, pow. brac\u0142awski, par. Brac\u0142aw; 1868 r. mia\u0142a 11 dm.<\/p>\n

Gliniszki,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Kolnica, par. August\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 21 dm. i 127 mk.; obecnie liczy 27 dm. i 255 mk.<\/p>\n

Glinki<\/b> 1.), w\u015b, pow. war\u00adszaw\u00adski, gm. Wa\u00adwer, par. \u017be\u00adrze\u0144. Jest tu fabryka wyrob\u00f3w kamienno-glinianych z produkcy\u0105 na 750 rs. rocznie. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. so\u00adcha\u00adcze\u00adw\u00adski, gm. Koz\u00ad\u0142\u00f3w Biskupi, par. Kurd\u00adwa\u00adn\u00f3w. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. nowo-mi\u0144ski, gm. Ot\u00adwock, par. Os\u00adtr\u00f3\u00adwek, o 28 w. od Mi\u0144\u00adska, o 4 od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm. i 138 mk. Folw. G. z wsi\u0105 G., K\u0119pa Pi\u00adjar\u00adska i K\u0119pa Gli\u00adnie\u00adcka. Rz. Wis\u00ad\u0142a stanowi granic\u0119 zachodni\u0105. Rozl. wynosi mr<\/span>. 727, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 188, \u0142\u0105ki mr<\/span>. 222, past. mr<\/span>. 5, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 13; bud. mur. 4, drew. 13, 2 jeziora. Wie\u015b G. osad 24, gruntu mr<\/span>. 223; w\u015b K\u0119pa Pi\u00adjar\u00adska osad 4, gruntu mr<\/span>. 55; w\u015b K\u0119pa Gli\u00adnie\u00adc\u00adka osad 13, gruntu mr<\/span>. 220. W r. 1870 od d\u00f3br tych oddzielone zosta\u0142y nomenklatury Julia\u00adn\u00f3w mr<\/span>. 235 i W\u0142adys\u0142aw\u00f3w mr<\/span>. 45, kt\u00f3re to nomenklatury maj\u0105 oddzielne hypoteki. 4.) G.,<\/b> w\u015b, pow. nowo-mi\u0144ski, gm. i par. Gli\u00adnia\u00adn\u00adka. 5.) G.,<\/b> os., pow. kol\u00adski, gm. Lu\u00adbo\u00adty\u0144, par. D\u0119by szla\u00adche\u00adc\u00adkie. 6.) G.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142u\u00adkow\u00adski, gm. i par. Miast\u00adk\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm. i 50 mk., obecnie liczy 22 dm., 186 mk. i 118 mr. ziemi. 7.) G.<\/b>–Zgli\u00adczyn<\/span><\/i>, folw., pow. sier\u00adpe\u00adcki, gm. Sta\u00adwi\u00adszyn, par. Ra\u00addza\u00adn\u00f3w. Folw. G., lit. AB, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodz\u0105 attynencye Zgli\u00adczyn glinki, Zgli\u00adczyn ko\u015bcielny i Drzaz\u00adga, tudzie\u017c wsi Zgli\u00adczyn glinki, Zgli\u00adczyn ko\u015bcielny i Drzaz\u00adga, po\u0142o\u017cony od P\u0142o\u00adc\u00adka w. 49, od Sier\u00adpca w. 28, od os. Ra\u00addza\u00adn\u00f3w w. 3, od Szre\u0144\u00adska w. 5. Nabyte w r. 1876 za rub. sr. 24,420. Rozl. wynosi mr<\/span>. 927, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 556, \u0142\u0105k mr<\/span>. 158, past. mr<\/span>. 74, lasu mr<\/span>. 97, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 30; p\u0142odozmian 6- i 7-polowy, bud. mur. 1, drew. 12. W\u015b Zgli\u00adczyn Glin\u00adki os. 39, gruntu mr<\/span>. 121; wie\u015b Zgli\u00adczyn Ko\u015bcielny os. 2, gruntu mr<\/span>. 1; w\u015b Drzaz\u00adga os. 10, grun. mr<\/span>. 10. 8.) G.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. przas\u00adnys\u00adki, gm. Ba\u00adra\u00adno\u00adwo, par. Ba\u00adra\u00adno\u00adwo, odl. o 33 w. od Przas\u00adny\u00adsza, liczy 7 dm., 48 mk., 82 mr. gruntu. 9.) G.,<\/b> osada w\u0142o\u015bc., pow. ry\u00adpi\u0144\u00adski, gm. Dzie\u00adci\u00adno, par. \u015awie\u00addzie\u00adb\u00adno, odl. o 16 w. od Ry\u00adpi\u00adna, liczy 1 dom, 5 mk., 13 mr<\/span>. gruntu. 10.) G.,<\/b> w\u015b, pow. ma\u00adkow\u00adski, gm. Syp\u00adnie\u00adwo, par. Sie\u00adlu\u0144, posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny drew. z r. 1792. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm., 108 mk. 11.) G.<\/b>–Ra\u00adfa\u00ad\u0142y<\/span><\/i>, w\u015b szlach., i G.-Stare<\/span><\/i>, w\u015b, pow. ma\u00adkow\u00adski, gm. Syp\u00adnie\u00adwo, par. G\u0105\u00adsa\u00adwo. W 1827 r. mia\u0142y G.-Ra\u00adfa\u00ad\u0142y 8 dm. i 40 mk. Dobra G.-S<\/span>tare, w\u0142asno\u015b\u0107 ksi\u0119cia Wo\u00adro\u00adniec\u00adkie\u00adgo, pod\u0142ug opisu z r. 1866 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. G.-S<\/span>tare z attynencyami Go\u00ad\u0142\u0119\u00adbie Ru\u015b, \u017be\u00adbry, S\u0142aw\u00adki i Anie\u00adlin, tudzie\u017c wsi: G.-S<\/span>tare, P\u0142\u0105ck, Zie\u00adma\u00adki, G\u0142\u0119c\u00adko i kolonii Zie\u00adma\u00adki. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1745, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 389, \u0142\u0105k mr<\/span>. 190, zaro\u015bli i pastw. mr<\/span>. 260, lasu mr<\/span>. 853, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 53, m\u0142yn wodny i cegielnia, bud. dworskie. ubezpieczone na rs. 18,000. Wie\u015b G.-S<\/span>tare osad 17, gruntu mr<\/span>. 16; w\u015b P\u0142\u0105ck osad 4, gruntu mr<\/span>. 16; wie\u015b Zie\u00adma\u00adki osad 11, gruntu mr<\/span>. 52; kolonia Zie\u00adma\u00adki os. 6, gruntu mr<\/span>. 141; w\u015b G\u0142\u0119\u00adc\u00adko os. 2, gruntu mr<\/span>. 7. 12.) G.,<\/b> wie\u015b i folw., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. S\u0142ucz. Folw. G. z wsi\u0105, t. n., rozl. wynosi mr<\/span>. 1501, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 824, \u0142\u0105k mr<\/span>. 297, lasu mr<\/span>. 337, p\u0142odozmian 9-polowy, bud. mur. 16, drew. 18, gorzelnia, browar piwny, m\u0142yn wodny, pok\u0142ady kamienia wapiennego i torfu; przep\u0142ywa struga bez nazwy. W\u015b Glinki os. 56, gruntu mr<\/span>. 608. 13.) G.,<\/b> w\u015b i folw., pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Lachowo. W 1827 r. by\u0142o tu 16 dm., 112 mk. Folw. G.-Duninowo z wsi\u0105 G. i osadami Milewo i Truszki Patory, od \u0141om\u017cy w. 105, od Szczuczyna w. 14, od rzeki Pisny w. 14; strona zachodnia graniczy z Prusami. Rozl. wynosi mr<\/span>. 300, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 175, \u0142\u0105k mr<\/span>. 30, past. mr<\/span>. 35, wody mr<\/span>. 3, lasu mr<\/span>. 50, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 5, w osadach karczemnych mr<\/span>. 2, bud. mur. 6, drew. 4, pok\u0142ady torfu i kamienia wapiennego; wody stanowi\u0105 staw zarybiony. Wie\u015b G. osad 25, gruntu mr<\/span>. 150; osada 1 Milewo gruntu mr<\/span>. 23, osada 1 Truszki Patory gruntu mr<\/span>. 3. 14.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Radzi\u0142\u00f3w, par. S\u0142ucz. W r. 1827 by\u0142o tu 27 dm., 115 mk. 15.) G.,<\/b> por. K\u00f3skowo<\/i> i Szynk\u00f3wko<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Glinki<\/b> 1.), niem. Glinken<\/i>, osada do d\u00f3br Bry\u0144sk nale\u017c\u0105ca, pow. bro\u00add\u00adni\u00adc\u00adki, blisko granicy Kr\u00f3l. Polskiego, w okolicy lesistej. Zajmuje obszaru mr. 255, budynk. 45, dm. mieszk. 22; katol. 89, ewang. 58. Parafia G\u00f3rzno, szko\u0142a Bry\u0144sk. 2.) G.,<\/b> niem. Glinke<\/i>, posiad\u0142o\u015b\u0107 z karczm\u0105 i cegielnia, pow. toru\u0144ski, po lewej stronie Wis\u0142y, blisko Podg\u00f3rza, obszaru mr. 27, budynk. 8, dm. mieszk. 3, kat. 5, ew. 14; parafia i szko\u0142a Podg\u00f3rze, poczta: dworzec kolei \u017cel. w Toruniu. 3.) G.,<\/b> niem. Glinke<\/i>, os. nale\u017c\u0105ca do Kro\u00adko\u00adwa, pow. wej\u00adhe\u00adro\u00adw\u00adski, w piaszczysto-lesistej okolicy, blisko bitego traktu z Gda\u0144ska przez Kro\u00adk\u00f3w do \u017bar\u00adn\u00f3w\u00adca. Obejmuje w\u0142\u00f3k 31; katol. 24, ewang. 52, dm. mieszk. 5. Parafia \u017barn\u00f3wiec, szko\u0142a i poczta Kro\u00adko\u00adwo. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Wej\u00adhe\u00adro\u00adwa 2\u00be mili. G. s\u0105 prastar\u0105 osad\u0105: oddawna nale\u017ca\u0142y do zamo\u017cnej pomorskiej rodziny Kro\u00adko\u00adw\u00adskich (po niem. Graf von Kro\u00adkow) z pobliskiego Kro\u00adko\u00adwa. R. 1292 posiada je wraz z Kro\u00adko\u00adwem i Minkowicami Gniewomir Kro\u00adko\u00adw\u00adski spadkiem po swoich przodkach, jak dodaje dokument. Oko\u0142o r. 1400 tutejsi mieszka\u0144cy rz\u0105dzili si\u0119 starodawnem prawem pomorsko-polskiem. Krzy\u017cakom na wojenne wyprawy stawia\u0142a wie\u015b ca\u0142a jednego \u017co\u0142nierza (ein Dienst). R. 1453 posiada G. Jerzy von Wickerode, kt\u00f3remu komtur gda\u0144ski Miko\u0142aj Poster \u0142askawie czynsz ca\u0142y krzy\u017cacki opuszcza, zapewne aby go pozyska\u0107 na wojn\u0119 z Polsk\u0105. Dodzi\u015bdnia prastara familia Kro\u00adko\u00adw\u00adskich utrzyma\u0142a si\u0119 w posiadaniu swojej wsi Glinki. 4.) G.,<\/b> niem. Glinken<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. kartuski, przy granicy pow. ko\u015b\u00adcier\u00adskie\u00adgo, o 4\u00be mili od Kar\u00adtuz, o 1 i p\u00f3\u0142 od Ko\u015b\u00adcie\u00adrzy\u00adny. Ma 176 mr. ziemi, 12 mk., wtem 8 kat., 2 dm.; par. i st. p. Ko\u015b\u00adcie\u00adrzy\u00adna, szko\u0142a Korme. 5.) G.,<\/b> niem. Glinken<\/i>, le\u015bnictwo, pow. niborski, st. p. Nibork. 6.) G.,<\/b> niem. Glinken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. 7.) G.,<\/b> inaczej Skapenwald<\/i>, le\u015bnictwo, pow. ostr\u00f3dzki, st. p. Mi\u0142om\u0142yn.<\/p>\n

Gli\u0144szczyzna,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny; 1 dom., 6 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Glommen,<\/b> wie\u015b szlach. w pow. frydl\u0105dzkim, stacya kol. zachodnio-pruskiej, 9 kil. od Barloszyc, 195 mk. ewang. Istnia\u0142a ju\u017c za czas\u00f3w przybycia krzy\u017cak\u00f3w, nazywa\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas Glumen i mieszka\u0144cy jej cz\u0119sto brali udzia\u0142 w powstaniach przeciw krzy\u017cakom. Liczne mogi\u0142y poga\u0144skie z urnami najrozmaitszych form naprowadzaj\u0105 na wniosek, \u017ce tu stary obyczaj i stara wiara dawnych mieszka\u0144c\u00f3w d\u0142ugie przetrwa\u0142y wieki i d\u0142u\u017cej si\u0119 utrzyma\u0142y, ni\u017c gdzieindziej. J. B.<\/i> [Por. <\/i><\/span>Natangia<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Gloszinehlen<\/b> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

G\u0142\u0105bin,<\/b> ob. G\u0105bin<\/a><\/i>.<\/p>\n

G\u0142\u0105bowski,<\/b> wie\u015b, powiat ja\u0144sborski, ob. Osranki<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>G\u0142\u0119boki Br\u00f3d,<\/b> w\u015b rz\u0105dowa, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Krasnopol, po prawej [zachodniej]<\/span> stronie Czarnej Ha\u0144czy, przy trakcie z Sejn do Augustowa, ma 6 dm. i osad\u0119 le\u015bn\u0105 a o 1 w. w lesie smolarni\u0119 Chylinki<\/a>. R. 1827 mia\u0142a 6 dm., 68 mk. Now.<\/i><\/p>\n

G\u0142\u0119boki R\u00f3w,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Jeleniewo, par. Kaletnik. W 1827 r. by\u0142o tu 41 dm. i 247 mk., obecnie liczy 26 dm., 175 mk.; odl. 13 w. od Suwa\u0142k. Jestto jedna z pi\u0119ciu osad zamieszkiwanych przez filipon\u00f3w w gub. suwalskiej, za\u0142o\u017cona na danej im przez rz\u0105d ziemi w 1864 r. a jedyna w pow. suwalskim. Maj\u0105 tu oni dom modlitwy i szko\u0142\u0119 a raczej nauczyciela. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>G\u0142\u0119bokie<\/b> 1.) jezioro w pow. augustowskim, brzegi lesiste, wynios\u0142e; stanowi cz\u0119\u015b\u0107 systematu wodnego K<\/span>ana\u0142u A<\/span>ugustowskiego. 2.) G.,<\/b> jezioro w dobrach Garba\u015b, pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w. Ma 10 morg. obszaru, 16 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci. Przep\u0142ywa przez nie rzeka Rospuda<\/a>. 3.) G.,<\/b> jezioro we wsi Tajenek, powiat szczuczy\u0144ski, gm. Pruska w pobli\u017cu Rajgrodu. Ma 12 morg. obszaru i do 72 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci. 4.) G.,<\/b> jezioro w pow. lipnowskim, ci\u0105gnie si\u0119 w\u0105skim a d\u0142ugim pasem (do 5 w.) mi\u0119dzy Steklinem, Nied\u017awiedziem, Steklinkiem i Horn\u00f3wkiem. Ma brzegi wynios\u0142e, przewa\u017cnie bezle\u015bne. Strumie\u0144 z poza Witow\u0105\u017ca prowadzi do\u0144 wody pobliskich las\u00f3w. 5.) G.,<\/b> jezioro w dobrach Lejno, pow. w\u0142odawski. Le\u017cy \u015br\u00f3d bagien i trz<\/span>\u0119sawisk, o 3 w. na po\u0142ud. zach. od Lejna, ma 97 morg. rozleg\u0142o\u015bci, g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 rozmait\u0105 dochodz\u0105c\u0105 kilkunastu s\u0105\u017cni. \u0141\u0105czy si\u0119 z jeziorami Wielkie, Chume\u0144ko, Blizno. 6.) G.,<\/b> jezioro przy wili Krasne, w powiecie w\u0142odawskim. Le\u017cy o 3 w. na zach\u00f3d od jeziora t. n. w dobrach Lejno, ma 136 morg. rozleg\u0142o\u015bci i 20 s\u0105\u017cni g\u0142\u0119boko\u015bci. Brzegi przewa\u017cnie wzg\u00f3rzyste i bezle\u015bne. 7.) G.,<\/b> jezioro w pow. w\u0142odawskim, przy wsi t. n. Le\u017cy o 1 w. na p\u00f3\u0142noc od U\u015bcimowa i jeziora u\u015bcimowskiego; brzegi bezle\u015bne, przewa\u017cnie wzg\u00f3rzyste; obszar w\u00f3d wynosi oko\u0142o 34 morg\u00f3w; g\u0142\u0119boko\u015bci do 12 s\u0105\u017cni. Le\u017cy w zlewie Wieprza. 8.) G.,<\/b> jezioro przy kolonii t. n. w pow. che\u0142mskim. Le\u017cy o 3 w. na zach\u00f3d od Cycowa, \u015br\u00f3d las\u00f3w i b\u0142ot, kt\u00f3rych wody odprowadza rzeka \u015awi\u0144ka. Obszar niewielki, oko\u0142o 30 morg\u00f3w, brzegi nizkie, bagniste. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

G\u0142\u0119bowszczyzne,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 37 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

G\u0142obele,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. W 1827 roku by\u0142o tu 7 dm., 68 mk.; obecnie liczy 7 dm., 54 mk., odl. 8 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

G\u0142o\u015bniki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Krakopol, par. Simno. W 1827 r. by\u0142o tu 21 dm., 179 mk., obecnie liczy 38 dm. i 264 mk., odl. od Kalwaryi 35 w.<\/p>\n

G\u0142owanowszczyzna,<\/b> kol., pow. suwalski, gm. Sejwy, par. Pu\u0144sk. Ma 3 dm., 10 mk., 184 mr<\/span>. rozl., o 7 w. od Szypliszek.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wka<\/b> 1.), niem. Glowka<\/i>, wybud. do Li\u0144ska, pow. \u015bwiecki, w okolicy lesistej, przy powiecie tu\u00adchol\u00adskim, nad jeziorem, ma budyn. 10, dom. mieszk. 5, katol. 31. Parafia \u015awie\u00adcie, szko\u0142a Li\u0144sk, poczta By\u00ads\u0142aw. 2.) G.,<\/b> niem. Glowka<\/i>, w\u015b do Ro\u00adso\u00adchat\u00adki przy\u0142\u0105czona, pow. tu\u00adchol\u00adski, w okolicy lesistej nad d\u0142ugiem jeziorem, blisko granicy pow. \u015bwiec\u00adkie\u00adgo; ma bud. 25, dm. mieszk. 16, kat. 90, ewang. 13. Parafia i poczta Sli\u00adwi\u00adce, szko\u0142a Ro\u00adso\u00adcha\u00adt\u00adka. 3.) G.,<\/b> niem. Glowken<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, nad ma\u0142\u0105 strug\u0105 do rz. Go\u0142dapki wpadaj\u0105c\u0105, mi\u0119dzy wzg\u00f3rzami, niedaleko traktu bitego g\u0105bi\u0144sko-\u0142eckiego, ludno\u015b\u0107 polska, ewangelicka.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>G\u0142uche,<\/b> jez. w pow. sejne\u0144skim, liczy 31 mr. obszaru, 48 st\u00f3p g\u0142\u0119b. otoczone trz\u0119sawiskami. Strumie\u0144 wyp\u0142ywaj\u0105cy z niego wpada do jez. Turkowo w dobr. Klejwy<\/a>. Tak podaje L. Wolski (Jeziora w kalend. astron. z 1861 r.) ale na mapie woj. topogr. (XIV, 2) niema wcale tego jeziora. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

G\u0142uszkobuda,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Maryampol. Liczy 8 dm., 97 mk., odl. 16 w. od Maryampola.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>G\u0142uszyn<\/b> l.) w\u015b, pow. nieszawski, gm. i par. Byto\u0144. Jest tu browar z produkcy\u0105 na 5000 rs. W sk\u0142ad d\u00f3br G. wchodzi: D\u0105br\u00f3wka, Stru\u017cewo folw. Wandzin, Stefanowo, Sadziska, D\u0105browa. Obszar og\u00f3lny wynosi 1264 mr. W 1827 r. G. liczy\u0142 15 dm., 166 mk. Dobra G. od Nieszawy w. 35, od Osi\u0119cin w. 10, od Brze\u015bcia w. 14. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 1089; a mianowicie: folw. G\u0142uszyn grunta orne i ogrody mr<\/span>. 363, \u0142\u0105k mr<\/span>. 53, pastwisk mr<\/span>. 46, wody mr<\/span>. 265, nieu\u017cytki i place mv. 20, razem mr<\/span>. 747. Bud. mur. 19, drew. 3, p\u0142odozmian 8 i 10-polowy; folw. Wandzin grunta orne i ogrody mr<\/span>. 283, pastwisk mr<\/span>. 55, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 4, razem mr<\/span>. 342. Bud. mur. 4, j<\/span>ezioro maj\u0105ce obszaru mr<\/span>. 265, pok\u0142ady torfu i marglu. Wie\u015b G. osad 10, gruntu mr<\/span>. 6; w\u015b D\u0105br\u00f3wka osad 25, gruntu mr<\/span>. 226; w\u015b Posotowo osad 8, gruntu mr<\/span>. 40; w\u015b Stefan<\/span>owo osad 15, gruntu mr<\/span>. 112; w\u015b Osipowo osad 19, gruntu mr<\/span>. 204. 2.) G.,<\/b> lub <\/i>Gremzdy<\/a>-Ruskie<\/i>, nad jeziorem Gremzdy, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Krasnopol. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 199 mk.; obecnie liczy 27 dm., 197 mk., odl. 10 w. od Sejn. Osada G. v. Gremzdy Ruskie powsta\u0142a z osad uw\u0142aszczonych; ma rozl. mr<\/span>. 102, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 68, \u0142\u0105k mr<\/span>. 20, pastwisk mr<\/span>. 10. nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 4, budowli drew. 4; jezioro \u015alepe i rzeka Rudawka. [Na mapie z 1839 r. \u201eGremzdy Ruskie czyli G\u0142uszyn<\/i>\u201d dzi\u015b G\u0142uszyn<\/i>.]<\/span> A. Pal.<\/i> i Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gmina,<\/b> w dzielnicach w S\u0142owniku opisywanych, stanowi najni\u017csz\u0105 jednostk\u0119 administracyjn\u0105, organizacya jej wszak\u017ce nie wsz\u0119dzie jest jednakowa<\/span>. W Kr\u00f3lestwie Polskiem gminy wiejskie, ukazem z dnia 2 marca 1864 r., formalnie uzyska\u0142y zupe\u0142ny samorz\u0105d W sprawach lokalnych. Og\u00f3lne zebrania gminne, do udzia\u0142u w kt\u00f3rych to zebraniach upowa\u017cnieni s\u0105 wszyscy m\u0119zcy, s\u0105dowo niepokalani, posiadacze co najmniej 3 morg\u00f3w ziemi w obr\u0119bie gminy (z r\u00f3wnym g\u0142osem bez wzgl\u0119du na obszar posiadanej ziemi) wydaj\u0105 uchwa\u0142y dla zarz\u0105du obowi\u0105zuj\u0105ce, one tez wybieraj\u0105 prost\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w: w\u00f3jta i je\u017celi tego sobie \u017cycz\u0105 (post. rz\u0105d. z r. 1880) pe\u0142nomocnik\u00f3w zebra\u0144 gminnych, kt\u00f3rzy prowadz\u0105 administracy\u0119 gminy, w czasie niefunkcyonowania og\u00f3lnego zebrania, zbieraj\u0105cego si\u0119 w zasadzie raz na kwarta\u0142 tylko. Wedle ukazu z r. 1864, zachowany czasowo zosta\u0142 dawny podzia\u0142 Kr\u00f3lestwa na gminy, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142o po kilka lub kilkana\u015bcie wsi i folwark\u00f3w okolicznych, po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci osobne dominija stanowi\u0105<\/span>cych, a w roku 1866, do administracyi s\u0105siednich gmin wiejskich, przy\u0142\u0105czone zosta\u0142y wszystkie, na osady zamienione, miasteczka. Od tego czasu liczba gmin, z ka\u017cdym rokiem niemal si\u0119 obni\u017ca, a gminy coraz szersze przybieraj\u0105 rozmiary; liczba ich og\u00f3lna w roku 1864 wynosi\u0142a 3083, w roku 1880 ju\u017c tylko 1278. Wedle ukazu z r. 1864, s\u0105downictwo gminne stanowi\u0142o integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 administracyi gminnej, a s\u0105d gminy sk\u0142ada\u0142: w\u00f3jt i wybierani w tym celu umy\u015blnie przez og\u00f3lne zebrania \u0142awnicy i ich zast\u0119pcy. Przy wprowadzeniu og\u00f3lnej reformy s\u0105dowej do Kr\u00f3lestwa w roku 1876, s\u0105downictwo gminne tak\u017ce zosta\u0142o zreformowane i odt\u0105d wsie podzielone zosta\u0142y na specyalne okr\u0119gi s\u0105dowe, po kilka s\u0105siednich gmin obejmuj\u0105ce. Zebrania og\u00f3lne wszystkich takich gmin, co trzy lata, razem wybieraj\u0105: niezale\u017cnego w niczem od w\u00f3jt\u00f3w s\u0119dziego gminnego, \u0142awnik\u00f3w i ich zast\u0119pc\u00f3w. Gminy miejskie w Kr\u00f3lestwie, w wi\u0119kszych miastach przynajmniej, spodziewaj\u0105 si\u0119 wkr\u00f3tce zastosowania ustawy miejskiej o samorz\u0105dzie, od roku 1870, obowi\u0105zuj\u0105cej dla miast w Cesar., moc\u0105 kt\u00f3rej, uchwa\u0142y w sprawach lokalnych wydaje rada miejska, wybierana przez obywateli, a w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105 sprawuje Zarz\u0105d miejski przez te rady wyznaczany, w sprawach dot\u0105d wszak\u017ce gminy miejskie zarz\u0105dzane s\u0105 samow\u0142adnie przez Magistraty, mianowane z urz\u0119du. W Galicyi, ka\u017cde osobne miasto, miasteczko lub wie\u015b, stanowi\u0105 osobn\u0119 gmin\u0119. Co do organizacyi jej samorz\u0105du zob. art. Galicya. Doda\u0107 tylko wypada, \u017ce folwarki czyli tak zwane obszary dworskie, nienale\u017c\u0105 tu do gmin wiejskich, lecz stanowi\u0105 osobne jednostki administracyjne, zarz\u0105dzane przez tak zwanych prze\u0142o\u017conych obszar\u00f3w dworskich, kt\u00f3remi s\u0105 albo w\u0142a\u015bciciele tych\u017ce obszar\u00f3w albo wyznaczone przez nich osoby. W dzielnicy Pruskiej r\u00f3wnie\u017c ka\u017cde miasto lub wi\u0119ksza wie\u015b stanowi osobn\u0105 gmin\u0119. Gminy miast wi\u0119kszych, podlegaj\u0105ce tak zwanej ordynacyi miejskiej (St\u00e4dte-ordnung) w sprawach lokalnych zarz\u0105dzane s\u0105 przez reprezentacyje miejskie, wybierane przez wszystkich kontrybuent\u00f3w podatkowych. W\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105 za\u015b sprawuje Magistrat z burmistrzem na czele przez te reprezentacye wyznaczony. W gminach wiejskich i osadach miejskich, niepodlegaj\u0105cych ordynacyi miejskiej, w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105 sprawuje przez kontrybuent\u00f3w wybierany so\u0142tys i \u0142awnicy jako rada. Tak magistraty jak zarz\u0105dy gminne musz\u0105 by\u0107 przez w\u0142adze administracyjne pa\u0144stwowe zatwierdzonemi. Obszary dworskie, pod wzg\u0119dem administracyjnym, albo, je\u017celi posiadaj\u0105 dawne prawa dominialne, stanowi\u0105 oddzielne, gminom wiejskim odpowiednie jednostki administracyjne, kt\u00f3rych prze\u0142o\u017conym jest sam w\u0142a\u015bciciel, skoro go w tej funkcyi w\u0142adze administracyjne pa\u0144stwowe zatwierdz\u0105, albo nale\u017c\u0105 do s\u0105siednich gmin wiejskich. Tak wsie za\u015b jak obszary dworskie, pod wzgl\u0119dem policyjnym, podlegaj\u0105 tak zwanym komisarzom dystryktowym. W Cesarstwie rossyjskim znaczna cz\u0119\u015b\u0107 miast wi\u0119kszych, na zasadzie Ustawy z r. 1870, otrzyma\u0142a ju\u017c samorz\u0105d w sprawach lokalnych, w postaci rad miejskich (dum) wybieranych przez w\u0142a\u015bcicieli nieruchomo\u015bci miejskich i procederzyst\u00f3w, p\u0142ac\u0105cych wy\u017csze podatki miejskie oraz w postaci zarz\u0105du miejskiego (uprawy) przez te rady, z ich grona, obieranego a przez w\u0142adze pa\u0144stwowe zatwierdzonego, na czele kt\u00f3rego stoi tak zwany: gorodskoj go\u0142owa. (prezydent r. burmistrz). Co do organizacyi gmin wiejskich zob. Wo\u0142ost. Obszary dworskie, tu tak\u017ce do wo\u0142osti nie nale\u017c\u0105. \u0179r\u00f3d\u0142a: Dziennik praw Kr\u00f3lestwa Polskiego, Maur. Bloch-Les communes et le libert\u00e9 Paris 1876. Sk\u00f3rzewski hr. Stan. Najwa\u017cniejsze prawa tycz\u0105ce si\u0119 W. Ks. Pozna\u0144skiego Pozna\u0144 1861. Gorodowoje po\u0142o\u017cenie z r. 1870.<\/p>\n

Gnadenfeld<\/b> (niem.), dobra, powiat ja\u0144sborski.<\/p>\n

Gnatowo,<\/b> w\u015b szlach., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Romany. W 1827 r. liczono tu 5 dm., 31 mk.<\/p>\n

Gneisenau<\/b> (niem.), folw., pow. gierdawski, st. p. Gierdawy.<\/p>\n

Gneist<\/b> (niem.), pow. lecki, ob. Knis<\/a><\/i><\/span>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gniade,<\/b> jezioro, pow. sejne\u0144ski, gm. Kopciowo ko\u0142o wsi Justyan\u00f3w, o 2 w. na p\u0142n.-zach\u00f3d od Kopciowa. D\u0142ugie do 3 w. w kierunku od zach. ku wschodowi, brzegi ma bezle\u015bne, wzg\u00f3rzyste \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Powie\u015bniki i ma do 60 mr. obszaru. Wody jego odprowadza ma\u0142a rzeczka [Gniada al. <\/span>Zopsia<\/a>] do Ha\u0144czy Bia\u0142ej<\/a>. Por. Dumbel<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gniadkowo,<\/b> niem. Gnaedtken<\/i>, Knaedtken<\/i>, wie\u015b, pow. gierdawski, okolica zdawna ju\u017c zniemczona, st. p. Nordenburg.<\/p>\n

Gnidzin,<\/b> urocz, pow. sok\u00f3lski, gm. Kamionka, 10 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 45 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Gnie<\/b> (Klein-), folw. i stacya kolei toru\u0144sko-wystruckiej, 14 kil., od Gierdaw, 30 kil. od Wystrucia, nad rz. \u015awini\u0105, 1322 mk. ewang.; gorzelnia parowa, browar, fabryka sera; raz na rok jarmark na konie, drzewo z obszernych las\u00f3w i wyroby z niego, jak: \u0142y\u017cki drewniane, kopa\u0144ki itp. wywo\u017c\u0105 zt\u0105d do Wystrucia; stacya pocztowa i telegraficzna, omnibus do wsi Muldzie i poczta osobowa do Nordenborka.<\/p>\n

Gnieciuki,<\/b> w\u015b, paw. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Zab\u0142ud\u00f3w, 18 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 681 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Gniewie\u0144szczyzna,<\/b> Gniewi\u0144szczyzna<\/i>, wie\u015b i dobra, pow. sok\u00f3lski, gm. Kruhlany, 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki. Ze wsi\u0105 Korobczyce ma 338 dz. w\u0142o\u015bc.; dobra, z fol. Pop\u0142awy, maj\u0105 w cz\u0119\u015bci Songinych 276 dz., w cz\u0119\u015bci spadkobierc\u00f3w \u015arednickich 163 dz.<\/span><\/p>\n

Gniewy,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. Szaki. Liczy 7 dm., 53 mk., odl. 27 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

Gniezno,<\/b> Hniezno<\/i>, miasteczko w powiecie wo\u0142kowyskim, gub. grodzie\u0144skiej, przy drodze pocztowej z Wo\u0142kowyska do Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, o 9 i p\u00f3\u0142 wiorst od pierwszego, nad rzeczk\u0105 Ro\u015b. Miasteczko to wraz z maj\u0105tkiem Hniezno i folwarkami: Andrzejkowicze (obecnie w\u0142asno\u015b\u0107 d-ra medycyny W\u0142. Jelca), B\u0142\u0119kitna i Juryzdyka (obecnie \u201eZarzecze\u201c, przedmie\u015bcie Wo\u0142kowyska) nale\u017ca\u0142o do starosty M. R\u00f6mera, nast\u0119pnie do syna jego Jerzego, podpisuj\u0105cego si\u0119 Stefanem, a potem do syna tego ostatniego Franciszka, zmar\u0142ego bezpotomnie. Po \u015bmierci Franciszka przy ko\u0144cu XVIII wieku maj\u0119tno\u015b\u0107 ta spad\u0142a na jego krewnych po k\u0105dzieli. W roku 1812 miasteczko to uleg\u0142o zniszczeniu. Francuzi je spalili. Sp\u0142on\u0105\u0142 te\u017c i dach znajduj\u0105cego si\u0119 tu ko\u015bcio\u0142a s. Micha\u0142a. O czasie za\u0142o\u017cenia tej \u015bwi\u0105tyni w \u017cadnych kronikach si\u0119 nie wspomina. Style budowy staro\u017cytny, podobny do gotyckiego, z wie\u017c\u0105 wysmuk\u0142\u0105. Wed\u0142ug podania mieli j\u0105 za\u0142o\u017cy\u0107 poganie na jak\u0105\u015b \u015bwi\u0105tyni\u0119, ale to tylko podanie; wprawdzie za wielkim o\u0142tarzem i dotychczas si\u0119 znajduje kamie\u0144 z wydr\u0105\u017ceniem, u\u017cywany przez pogan do palenia ofiar. Aryanie podczas swojej tu bytno\u015bci bo\u017cnic\u0119 przerobili na ko\u015bci\u00f3\u0142 chrze\u015bcia\u0144ski. G. obecnie liczy przesz\u0142o 60 dm. i nale\u017cy do gminy Wilczuki. Grunta do\u015b\u0107 urodzajne, mieszka\u0144cy zamo\u017cni, prawie ka\u017cdy czyta po polsku. Zabudowania drewniane; opr\u00f3cz ko\u015bcio\u0142a i dw\u00f3ch do\u015b\u0107 obszernych jednopi\u0119trowych dom\u00f3w (w\u0142asno\u015b\u0107 Tarasowicza), w kt\u00f3rych przed kilku laty za\u0142o\u017cono koszary, a przedtem by\u0142a fabryka wyrob\u00f3w sukiennych pod firm\u0105 Pines i Zab\u0142udowski, przeniesiona do Wo\u0142kowyska. Maj\u0105tek Hniezno ze znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w nim gorzelni\u0105 nale\u017cy do K. Ta\u00adra\u00adso\u00adwi\u00adcza. A. Kw.<\/i><\/p>\n

Gniezno,<\/b> w\u015b i dobra nad rz. Gniezn\u0105, pow. wo\u0142kowyski, gm. Wilczuki (5 w.), 10 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b ma 324 dz. w\u0142o\u015bc. i 36 ko\u015bcielnej; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Tarabowicz\u00f3w (poprzednio Jelc\u00f3w), z fol.: Cholawicze, Moczulisko i B\u0142\u0119kitna maj\u0105 1800 dz. (554 lasu). Ko\u015bci\u00f3\u0142 katol., p. w. \u015bw. Micha\u0142a, fundowany w r. 1524 przez Szemiot\u00f3w, \u00f3wczesnych dziedzic\u00f3w.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gni\u0142a,<\/b> Hni\u0142a<\/i>, Zgni\u0142a<\/i>, rz., dop\u0142yw Narwi<\/a> z prawej strony, uchodzi poni\u017cej Turo\u015bli. Por. Hni\u0142a<\/i>. [Mo\u017ce Czaplinianka, w g\u00f3rnym biegu Niewodnica ?]<\/span><\/p>\n

Gni\u0142a,<\/b> 1.) w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Obr\u0119bniki, 13 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 772 dz. w\u0142o\u015bc. 2.) G.,<\/b> urocz. w dobrach Chomsk, pow. kobry\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Gni\u0142ka,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Trofim6wka, 31 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 350 dz.<\/span><\/p>\n

Gnoi\u0144skie,<\/b> w\u015b, pow. s\u0142onimski, gm. Rohotna, 40 w. od S\u0142onima, 141 dz. w\u0142o\u015bc., 4 dz. Gnoi\u0144skich. Na polach dwa kurhany.<\/span><\/p>\n

Gnojnica,<\/b> Hnojnica,<\/i> w\u015b, fol. i dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. G\u00f3rnica, 3 w. od Grodna. W\u015b ma 172 dz. w\u0142o\u015bc.; fol. nale\u017cy do Westberg\u00f3w, z fol. Piotr\u00f3wka ma 93 dz.; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Orzeszk\u00f3w, 244 dz. W\u015b nale\u017ca\u0142a do ekonomii grodzie\u0144skiej. Pod\u0142ug rewizyi z r. 1561 mia\u0142a 18 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego, z ka\u017cdej po 40 gr., czyni\u0142o 12 k\u00f3p.<\/span><\/p>\n

Gnojno,<\/b> (ob. t. II, 640 Gnojne<\/i>), w\u015b, pow. s\u0142onimski. gm. Byte\u0144, 33 w. od S\u0142onima, 55 dm., 555 mk., 1,092 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Gobiaty,<\/b> (ob. t. III, 85 Hobiaty<\/i>,mylnie w pow. sok\u00f3lskim), w\u015b i dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. Ho\u0142ynka, 63 w. od Grodna. W\u015b ma 162 dz. w\u0142o\u015bc.; dobra w cz\u0119\u015bci Adamowicz\u00f3w 281 dz., w cz\u0119\u015bci Podhajskich 52 dz. 2.) G.,<\/b> folw., pow. wo\u0142kowyski, gm. Juszkowy Gr\u00f3d, w\u0142asno\u015b\u0107 Szcz\u0119snowicz\u00f3w, 96 dz.<\/span><\/p>\n

Gocewicze,<\/b> w\u015b i chutor, pow. wo\u0142kowyski, gm. Wilczuki, 18 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b ma 61 dz. w\u0142o\u015bc. i 112 dz Szaci\u0142owskich; chutor 23 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Godlewszczyzna,<\/b> pow. kobry\u0144ski, ob. B\u0142oto Brzozowe<\/i>.<\/span><\/p>\n

Goduny,<\/b> al. Hoduny<\/i>, w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Sobolany, 36 w. od Grodna, 880 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Godyszewo,<\/b> al. Hodyszewo\u2014Miko\u0142ajowo<\/i>, powiat bielski gub. grodzie\u0144skiej, ob. Miko\u0142ajowo G.<\/i> W\u015b nale\u017ca\u0142a do w\u00f3jtowstwa hodyszewskiego we w\u0142o\u015bci dworu bra\u0144skiego. Pod\u0142ug pomiaru w\u0142\u00f3cznego r. 1560 i 1563 by\u0142o we wsi 34 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego, z czego 2 w\u0142\u00f3ki na cerkiew rusk\u0105 od p\u0142aty wolne, z pozosta\u0142ych 32 w\u0142\u00f3k czynszu po 12 gr., osady 30 gr., za 2 beczki owsa 10 gr., za odw\u00f3z 10 gr., za beczk\u0119 \u017cyta 10 gr., za w\u00f3z siana z odwozem 5 gr., za g\u0119si, kury, jajca 3\u00bd gr., za. stacy\u0119 2\u00bd gr., za t\u0142oki 12 gr., na niewody 2 gr., czyni z ka\u017cdej w\u0142\u00f3ki na osadzie po 97 gr. razem 51 k\u00f3p 44 gr. Do w\u00f3jtowstwa nale\u017ca\u0142y wsi: G., Ja\u015bki i Potoki. W ca\u0142em w\u00f3jtowstwie 74 w\u0142\u00f3ki. z tego 12 wolnych: 1 na w\u00f3jta, 2 na cie\u015bl\u0119, 2 na rybo\u0142ow\u00f3w, 2 na bednarzy, 1 piwowarska, 1 s\u0142odownicka, 1 kolejnicka i 2 na cerkiew. Og\u00f3lny doch\u00f3d z w\u00f3jtowstwa czyni\u0142 99 k\u00f3p 2 gr.<\/span><\/p>\n

Gola,<\/b> Hola<\/i>, w\u015b, pow. brzeski gub. grodz., gm. Po\u0142owce, 48 w. od Brze\u015bcia, 799 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Golonki,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. nad rzk\u0105 Czarn\u0105, powiat bielski gub. grodz., gm. Aleksin, w dawnej ziemi bielskiej, 27 w. od Bielska, 421 dz. w\u0142o\u015bc. Ludno\u015b\u0107 wsi polska. Pod wsi\u0105 znajduje si\u0119 kamie\u0144 sto\u017ckowy, z wyryt\u0105 na nim g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 krzy\u017ca. Pod\u0142ug podania, kamie\u0144 ten po\u0142o\u017cony jest na grobie olbrzyma. W\u015b nale\u017ca\u0142a do w\u00f3jtowstwa oleksi\u0144skiego we w\u0142o\u015bci dworu bra\u0144skiego. Pod\u0142ug pomiaru w\u0142\u00f3cznego z r. 1560 by\u0142o 23 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego, z tego 2 w\u0142\u00f3ki na miernika w\u0142o\u015bci, 2\u00bd w\u0142\u00f3ki jeszcze nieprzyj\u0119tych, z pozosta\u0142ych 18\u00bd na osadzie, p\u0142aci\u0107 maj\u0105 z w\u0142\u00f3ki: czynszu po 12 gr., osady 30 gr., za 2 beczki owsa 10 gr., za odw\u00f3z 10 gr., za w\u00f3z siana z odwozem 5 gr., za g\u0119si kury, jajca 3\u00bd gr., za stacy\u0119 2\u00bd gr., za t\u0142oki 12 gr., za niewody 2 gr., czyni z w\u0142\u00f3ki 91 gr., wog\u00f3le 29 k\u00f3p 54 gr. 5 den.<\/span><\/p>\n

Gnottau<\/b> (niem.), dobra, pow. wystrucki, st. p. Norkitten.<\/p>\n

Gobiniszki,<\/b> w\u015b i kol., pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Liczy 14 dm., 41 mk., odl. 26 w. od Maryampola, od Koz\u0142owej Rudy w. 7, od rzeki Niemna w. 35. Rod. kol. wynosi mr. 97.<\/p>\n

Gobiszki,<\/b> os., pow. wy\u0142kowyski, gm. Gi\u017ce, par. Wy\u0142kowyszki, 1 dom, 10 mk.<\/p>\n

Godlewo<\/b> 1.), okolica szlach. w pow. os\u00adtro\u00adw\u00adskim, w obr\u0119bie kt\u00f3rej istniej\u0105 nast\u0119puj\u0105ce wsie: Ba\u00adcz\u00adki, Ce\u00adch\u00adny, Go\u00adrze\u00adje\u00adwo, Gu\u00addo\u00adsze v. Gu\u00adro\u00adsze, \u0141u\u00adby, Mier\u00adni\u00adki, Mi\u00adle\u00adwek, Ol\u00adsze\u00adwo, Pi\u0105\u00adta\u00adki, Ple\u00adwy, War\u00adsze, Wielkie. Z tych G. B<\/span>a\u00adcz\u00adki v. B<\/span>a\u00ad\u0107\u00adki, w\u015b szlach., gm. Ka\u00admie\u0144\u00adczyk Wielki, par. Czy\u017cewo. W 1827 r. liczy\u0142a 12 dm., 35 mk., obecnie ma 15 dm. i 110 mk. G. P<\/span>i\u0119taki, w\u015b szlach. i G. D<\/span>ziudzie, folw., gm. Dmo\u00adchy-G<\/span>lin\u00adki, par. Czy\u00ad\u017ce\u00adwo. W 1827 r. mia\u0142y G. P<\/span>i\u0119\u00adta\u00adki 12 dm., 83 mk. G.-C<\/span>e\u00adch\u00adny: w 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 64 mk., obecnie jest 6 dm., 55 mk. G.-G<\/span>o\u00adrze\u00adje\u00adwo: w 1827 r. by\u0142o tu 1.4 dm., 94 mk., obecnie jest 11 dm., 87 mk. G.-G<\/span>u\u00addo\u00adsze v. G<\/span>u\u00adro\u00adsze: W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm., 93 mk., obecnie jest 13 dm., 101 mk. G.-\u0141<\/span>u\u00adby: w 1827 r. by\u0142o tu 60 dm., 130 mk., obecnie jest 25 dm., 174 mk. G.-M<\/span>ierniki: w 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 130 mk., obecnie jest 22 dm., 121 mk. G.-M<\/span>ilewek: w 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 95 mk:., obecnie jest 17 dm., 127 rok. G.-O<\/span>lszewo. G.-P<\/span>lewy, pow. os\u00adtro\u00adw\u00adski, gm. Szul\u00adbo\u00adrze K<\/span>oty, par. Zu\u00adzel. G.-C<\/span>e\u00adch\u00adny, G. G<\/span>o\u00adrze\u00adje\u00adwo i G.-O<\/span>l\u00adsze\u00adwo, nale\u017c\u0105 do par. An\u00addrze\u00adje\u00adwo. Folw. G. Dziu\u00addzie z nomenklaturami Siem\u00adnica, Gi\u017ce, \u0141u\u00adka\u00adsze, Siem\u00adni\u00adce-Pier\u00adce i wsi Za\u00adr\u0119\u00adby Bo\u00adl\u0119\u00addy, pod\u0142ug opisu z r. 1868 ma rozleg\u0142o\u015bci mr. 275, grunta orne i ogrody mr. 231. \u0142\u0105k mr. 32, nieu\u017cytki i place mr. 25. Wie\u015b Za\u00adr\u0119\u00adby Bo\u00adlen\u00addy osad 4. gruntu mr. 48. Folw. G. Wielkie lit. W. z wsi\u0105 G. Wielkie i Szul\u00adbo\u00adrze Ko\u00adty pod\u0142ug opisu z r. 1866, rozl. ma mr. 364. Wie\u015b God\u00adle\u00adwo Wielkie osad 6, i Szul\u00adbo\u00adrze Koty osad 2, gruntu mr. 75. 2.) G.,<\/b> wie\u015b szlach., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bie\u0142aszewo, par. W\u0105sosz. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 64 mk. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Preda, par. Godlewo, przy trakcie Kowno-Maryampol, o 3 w. od st. dr. \u017cel. Rynkuny. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i par. erygowa\u0142 1803 r. J\u00f3zef Godlewski, dziedzic Fredy; ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany, w granicach wsi Janucice za\u0142o\u017cony. Filia w Wejwerach. Par. G. dawniej dek. sapie\u017cyskiego liczy dusz 1062. Jest te\u017c w Godlewie par. ewang. augs., zawi\u0105zana 1818, liczy dusz 1921. Ma filia\u0142: Preny. R. 1827 G. mia\u0142o 12 dm., 160 mk., obecnie 94 dm., 1125 mk.<\/p>\n

Goduniszki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gmina Jan\u00f3w, par. Ludwin\u00f3w. Liczy 10 dm., 24 mieszk.<\/p>\n

Goeritten<\/b> (niem.), w\u015b i dobra rz\u0105d., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Goerlitz<\/b> (niem.), 1.) dzi\u015b Schneiderswalde<\/i> przezwane, ob. Gier\u0142o\u017c<\/i>. 2.) G.,<\/b> dobra i le\u015bnictwo, pow. rastemborski, st. p. Rastembork.<\/p>\n

Goerschenwalde<\/b> (niem.), os. le\u015bna, pow. wystrucki, st. p. Gross-Bubainen.<\/p>\n

Gogi,<\/b> w\u015b nad Niemnem, pow. maryampolski, gm. Poniemo\u0144-Po\u017caj\u015bcie, par. Pokojnie. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm. i 131 mk., obecnie liczy 17 dm., 203 mk. Odl. 56 w. od Maryampola. Pod G. znajduj\u0105 si\u0119 s\u0142ynne \u201eprogi\u201c Niemnowe.<\/p>\n

Goj\u017cany,<\/b> wie\u015b i kol., pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Sapie\u017cyszki. W 1827 r. by\u0142o tu 24 dm., 225 mk., obecnie liczy 60 dm., 487 mk., odl. od Maryampola 57 w. Kol. G. powsta\u0142a z uw\u0142aszczonych osad we wsi G., od Kowna w. 10, od Aleksoty w. 9, od Niemna w. 2. Rozl. wynosi mr<\/span>. 256, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 103, \u0142\u0105k mr<\/span>. 54, pastw. mr<\/span>. 66, zaro\u015bli mr<\/span>. 30, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 4; budyn. mur. 1, drewn. 7. Br Ch.<\/i><\/p>\n

Golanka,<\/b> w\u015b kurpiowska, pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Nasiadki, par. Kadzid\u0142o, przy obr\u0119bie le\u015bnym Grale, w odleg\u0142o\u015bci 5 wiorst od zarz\u0105du gminnego, znajduj\u0105cego si\u0119 w Tatarach. August III przywilejem z 1752 r., og\u00f3lnym dla w\u0142o\u015bci puszczy myszynieckiej, uwalnia w\u0142o\u015bcian od prestacyi w naturze i oznacza czynsz roczny na 581 z\u0142, 12 gr. Zapis\u00f3w Ma\u0142achowskiego wie\u015b nie posiada. W 1765 r. znajduje tu si\u0119 17 gospodarzy p\u0142ac\u0105cych, opr\u00f3cz powy\u017cszego czynszu, po 7 z\u0142p. rocznie podatku propinacyjnego z osady rolnej; podatek ten zniesiony w 1799 z powodu za\u0142o\u017cenia we wsi karczmy ekonomicznej. W 1799 czynsz gruntowy podniesiono na 615 z\u0142p. 12 gr. W 1820 by\u0142o tu 34 gospod. rolnych i 7 cha\u0142upnik\u00f3w. Gospodarze p\u0142acili do kasy ekonomicznej 615 z\u0142p. 12 gr. czynszu i 29 z\u0142. 14 gr. dziesi\u0119ciny, kt\u00f3r\u0105 do 1799 uiszczali do seminaryum w Pu\u0142tusku. Znajdowa\u0142a tu si\u0119 karczma, czyni\u0105ca 500 z\u0142p. i browar \u2014 w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna Krzy\u017canowskiego, naddzier\u017cawcy ekonomii Dylewo. Cha\u0142upnicy zamiast robocizny p\u0142acili 37 z\u0142p.; gruntu za\u015b wie\u015b posiada\u0142a 68 zagon., na kt\u00f3rych wysiewano po 68 korcy jarzyny i oziminy. W 1827 r. 46 dm., 218 mk. Obecnie (1878 r. pod\u0142ug wykaz\u00f3w rz\u0105du gubern.) 50 dm., 219 m\u0119\u017c., 199 kat., 1690 mr., w tej liczbie 200 ornego. Szko\u0142a elementarna. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Golba,<\/b> rzeczka w Prusiech wschodnich, wyp\u0142ywa w kilku strumieniach z powiatu darkiejmskiego, przechodzi wkr\u00f3tce do pow. wystruckiego. kierunek ma p\u00f3\u0142nocno-zachodni, mi\u0119dzy m. Wystruci\u0105 a I\u0142aw\u0105 (Wehlau) \u0142\u0105czy si\u0119 z rz. Preglem<\/a> w pobli\u017cu wioski Narkity. O tej strudze donosi Henneberger, znany geograf niemiecki z XVI wieku, \u017ce \u201eczczon\u0105 by\u0142a jako \u015bwi\u0119ta od poga\u0144skich prusak\u00f3w, kt\u00f3rzy wody jej na r\u00f3\u017cne choroby u\u017cywali.\u201c Tak te\u017c i oczy sobie myli niekt\u00f3rzy, ale snad\u017a P. B\u00f3g chcia\u0142 ich zabobon ukara\u0107, bo wszyscy jedno oko utracili i byli \u015blepi. Nawet jeszcze za swoich czas\u00f3w pami\u0119ta\u0142 Henneberger, jak sam pisze, niekt\u00f3re takie osoby na jedno oko \u015blepe, kt\u00f3rzy za ten zabobon zostali ukarani. Ob. Adlerholz \u201eDas gepriesene Preussen\u201c, 47. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Goldap<\/b> (niem.), ob. Go\u0142dap\u2019<\/a><\/i>.<\/p>\n

Goldappgar-See<\/b> (niem.), jezioro na Mazurach pruskich, ob. Go\u0142dopiwa<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Goldenau<\/b> (niem.), pow. \u0142ecki, ob. <\/i>Kopijki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Golubie,<\/b> niem. Gollubien<\/i> 1.), w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. kar\u00adtus\u00adki, na w\u0105skim przesmyku mi\u0119dzy dwoma wielkiemi jeziorami, nad ma\u0142\u0105 strug\u0105 jeziora te \u0142\u0105cz\u0105c\u0105, kt\u00f3ra tu m\u0142yn wiejski p\u0119dzi. Obejmuje folw. 1, wolne so\u0142ectwo 1, w\u0142ok posiad\u0142o\u015bci 17, ogrodn. 2, obszaru ziemi mr. 4446, w czem si\u0119 liczy wody mr. 528; katol. 236, ewang. 105, dom. Mieszk. 33. Szko\u0142a w miejscu, parafia St\u0119\u017cyca, poczta Szembark. \u2014 Z historyi tyle wiadomo o tej wiosce. G. jest jedn\u0105 z najstarszych osad Pomorza. R. 1260 ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski Sambor II zapisa\u0142 j\u0105 na w\u0142asno\u015b\u0107 opatowi Konradowi z Doberanu, kt\u00f3ry wtedy klasztor oo. cysters\u00f3w fundowa\u0142 w Pogutkach, wkr\u00f3tce przeniesiony do Peplina. O przywilejach i wolno\u015bciach nadanych czytamy w dokumencie: \u201ecum decima frugum et nutrimentis animalium, absque mansorum numero (nie by\u0142a przemierzona) cum omni libertate et ab omni jure secularis potestatis exemptam id est advocatorum et judicum, ab extructione urbium et pontium, aggerum, ab extorsione vectigalium et theloneorum et ab expeditione qualibet liberam nisi in terre defensione ac terra ab extranes dominio impetita et hoc per triduum si tamen in terra comparuerint inimici.\u201c Nast\u0119pnie, nie wiedzie\u0107 ju\u017c kiedy i jak, G. przesz\u0142o w posiadanio prywatne; zapewne \u017ce jako zbyt odleg\u0142\u0105, wie\u015b t\u0119 cystersi sprzedali. R. 1398 bracia Staschke i Pawe\u0142 von Zeleslaw wydali m\u0142yn sw\u00f3j wraz z gruntem i \u0142\u0105k\u0105 prawem che\u0142mi\u0144skiem jakiemu\u015b Dobrigastowi i jego potomkom wiecznemi czasy. R. 1432 Hans Meyssner i Dytoryk von Selslow odprzedali G. oo. kartuzyanom w Kartuzach; \u00f3wczesny mistrz w. krzy\u017cacki Pawe\u0142 von Russdorf potwierdzi\u0142 to kupno ale wielce niech\u0119tnie; pomi\u0119dzy granicami nazwany jest las i b\u0142oto \u201ePiewiczno i Boyanowakoppa\u201c. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142ecki, nad jeziorom golubskiem, niedaleko granicy pow. margrabowskiego, blisko traktu bitego do Margrabowy i do E\u0142ka. R. 1440 Oswald Holzapfel w\u00f3jt \u0142ecki wyda\u0142 tu 15 w\u0142\u00f3k na w\u0142asno\u015b\u0107 prawem magdeburskiem, posiadacza zobowi\u0105za\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 krzy\u017cakom w wojnie zbrojno na koniu. Ludno\u015b\u0107 mazurska lutersko-polska. 3.) G.,<\/b> niem. Gollubien<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski. Ludno\u015b\u0107 polska, ewangelicka. [Dzi\u015b Golubie W\u0119\u017cewskie<\/i>.]<\/span> 4.) G.,<\/b> niem. Gross-Gollubien<\/i>, w\u015b, pow. olecki, w cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnej, przy granicy pow. go\u0142dapskiego. [Dzi\u015b Golubki<\/i>.]<\/span> K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Golubka,<\/b> niem. Golupken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, przy trakcie bitym \u0142ecko-margrabowskim, ludno\u015b\u0107 polska ewangielicka. [To samo co Golubie (2.), dzi\u015b Golubie<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Golubki,<\/b> niem. Klein-Gollubien<\/i>, w\u015b, pow. olecki, przy trakcie bitym go\u0142dapsko-margrabowskim, oko\u0142o 1 mil\u0119 od Margrabowy. Ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Go\u0142a.<\/b> To zako\u0144czenie wielu nazw miejscowo\u015bci \u017cmujdzkich, np. Betygo\u0142a, Ejrago\u0142a itd., zt\u0105d pochodzi, \u017ce po litewsku ga\u0142a<\/i> jest terminem geograficznym i znaczy okolic\u0119. Lud te\u017c nazwy powy\u017csze wymawia: Betyga\u0142a, Ejraga\u0142a itd.<\/p>\n

<\/a>Go\u0142\u0105b<\/b> i Go\u0142\u0105bski powiat, ob. <\/i>Go\u0142dap<\/a><\/i>, Go\u0142un<\/i>.<\/p>\n

Go\u0142dap,<\/b> mylnie Go\u0142\u0105b<\/i>, niem. Goldapp<\/i>, Golau<\/i>, miasto powiatowe, w Prusach. wschodnich, pod 54\u00b018′ sz. i 39\u00b058 d\u0142., na polskich Mazurach, pow. go\u0142dapski; imi\u0119 wzi\u0119\u0142o od rz. Go\u0142dapki, kt\u00f3ra tu przechodzi, 2 i p\u00f3\u0142 mil od granicy polskiej, 7 od Wystruci, 4 od G\u0105bina, 19 od Kr\u00f3lewca. Miasto regularnie i do\u015b\u0107 porz\u0105dnie zabudowane w szerokich rozmiarach; wielki jest mianowicie rynek tutejszy. Ludno\u015b\u0107 prawie tylko luterska, w cz\u0119\u015bci m\u00f3wi te\u017c po polsku (mazursku); r. 1864 liczono mieszk. 4600, obecnie oko\u0142o 6000. Ma 2 ko\u015bcio\u0142y, w\u0142adze powiatowe, magistrat, s\u0105d obwodowy, poczt\u0119, stacy\u0105 telegraficzn\u0105, stacy\u0105 kolei \u017cel., szko\u0142y miejskie i t. d. Komunikacya dosy\u0107 o\u017cywiona: drogi bite w 5-ciu kierunkach rozchodz\u0105 si\u0119, do G\u0105bina, Margrabowy, Przero\u015bla, do Darkiejm i do Grabowa; kolej \u017cel. wystrucko-\u0142ecka przechodzi od r. 1879. Targi 10 razy si\u0119 odbywaj\u0105, na konie, byd\u0142o i kramne. Okolica ma\u0142o \u017cyzna, mnogiemi kamieniami wapiennemi pokryta. Nieco za miastem na po\u0142udnie wznosi si\u0119 g\u00f3ra go\u0142dapska (ob.), 868 st\u00f3p wysoka, z kt\u00f3rej daleki do 12 mil si\u0119gaj\u0105cy pi\u0119kny jest widok. G. le\u017cy na pograniczu mazurskiej ziemi, poza kt\u00f3r\u0105 na p\u00f3\u0142noc mieszkaj\u0105 L<\/span>itwini, z N<\/span>iemcami pomi\u0119szani. O pierwszym pocz\u0105tku nic nie wiemy. W XVI wieku by\u0142a to do\u015b\u0107 znaczna osada, w kt\u00f3rej targi si\u0119 odbywa\u0142y; czynszu i targowego p\u0142acono zt\u0105d tal. 194. R. 1565 ksi\u0105\u017ce Albrecht \u017cyczy\u0142 sobie, aby w tej okolicy w ziemi wystruckiej poza wsi\u0105 Rominty miasto za\u0142o\u017cono. Wybrana zosta\u0142a ku temu wie\u015b Go\u0142dap. R. 1566 Bronisz Rostek z ry\u0144skiego kupi\u0142 tu so\u0142ectwo miejskie o 10-ciu w\u0142\u00f3kach, za kt\u00f3re zap\u0142aci\u0142 1000 marek; przywilej na nie otrzyma\u0142 roku 1568. Przywilej za\u015b na miasto zosta\u0142 wygotowany dopiero za ksi\u0119cia Albrechta Fryderyka r. 1570 dnia 14 maja. Miasto nowe w ten spos\u00f3b bardzo zaraz wzros\u0142o, \u017ce przy\u0142\u0105czono do niego kilka wiosek w pobli\u017cu b\u0119d\u0105cych, jako np. Pary\u0144sk (Parinsken) i inne nieznane. Obszaru ziemi liczy\u0142o wtedy w\u0142\u00f3k 154 i p\u00f3\u0142; bardzo szeroko by\u0142o od pocz\u0105tku zabudowane, obszar zabudowa\u0144 nowego miasteczka wynosi\u0142 7 i p\u00f3\u0142 w\u0142\u00f3ki. Razem z przywilejem tak\u017ce i nowy wilkierz nadany zosta\u0142 miastu. Zachowana kronika miejska do\u015b\u0107 dok\u0142adne zawiera wiadomo\u015bci o czasach dawniejszych. Wyjmuje si\u0119 tu co wa\u017cniejszego, najprz\u00f3d o wojnach i o przechodach wojska r\u00f3\u017cnego. R. 1656 d. 1 stycznia przyby\u0142 tu ksi\u0105\u017c\u0119 Wi\u015bniowiecki na czele wojska kwarcianego, z kt\u00f3rem pozosta\u0142 przez 5 tygodni. R. 1657 po odniesionem pod wsi\u0105 Prostki zwyci\u0119stwie nad S<\/span>zwedami, hordy T<\/span>atar\u00f3w, od\u0142\u0105czywszy si\u0119 od wojska polskiego, napad\u0142y miasto d. 12 lutego, domy w perzyn\u0119 obr\u00f3ci\u0142y, m\u0142odych zabra\u0142y w niewol\u0119, starc\u00f3w pomordowa\u0142y. R. 1735 w maju przechodzi\u0142y oddzia\u0142y wojska polskiego pod Gurowskim i Massalskim, potem Rossyanie pod Bironem. R. 1757 d. 6 sierpnia 20000 Rossyan stan\u0119\u0142o tu pod wodz\u0105 gen. Sibilskiego i Liewena z Grodna, roztoczyli ob\u00f3z pod miastem. Nie wiedzie\u0107 z jakiej przyczyny zosta\u0142o wtedy miasto spl\u0105drowane; czego zabra\u0107 nie mogli, spalili \u017co\u0142nierze na rynku. Dnia 11, odebrawszy od mieszczan przysi\u0119g\u0119 wierno\u015bci dla cesarzowej El\u017cbiety, dalej poci\u0105gn\u0119li. R. 1806 dnia 21 kwietnia iziumscy husarze t\u0119dy przechodzili. R. 1807 by\u0142o wojska coraz wi\u0119cej: najprz\u00f3d pruskie przyby\u0142o i husarya iziumska pod Dorochowem, w miesi\u0105cu styczniu. Dnia 13 czer. przeje\u017cd\u017ca\u0142a ksi\u0119\u017cniczka Solms-Braunfels, siostra kr\u00f3lowej, do Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku. Dnia 25 czerwca przyci\u0105gn\u0119\u0142o wojsko polskie pod D\u0105browskim, zostali tu a\u017c do 23 lipca; od 21 do 27 lipca przechodzi\u0142y oddzia\u0142y wojska francuskiego i polskiego pod genera\u0142em Mortier i Lasalle. R. 1812 z pocz\u0105tkiem czerwca przechodzi\u0142y wojska pruskie do Rossyi; po nich genera\u0142 francuski Vassieu zosta\u0142 tu 6 dni; dnia 16 czerwca przyby\u0142 marsza\u0142ek Ney z 15000 F<\/span>rancuz\u00f3w; mi\u0119dzy innymi liczono 13 genera\u0142\u00f3w, 800 oficer\u00f3w; by\u0142 tak\u017ce ksi\u0105\u017ce nast\u0119pca tronu i ksi\u0105\u017c\u0119 Adam wirtemberski. Dnia 15 grudnia pobici F<\/span>rancuzi pocz\u0119li si\u0119 t\u0119dy cofa\u0107 do domu. O cz\u0119stych po\u017carach i o powietrzu morowem pisze kronika. R. 1625 jak w ca\u0142ej okolicy tak i w mie\u015bcie grasowa\u0142o powietrze. Tak\u017ce r. 1659, 1661, 1662 powietrze si\u0119 sro\u017cy\u0142o. R. 1660 po\u017car zniszczy\u0142 30 dom\u00f3w, r. 1662 piorun uderzy\u0142 przez co wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 si\u0119 spali\u0142a, r. 1676 zgorza\u0142o 55 dom\u00f3w. R. 1694 ca\u0142e miasto si\u0119 spali\u0142o z wyj\u0105tkiem ko\u015bcio\u0142a i 5-ciu dom\u00f3w. R. 1709 i 1710 m\u00f3r zara\u017aliwy miasto bez ma\u0142a wyludni\u0142; zbudowano wtedy osobny dom za miastem dla zapowietrzonych przed wystruck\u0105 bram\u0105, gdzie potem r. 1796 prochowni\u0119 postawiono. Z innych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w podnosimy. R. 1601 pierwszy kapelan zosta\u0142 tu ustanowiony, bo a\u017c dot\u0105d pastor z Wystruci zarz\u0105dza\u0142 tutejszym ko\u015bcio\u0142em. R. 1732 sprowadzi\u0142o si\u0119 tu N<\/span>iemc\u00f3w a\u017c z Salcburga 117. Pocz\u0105wszy od r. 1740 oo. jezuici ze \u015awi\u0119tej Lipki przybywali tu co roku 2 razy odprawia\u0107 nabo\u017ce\u0144stwo dla katolik\u00f3w, kt\u00f3rych liczb\u0119 znacznie powi\u0119kszy\u0142y sprowadzone tu pu\u0142ki bo\u015bniackie; roku 1773 znajdowa\u0142o si\u0119 w mie\u015bcie 10 szwadron\u00f3w B<\/span>o\u015bniak\u00f3w; kiedy tu przyszli, byli wyznania mahometa\u0144skiego, ale si\u0119 potem prawie bez wyj\u0105tku na katolick\u0105 wiar\u0119 nawracali; tylko niekt\u00f3rzy pozostali przy mahometanizmie. R. 1743 pisze H\u00fcbner w swej geografii, \u017ce nabo\u017ce\u0144stwo luterskie odprawia si\u0119 tu w niemieckim, polskim i litewskim j\u0119zyku. R. 1831 spali\u0142 si\u0119 dom pastora polskiego, z czego wynika, \u017ce nabo\u017ce\u0144stwo i wtedy po polsku si\u0119 odprawia\u0142o. R. 1778 pobudowano tu ko\u015bci\u00f3\u0142 drugi tz. wojskowy (Garnisonkirche), w kt\u00f3rym tak\u017ce i reformowani odprawiali swoje nabo\u017ce\u0144stwo; ma tu sw\u00f3j pomnik genera\u0142 Lossow \u2020 1783. Roku 1818 dnia 29 wrze\u015bnia odbywa\u0142 si\u0119 tu syn\u00f3d luterski tz. dyecezyi go\u0142dapskiej (Goldapper Di\u00f6cese); tego\u017c roku i nowy powiat go\u0142dapski utworzony zosta\u0142, a miasto tutejsze za stolic\u0119 jego obrane. R. 1824 w Zielone \u015awi\u0105tki zaprowadzono tu tz. uni\u0105 urz\u0119dow\u0105 pomi\u0119dzy luteranami i reformowanymi. R. 1856 budowano przy Go\u0142dapi nowy trakt bity wystrucko-\u0142ecki. Jeszcze o poczcie z przesz\u0142ego wieku jest wiadomo\u015b\u0107. Utrzymywano tu dwie poczty konne (reitende Post), litewsk\u0105 i polsk\u0105. Litewska wychodzi\u0142a o 8-ej rano we wtorek i pi\u0105tek do G\u0105bina, Wystruci, Kr\u00f3lewca, Tyl\u017cy itd., wraca\u0142a w \u015brod\u0119 i sobot\u0119 o po\u0142udniu. Polska poczta wychodzi\u0142a o 1-szej godzinie po po\u0142udniu w \u015brod\u0119 i sobot\u0119 do Margrabowy, Lecu, E\u0142ku, Ja\u0144sborka itd., wraca\u0142a w niedziel\u0119 i czwartek o 5-ej po po\u0142udniu. Ob. Dr. T\u00f6ppen, Geschichte Maaurens; Schr\u00f6der, Chronik der Stadt Goldapp w Preuss. Provinz. Blaetter 7-my tom r. 1832.<\/p>\n

<\/a>Powiat go\u0142dapski<\/i> le\u017cy mi\u0119dzy 39\u00b046′ i 40\u00b027′ wschod. d\u0142ug. a 54\u00b06′ i 54\u00b031′ p\u00f3\u0142n. szeroko\u015bci, obszaru zajmuje 17.8 kw. mil. Graniczy na wsch\u00f3d z pow. sto\u0142upia\u0144skim i Kr\u00f3lestwem Polskiem, na po\u0142udnie z pow. margrabowskim, na zach\u00f3d z w\u0119goborskim i darkiejmskim, a na p\u00f3\u0142noc z g\u0105bi\u0144skim i sto\u0142upia\u0144skim. Najwi\u0119ksza rozci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 wynosi d\u0142ugo\u015bci mil 7, szeroko\u015bci 4 do 5 mil. Cz\u0119\u015b\u0107 na p\u00f3\u0142noc od m. Go\u0142dapi po\u0142o\u017cona zalicza si\u0119 do pruskiej Litwy, po\u0142udniowa do Mazur pruskich. Klimat jak w ca\u0142ych niemal Prusach wschodnich zimny, gor\u0105ca piek\u0105cego latem prawie tu niema. Najwi\u0119cej las\u00f3w znajduje si\u0119 w cz\u0119\u015bci po\u0142udniowej i wschodniej; poniewa\u017c nieco ni\u017cej s\u0105 po\u0142o\u017cone, ani\u017celi reszta powiatu, dlatego zimnych i szkodz\u0105cych wichr\u00f3w nie powstrzymuj\u0105. W g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci powiatu ma\u0142o si\u0119 znajduje lasu. \u017bniwa na g\u00f3rze pod wsi\u0105 G\u00f3rnem i Dubiennikiem o 14 dni p\u00f3\u017aniej si\u0119 odbywaj\u0105. Przymrozki na wiosn\u0119 tak d\u0142ugo trwaj\u0105, \u017ce cz\u0119sto li\u015bcie kartoflane pomarzn\u0105. Ozimina te\u017c mniej si\u0119 udaje. Zimy s\u0105 d\u0142ugie, \u015bniegu wiele spada. Przez dzie\u0144 nieraz po kilkakro\u0107 zmienia si\u0119 temperatura. Dni ciche bez wichru s\u0105 rzadkie. Jarzyny nie mo\u017cna zasiewa\u0107 przed majem. Zato ozimin\u0119 siej\u0105 wcze\u015bnie podczas \u017cniw w sierpniu do po\u0142owy wrze\u015bnia, przez co gospodarstwo bardzo jest utrudnione. P\u00f3\u0142nocna cz\u0119\u015b\u0107 powiatu ma lepsz\u0105 gleb\u0119, gliniast\u0105, \u0142\u0105ki \u017cyzniejsze. Wzg\u00f3rza za\u015b s\u0105 piaszczyste, wiele torfowisk i bagien. Cz\u0119sto natrafiaj\u0105 si\u0119 pola kamieniem wapiennym jakby zasiane, kt\u00f3re dlatego zbo\u017ca nie rodz\u0105. W takich okolicach biedny mazur zbiera kamienie i o porze zimowej w liche swe konie nieraz kilka tygodni wiezie na sprzeda\u017c to jedyne \u017cniwo swoje do Kr\u00f3lewca. Do\u015b\u0107 wysokie wzg\u00f3rza ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 opodal Go\u0142dapi rozdzielaj\u0105 wody, po jednej stronie p\u0142yn\u0105ce zt\u0105d na po\u0142udnie do Pisy, Narwi i Wis\u0142y, z drugiej strony na p\u00f3\u0142noc do Jarki, Go\u0142dapi, Rominty, W\u0119gorapi, Pisy, Wystruci i Pregla. Wa\u017cniejsze rzeki w pow. s\u0105: 1) Jarka<\/a> z pod wsi Daniele do jez. go\u0142dapskiego, 2) Go\u0142dap<\/a> jako dalszy ci\u0105g Jarki p\u0142ynie do W\u0119gorapi<\/a>, 3) Rominta z jez. \u0141oje [To Bludzia.]<\/span> przybiera z nasawskiego (?) lasu strug\u0119 Bli\u0144d\u0119 [W\u0142a\u015bciwa Rominta czyli B\u0142\u0119dzianka.]<\/span>, wp\u0142ywa pod G\u0105binem do Pisy. Jeziora znaczniejsze: 1) Wisztyniec<\/a> z brzegiem zachodnim, wschodni nale\u017cy do Polski, 2) Czarne, 3) Gawajty, 4) Gulbeniszki, 5) go\u0142dapskie, 6) linowskie, 7) dobowskie i w. i. Gospodarstwa prawie w zupe\u0142no\u015bci ju\u017c poprawne, na wi\u0119kszych robi\u0105 p\u00f3l zazwyczaj 6 do 8, na ma\u0142ych 4 do 5. Opr\u00f3cz do \u017cniwienia i m\u0142\u00f3cenia ma\u0142o jeszcze u\u017cywaj\u0105 rolniczych machin. Hoduj\u0105 pszenic\u0119, \u017cyto, jark\u0119, j\u0119czmie\u0144, groch, bukwit\u0119, kartofle. Najlepszy sprz\u0119t zaledwie starczy nad potrzeb\u0119; w latach mniej urodzajnych wiele zbo\u017ca dowo\u017c\u0105, g\u0142\u00f3wnie z Polski. Drzewa owocowe dla zbyt zimnego klimatu nie udaj\u0105 si\u0119; zwykle po 8 do 10 latach marniej\u0105. Bujne \u0142\u0105ki znajduj\u0105 si\u0119 nad rz. Romint\u0105, Bli\u0144d\u0105, Go\u0142dapi\u0105, Jark\u0105 (2 ostatnie strugi cz\u0119sto wylewaj\u0105 i siano niszcz\u0105), w borach warznie\u0144skich (Warnen), skalskich i nasawskich. Osuszone niedawno jez. Gawajty zamieniono teraz na \u0142\u0105ki 120 mor. rozl. Zamy\u015blaj\u0105 tak\u017ce jez. Dumble i Gulbeniszki (Dumbler n. Gulbemischker See) osuszy\u0107. W borach znacznych kr\u00f3lewskich znajduje si\u0119 nadle\u015bnictw 6, kt\u00f3re maj\u0105 pod sob\u0105 podle\u015bnictwa, jako to: Go\u0142dap 5 podle\u015bnictw, Rominty 5, Warzno 4, obszaru m\u00f3rg 33000, Nassawy 3 (Warnen und Nassawen), Czerwony dw\u00f3r (Rothebude) 2, obszaru m\u00f3rg 15750, Heydtwalde 2. Pospolitem drzewem s\u0105 sosny i jod\u0142y, z kt\u00f3remi zmieszane i w ust\u0119pach znajduj\u0105 si\u0119 d\u0119by, buki, lipy, brzozy, olsze i t. d. Jod\u0142owe lasy rosn\u0105 do lat 120, sosnowe do 80, olsze i do szczepania 40 lat. Powiat liczy obszaru m\u00f3rg 17458, ludno\u015bci 43232, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi kat. 77, bapt. 71, \u017cyd. 103. Poniewa\u017c ludno\u015b\u0107 oddawna germanizowana, i z ma\u0142ym ju\u017c tylko wyj\u0105tkiem, rozm\u00f3wi si\u0119 po niemiecku, urz\u0119dowe pruskie \u017ar\u00f3d\u0142a r. 1837 podaj\u0105 P<\/span>olak\u00f3w 3333, L<\/span>itwin\u00f3w 2854, obecnie mniej jeszcze; w rzeczywisto\u015bci jednak znajduje si\u0119 tu po polsku i litewsku m\u00f3wi\u0105cych bez por\u00f3wnania wi\u0119cej. Polacy g\u0142\u00f3wnie w par. grabowskiej i g\u00f3rnowskiej. Dom\u00f3w mieszk. licz\u0105 w pow. 4839, osobnych osad 288, i to: miasto 1, miasteczko targowe 1, kr\u00f3l. domen 2, d\u00f3br rycer. 13. innych d\u00f3br 14, folw. 14, 1 osada (huta szklana Czerwony dw\u00f3r) wybud. 1, wsi gbur. 229. Budynki s\u0105 zazwyczaj z drzewa stawiane, s\u0142om\u0105 pokryte, nowsze osobliwie po dobrach tak\u017ce z ceg\u0142y, g\u0142\u00f3wnem zatrudnieniem jest rolnictwo, przy kt\u00f3rem zaj\u0119tych os\u00f3b 11000, rzemie\u015blnik\u00f3w 860, kupc\u00f3w w mie\u015bcie 35, po wsiach 42, byd\u0142em handluj\u0105cych w mie\u015bcie 20, po wsiach 43; koni, wo\u0142\u00f3w, \u015bwini i t. d. do\u015b\u0107 wiele wywo\u017c\u0105 z powiatu. Targi zwyk\u0142e odbywaj\u0105 si\u0119 w Go\u0142dapi 2 razy w tydzie\u0144, opr\u00f3cz tego 4 kramne w roku i 2 na p\u0142\u00f3tno (po 8 dni), w Szytkiejmach 4 kramne. R. 1879 by\u0142o tu 8 poczt urz\u0105dzonych (5 ekspedycyi i 3 agentury), stacya telegr. 1 w Go\u0142dapi. Droga \u017cel. 1 \u0142ecko-wystrucka. Bite trakty: z Wystrucia przez Darkiejmy do E\u0142ku, z Go\u0142dapi do g\u0105bi\u0144skiego traktu i z Go\u0142dapi do Grabowa. Buduj\u0105 nowe trakty z Szytkiejm\u00f3w do wsi Bajble, z Darkiejm\u00f3w do wsi Warnen. Przemys\u0142 s\u0142abo rozwini\u0119ty; wymieniaj\u0105 fabryk 5, browar parowy, m\u0142yn parowy, huta szklanna zatrudniaj\u0105ca 51 os\u00f3b, 2 fabryki papieru, z kt\u00f3rych jedna w Kiautach oko\u0142o 200 robotnik\u00f3w zatrudnia, fabryka wyrob\u00f3w drewnianych (Holzschleiferei). Warsztat\u00f3w tkackich bawe\u0142nianych 19, p\u00f3\u0142we\u0142nianych 8, p\u0142\u00f3ciennych 141, obok przy gospodarstwie pracuj\u0105cych krosien oko\u0142o 3000, na we\u0142n\u0119 135; farbierni 6, cegielni 8, zdun\u00f3w 18, m\u0142yn\u00f3w olejowych 3, garbarskich 9, pi\u0142a l, do ko\u015bci mielenia 1, wodnych 8, wiatrak\u00f3w 21, ko\u0144mi p\u0119dzonych 7; fabryk kleju 4, browar\u00f3w 9, gorzelni i dystylarni 22, garbarni 22. Pszcz\u00f3\u0142 ul\u00f3w przy domu chowanych 1415. Parafij 8: Dubieninki ma wiosek 38, Gawajty 34, Go\u0142dap 45, Grabowo 45, G\u00f3rne 23, Rominty 21, Szytkiejmy 32, Tolminkiejmy 35; ko\u015bcio\u0142\u00f3w 10, szk\u00f3\u0142 95; lekarz\u00f3w 2, apteki 2, w Go\u0142dapi i w Szytkiejmach. Ob. Dr. Weiss, Preussischlittauen und Masuren, 3 tomy. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Go\u0142dap,<\/b> niem. Goldapp Fluss<\/i>, rzeka w Prusach wschodnich, pocz\u0105tek bierze w pow. go\u0142dapskim blisko granicy polskiej, z kilku dop\u0142yw\u00f3w schodz\u0105cych si\u0119 przy wsi G\u00f3rne. Odt\u0105d zowie si\u0119 Jarka<\/a> i p\u0142ynie na p\u00f3\u0142noc do go\u0142dapskiego jeziora. Zt\u0105d wychodz\u0105c zowie si\u0119 Go\u0142dap i przyjmuje kierunek przewa\u017cnie zachodni, p\u0119dzi m\u0142yny, zwraca si\u0119 ku po\u0142udniowi, potem znowu na zach\u00f3d, gdy przechodzi do pow. w\u0119goborskiego. \u0141\u0105czy si\u0119 z W\u0119gorapi\u0105<\/a> (Angerapp<\/a>) przy granicy pow. darkiejmskiego. D\u0142ugo\u015b\u0107 Go\u0142dapi wynosi oko\u0142o 7 mil. Po lewej stronie jest brzeg przewa\u017cnie g\u00f3rzysty, po przeciwnej stronie wi\u0119cej niski i r\u00f3wny, tylko przy Miczu\u0142ach s\u0105 i tu brzegi wy\u017csze. Liczne dop\u0142ywy prawie tylko z lewej g\u00f3rzystej strony dochodz\u0105. Do zalew\u00f3w w czasie powodzi rzeka ta skora i po wielu miejscach nieraz szkody czyni. Dawniej daleko wi\u0119cej miewa\u0142a wody, kiedy jeszcze ca\u0142a ta okolica obszernemi borami pokryta by\u0142a. Z roku 1510 jest wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Go\u0142dapi\u0105 wiele drzewa, dyl\u00f3w i t. d. sp\u0142awiano do Kr\u00f3lewca. Roku 1733 przekopano kana\u0142 z Go\u0142dapi w prostym p\u00f3\u0142nocnym kierunku do W\u0119gorapi; poczyna si\u0119 on przy Miczu\u0142ach, przechodzi obszerne skalskie bory i \u0142\u0105czy si\u0119 z W\u0119gorapi\u0105 przy wsi Brozajtsze. Kana\u0142 ten u\u017cywany bywa do sp\u0142awia (Fl\u00f6sskanal). Od r. 1824 do 1826 z gruntu zosta\u0142 naprawiony i g\u0142\u0119biej kopany z nak\u0142adem rz\u0105dowym 44859 tal. Od kana\u0142u tego od\u0142\u0105cza si\u0119 drugi pomniejszy, przez osuszone jezioro Mynt<\/a> wiod\u0105cy, kt\u00f3ry \u0142\u0105ki, pola okoliczne oblewa i u\u017cy\u017ania; rz\u0105d wyda\u0142 na jego budow\u0119 137000 tal. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Go\u0142dapska g\u00f3ra,<\/b> niem. Goldapper Berg<\/i>, g\u00f3ra pod miastem Go\u0142dap, na pruskich Mazurach, w pow. go\u0142dapskim, wysoka oko\u0142o 870 st\u00f3p. O niej opowiada sobie lud mazurski, \u017ce tam kiedy\u015b bogaty rycerz mieszka\u0142 na zamku kt\u00f3ry mia\u0142 jedn\u0119 c\u00f3rk\u0119 i by\u0142 bardzo okrutny, bo na ca\u0142\u0105 okolic\u0119 czyni\u0142 napady i \u0142upie\u017ce i co m\u00f3g\u0142 zabiera\u0142, nawet ludzi mordowa\u0142, a skarby chowa\u0142 na zamku. C\u00f3rka za\u015b by\u0142a \u0142agodna i dobroduszna, stara\u0142a si\u0119 jak mog\u0142a odwie\u015b\u0107 ojca od grabie\u017cy, ale daremnie. Wtedy jak si\u0119 ju\u017c miarka bezprawi przebra\u0142a, powiadaj\u0105, \u017ce ca\u0142y ten zamek wraz z wszystkimi mieszka\u0144cami si\u0119 zapad\u0142 i dot\u0105d tam w ziemi jest zagrzebany. Tylko owa wspania\u0142omy\u015blna c\u00f3rka \u017cyje i czeka, czyby jej kto nie oswobodzi\u0142. Co sto lat, m\u00f3wi\u0105, o p\u00f3\u0142nocy od 11-ej godziny, a\u017c kiedy kur pierwszy raz zapieje, pokazuje si\u0119 ta panna na g\u00f3rze i wszystkie skarby i r\u0119k\u0119 da\u0142aby temu, ktoby j\u0105 zt\u0105d wyni\u00f3s\u0142. Pewnego razu by\u0142 tu na tej g\u00f3rze cz\u0142owiek jaki\u015b z Go\u0142dapi w nocy i t\u0119 pann\u0119 ujrza\u0142 w bia\u0142ej postaci. Przel\u0105k\u0142 si\u0119 z pocz\u0105tku ale ona go prosi\u0142a, \u017ce mu wszystko odda, \u017ceby j\u0105 st\u0105d wyni\u00f3s\u0142, tylko nie powinien si\u0119 a\u017c do miasta obejrze\u0107. Wzi\u0105\u0142 j\u0105 te\u017c \u00f3w cz\u0142owiek i ni\u00f3s\u0142 do miasta. Ale po drodze s\u0142yszy jakoby zaraz za sob\u0105 tentent przera\u017aliwy i trzask wielki dzikich niby zwierz\u0105t p\u0119dz\u0105cych. Strwo\u017cy\u0142 si\u0119, pomi\u0119sza\u0142, poza si\u0119 obejrza\u0142, gdy wtem i wszystko i panna w okamgnieniu znikn\u0119\u0142a. Potem ju\u017c nikt jej wi\u0119cej nie widzia\u0142 na go\u0142dapskiej g\u00f3rze. Por\u00f3wnaj: Dr. Toeppen, Mazurische Sagen und Mahrchen 126. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a>Go\u0142dapskie<\/b> jez., 481′ npm., ob. <\/i>Go\u0142dap<\/a><\/i>, rz.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Go\u0142dopiwa,<\/b> niem. Goldappgar See<\/i> [Na mapie Henennberga Dalgabia See<\/i>.]<\/span>, jezioro, pow. w\u0119goborski, na pruskich Mazurach, le\u017cy na wsch\u00f3d wielkich jezi\u00f3r w\u0119goborskich (np. Mamry<\/a>, niem. Mauer See), d\u0142ugie oko\u0142o 1 mil\u0119, szerokie niespe\u0142na p\u00f3\u0142 mili, brzegi ma wysokie, g\u00f3rzyste. Naoko\u0142o le\u017c\u0105 wioski: Przerwanki, \u017babinki, Jeziorowskie, Kruklanki, Wy\u0142udy. Przez r\u00f3\u017cne dop\u0142ywy stoi w zwi\u0105zku z licznemi jeziorami mazurskiemi, jako to: Kruklanki<\/a>, Wilkus, Pozedrze, Str\u0119giel, \u015awi\u0119cajno, Mamry itd. R. 1842 kosztem rz\u0105du przekopano kana\u0142 z pobliskiego jezioro Kruklanki do Go\u0142dopiwy, przyczem m\u0142yn stoj\u0105cy na strudze mi\u0119dzy dwoma temi jeziorami zniesiono. Stan wodny jeziora Kruklanki zosta\u0142 przez to o 20 st\u00f3p zni\u017cony, tak wiele wody kana\u0142em odp\u0142yn\u0119\u0142o. Na brzegu jeziora przy wsi Przerwanki znaleziono na piaszczystem wzg\u00f3rzu stare cmentarzysko poga\u0144skie z wielu zakopanemi urnami. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Go\u0142\u0119biszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol. W 1827 r. by\u0142o tu 2 dm. i 50 mk., obecnie liczy 3 dm., 42 mk. Odl. od Maryampola 12 w.<\/p>\n

Go\u0142\u0119dzka Ziemia,<\/b> w\u0142a\u015bciwie Galindzka, Galindya<\/a>, to samo co Mazury Pruskie<\/a>.<\/p>\n

Go\u0142ka,<\/b> rzeczka w pow. augustowskim. Ma pocz\u0105tek pod wsi\u0105, Jab\u0142o\u0144skie, p\u0142ynie w kierunku wschodnio-po\u0142udniowym przez Jan\u00f3wk\u0119, pod Mazurkami przyjmuje z prawego brzegu strug\u0119 [Kamienny Br\u00f3d]<\/span> p\u0142yn\u0105c\u0105 od granicy, pruskiej zpod Chomontowa i Biernatek, i za \u015alepskiem wpada do jez. Necko, czyli jest dop\u0142ywem z prawego brzegu Netty. D\u0142uga 8 w. [Dzi\u015b Zelwianka<\/i>.]<\/span> J. Bl.<\/i><\/p>\n

<\/a>Gombin,<\/b> ob. <\/i>G\u0105bin<\/a><\/i>.<\/p>\n

Goni\u0105dz,<\/b> mko nad Biebrz\u0105, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, o 54 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, o 80 od Grodna. Ma zarz\u0105d 3-go stanu czyli okr. adm., obejmuj\u0105cego trzy gminy: Ja\u015bwi\u0142y, Krzypno, Przytulany. Niegdy\u015b wa\u017cny punkt handlowy, jest dzi\u015b stacy\u0105 dr. \u017cel. brzesko-grajewskiej, o 24 w. od Grajewa odleg\u0142\u0105. Stacya ta le\u017cy o 6 i p\u00f3\u0142 w. od st. poczt. G. Pod G. ma by\u0107 wzniesion\u0105 twierdza. Dnia 1 stycznia 1878 r. mko G. mia\u0142o 2943 mk., w tem 1880 izrael., 1053 katol., 15 prawos\u0142. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. \u015bw. Agnieszki M., z drzewa wzniesiony 1779 przez bisk. Przemyskiego i prob. Beta\u0144skiego. Paraf. katol. dekanatu bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adkiego: dusz 5577. Na cmentarzu kaplica. O ratuszu w G. pisa\u0142 Gloger: K\u0142osy XX, 92. G. by\u0142 d\u0142ugo w\u0142asno\u015bci\u0105 kniazi\u00f3w Gli\u0144skich, potem Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, Dowojn\u00f3w (za nich 1547 otrzyma\u0142 prawo miejskie), Zamojskich, Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, Krasi\u0144skich. R. 1576 G. mia\u0142 369 osad; 1765 r. 243 dm.; 1845 r. 196 dm. F. S.<\/i><\/p>\n

Goni\u0105dz,<\/b> mstko, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Przytulanka, 50 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 433 dm., (12 murow.), 36 sklep\u00f3w, 4,573 mk., 653 dz. ziemi miejskiej i 44 ko\u015bcielnej. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wzniesiony zosta\u0142 r. 1774, przez J\u00f3zefa Kierskiego, biskupa przemyskiego. W dok. z r. 1401 wymieniony jest powiat goni\u0105dzki jako cz\u0119\u015b\u0107 ziemi wizkiej (Kod. maz., 138).<\/span><\/p>\n

Gonschorowen<\/b> (niem.), ob. G\u0105siorowo<\/i> i G\u0105sior\u00f3wko<\/i>.<\/p>\n

Gonsken,<\/b> Gonske (niem.), ob. G\u0105ski<\/i>.<\/p>\n

Gonski<\/b> (niem.), pow. sus\u00adki, ob. G\u0105ski<\/i>.<\/p>\n

Gontarze<\/b> lub G\u0105tarze<\/i>, wie\u015b kurpiowska, pow. kolne\u0144ski, gm. Gawrychy, par. Nowogr\u00f3d, opodal od Narwi, w odleg\u0142o\u015bci 33 i p\u00f3\u0142 wiorst od Kolna, 27 i p\u00f3\u0142 od \u0141om\u017cy. W 1800 r. by\u0142o tu 6 bartnik\u00f3w (Gawrych i ro\u00addzi\u00adna G\u0105\u00adta\u00adrz\u00f3w), posiadaj\u0105cych 2 w\u0142. 15 mr<\/span>. che\u0142mi\u0144., 6 czynszowych, 5 cha\u0142upnik\u00f3w, szynkarz i komornik. W\u0142o\u015bc. posiadali 7 w\u0142. 12 mr<\/span>. miary magd. i p\u0142acili do seminaryum w Pu\u0142tusku 1 tal. 1 gr. Koni 25, wo\u0142\u00f3w 20, kr\u00f3w 22, ja\u0142owizny 14, owiec 33, \u015bwi\u0144 31. W 1827 by\u0142o tu 15 dm., 87 mk. Obecnie 451 mr. 292 pr\u0119t (ornego 125 mr. 158 pr\u0119t.). Wie\u015b G\u0105tarze odpad\u0142a przy uw\u0142aszczeniu od d\u00f3br donacyjnych ks. Szachowskiego. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

Gorczitzen<\/b> (niem.), ob. Gorczyce<\/i>.<\/p>\n

Gorczyca<\/b> 1.), w\u015b rz\u0105d., pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Lipsk, nad K<\/span>ana\u0142em A<\/span>ugustowskim, przy \u015bluzie. W 1827 roku by\u0142o tu 12 dm., 81 mk., obecnie liczy 28 dm., 189 mk., odl. 17 w. od Augustowa. 2.) G.,<\/b> osada le\u015bna, pow. augustowski, gm. Szczebro-Olszanka, par. Lipsk. Liczy 2 dni., 3 mk. Gorczyckie jezioro \u0142\u0105czy si\u0119 z jez. Orle a przez nie z jez. Paniewo. Nale\u017cy do systematu wodnego K<\/span>ana\u0142u A<\/span>ugustowskiego.<\/p>\n

Gorczyce,<\/b> niem. Gortzitzen<\/i> 1.), wie\u015b, pow. olecki, st. p. Kowale. [Tak\u017ce Gartenberg<\/i> (1914).]<\/span> 2.) G.,<\/b> dobra, powiat \u0142ecki, st. p. Prostki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gorczyckie jezioro,<\/b> ob. <\/i>Gorczyca<\/a><\/i>, pow. augustowski.<\/p>\n

Gordejki,<\/b> niem. Gordeyken<\/i>, w\u015b, pow. olecki, przy trakcie bitym wydmi\u0144sko-margrabowskim, oko\u0142o 1 mil\u0119 od Margrabowy, nad znacznem jeziorem. Ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka.<\/p>\n

Gorlowken<\/b> (niem.), ob. Gor\u0142\u00f3wko<\/i>.<\/p>\n

Gor\u0142o,<\/b> niem. Gorlen<\/i>, wie\u015b, pow. \u0142ecki, nad wielkiem jez. la\u015bmiadzkiem, ludno\u015b\u0107 mazurska lutersko-polska; st. p. N. Juchy. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Gor\u0142\u00f3wko,<\/b> niem. Gorlowken<\/i>, wie\u015b, pow. \u0142ecki, w cz\u0119\u015bci p\u0142n., przy granicy pow. margrabowskiego, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka; st. p. N. Juchy. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Gorodec,<\/b> Gorodok<\/i>, Gr\u00f3dek<\/i>, Grudek<\/i>, Horodec<\/i>, Horodok<\/i>, Hrudek<\/i> itp. (ob.).<\/p>\n

<\/a>Gorodnia,<\/b> ob. <\/i>Horodnia<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gorodyszcze,<\/b> ob. Horodyszcze<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gorszczyzna<\/b> 1.) w\u015b, pow. pow. sok\u00f3lski, gm. Trofim\u00f3wka, 29 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 129 dz. w\u0142o\u015bc. 2.) G.,<\/b> Hurszczyzna<\/i>, w\u015b nad rzk\u0105 Hryszcz\u0105, pow. ostrogski, gm. Pereros\u0142e, par. praw. Ju\u015bkowce (3 w.), 26 w. od Ostroga, 30 dm., 315 mk. W\u0142asno\u015b\u0107 Mogielnickich.<\/span><\/p>\n

Gorzeka\u0142y,<\/b> niem. Gorzekallen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, przy trakcie bitym orzysko-ja\u0144sborskim, blisko granicy pow. ja\u0144sborskiego. Ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. [Na p\u0142n.-zach. od Bemowa Piskiego, przy drodze do Orzysza.]<\/span><\/p>\n

Gorzyce<\/b> (?), ob. Freda dolna<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gotlibiszki M<\/span>a\u0142e<\/b> i G. W<\/span>ielkie, wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki. W 1827 r. G. ma\u0142e liczy\u0142y 8 dm., 47 mk., a G. W<\/span>ielkie 11 dm., 118 mk.; obecnie za\u015b G. M<\/span>a\u0142e licz\u0105 11 dm., 89 mk., a G. W<\/span>ielkie 10 dm. i 117 mk. Odl. 21 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

Gotthardsthal<\/b> (niem.), dobra, pow. darkiej<\/span>mski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Gozdy<\/b> 1.), pow. sie\u00adradz\u00adki, gm. i par. Brze\u017a\u00adno, ob. Ryb\u00adnik<\/i>. R. 1827 mia\u0142y 10 dm., 100 mk. 2.) G.,<\/b> os., pow. sie\u00adradz\u00adki, gm. Za\u00addzim, par. Ho\u00adso\u00adszy\u00adca, 44 m. rozl., 18 mk. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. lip\u00adnow\u00adski, gm. O\u00adsiek, par. Li\u00adgo\u00adwo, liczy grunt\u00f3w w\u0142o\u015bc. 1343 mr., w tem 1064 mr. ornych, 44 dm., 367 mk. Jest tu ewang. dom modlitwy, szko\u0142a elemen., karczma. Grunt\u00f3w dworskich 30 mr., w tem 25 ornych; 1 dom, 6 mk. 4.) G.,<\/b> w\u015b, pow. bi\u0142\u00adgo\u00adraj\u00adski, gm. Bisz\u00adcze, par. Tar\u00adno\u00adgr\u00f3d. Nale\u017cy do d\u00f3br ordynacyi Za\u00admoj\u00adskiej. 5.) G.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Ma\u0107kowo, par. Pu\u0144sk. Liczy 8 dm., 69 mk., odl. od Suwa\u0142k 34 w. 6.) G.,<\/b> ob. Gozd<\/i>.<\/p>\n

G\u00f3ra<\/b> 1.), w\u015b i folw. rz\u0105d. nad Narwi\u0105, pow. war\u00adszaw\u00adski, gm. G\u00f3\u00adra, par. Nowy-Dw\u00f3r. Le\u017cy na lewym brzegu Narwi, o 6 w. od jej uj\u015bcia. Posiada urz\u0105d gminny, szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105 i gorzelni\u0119. W 1827 r. by\u0142o tu 26 dm. i 305 mk. Gmina G. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. V, w Jab\u00ad\u0142on\u00adnie; stacya poczt. Nowydw\u00f3r. Liczy 12556 mr. obszaru i 3883 mk. Dobra rz\u0105dowe G\u00f3ra pod\u0142ug opisu z r. 1856 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku G., wsi: Kru\u00adbin, Ol\u00adszew\u00adni\u00adca, Ja\u00adn\u00f3\u00adwek, Su\u00adcho\u00adcin, Oku\u00adnin, W\u00f3l\u00adka, \u0141\u0105cz\u00adna i Skier\u00addy; pod\u0142ug opisu z r. 1828 rozl. og\u00f3lna wynosi\u0142a oko\u0142o mr. 10700; istnia\u0142y: gorzelnia, browar, wiatrak, m\u0142yn wodny i deptak, przew\u00f3z na rzece Wi\u015ble i Narwi. Do roku 1839 dobra powy\u017csze by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 Wac\u0142awa hr. Gutakowskiego; w skutek dope\u0142nionej zamiany na inne dobra sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 rz\u0105du. 2.) G.<\/b> Rysi\u0144ka<\/i>, ob. D\u0119\u00adbe Wiel\u00adkie<\/i>. 3.) G.<\/b> i G.-poduchowna<\/i>, wsie, pow. ka\u00adli\u00ads\u00adki, gm. Staw, par. G\u00f3ra, o 29 w. od Ka\u00adli\u00adsza, nad strug\u0105 Ka\u00adpu\u015b\u00adnia\u00adkiem, 13 dm., 81 mk., 16 mr. rozl. Folw. nad Sw\u0119drni\u0105 i probostwo maj\u0105 5 dm., 25 mk., 266 m. rozl. G. oddawna mia\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany parafialny, kt\u00f3ry, z biegiem czasu zrujnowany, ust\u0105pi\u0142 miejsca dzisiejszemu. Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 kaplic\u0119 \u015bw. Rocha, przytykaj\u0105c\u0105 do po\u0142udniowej \u015bciany ko\u015bcio\u0142a, w r. 1609 wybudowan\u0105. Obecnie istniej\u0105cy ko\u015bci\u00f3\u0142 w r. 1793 wystawiony kosztem parafian. Parafia G. liczy dusz 2193. W\u015a G. mia\u0142a 1827 r. 14 dm., 125 mk. 4.) G.<\/b> Ba\u0142\u00addrzy\u00adchow\u00adska<\/i>, w\u015b i folw., pow. \u0142\u0119\u00adczy\u00adc\u00adki. Por. Ba\u0142\u00addrzy\u00adchow\u00adska G\u00f3ra<\/i>. 5.) G.<\/b> \u015aw. Ma\u0142\u00adgo\u00adrza\u00adty<\/i>, wie\u015b i folw., pow. \u0142\u0119czycki, gmina Tum, par. G\u00f3ra \u015a. Ma\u0142\u00adgo\u00adrza\u00adty. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. murowany, kt\u00f3ry wraz z parafi\u0105 erygowa\u0107 mieli 1040 r. Mieczys\u0142aw II i jego bracia. Obecny ko\u015bci\u00f3\u0142 zapewne jeszcze ten sam. W 1827 r. by\u0142o tu 23 dm. i 153 mk. Par. G. dek. \u0142\u0119czyckiego dawniej zgier\u00adskie\u00adgo, 5932 dusz liczy. Folw. G\u00f3ra \u015bw. Ma\u0142\u00adgo\u00adrza\u00adty, od \u0141\u0119\u00adczy\u00adcy w. 8, ma rozl. mr. 179, a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 137, \u0142\u0105k mr<\/span>. 35, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 7; bud. mur. 1, drew. 11; pok\u0142ady torfu w dobrym gatunku. Folwark ten w r. 1869 oddzielony od d\u00f3br rz\u0105dowych Brysk i nadany gen. Tucho\u0142ko, obecnie jest w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105. 6.) G.,<\/b> w\u015b i folw. nad Pi\u00adli\u00adc\u0105, na wzg\u00f3rzu, pow. raw\u00adski, gm. G\u00f3ra, par. Nowe-Miasto. Jest tu pi\u0119kny park i pa\u0142ac w\u0142a\u015bciciela. W 1827 r. liczy\u0142a G. 20 dm. i 186 mk.; obecnie liczy 30 dm., 315 mk. i 529 mr. ziemi w\u0142o\u015bc. Dobra G. z przyleg\u0142o\u015bciami: Czer\u00adwo\u00adna Karcz\u00adma i Swidryga\u0142y, m\u0142ynami Bo\u00adro\u00adwiec i Po\u00adbied\u00adna, licz\u0105 2313 mr. obszaru, w tem 1143 mr. ornej ziemi. Gmina G. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. II w Nowem-Mie\u015bcie nad Pi\u00adli\u00adc\u0105, liczy 21,493 mr. obszaru i 6056 mk. 7.) G.,<\/b> wie\u015b nad rz. Raw\u00adk\u0105, pow. brze\u00adzi\u0144\u00adski, gm. Po\u00adpie\u0144, par. Je\u00ad\u017cow. Le\u017cy na lewo od drogi bitej z Je\u00ad\u017co\u00adwa do Ujazdu. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 37 mk., obecnie liczy 16 dm., 170 mk., ziemi w\u0142o\u015bc. 384 mr., m\u0142ynar. 12 mr. 8.) G.<\/b> Li\u00adci\u0105\u00adska<\/span><\/i>, w\u015b nad Pilic\u0105, pow. rawski, gm. Rzeczyca, par. Inow\u0142odz. W 1827 r. by\u0142o tu 5 dm. i 49 mk. Le\u017cy w pobli\u017cu wsi Lici\u0105\u017cna. 9.) G.,<\/b> folw. d\u00f3br W\u0142o\u00addo\u00adwi\u00adce, pow. b\u0119\u00addzi\u0144\u00adski, gm. i par. W\u0142o\u00addo\u00adwi\u00adce. Le\u017cy przy drodze z Ja\u00adworz\u00adni\u00adka do W\u0142o\u00addo\u00adwic. 10.) G.<\/b> Sie\u00adwier\u00adska<\/span><\/i>, wie\u015b, pow. b\u0119\u00addzi\u0144\u00adski, gm. Bu\u00adli\u00adk\u00f3w, par. Sie\u00adwierz. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 80 mk. Na mapie woj. topogr. (XXI. c.) nie oznaczona wcale. 11.) G.<\/b> Sie\u00adwier\u00adska<\/span><\/i>, w\u015b i folw., pow. b\u0119\u00addzi\u0144\u00adski, gm. Woj\u00adko\u00adwi\u00adce-K<\/span>o\u015b\u00adciel\u00adne, par. Sie\u00admo\u00adnia. W 1827 r. by\u0142o tu 33 dm., 155 mk., obecnie liczy 31 dm., 252 mk., ziemi w\u0142o\u015bc. 211 mr., dwors. wraz z folwarkiem Strzy\u00ad\u017co\u00adwi\u00adce 493 mr. Wie\u015b ta ma pok\u0142ady rudy \u017celaznej. 12.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. stop\u00adni\u00adc\u00adki, gm. \u0141ub\u00adni\u00adce, par. Be\u00adszo\u00adwa. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 74 mk. 13.) G.,<\/b> w\u015b, pow. stop\u00adni\u00adc\u00adki, gm. i par. Tu\u00adcz\u0119\u00adpy. W 1827 r. by\u0142o tu 18 dm. i 147 mk. 14.) G.<\/b>–Ja\u00adro\u00adszyn<\/span><\/i>, os. ko\u015bcielna, nad rz. Wi\u00ads\u00ad\u0142\u0105, z lewego brzegu, pow. ko\u00adzie\u00adni\u00adc\u00adki, gm. G\u00f3ra Pu\u00ad\u0142aw\u00adska, par. G\u00f3ra Jaroszyn. Le\u017cy na wynios\u0142ym brzegu Wis\u0142y, naprzeciw Pu\u0142aw (Nowej Aleksandryi) i przytyka do G\u00f3ry Pu\u0142awskiej, kt\u00f3ra poprzednio istnia\u0142a pod nazw\u0105 G. Jaroszyn i dopiero zapewne ks. Czartoryscy, wzni\u00f3s\u0142szy tu ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany 1781 r., utworzyli t\u0119 drug\u0105 nazw\u0119. W spisie wsi kr\u00f3lestwa, z 1827 r. podan\u0105 jeszcze jest jedynie G\u00f3ra-Jaroszyn, licz\u0105ca wtedy 51 dm., 263 mk., gdy obecnie s\u0105 tu 2 dm., 3 mk. i 6 mr<\/span>. ziemi ko\u015bcielnej. G.-Ja\u00adro\u00adszyn par. dek. kozienick., dawniej dek. zwo\u00adle\u0144\u00adskie\u00adgo, erekcyi jest niewiadomej; liczy 2284 dusz. 15.) G.<\/b> Pu\u00ad\u0142aw\u00adska<\/span><\/i>, w\u015b i folw. rz\u0105dowy, majorat, nad Wi\u00ads\u00ad\u0142\u0105, z lewego brzegu, pow. ko\u00adzie\u00adnic\u00adki, gm. G\u00f3ra Pu\u00ad\u0142aw\u00adska, par. G\u00f3ra Ja\u00adro\u00adszyn. Le\u017cy na wynios\u0142ym brzegu Wi\u00ads\u00ad\u0142y, naprzeciw Pu\u00ad\u0142aw (Nowej Aleksandryi), przy drodze bitej, \u0142\u0105cz\u0105cej Lub\u00adlin i Pu\u00ad\u0142a\u00adwy z Ra\u00addo\u00admiem. Posiada urz\u0105d gminny, browar i dystylarni\u0119. G. P. nale\u017ca\u0142a do 1831 r. do ks. Czartoryskich i nosi\u0142a przedtem nazw\u0119 G\u00f3ry Ja\u00adro\u00adszy\u0144\u00adskiej; obecnie stanowi majorat genera\u0142a Reinthala. Liczy 54 dm., 462 mk.; 1412 mr. ziemi dwor. i 513 w\u0142o\u015bc. Gmina G. liczy 4897 mieszk., przestrzeni 18092 m\u00f3rg, w tem ziemi dworskiej 9325 mr.; s\u0105d gm. okr. III Msza\u00add\u0142a o 10 w., st. poczt. Pu\u00ad\u0142a\u00adwy (N. A.) przez Wi\u00ads\u00ad\u0142\u0119; gorzelnia, smolarnia, cegielnia i 3 m\u0142yny wodne. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Anie\u00adlin, Bro\u00adno\u00adwi\u00adce, G\u00f3ra Ja\u00adro\u00adszyn, G\u00f3ra Pu\u00ad\u0142aw\u00adska, Ka\u00adje\u00adta\u00adn\u00f3w, Kli\u00adka\u00adwa, Ko\u00adwa\u00adla, Ku\u00adro\u00adsz\u00f3w, Leo\u00adka\u00addy\u00f3w, \u0141\u0119\u00adka, Na\u00adsi\u00ad\u0142\u00f3w, Nowa-G\u00f3ra, Ole\u00ad\u015b\u00adniak, Opat\u00adko\u00adwice, Pach\u00adno\u00adwola, Pach\u00adno\u00adwol\u00adska-W\u00f3lka, Pa\u00adj\u0105\u00adk\u00f3w, Pis\u00adko\u00adr\u00f3w, Po\u00adle\u00adsie, Sad\u00ad\u0142o\u00adwi\u00adce, Smo\u00adgo\u00adrzew, Sos\u00adn\u00f3w, Trze\u00adbia\u00adn\u00adki, Za\u00adrze\u00adcze, \u017ba\u00adbian\u00adka i \u017bur\u00adwie\u00adniec. 16.) G.,<\/b> w\u015b, pow. nowo-aleksandryjski gub. lu\u00adbel\u00adskiej, gm. Go\u00add\u00f3w, par. Cho\u00addel. 17.) G.<\/b> i Nowa G<\/i>., wsie, pow. lu\u00adbel\u00adski, gm. Woj\u00adcie\u00adch\u00f3w, par. Be\u0142\u00ad\u017cy\u00adce. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm. i 43 mk. Por. Chmielnik<\/i>. 18.) G.,<\/b> w\u015b, pow. p\u0142o\u00adc\u00adki, gm. i par. G\u00f3\u00adra. Le\u017cy przy trakcie z P\u0142o\u00adc\u00adka do P\u0142o\u0144\u00adska, o 29 w. od P\u0142o\u00adc\u00adka, posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. drewniany, s\u0105d gminny. W 1827 r. liczono tu 12 dm. i 91 mk. Wie\u015b G. liczy 210 mieszk., 39 osad w\u0142o\u015bc, 7 dm., powierzchni 114 mr. Fol. zajmuje powierzchni 917 mr., w tem 685 mr. gruntu ornego; 94 mk., 9 dm. Przed kilku laty by\u0142a stacya poczt. (G\u00f3ra P\u0142ocka), obecnie przeniesiona do wsi Sta\u00adro\u00ad\u017cre\u00adby. Gmina G. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. I, zajmuje powierzchni 10,554 mr. (8066 mr. gruntu ornego i 277 mr. nieu\u017cytk\u00f3w), liczy 2402 mk., 1132 m\u0119\u017c., 1270 kob.; w gminie znajduj\u0105 si\u0119 2 ko\u015bcio\u0142y katol. paraf., s\u0105d gminny, karczem 5, wiatrak\u00f3w 6, dom\u00f3w mieszkalnych 234. Do gminy nale\u017c\u0105 nast\u0119puj\u0105ce miejscowo\u015bci: Bro\u00admierz, Bru\u00addzy\u00adno, D\u0142u\u00ad\u017c\u00adnie\u00adwo ma\u0142e i du\u017ce, G\u00f3\u00adra, Gosz\u00adczy\u00adno-G<\/span>\u00f3rne, Gosz\u00adczy\u00adno-Kutasy, Gosz\u00adczy\u00adno-Kar\u00adni\u0119\u00adcin, Kierz, Kar\u00adwo\u00adwo-P<\/span>od\u00adg\u00f3r\u00adne, Kar\u00adwo\u00adwo-B<\/span>\u0142a\u00ad\u017ce\u00adjew\u00adne, K.-K<\/span>rzy\u00adwo\u00adni\u00adce, K.-T<\/span>ro\u00adja\u00adny, K.-Or\u00adszy\u00admo\u00adwi\u00adce, Ma\u00ad\u0142a\u00adcho\u00adwo, M\u0142o\u00addo\u00adcho\u00adwo, Ro\u00adgo\u00adtw\u00f3rsk, Rost\u00adko\u00adwo, So\u00adkol\u00adni\u00adki, Strze\u00adsze\u00adwo W<\/span>ielkie, Strze\u00adsze\u00adwo-Ku\u00adli\u0144\u00adskie, War\u00adsze\u00adw\u00adka, W\u0119\u00adpi\u00ad\u0142y, Wro\u00adgo\u00adcin. 19.) G.<\/b>–Str\u0119kowa<\/span><\/i>, w\u015b nad rz. Narwi\u0105, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Chlebiotki, par. Zawady. 20.) G.<\/b>–Po\u00adwie\u00adli\u0144\u00adska<\/span><\/i>, os., pow. pu\u0142\u00adtu\u00ads\u00adki, gm. Gzo\u00adwo, par. Smo\u00adgo\u00adrze\u00adwo. Jest to osada przy wsi Po\u00adwie\u00adl\u00adni, na wynios\u0142o\u015bci, ponad dolin\u0105 kt\u00f3r\u0105 p\u0142ynie ma\u0142y strumie\u0144. 21.) G.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kukowo, par. Suwa\u0142ki. Odl. 14 w. od Suwa\u0142k, liczy 17 dm. i 116 mieszk. [Na mapie 1826 r. Grabowszczyzna<\/i>.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

G\u00f3rany<\/b> 1.) (ob. t. II, 912 Gurany<\/i>), w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Ostr\u00f3w, 30 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 579 dz. w\u0142o\u015bc. 2.) G.,<\/b> pow. dzisie\u0144ski, w\u0142asno\u015b\u0107 \u015awiatope\u0142k-Mirskich.<\/span><\/p>\n

G\u00f3rciszki,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. \u015awi\u0119to-Jeziory, par. \u0141o\u017adzieje. Jest tu jezioro maj\u0105ce 4 mr. obszaru i do 30 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci.<\/p>\n

G\u00f3rczaki dolne<\/b> i g\u00f3rne<\/b>, dwie wsie w powiecie sok\u00f3lskim gub. grodz., pierwsza o 12, druga o 9 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

G\u00f3rczaki<\/b> 1.) Dolne<\/i>, okolica szlach., powiat sok\u00f3lski, gm. Kamionka, 140 dz. 2.) G.,<\/b> G\u00f3rne<\/i> i Dolne<\/i>, okolica szlach., pow. sok\u00f3lski, gm. Zubryca, 10 w. od Sok\u00f3\u0142ki. G. G\u00f3rne maj\u0105 139 dz., G. Dolne 154 dz. 3.) G.,<\/b> D\u0105browne<\/i>, dobra, tam\u017ce, w\u0142asno\u015b\u0107 G\u00f3rczak\u00f3w, maj\u0105 89 dz.<\/span><\/p>\n

G\u00f3rczyca,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Rosi niemnowej.<\/p>\n

G\u00f3rka<\/b> 1.) Gurka<\/i>, w\u015b, pow. szawelski, gm. janiska, przy drodze bitej z \u017bagor do Janiszek, 83 osad, 316 dzies. ziemi. Kaplica katolicka z odpustami. Por\u00f3wnaj Janiszki<\/i>. 2.) G.,<\/b> folw., w pow. s\u0142uckim, w\u0142asno\u015b\u0107 Nestorowicz\u00f3w, obszaru 120 mr. 3.) G.,<\/b> z rusi\u0144ska Horka, ma\u0142y folwark w pow. s\u0142uckim, do roku 1874 nale\u017ca\u0142 do ordynacyi kleckiej ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwiwi<\/s>\u0142\u0142\u00f3w, od tego czasu wraz z ca\u0142\u0105 mass\u0105 d\u00f3br przeszed\u0142 do ordynacyi Radziwi\u0142\u0142\u00f3w nie\u015bwieskich, ma obszaru 405 mr. 4.) G.,<\/b> przedmie\u015bcie Pru\u017cany.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>G\u00f3rk\u0142o,<\/b> niem. Gurkeln<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, nad jez. G\u00f3rk\u0142o, przy granicy pow. leckiego na pruskich Mazurach. Gdzie teraz ponad jeziorem mokre s\u0105 k\u0119py i trzcina wyrasta, by\u0142a przedtem uprawna i sucha rola. Zmiana ta niekorzystna dla wsi G. tem si\u0119 t\u0142umaczy, \u017ce nowszymi czasy stan wody pobliskich jezi\u00f3r sztucznie podniesiono. Por. art. <\/i>Niewocin<\/a><\/i>, jez.<\/p>\n

G\u00f3rna<\/b> 1.), w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, przy drodze z Grodna do \u0141unny. 2.) G.,<\/b> karczma szlach., pow. wile\u0144ski, 5 okr. adm., o 23 w. od Wilna, 1 dom, 9 mk. \u017cyd\u00f3w (1866). 3.) G.,<\/b> za\u015bc. szlach., nad rz. Wili\u0105, pow. trocki, 2 okr. adm., 42 w. od Trok, 1 dom, 26 mk., z tego 19 kat., 7 wielkorossyan (1866).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>G\u00f3rne,<\/b> niem. Gurnen<\/i>, wie\u015b ko\u015bcielna, pow. go\u0142dapski, nad strug\u0105 Jark\u0105<\/a>, wp\u0142ywaj\u0105c\u0105 do jez. go\u0142dapskiego, blisko granicy Kr\u00f3l. Polskiego, ma ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 ewangelick\u0105 i ko\u015bci\u00f3\u0142 luterski nowoza\u0142o\u017cony oko\u0142o r. 1650. Wie\u015b G. nazywa\u0142a si\u0119 przedtem Schoeenjarken<\/a><\/i> [Mapa Henennsberga.]<\/span>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Gornica,<\/b> Hornica<\/i>, rz., lewy dop\u0142yw Niemna<\/a>, ma uj\u015bcie mi\u0119dzy \u015awis\u0142ocz\u0105<\/a> a \u0141oso\u015bn\u0105<\/a>. [Tak\u017ce wie\u015b przez kt\u00f3r\u0105 przep\u0142ywa.]<\/span><\/p>\n

G\u00f3rny<\/b> 1.) w\u015b i dobra, pow. grodzie\u0144ski, gm. G\u00f3rnica, 16 w. od Grodna. W\u015b ma 462 dzies. w\u0142o\u015bc.; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 d’Obrien de-Lassy’ch, z dobrami Piaski 917 dz. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Ostra G\u00f3ra, 34 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 317 dz. w\u0142o\u015bc. 3.) G.,<\/b> Dw\u00f3r<\/i>, dobra, pow. poniewieski, gm. Skrobatyszki (14 w.). 4.) G.,<\/b> D<\/i>., dobra, tam\u017ce, gm. Link\u00f3w (4 w.).<\/span><\/p>\n

G\u00f3rnystok,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 28 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

G\u00f3rskie<\/b> 1.) w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Grabowo, par. Lachowo. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 123 mk. R. 1866 nadano 4 osadom w\u0142o\u015bc. 6 mr. gruntu. 2.) G.,<\/b> w\u015b szl., nad jez. tego\u017c na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Pruska, par. Barg\u0142\u00f3w. [Nazwa patronimiczna.]<\/span><\/p>\n

G\u00f3rskie,<\/b> w\u015b gub. grodzie\u0144skiej, w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

G\u00f3rskie,<\/b> niem. Gursken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. Stac. poczt. Ja\u0144sbork.<\/p>\n

G\u00f3ry<\/b> 1.) niem. Annenhof<\/i>, os pod S\u0142awkowem, pow. ostr\u00f3dzki, w p\u0142d.-wsch. cz\u0119\u015bci, przy granicy pow. niborskiego. 2.) G.,<\/b> niem. Gorny<\/i>, folw. pow. ostrodzki, st. p. Witramowo. 3.) G.,<\/b> niem. Gurnen<\/i>, stare i nowe, dwie wsie, pow. w\u0119goborski, przy trakcie bitym w\u0119goborsko-gierdawskim, niedaleko pow. gierdawskiego, na Mazurach pruskich. [Dzi\u015b gm. Budry.]<\/span> 4.) G.,<\/b> niem. Gurra<\/i>, w\u015b i folw., pow. ja\u0144sborski, w p\u0142n. cz\u0119\u015bci powiatu po\u0142o\u017cona, ponad jez. \u015aniardowem, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. St. poczt. Orzesze [Orzysz]<\/span> i W\u0119gobork. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

G\u00f3ry<\/b> 1.) w\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Krypno, 38 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 1,274 dz. w\u0142o\u015bc. Pod wsi\u0105, w pobli\u017cu brzegu Narwi, Zygm. Gloger, odkry\u0142 stacy\u0105 krzemienn\u0105. 2.) G.,<\/b> dobra, pow. nowoaleksandrowski, gm. Rymszany. Dawniej attyn. Dry\u015bwiat, r. 1802 przys\u0105dzona dla Edwarda Zachwa\u0142owicza, od kt\u00f3rego naby\u0142 baron Zygm. Engelhardt, dzi\u015b w\u0142o\u015bc. Mi\u0142asza, 160 dz., Baubenis\u00f3w 20 dz. 3.) G.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Poniemu\u0144 (14 w.). 4<\/span>.) G.,<\/b> Gury<\/i>, w\u015b, pow. rossie\u0144ski, gm. Rossienie (3 w.). 5.) G.,<\/b> dw\u00f3r, pow. szawelski, gm. Szawlany (4 w.). 6.) G.,<\/b> w\u015b, pow. mi\u0144ski, gm. Ostro\u017cyce, 9 w. od Mi\u0144ska. 7.) G.,<\/b> al. Hory Siemie\u0144skie<\/i>, w\u015b, pow. mi\u0144ski, gm. Zas\u0142aw, 25 w. od Mi\u0144ska. 8.) G.,<\/b> dobra, powiat oszmia\u0144ski, gm. i par. katol. Holszany; r. 1865 w\u0142asno\u015b\u0107 Lauda\u0144skich (ju\u017c r. 1838). Nast\u0119pnie od Czechowicz\u00f3w przesz\u0142y do Stankiewicza. 9.) G.,<\/b> kolonia, pow. wile\u0144ski, gm. G\u00f3ry; mia\u0142a. 46 dusz rewiz., \u017cyd\u00f3w rolnik\u00f3w. 10.) G.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bcia\u0144ska i dobra skarb., pow. wile\u0144ski, gm. Rudomino (7 w.); mia\u0142a 40 dusz rewiz. 11.) G.,<\/b> ob. Hory<\/i>.<\/span><\/p>\n

Grabarka<\/b> 1.) w\u015b i fol., pow. bielski, gub. grodz., gm. Aleksandr\u00f3wka, 48 w. od Bielska. W\u015b ma 70 dz. w\u0142o\u015bc.; fol. nale\u017cal do d\u00f3br siemiatyckich Fenshave’\u00f3w, po 1893 r. rozparcelowany pomi\u0119dzy w\u0142o\u015bcian. W\u015b i fol. otacza\u0142 dawniej doko\u0142a las. Po\u015br\u00f3d lasu, na niewielkim wzg\u00f3rku, wznosi si\u0119 ma\u0142a cerkiewka, filia siemiatyckiej. Miejsce to przez lud uwa\u017cane jest za cudowne. Cerkiewka zosta\u0142a zbudowana na pami\u0161tk\u0119, \u017ce mieszka\u0144cy Siemiatycz, podczas powietrza morowego r. 1710, szukali tu schronienia 2.) G.,<\/b> chutor, pow. bielski, gub. grodz., gm. Dubia\u017cyn, w\u0142asno\u015b\u0107 Sztybnowskich, 46 dz. 3.) G.,<\/b> w\u015b i osada, powiat brzeski, gub. grodz., gm. Rohacze, 65 w. od Brze\u015bcia, 278 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Grabenwalde<\/b> (niem.), os., pow. rastemborski, st. p. Dryfort.<\/p>\n

Grabina<\/b> 1.) fol., pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Gr\u00f3dek, nale\u017cy do d\u00f3br Hieronimowo. 2.) G.,<\/b> fol., pow. grodzie\u0144ski, gm. Skidel, 36 w. od Grodna, nale\u017cy do d\u00f3br Skidel. 3.) G.,<\/b> chutor przy wsi \u0141opuchowo, pow. s\u0142onimski.<\/span><\/p>\n

Grablaucken<\/b> (niem) 1.) inaczej Naujocken<\/i>, w\u015b, pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Schillehnen. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Bilderweitschen.<\/p>\n

Grabniak<\/b> Grebniuk<\/i>, dobra, pow. bielski gub. grodz., gm. Pasynki, 10 w. od Bielska, w\u0142asno\u015b\u0107 Wiewi\u00f3rowskich, 288 dz. Jaroszewicz, a potem Awenarius badali tutejsze mogi\u0142y (kurhany), wy\u0142o\u017cone wewn\u0105trz kamieniami. Pr\u00f3cz ko\u015bci ludzkich znaleziono tu r\u00f3\u017cne przedmioty metalowe i szklanne paciorki.<\/span><\/p>\n

Grabnik<\/b> niem. Grabnick<\/i>, al. Grabnicken<\/i>, w\u015b ko\u015bcielna, powiat \u0142ecki, oko\u0142o 1 i p\u00f3\u0142 mili od miasta E\u0142ka, na pruskich Mazurach. Ma 855 mk., ko\u015bci\u00f3\u0142 ewang. polski, gorzelni\u0119, agentur\u0119 pocztow\u0105. W okolicy pole zasiane mn\u00f3stwem wielkich g\u0142az\u00f3w. R. 1482 otrzyma\u0142a ta wie\u015b pierwszy sw\u00f3j znany przywilej krzy\u017cacki. Ko\u015bci\u00f3\u0142 zapewne ju\u017c tu istnia\u0142; roku 1500 nazywa si\u0119 proboszcz tutejszy Pawe\u0142. Podczas wojen szwedzkich r. 1656 wie\u015b ca\u0142a zgorza\u0142a, 17 os\u00f3b zabito (g\u0142\u00f3wnie byli to Tatarzy, kt\u00f3rzy si\u0119 do wojska polsko-litewskiego przy\u0142\u0105czyli); ko\u015bci\u00f3\u0142 tylko ocala\u0142; proboszcz luterski podczas napadu nieprzyjacielskiego szcz\u0119\u015bliwie uszed\u0142 i skry\u0142 si\u0119 pod mostem. Por\u00f3wnaj Dr. Toppen \u201eGeschichte Mazurens\u201c 165, 220, 244. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Grabowczyk<\/b> w\u015b i fol., pow. bielski gub. grodz., gm. Malesze. W\u015b ma 12 dz w\u0142o\u015bc., fol. nale\u017cy do d\u00f3br D\u0119bowo. Poprzednio w\u0142asno\u015b\u0107 Kulikowskich.<\/span><\/p>\n

Grabowiec<\/b> 1.) w\u015b, pow. bielski gub. grodz., gm. Malesze, 8 w. od Bielska, 1,059 dz. w\u0142o\u015bc. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. bielski gub. grodz., gm. Orla. 20 w. od Bielska, ze wsi\u0105 Jo\u015bki 1,191 dz. w\u0142o\u015bc. 3.) G.,<\/b> w\u015b i fol., pow. brzeski gub. grodz., gm. \u017bytyn, 34 w. od Brze\u015bcia. W\u015b ma 125 dz., fol. nale\u017cy do d\u00f3br \u017bytyn.<\/span><\/p>\n

Grabowik<\/b> chutor, pow. wo\u0142kowyski, gmina Porszowo, w\u0142asno\u015b\u0107 Katarkiewicz\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Grabowo<\/b> 1.) w\u015b, pow. wie\u00adlu\u0144\u00adski, gmina Kamionka, par. P\u0105t\u00adn\u00f3w, (wed\u0142ug Zinberga). 2.) G.,<\/b> okolica szla\u00adche\u00adc\u00adka, w obr\u0119bie kt\u00f3rej le\u017c\u0105 wsie: G.-G<\/span>\u0119sie, G.-T<\/span>ro\u00adja\u00adny i G.-W<\/span>ielkie, powiat cie\u00adcha\u00adno\u00adw\u00adski, gm. Bar\u00adto\u00ad\u0142\u00addy, par. Zie\u00adlo\u00adna, nad rz. Son\u0105, o 15 w. od Cie\u00adcha\u00adnowa, o 13 od Prza\u00ads\u00adny\u00adsza. W 1827 r. G.-G<\/span>\u0119sie liczy\u0142o 10 dm., 64 mk., G.-W<\/span>ielkie 12 dm., 76 mk., G.-T<\/span>rojany 3 dm., 22 mk. Obecnie G.-W<\/span>ielkie ma 8 dm., 89 mk., 432 mr. rozl.; G.-G<\/span>\u0119sie 6 dm., 52 mk., 201 mr. rozl. a G.-T<\/span>rojany 2 dm., 25 mk., 174 mr. rozl. 3.) G.,<\/b> okolica szlach., w obr\u0119bie kt\u00f3rej le\u017c\u0105 wsie: G.-Z<\/span>awady, G.-P<\/span>adaki, G.-R<\/span>\u017ca\u0144ce, G.-S<\/span>iwki i G.-S<\/span>korupki, pow. prza\u00ads\u00adny\u00ads\u00adki, gm. Bug\u00adzy p\u0142o\u00adskie, par. Krzy\u00adno\u00adw\u0142o\u00adga Wielka, le\u017c\u0105 nad rz. \u015awi\u00adnia\u00adr\u00adk\u0105, o 23\u201425 w. od Przas\u00adny\u00adsza, o 7\u201410 w. od Cho\u00adrzel. W 1827 r. G.-Z<\/span>awady liczy\u0142o 9 dm. i 67 mk., G. P<\/span>adaki 8 dm., 56 mk., G.-S<\/span>korupki 7 dm., 53 mk., G.-R<\/span>\u017ca\u0144ce 6 dm., 29 mk. a G.-S<\/span>iwki 3 dm., 21 mk. Obecnie G.-Z<\/span>awady maj\u0105 7 dm., 61 mk., 645 mr. rozl. (w tem 115 nieu\u017cyt.). Fol. G.-Z<\/span>awady z attyn. Kleszcze ma 503 mr. rozl., wed\u0142ug danych Tow. Kred. Ziem. Wie\u015b. G.-P<\/span>adaki ma 5 dm.. 41 mk., 301 mr. rozl. i m\u0142yn wodny. Wed\u0142ug danych Tow. Kred. Ziem. folw. G.-P<\/span>adaki ma 197 mr. rozl. Wie\u015b G.-R<\/span>\u017ca\u0144ce 10 dm., 83 mk., 269 mr. rozl.; w\u015b G.-Skorupki 6 dm., 55 mk., 333 mr. rozl. a G.-Siwki 4 dm., 33 mk., 215 mr. rozl. 4.) G.<\/b>–Bagno<\/span><\/i>, os., pow. prza\u00ads\u00adny\u00ads\u00adki, gm. i par. Dzierz\u00adgo\u00adwo, o 30 w. od Prza\u00ads\u00adny\u00adsza, liczy 1 dom, 4 mk., 126 mr. gruntu. 5.) G.,<\/b> w\u015b, pow. sier\u00adpe\u00adc\u00adki, gm. Kos\u00adse\u00admin,par. Za\u00adwidz, przy trakcie z Ra\u00adci\u0105\u00ad\u017ca do Sierp\u00adca, o 12 w. od Sieryca, liczy 5 dm., 49 mk., 292 mr. gruntu. R. 1827 by\u0142o 6 dm., 42 mk. Folw. G. nale\u017cy do d\u00f3br Ko\u00adse\u00admin. 6.) G.,<\/b> pow. m\u0142aw\u00adski, gm. Mo\u00ads\u00adto\u00adwo, par. Szre\u0144sk, nale\u017cy do os. Szre\u0144sk. 7.) G.<\/b>–Nowe<\/span><\/i> i G.-S<\/span>tare, w\u015b szlach. nad rz. Narwi\u0105, powiat \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Chlebiotki. par. Zawady. W 1827 r. G.-N<\/span>owe liczy\u0142o 11 dm. i 81 mk. a G. S<\/span>tare 8 dm., 52 mk. 8.) G.<\/b>–W\u0105do\u0142owo<\/span><\/i>, wie\u015b szlach., pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. i par. \u015aniadowo. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 81 mk. 9.) G.,<\/b> w\u015b szlach., pow. os\u00adt\u00adro\u00adw\u00adski, gm. i par. Za\u00adr\u0119\u00adby K<\/span>o\u015bcielne. Liczy 4 dm. i 39 mk. 10.) G.<\/b>–Try\u00adlo\u00adgi<\/span><\/i>, w\u015b szlach., pow. ma\u00adko\u00adw\u00adski, gm. i par. Kra\u00ads\u00adno\u00adsie\u00adlc. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm. i 71 mk. 11.) G.,<\/b> w\u015b i folw., pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Nak\u0142y, par. Ostro\u0142\u0119ka. Liczy 1039 mr. ziemi. Folw. G. lit. C z osad\u0105 m\u0142ynarsk\u0105 Olszewo i wsi\u0105 G. Rozl. wynosi mr. 221, grunta orne i ogrody mr. 124, \u0142\u0105k mr. 20, pastwisk mr. 25, lasu mr. 26, zaro\u015bli mr. 8, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 5; osada m\u0142ynarska Olszew, gruntu mr. 13. Bud. mur. 2, drew. 12, p\u0142odozmian 14-polowy, m\u0142yn wodny; w Olszewie przerabiaj\u0105 rocznie zbo\u017ca oko\u0142o 12000 korcy. Rzeka Narew i Omulew przep\u0142ywaj\u0105. Wie\u015b G. osad 7, gruntu mr. 16. 12.) G.,<\/b> w\u015b szlach., pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Czerwin, par. Goworowo. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm. i 44 mk. 13.) G.,<\/b> w\u015b i folw., pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Grabowo. Le\u017cy o 3 w. na lewo od drogi bitej z \u0141om\u017cy do Szczuczyna, o 29 w. od Grajewa, o 9 od Stawisk. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany, browar, szko\u0142\u0119 i urz\u0105d gm. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm. 154 mk., obecnie liczy 400 mk., 81 w\u0142\u00f3k ziemi. Par. G. dek. szczuczy\u0144skiego, dawniej w\u0105soskiego, 3699 dusz liczy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i parafi\u0105 erygowa\u0142a Katarzyna Popielska; 1597 erekcya wznowiona. Obecny ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany po r. 1843. Gmina G. liczy 5832 mk., rozleg\u0142o\u015bci 10887 mr., s\u0105d gm. okr. I w Szczuczynie, st. p. Stawiski. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Andrychy, Bagi\u0144skie, Bialiki, Brzozki, Brzozowo, Che\u0142chy, Ciemianka, Danowo, Filipki, Ga\u0142\u0105zki-Milewo, Glinki, Golanki, G\u00f3rskie, Grabowo, Grabowskie, Huty, Kami\u0144skie, Kie\u0142cze, Konopki, Kosaki, Kowalewo, Koziki-Olszyny, Kumelsk, Lachowo, Laskowiec, \u0141ebki, \u0141ubiany, Marki, Milewo, Obiedzino, Okurowo, Przyborowo, Rydzewo, Skroda-Ma\u0142a, S.-Wielka, Sura\u0142y, \u015awi\u0105tki-R<\/span>ydzewo, \u015awidry, Tuszki, Tyszki, Wszebory, Wykowo, Wyszowate, Zabiele i \u017bebry. Gmina zaludniona przewa\u017cnie przez drobn\u0105 szla\u00adch\u00adt\u0119, 24 wsie posiada ludno\u015b\u0107 czysto szlach., 10 za\u015b mi\u0119szan\u0105 w\u0142o\u015bc. i szla\u00adche\u00adc\u00adk\u0105. Wed\u0142ug danych Tow. Kredyt. Ziem. rozl. d\u00f3br G.-Sulimy i Przechody, tudzie\u017c wsi: G.-Sulimy i Grabowskie, rozl. wynosi mr<\/span>. 1575, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 954, \u0142\u0105k mr<\/span>. 127, pastwisk mr<\/span>. 14, lasu mr<\/span>. 446. Budow. mur. 13, drew. 15, p\u0142odozmian 12-polowy, pi\u0119kna owczarnia. Wie\u015b G.-Sulimy ma osad 52, gruntu mr<\/span>. 102; w\u015b Grabowskie osad 2, gruntu mr<\/span>. 68. Olechnowicz W\u0142.: „Charakt. antrop. szla\u00adch\u00adty drobnej gminy G.\u201c (Zb. wiad. do antr. kraj., 1895 r., t. 18).<\/span> 14.) G.<\/b>–Du\u017ce<\/span><\/i> i M<\/span>a\u0142e, w\u015b i folw., pow. kolne\u0144ski, gm. Stawiski, par. Poryte, o 6 w. od Stawisk. W 1827 r. G. D<\/span>u\u017ce liczy\u0142o 5 dm., 35 mk., G. M<\/span>a\u0142e 3 dm., 19 mk. Folw. Grabowo lub Grab\u00f3wek rozl. wynosi mr. 390, grunta orne i ogrody mr. 250, \u0142\u0105k mr<\/span>. 53, pastwisk mr<\/span>. 11, wody mr<\/span>. 1, lasu mr<\/span>. 61, zaro\u015bli mr<\/span>. 8, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 5. Bud. mur. 2, drewn. 3, pok\u0142ady torfu i kamienia wapiennego. Fol. ten w r. 1872 oddzielony od d\u00f3br Poryte. 15.) G.,<\/b> zwane Grabowem Hejbowicza<\/i>, folw. i wie\u015b w powiecie augustowskim, gm. Dowspuda, par. Barg\u0142owo, od Suwa\u0142k w. 27, od Augustowa w. 12, przy go\u015bci\u0144cu wiod\u0105cym z Augustowa do mka Raczki. Najbli\u017cszy ko\u015bci\u00f3\u0142 we wsi Jan\u00f3wce. Grunta folw. dotykaj\u0105 bezpo\u015brednio granicy pruskiej. Wie\u015b odseparowana, skolonizowana, ma dym\u00f3w 16. ludno\u015bci 158, przestrzeni mr. 45 pr\u0119t. 65. Grunta folwar., wraz z lasem zawieraj\u0105 w\u0142\u00f3k 64 mr<\/span>. np. i sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z naczelnego folw. G. i pomniejszych Nowydworek i Ostr\u00f3wek, oraz grunt\u00f3w zwanych Od\u0142ogi, D\u0105b, Zabagnie lub Kr\u00f3lowa G\u00f3ra, Zalesie, Rogowo lub Rog\u00f3wko. Na G. i Nowym-Dworku gleba pszenna, na Ostr\u00f3wku i Od\u0142ogach \u017cytnia. Jeszcze przed kilkunastu laty by\u0142y tu stosunkowo obszerne lasy, a chocia\u017c cz\u0119\u015b\u0107 ich wykarczowana i zamieniona na orn\u0105 rol\u0119, to zawsze zosta\u0142o jeszcze 20 w\u0142\u00f3k lasu. Wody niewiele, bo tylko dwie sadzawki, a przez pola Ostr\u00f3wka p\u0142ynie ruczaj; zna\u0107 przecie\u017c w lesie \u0142o\u017cysko rzeczu\u0142ki, kt\u00f3ra dawniej przy dworze tworzy\u0142a spory staw, zamieniony teraz na \u0142\u0105k\u0119. W naczelnym folw. budowle liczne, obszerne i w dobrym stanie; gorzelnia nieczynna, cegielnia. Sad obszerny, utrzymany starannie, ma kilkaset sztuk wyborowych drzew. Dobra te nale\u017ca\u0142y do Tadeusza i Adama Hejbowicz\u00f3w, dalej do Zimnocha, nast\u0119pnie do A. Righettowej; w r. 1855 kupi\u0142 te dobra J\u00f3zef Ptak za rs. 28500. Wie\u015b G. mia\u0142a 1827 r. 22 dm., 154 mk. 16.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Freda (ob.), parafia Godlewo. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm., 91 mk., obecnie liczy 23 dm., 198 mk., odl. 41 w. od Maryampola. 17.) G.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Maryampol. W 1827 roku by\u0142o tu 11 dm. i 108 mk.; obecnie liczy 14 dm., 182 mk.; odl. 10 w. od Maryampola. 18.) G.,<\/b> ob. Grab\u00f3w<\/i>. R. W.<\/i>, Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Grabowo<\/b> 1.) wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim, o 31 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 28. 2.) G.,<\/b> folw. szlach., pow. wile\u0144ski, 5 okr. adm., o 37 w. od Wilna, 1 dom, 24 mk. katol. (1866). 3.) G.,<\/b> w\u015b rz\u0105d., nad rz. Berezyn\u0105, pow. oszmia\u0144ski, 3 okr. ad., gm. Bakszty, pow. Oszmiany o w. 69, od Dziewieniszek 48, dm. 26, mieszk. prawos\u0142. 215 (1866).<\/p>\n

Grabowo,<\/b> niem. Grabau<\/i>, w\u0142o\u015bc. wie\u015b ko\u015bcielna, pow. starogrodzki, ma do\u015b\u0107 wysokie po\u0142o\u017cenie przy wynios\u0142em wzg\u00f3rzu, nad niewielkiem ale g\u0142\u0119bokiem po cz\u0119\u015bci zaros\u0142em jeziorem, p\u00f3\u0142 mili od bitego traktu ze Skurcza do Starogrodu, gleba w wi\u0119kszej daleko cz\u0119\u015bci urodzajna, pszenna, nieco g\u00f3rzysta; lasu w granicach wsi teraz niema. Z folw. Maxhausen obejmuje w\u0142o\u015bc. posiad\u0142. 11, zagrodn. 16, obszaru ziemi mr. 4151, katol. 509, ewan. 37, dom. Mieszk. 49. Ko\u015bci\u00f3\u0142 filialny i szko\u0142a w miejscu, parafia Skurcz, poczta Bobowo. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Starogrodu 2 mile, Gr. nale\u017cy do najstarszych osad Pomorza. Nie podlega prawie w\u0105tpieniu, \u017ce tu kiedy\u015b zamek obronny istnia\u0142. Przy wsi na wzg\u00f3rzu ponad jeziorem dzi\u015b jeszcze \u015bwiadcz\u0105 o nim zachowane tz. pierwotne okopy. Pierwotne imi\u0119 nosi\u0142 \u00f3w zamek Skosowo, jak wynika\u0107 si\u0119 zdaje z dokument\u00f3w. R. 1274 ksi\u0105\u017c\u0119 Mestwin II opisuj\u0105c granice pomi\u0119dzy kluczem pepli\u0144skim oo. cysters\u00f3w a Grabowem wspomina ten zamek Skosowo i tak m\u00f3wi: \u201eA loco castri qui ocatur scossow ad paludem que dicitur chonotope, a qua paluda decurrit rivulus utroque cum littore qui influit mylcicham, Milcicham usqua ad Janam. Item de scossovo directa linea in paludem que descendit in stagnum Brezeke (teraz Brze\u017ano?). De brezeke vero usqua in stagnum Gribene. Et de gribene usqua in altarum gribena usqua glost itd\u201c. Za krzy\u017cak\u00f3w o starym zamku nie s\u0142ycha\u0107 (by\u0142 dla nich zbytecznym), a wie\u015b nale\u017ca\u0142a do rz\u0105du. Najstarszy znany przywilej krzy\u017cacki pochodzi z r. 1354: Aleksander von Kornre komtur w Pokrzywnie (Engelsburg), do kt\u00f3rego odleg\u0142e G. jak wida\u0107 nale\u017ca\u0142o, potwierdza przywilej, kt\u00f3ry jego poprzednik Konrad von Gartow by\u0142 nada\u0142 jakiemu\u015b Tylen von Okeney prawem che\u0142mi\u0144skiem. Wszystkich w\u0142\u00f3k mia\u0142o by\u0107 wtedy we wsi 60. Z tych otrzyma\u0142 wolnych so\u0142tys 13. Roku 1365 so\u0142tys grabowski Hildebrant z Bobowa i inni w\u0142o\u015bcianie uskar\u017cali si\u0119 przed komturem pokrzywi\u0144skim Lipoldem von Ettelen (nie jest umieszczony w Namen-Codex Voigt\u2019a), jako pe\u0142nej liczby w\u0142\u00f3k 60 nie maj\u0105. Wspomniony komtur Lipolt kaza\u0142 dlatego grunta grabowskie na nowo rozmierzy\u0107 i znalaz\u0142 tylko w\u0142\u00f3k 56. Teraz so\u0142tys otrzyma\u0142 zamiast 13 w\u0142\u00f3k 6. Jaki by\u0142 stan wsi za czas\u00f3w polskich, wida\u0107 z rewizyi uczynionej przez sekretarzy kr\u00f3l. Hieronima Mile\u0144skiego i Jak\u00f3ba Zarzeckiego r. 1621: \u201edo wsi G. w\u0142\u00f3k wszystkich 55, mi\u0119dzy kt\u00f3remi pleba\u0144skich 4, so\u0142tyskich wolnych wedle przywileju 6, si\u00f3dm\u0105 ma so\u0142tys tak\u017ce zdawna nadan\u0105, na kt\u00f3r\u0105 prawa \u017cadnego nie ukaza\u0142; przeto czynsz z niej p\u0142aci\u0107 powinien. R. 1650 kr\u00f3l Jan Kazimierz potwierdzi\u0142 Paw\u0142owi Klejnie so\u0142tysowi przywileje krzy\u017cackie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy filialny, patronatu rz\u0105dowego, tytu\u0142u \u015bw. Trzech kr\u00f3l\u00f3w, budowany jest niewiadomo kiedy w tz. pruski mur. Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w przy\u0142\u0105czony do Skurcza. Nabo\u017ce\u0144stwo odprawia si\u0119 co 3 niedziele. Szko\u0142a liczy\u0142a r. 1867 dzieci katol. 90. 2.) G.,<\/b> niem. Gr. Grabau<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. kwidzy\u0144ski, \u015br\u00f3d \u017cyznych nizin, po prawym brzegu Wis\u0142y, nad Star\u0105 Nogat\u0105, ze strony Wis\u0142y os\u0142oniona mocn\u0105 grobl\u0105 przed zalewem, oko\u0142o 1 mil\u0119 od Kwidzyna. Obszaru ziemi obejmuje mr. 1379, budynk. 54, dom. mieszk. 21, katol. 24, ewan. 201. Parafia i poczta Kwidzyn, szko\u0142a Grab\u00f3wko. Mieszka\u0144cy niemieccy zdawna sprowadzeni osadnicy dobrze si\u0119 maj\u0105, mianowicie te\u017c hoduj\u0105 Owocowe drzewa. Przy Gr. Fryderyk II koniecznie si\u0119 upiera\u0142 chc\u0105c za\u0142o\u017cy\u0107 twierdz\u0119 obronn\u0105 na Wi\u015ble, du\u017co ju\u017c \u0142o\u017cy\u0142 koszt\u00f3w i zachod\u00f3w, ale nieskr\u0119powana Wis\u0142a wszelkie podj\u0119te wysi\u0142ki i roboty wci\u0105\u017c niszczy\u0142a, tak \u017ce potem zacz\u0119to fortec\u0119 budowa\u0107 nieco na po\u0142udnie, przy Grudzi\u0105dzu. 3.) G.,<\/b> niem. Gr. Grabau<\/i>, dobra rycer. i w\u015b, pow. cz\u0142uchowski, w zachodnio-p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci, blisko granic Pomeranii, nad ma\u0142\u0105 stru\u017ck\u0105, wp\u0142ywaj\u0105c\u0105 do Czarnej, niedaleko traktu bitego cz\u0142u\u00adchow\u00adsko-bia\u0142oborskiego, oko\u0142o p\u00f3\u0142 mili od Bia\u0142oboru (Baldenburg). Obszaru ziemi obejmuj\u0105 osobno dobra mr. 6243, w\u015b w\u0142o\u015bc. 404, budynk. pospo\u0142u 55, dom. Mieszk. 28, katol. 13, ewang. 270. Parafia Ekfir, szko\u0142a w miejscu, poczta Bia\u0142ob\u00f3r. Do Gr. nale\u017cy m\u0142yn grabowski na strudze Czarnej, p\u0142yn\u0105cej zt\u0105d pod miasto Czarne (Hammerstein), kt\u00f3remu imi\u0119 nada\u0142a. Ma budynki 3, dom\u00f3w mieszkal. 1, ewang. 5. Pierwotnie by\u0142o Gr. dobrami rz\u0105dowemi. Roku 1374 Winryk von Kniprode mistrz w. krzy\u017cacki wyda\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 dziedzicznie prawem che\u0142mi\u0144skiem w\u0142\u00f3k 60 w Gr. Stefanowi G\u00f6tzendorf (kt\u00f3ry to przydomek zachowali Grabowscy), tak jednakowo\u017c, aby p\u00f3\u0142brat jego Ja\u015bko otrzyma\u0142 w tej wsi w\u0142\u00f3k 10. Tak\u017ce i o bartnikach pisze, \u017ceby dla krzy\u017cak\u00f3w wyj\u0119ci byli: \u201eDoch so neme wir us unsir b\u00fcten die wir in demselben gute itzt haben, also dass unsir butenir vorbas ine keyne b\u00fcten machen sullen\u201c. P\u00f3\u017aniej musia\u0142y zaj\u015b\u0107 zmiany w tej wsi, gdy\u017c r. 1381 ten\u017ce mistrz wielki Winryk von Kniprode podobny przywilej wystawia na t\u0119 wie\u015b Januszowi Colmage pod warunkami jak wy\u017cej, w\u0142\u00f3k wymienia 50, o bartnikach nie wspomina, dodaje tylko co do po\u0142o\u017cenia, \u017ce ta wie\u015b jest w lesie: \u201eGrabow (in) dem Walde\u201c. Za polskich czas\u00f3w panowie tutejsi przyj\u0119li nazw\u0119 Grabowskich, z przydomkiem wsi ich dawniejszej, po niemiecku przezwanej G\u00f6tzendorf (Gockowo?). Jest jeszcze wiadomo\u015b\u0107 o ko\u015bciele w Gr., przyczem i niekt\u00f3rzy posiadacze zachodz\u0105. We wsi Gr. zdawna istnia\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, przy\u0142\u0105czony jako filia do Bia\u0142oboru. Patronatu by\u0142 prywatnego, tytu\u0142u \u015bw. Andrzeja, budowany z drzewa, pokryty kle\u0144cem. Proboszcz posiada\u0142 1 w\u0142\u00f3k\u0119 przy tym ko\u015bciele. Roku 1617 arcyb. gnie\u017an. G\u0119bicki przy\u0142\u0105czy\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy do nowoutworzonego dekanatu czarnie\u0144skiego (Hammerstein). W czasie reformacyi luterscy mieszka\u0144cy d\u0142ugo go sobie przyw\u0142aszczali. Dopiero w r. 1721 w\u0142a\u015bciciel Grabowa Andrzej Teodor Grabowski, kasztelan che\u0142mi\u0144ski, s\u0119dzia ziemski cz\u0142uchowski, napowr\u00f3t go odda\u0142 katolikom. Od tego czasu nabo\u017ce\u0144stwo odprawia\u0142 proboszcz z Bia\u0142oboru, zwykle co 4 niedziel\u0119. Tak trwa\u0142o a\u017c do r. 1820: wtedy bowiem d\u0142ugo niepoprawiany drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 dotyla podupad\u0142, \u017ce nabo\u017ce\u0144stwa w nim zaprzestano; ostatecznie zosta\u0142 rozebrany r. 1827. Musia\u0142 by\u0107 jednak ko\u015bci\u00f3\u0142 w Gr. bardzo potrzebny dla okolicznych wiernych, poniewa\u017c wiele by\u0142o starania, \u017ceby go na nowo odbudowa\u0107. Patron \u00f3wczesny i dziedzic Grabowa pan Koniecpolski poniek\u0105d te usi\u0142owania popiera\u0142 a prezes \u00f3wczesny naczelny von Sch\u00f6n zamy\u015bla\u0142 nawet urz\u0105dzi\u0107 w G. parafi\u0105 osobn\u0105; wszystkie te zamys\u0142y spe\u0142z\u0142y na niczem, jak pisz\u0105 w aktach, dla braku fundusz\u00f3w, ale niemniej tak\u017ce z nie\u017cyczliwo\u015bci dla katolik\u00f3w, osobliwie w ostatnich czasach. Tak tedy w\u0142adza duchowna po d\u0142ugiem pukaniu i wyczekiwaniu rozwi\u0105za\u0142a nareszcie gmin\u0119 w Gr. i przy\u0142\u0105czy\u0142a j\u0105 r. 1864 do nowo utworzonej parafii w Ekfirze. Dodaje si\u0119 tu jeszcze, \u017ce wspomniony powy\u017cej Andrzej Teodor Grabowski roku 1722 uczyni\u0142 testamentem nast\u0119puj\u0105cy podzia\u0142 maj\u0105tku: najstarszemu synowi Stanis\u0142awowi Adamowi, naonczas pisarzowi grodzkiemu skarszewskiemu, a p\u00f3\u017aniej biskupowi che\u0142mi\u0144skiemu, kujawskiemu i warmijskiemu, zapisa\u0142 Buczek i Czyszkowy za z\u0142. prus. 42000, nadto Breitenfelde, Platendienet, J\u0119czonki i M\u0119kowy. Drugi syn Jan, p\u00f3\u017aniej kasztelan gda\u0144ski, otrzyma\u0142 Dybrzno, K\u0142od\u0119 (Kappe), Hut\u0119 i B\u0142ugowo w taksie z\u0142. pr. 75000; trzeci dosta\u0142 Sypniewo, I\u0142owo, Rado\u0144sk i Jazdrawy; najm\u0142odszy wreszcie Jan Micha\u0142, p\u00f3\u017aniej podkomorzy pomorski i kasztelan gda\u0144ski, wzi\u0105\u0142 Grabowo, Zamarte, cz\u0119\u015b\u0107 Blumfeldu, Nowy dw\u00f3r w cz\u0142uchowskiem, Ogorzeliny i Ciecholewo. C\u00f3rce najm\u0142odszej zostawi\u0142 w posagu Izdebk\u0119 i G\u00fcntergost. Nazwany wy\u017cej biskup Stanis\u0142aw Adam Grabowski urodzi\u0142 si\u0119 w Grabowie; p\u00f3\u017aniej nim zosta\u0142 biskupem, wystawi\u0142 pi\u0119kn\u0105 kaplic\u0119 domow\u0105 w Buczku i jako biskup wzni\u00f3s\u0142 tam\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142. 4.) G.,<\/b> niem. Grabau<\/i>, 1) w\u015b w\u0142o\u015b. parafialna w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci pow. lubawskiego, po nad granic\u0105 Prus wschodnich czyli ksi\u0105\u017c\u0119cych, blisko rzeczki Gry\u017ali, uchodz\u0105cej z lewego brzegu do Drw\u0119cy. Obszaru ziemi obejmuje m\u00f3rg 3927, budynk. 118, dom. Mieszk. 45; katol. 423, ewang. 11. Parafia i szko\u0142a Grabowo, poczta Lubawa. 2) w\u015b nale\u017c\u0105ca do m. Lubawy, obszaru ziemi mr. 951, budynk. 31, dom. Mieszk. 15, katol. 108, ewan. 16. Gr. nale\u017ca\u0142o oddawna do d\u00f3br sto\u0142owych biskup\u00f3w che\u0142mi\u0144skich. Inwentarz z r. 1759 donosi o tej wsi: \u201eWie\u015b Gr. ma w\u0142\u00f3k 60. Szla\u00adch\u00adta w tej wsi wed\u0142ug prawa biskupa Otona z r. 1346 sobie nadanego trzyma\u0142a w\u0142\u00f3k 40. Przywilej im zgorza\u0142, razem tedy z Lubaw\u0105 uczynili rekurs do biskupa che\u0142mi\u0144skiego Jana, kt\u00f3ry w r. 1537 ten przywilej renowowa\u0142, lecz tylko w\u0142\u00f3k 16 i p\u00f3\u0142 ad presens posiadaj\u0105cy trzymaj\u0105. O innych osadnikach czytamy: Szla\u00adche\u00adt\u00adny Dyl\u0119gowski za prawem wieczystem ab Illmo Kretkowski r. 1724 renowowanem trzyma w\u0142\u00f3k 3; do assystencyi r\u00f3wnej z drug\u0105 szla\u00adch\u00adt\u0105 wed\u0142ug proporcyi nale\u017ce\u0107, p\u0142u\u017cnego \u017cyta korcy 1, j\u0119czmienia korcy 2 wydadawa\u0107, kontrybucyi \u017co\u0142nierskiej na rok z\u0142. 13 gr. 12 p\u0142aci\u0107 powinien. Walenty \u0141ugowicz so\u0142tys, za przywilejem wiecznym r. 1724 renowowanym, trzyma w\u0142\u00f3k 3, gospodnego z\u0142. 7 gr. 15 p\u0142aci, do dr\u00f3g z innymi wiecznymi i z fas\u0105 do niewodu z kolei nale\u017cy, p\u0142u\u017cnego \u017cyta korzec jeden, j\u0119czmienia korcy 2, kontrybucyi \u017co\u0142nierskiej z\u0142. 11 gr. 12 sk\u0142ada\u0107 obowi\u0105zany. Agnieszka Kazalska wdowa karczmarka pokaza\u0142a kopi\u0105 prawa wiecznego z r. 1567, wed\u0142ug kt\u00f3rego trzyma w\u0142\u00f3k 2, przodkowie jej mieli wolno\u015b\u0107 robienia piwa i onego\u017c w karczmie szynkowania z obligacy\u0105 p\u0142acenia czynszu, so\u0142tysom dwom, grzywien 5, co jest amputatum. S\u00f3l i inne rzeczy kramarskie wolno\u015b\u0107 ma przedawania, piwo za\u015b i gorza\u0142k\u0119 JM. ks. prob. grabowskiego szynkowa\u0107 powinna, p\u0142u\u017cnego daje \u017cyta korzec 1, j\u0119czmienia 2, kontrybucyi \u017co\u0142nierskiej z\u0142. 7 gr. 18, drogi z innymi wiecznymi wed\u0142ug proporcyi odprawuje, do niewodu z fas\u0105 z kolei jako jest zwyczaj posy\u0142a\u0107 powinna, od p\u0142acenia gospodnego uwolniona. Pleba\u0144skich w\u0142\u00f3k pocz\u0105tkowo 6, ale potem biskupi do\u0142o\u017cyli jeszcze w\u0142\u00f3k 13\u00bd, a\u017ceby tutejszy pleban by\u0142 zarazem proboszczem dawniejszej prepozytury \u015bw. Jerzego w Lubawie; rozdawano te dwie posady zwykle zas\u0142u\u017conym kanonikom lub pra\u0142atom che\u0142mi\u0144skim. Parafia grabowska pod\u0142ug dyecezyalnego szematyzmu z r. 1867 liczy\u0142a dusz 1439, ko\u015bci\u00f3\u0142 tyt. Wniebowzi\u0119cia N. M. P., patronatu przedtem biskupiego, kiedy ufundowany nie wiadomo, tera\u017aniejszy w ceg\u0142\u0119 murowany jest r. 1806, po\u015bwi\u0119cony 1814, przy nim bractwo trze\u017awo\u015bci od r. 1855, dekanat lubawski. Wsie parafialne z pow. lubawskiego 4: Grabowo, Wa\u0142dyki, Wi\u015bniewo i Ko\u0142odziejki; wi\u0119cej jest wsi pruskich z dawniejszej Pomeranii w powiecie ostr\u00f3dzkim, jako to: \u0141absztynek, Kernsdorf, Reszki, Glaznota, Lipowo, Ba\u0142czyny, Zaj\u0105czkowo, Pietrzywa\u0142d, 30-w\u0142\u00f3k, Janowo, Nowy folwark. Katolickie szk\u00f3\u0142ki istniej\u0105 2: w Grabowie dzieci 78 i w Wa\u0142dykach dzieci 55; ewang. szko\u0142y odwiedzaj\u0105 dzieci katolickie, jako 48 dzieci w Glaznocie, 27 w Lipowie, 12 w Reszkach itd. Wskutek luterskiej reformacyi utraci\u0142a ta parafia 3 ko\u015bcio\u0142y dawniej katolickie: w Lipowie, Glaznocie (Marienfelde) i Pietrzywa\u0142dzie; wszystkie by\u0142y patronatu prywatnego i le\u017ca\u0142y w Pomeranii; innowiercy dosy\u0107 wcze\u015bnie je zabrali i dodzi\u015b dnia u\u017cywaj\u0105. 5.) G.,<\/b> niem. Gr. Grabau<\/i>, dobra i w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. \u015bwiecki, w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci, przy pow. bydgoskim, po lewym brzegu Wis\u0142y, na nizinach, p\u00f3\u0142 mili od bitego traktu bydgosko-gda\u0144skiego. Obszaru ziemi obejmuje mr. 1822, budynk. 19, dom. mieszk. 7, katol. 73, ewang. 26. Parafia Topolno, szko\u0142a w miejscu, poczta i stacya kolei \u017cel. Pruszcz. Wie\u015b Gr. cz\u0119sto zmienia\u0142a swoich pan\u00f3w. Zdawna nale\u017ca\u0142a do pomorskich ksi\u0105\u017c\u0105t. Roku 1209 ksi\u0119\u017cniczka \u015awinis\u0142awa, \u017cona Mestwina I, podarowa\u0142a j\u0105 na fundacy\u0105 klasztoru pp. norbertanek w \u017bukowie. R. 1220 ksi\u0105\u017c\u0119 \u015awi\u0119tope\u0142k darowizn\u0119 t\u0119 potwierdzi\u0142. Dla zbytniej odleg\u0142o\u015bci jednak zamieni\u0142y potem pp. \u017cukowskie t\u0119 wie\u015b na inne bli\u017cej im po\u0142o\u017cone w\u0142o\u015bci i to za po\u015brednictwem mistrza w. krzy\u017cackiego Kar\u00f3la z Trewiru (1311 \u2014 1324). R. 1312 ten\u017ce mistrz krzy\u017cacki darowa\u0142 znowu Gr. pp. benedyktynkom w Che\u0142mnie, jak \u015bwiadczy dot\u0105d jeszcze zachowany a nieznany napis na obrazie w ko\u015bciele po tych\u017ce pannach w Che\u0142mnie: \u201eA. Treviris Carolus Ego Dum Victor abivi de Vitten Litavo Rura Grabowo Dedi Anno 1312\u201c. W czasie reformacyi by\u0142yby G. panny bez ma\u0142a utraci\u0142y: za biskupa che\u0142mi\u0144skiego Lubodzieskiego przesz\u0142y ju\u017c te dobra na w\u0142asno\u015b\u0107 Micha\u0142a Wutkowskiego, chor\u0105\u017cego pomorskiego, ale je potem panna ksieni Magdalena Mort\u0119ska napowr\u00f3t odzyska\u0142a. 1606 za\u0142o\u017cono tu chmielnik. Roku 1761 pan Brzechfa dzier\u017cawy p\u0142aci\u0142 z\u0142. 2100. Po sekularyzacyi d\u00f3br klasztornych rz\u0105d pruski sprzeda\u0142 wie\u015b i odda\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 dotychczasowym osadnikom. O kaplicy jest jeszcze wiadomo\u015b\u0107, \u017ce si\u0119 w Gr. znajdowa\u0142a. R. 1616 pobudowa\u0142a j\u0105 ksieni Mort\u0119ska. 6.) G.,<\/b> w\u015b rycerska, pow. kartuski, nad wielkiem jeziorem zwanem na mapach, z niemiecka Mausch-See, za krzy\u017cak\u00f3w nale\u017ca\u0142a do obwodu mirachowskiego, sk\u0142ada si\u0119 obecnie z 4 dzia\u0142\u00f3w, wraz z przynale\u017cn\u0105 wsi\u0105, D\u0105br\u00f3wk\u0105 obejmuje obszaru ziemi m\u00f3rg. 2332, katol. 134, dom. mieszk. 14; cz\u0119\u015b\u0107 G. nale\u017cy do P\u0142acheckiego. Parafia Parchowo, szko\u0142a Silno, poczta Wygoda. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Kartuz 5\u00be mili. 7.) G.<\/b>–Stare<\/span><\/i>, niem. Alt-Grabau<\/i>, w\u015b ko\u015bcielna parafialna w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci pow. ko\u015bcierskiego, blisko powiatu kartuskiego, ponad ma\u0142\u0105 rzeczk\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 przez jez. grabowskie do Wietcisy (Fietze Fl.), \u00be mili od bitego traktu ko\u015bciersko-skarszewskiego i gda\u0144skiego. Obejmuje wie\u015b w\u0142o\u015bcia\u0144sk\u0105, folwark i wybudowania: Grabowski M<\/span>\u0142yn, Leopoldsberg i Mindesfelde; obszaru ziemi mr. 5021, posiad\u0142o\u015bci w\u0142o\u015bc. 24, zagrodn. 24, katol. 276, ewang. 219, \u017cyd\u00f3w 6, dom. mieszk. 49. W miejscu jest ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. parafialny, szko\u0142a ewang. i 2 karczmy. Poczta Nowa karczma (Neukrug). Odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ko\u015bcierzyny 2 mile. G., w pobli\u017cu Ko\u015bcierzyny po\u0142o\u017cone, zachodzi pierwszy raz w dokumentach r. 1295. W XVI wieku posiadali t\u0119 wie\u015b Dor\u0119gowscy; byli pocz\u0105tkowo wyznania luterskiego, w pobliskiej wsi swojej Rekownicy zb\u00f3r nawet luterski zbudowali. Ale potem szczeg\u00f3lnym jakim\u015b przypadkiem (singulari casu) do wiary katolickiej nawr\u00f3cili si\u0119 i zamienili zb\u00f3r sw\u00f3j na katolicki ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry jeszcze istnieje. Od r. oko\u0142o 1600 ma Grabowo z przyleg\u0142o\u015bciami: Grab\u00f3wko albo Nowe Grabowo, Grabowski M<\/span>\u0142yn, Grabowska H<\/span>uta, Fuspeterska H<\/span>uta, K\u0142obucin, Szpon, Stoferowo, Osenkop, Jasiowa H<\/span>uta, Kamionko, Esterb\u0119gski M<\/span>\u0142yn: Maciej de Szedlin Knibawski (potomkowie jego pisz\u0105 si\u0119 Czarli\u0144scy), znowu zagorza\u0142y zwolennik luteranizmu. Ten\u017ce posprowadza\u0142 tak do Grabowa jako osobliwie do niekt\u00f3rych przyleg\u0142ych d\u00f3br, na onczas w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci opustosza\u0142ych, wielu luterskich osadnik\u00f3w z niemieckiej Brandeburgii i Pomeranii. Nawet zb\u00f3r im w pobliskim K\u0142obuciuie wystawi\u0142. W skutek tego ca\u0142a ta okolica coraz bardziej niemcza\u0142a. A\u017c dopiero w roku 1617 nabyli od niego te dobra oo. kartuzyanie z Kartuz (Carthaus), kt\u00f3rzy zato inne dobra jak Os\u0142anin, B\u0142\u0105dzikowo, B\u0119dargowo ust\u0105pili. Teraz nast\u0105pi\u0142 koniec lutrzenia. Zb\u00f3r w K\u0142obucinie znie\u015bli. Natomiast zbudowali kaplic\u0119 publiczn\u0105 dla wygody tutejszych katolik\u00f3w we wsi Grabowie. Mia\u0142a ona od pocz\u0105tku tytu\u0142 \u015bw. Anny. Wystawi\u0142 j\u0105 z ceg\u0142y kosztem klasztoru gorliwy przeor kartuski Jan Udalryk Kropf r. 1631. Papie\u017c \u00f3wczesny Urban V jako i biskup kujawski Gniewosz ch\u0119tnie na tak\u0105 fundacy\u0105 zezwolili. Roku 1701 bisk. Stanis\u0142aw Szembek wyni\u00f3s\u0142 t\u0119 kaplic\u0119 do rz\u0119du ko\u015bcio\u0142a parafialnego. 00. kartuzyanie ust\u0105pili pr\u00f3cz innych dochod\u00f3w 4 w\u0142\u00f3ki dla proboszcza. Dekretem erekcyjnym przy\u0142\u0105czone zosta\u0142y nast\u0119puj\u0105ce wioski do tej nowej parafii: \u201eGrabow antiqua, Grabowko novum, Fusshutt, Klopoczyn, Graboushutt, Stophershutt, Spon, Lerge, Jassqutt, Ochsenkop\u201c. O dochodach proboszcza pr\u00f3cz 4 w\u0142\u00f3k stoi: \u201eModios 50 siliginis et totidem avenae assignavimus. Item a quolibet rustico solutionem per 6 grossos tum et primitias K\u0142os dictas nec non ova paschalia Nr. 6 assignavimus\u201c. R. 1657 oberstlejtnant nowo tu co tylko utworzonego pu\u0142ku dragon\u00f3w szwedzkich Bomsdorf (?) zaj\u0105\u0142 Grabowo z pobli\u017cszemi wsiami, taki wydaj\u0105c rozkaz d. 9 czerwca w j\u0119zyku niemieckim: \u201eDie D\u00f6rfer Alt-Grabau, Neu-Grabau und Klobucin sind mir assignirt also in meinem Schutz. Dies zu wissen allen zu Fuss und zu Ross, Schweden und Curbrandenburg\u201c. Roku 1665 podaj\u0105 oo. kartuzyanie straty jakie ponie\u015bli w wojnie: \u201eAnte bellum Grabowo et Grabowko habuit: 13 kmetones, 12 hortulanos; anno post bellum 1\u00bd kmetornem, 10 hortulanos, aedificia ruinata, cremata\u201c. Tego\u017c roku w dzie\u0144 \u015bw. Fabiana i Sebastyana zeznali przed s\u0105dem uczciwy Jan i Miko\u0142aj z Grabowa: \u201eJest tylko zagrodnik\u00f3w 11, kowal i karczmarz; od 3 Kr\u00f3l\u00f3w mieli\u015bmy 4 pieszych, na piwo dawali\u015bmy po z\u0142. 15, majorowi po 2 korce owsa i 2 wozy siana\u201c. Po wojnie znowu si\u0119 gospodarstwo podnios\u0142o. R. 1670 podaj\u0105 ksi\u0119gi: \u201ePraedium 5 in Grabowo cum braxatorio et ovilibus, unum juxta praedium hoc anno fundatum. Duae officinae vitrariae (szklane huty). Officina in Krzyszewo dat fl. 350. officina juxta Ostrzyce fl. 350, molitor in Grabowo 60 modios siliginis, scultetus fl. 20, tabernator fl. 20, Magula fl. 24, figulus fl. 4\u201c. Roku 1673 p\u0142acono poboru personalnego z podlegaj\u0105cych temu podatkowi w\u0142\u00f3k (pog\u0142\u00f3wnego) z Grabowa od os\u00f3b 77, z\u0142. 46 gr. 6. R. 1707 Piotr Dor\u0119gowski podczaszy czernihowski skar\u017cy si\u0119 na poddanych z Grabowa i K\u0142obucina, \u017ce z \u017co\u0142nierzami wpadli na jego folwark B\u0119donim i zupe\u0142nie z\u0142upili; tak\u017ce i w Rekownicy ku\u017ani\u0119 itd. rozbili. Owczesny prokurator grabowski o. Wilhelm broni si\u0119, ze to \u017co\u0142nierze polscy i litewscy zmusili ich zajecha\u0107 tam z wozami. R. 1724 czytamy: \u201eAlt Grabau: ubi omnes catholici et ex his circa pascha ad minus 80 poenitentes sunt\u201c. R. 1730 kr\u00f3l August II na pro\u015bby oo. kartuzyan, \u017ceby im powi\u0119kszy\u0107 dochody, zezwoli\u0142: i\u017cby si\u0119 w Grabowie na \u015bw. Ann\u0119 odbywa\u0142 jarmark. \u201eLiberum itaque ac licitum este perpetuo et in aevum cuiusvis status, sexus, conditionis sortisque hominibus ad predictam villam cum omni mercium genere suprasignato nundinarum tempore confluere, tum cum omni genere pecorum et pecudum tuto et libere convenire, vendare, emere, res pro rebus, merces pro mercibus commutare et omnia negotia agere, tractare et conficere…\u201c Po okupacyi pruskiej dobra klasztorne zosta\u0142y zabrane, folwark tutejszy wydany w wieczyst\u0105 dzier\u017caw\u0119 r. 1790. Dzi\u015b dziedzic zwie si\u0119 Abramowski. W\u0142o\u015bcianie nieco p\u00f3\u017aniej tak\u017ce otrzymali prawa w\u0142asno\u015bci. O parafii grabowskiej wyjmujemy jeszcze niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y z dyecezyalnego szematyzmu z r. 1867. \u201eParafia Grabowo liczy dusz 892, komunikuj\u0105cych 551. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tytu\u0142u \u015bw. Anny, patronatu przedtem oo. kartuzyau w Kartuzach, teraz po zaborze klasztor\u00f3w rz\u0105dowego; zbudowany r. 1631, ma fili\u0105 w Rekownicy. Wsie do parafii nale\u017c\u0105 Stare Grabowo, Nowe Grabowo, Arnikowy G<\/span>\u00f3rne, D<\/span>olne i N<\/span>owe, Sztoferowo, Grabowska H<\/span>uta, Szpon, Parowa, Jasiowo, Nowa karczma, Kamie\u0144, Kamionki, Burowo, Engsterb\u0119gski m\u0142yn, Osenkop, K\u0142obocin, Fuspeterowo. Szko\u0142a parafialna jedna tylko istnieje w Starem Grabowie, uczni\u00f3w ma 40. Natomiast 60 dzieci katolickich zwiedzaj\u0105 szko\u0142\u0119 ewang. w Nowem Grabowie, 5 w K\u0142obocinie, 13 w B\u0119dominku, 21 w Szponie. Nauki religii pod\u00f3wczas tym dzieciom nie udzielano w szkole. 8.) G.<\/b>–Nowe<\/span><\/i>, ob. Grab\u00f3wko<\/i>. 9.) G.,<\/b> niem. Grabau<\/i>, w\u015b, pow. olszty\u0144ski, przy granicy powiatu szczycie\u0144skiego i reszelskiego, w okolicy piaszczystej i lesistej, na polskiej Warmii, st. p. Purda. Oddawna nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br sto\u0142owych biskup\u00f3w warmi\u0144skich. Roku 1656 donosi lustracya, \u017ce we wsi znajdowa\u0142o si\u0119 w\u0142\u00f3k wolnych 4 i pruski wolny 1, kt\u00f3ry podobnie jako i inni czyni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 (1 Dienst) w wojnie. 10.) G.,<\/b> niem. Grabowen<\/i>, wie\u015b, powiat z\u0105dzborski, oko\u0142o p\u00f3\u0142torej mili na po\u0142udnie od Z\u0105dzborka po\u0142o\u017cona. 11.) G.,<\/b> niem. Gross-Grabowen<\/i>, dwie wsie w pow. niborskim 1) przy granicy kr\u00f3l. Polskiego, w pobli\u017cu bitego traktu m\u0142awsko-niborskiego. 2) tak\u017ce przy granicy ale wi\u0119cej ku p\u00f3\u0142nocy, o jedn\u0119 blisko mil\u0119 od Janowa w Kr\u00f3lestwie, st. p. Napierki. 12.) G.,<\/b> niem. Grabau<\/i>, wie\u015b, pow. go\u0142dapski, przy trakcie bitym g\u0105bi\u0144sko-\u0142eckim, w pi\u0119knej okolicy wzg\u00f3rzystej (245 m. npm.), o 10 kil. od Go\u0142dapi; ma ludno\u015b\u0107 polsk\u0105, ewangelick\u0105, i ko\u015bci\u00f3\u0142 luterski, w r. 1589 fundowany, 521 mieszka\u0144c\u00f3w, agentur\u0119 pocztow\u0105. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Grab\u00f3wka<\/b> 1.), wie\u015b i folw., pow. sie\u00adradz\u00adki, gm. Ma\u00adja\u00adcze\u00adwi\u00adce, par. Bu\u00adrze\u00adnin, o 17 w. od Sie\u00adra\u00addza, o 8 w. od Z\u0142o\u00adcze\u00adwa. Ma 152 mk., w tem 5 izr.; 1827 roku by\u0142o 136 mk. Rozl. 546 mr<\/span>. Dw\u00f3r ma 450 mr<\/span>. roli ornej, 30 mr<\/span>. lasu, 50 mr<\/span>. \u0142\u0105k; w\u0142o\u015bcianie za\u015b 11 mr<\/span>. roli or., 5 mr<\/span>. \u0142\u0105k. Kol. Wol\u00adni\u00adca Gra\u00adbow\u00adska ma 29 osad, 296 mr<\/span>. gruntu. R. 1628 G. by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 Wyle\u017cy\u0144skich. Oko\u0142o r. 1840 naby\u0142 j\u0105 od Cie\u00adlec\u00adkich Lud\u00adwik Bro\u00addow\u00adski. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. no\u00adwo\u00adra\u00addom\u00adski, gm. Kru\u00adszy\u00adna, par. Bo\u00adr\u00f3w\u00adno. W 1827 r. by\u0142o tu 35 dm. i 248 mk. Dobra G. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. G., Grabowa i osady le\u015bnej Dziadowice. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1132; fol. Gra\u00adb\u00f3w\u00adka grunta orne i ogrody mr<\/span>. 314, \u0142\u0105k mr<\/span>. 17, lasu mr<\/span>. 18, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 14, razem mr<\/span>. 363, bud. drew. 11, p\u0142odozmian 10-polowy. Folwark Grabowa grunta orne i ogrody mr<\/span>. 285, \u0142\u0105k mr<\/span>. 45, past. mr<\/span>. 7, lasu mr<\/span>. 412, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 21, razem mr<\/span>. 770; bud. mur. 3, drew. 2, p\u0142odozmian 8-polowy. Dobra te oddzielone w r. 1875 od d\u00f3br Bor\u00f3wno. 3.) G.,<\/b> kol. i folw., pow. cz\u0119stochowski, gm. Grab\u00f3wka, par. Cz\u0119stochowa (ob.). Le\u017cy przy drodze bitej z Cz\u0119\u00adsto\u00adcho\u00adwy do K\u0142obucka, o 6 w. od Cz\u0119stochowy. Wspomina j\u0105 D\u0142ugosz (II 221). Gmina G. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. III w K\u0142obucku, stacya poczt. w Cz\u0119\u00adsto\u00adcho\u00adwie, liczy 6024 mk. (5191 kat., 372 ewang., 130 izrael.; 2871 m\u0119\u017c., 3153 kob.) i 18807 mr. obszaru. W gminie istniej\u0105: papiernia, browar i dystylarnia, cegielnia i wyr\u00f3b kafli, 5 m\u0142yn\u00f3w i 4 szko\u0142y pocz\u0105tkowe. 4.) G.,<\/b> folw., pow. pi\u0144\u00adczow\u00adski, gm. i par. Czar\u00adno\u00adcin, od Szkalb\u00admie\u00adrza w. 7. Rozl. wynosi mr<\/span>. 201, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 181, \u0142\u0105k mr<\/span>. 14, past. mr<\/span>. 6, bud. drew. 5, p\u0142odozmian 6- i 8-polowy. Folwark ten w r. 1873 oddzielony od d\u00f3br Ciesz\u00adko\u00adwy. 5.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. no\u00adwo\u00adaleksan\u00addryj\u00adski, gm. i par. O\u00adpo\u00adle. W 1827 r. by\u0142o tu 40 dm. i 203 mk. 6.) G.,<\/b> w\u015b, pow. ja\u00adnow\u00adski, par. Bois\u00adka, gm. An\u00adno\u00adpol, od Lu\u00adb\u00adli\u00adna mil 7, od Wis\u00ad\u0142y w. 7. Do 1873 r. stanowi\u0142a jedn\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 z dobrami Bois\u00adka i nale\u017ca\u0142a do Jana Her\u00adni\u00adcz\u00adka, obecnie w cz\u0119\u015bci rozkolonizowana. G\u0142\u00f3wny za\u015b fol. nale\u017cy do Roberta Prze\u00adga\u00adli\u0144\u00adskie\u00adgo. Og\u00f3lna rozl. 2486 mr., w tem folw. Gra\u00adb\u00f3w\u00adka 467 mr<\/span>. (gruntu ornego 385 mr<\/span>., lasu 68 mr<\/span>., ogrod\u00f3w 10 mr<\/span>., w\u00f3d 1 mr<\/span>., nieu\u017cytk\u00f3w 3 mr<\/span>.), osady w\u0142o\u015bcia\u0144skie tabelowe w liczbie 44 posiadaj\u0105 872 mr<\/span>., kolonie utworzone w 1861 r. z grunt\u00f3w dworskich w liczbie 23 posiadaj\u0105 461 mr<\/span>., wreszcie kolonie utworzone z grunt\u00f3w dworskich w 1873 zwane Ja\u00adn\u00f3\u00adwek w liczbie 32, posiadaj\u0105 686 m. W folwarku Gr. bud. mur. 1, drew. 9; we wsi i koloniach bud. drew. 137, og\u00f3lna ludno\u015b\u0107 673 katol. 11 i 7 \u017cyd\u00f3w. R. 1827 by\u0142o 49 dm., 281 mk. G. za\u0142o\u017cona w XV wieku przez Pszonk\u00f3w, \u015br\u00f3d rozleg\u0142ych las\u00f3w grabowych od nich wzi\u0119\u0142a na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko, nast\u0119pnie przesz\u0142a w posiadanie Sienie\u0144skich, kt\u00f3rzy w XVI w. zbudowali okaza\u0142y dworzec i za\u0142o\u017cyli tutaj rezydency\u0119; do klucza za\u015b grabowieckiego wtedy nale\u017ca\u0142y wsie: Boiska, Sosnowa-Wola, Mazan\u00f3w i Wa\u0142owce. W XVII wieku dobra te by\u0142y w posiadaniu z Mirowa Myszkowskich, z kt\u00f3rych Jan poczyni\u0142 zapisy dla ko\u015bcio\u0142a w Boiskach, oblatowane w grodzie lu\u00adbel\u00adskim w 1645 r. W XVIII wieku klucz gra\u00adbo\u00adwiec\u00adki przeszed\u0142 w posiadanie Mo\u00adszy\u0144\u00adskich i nale\u017ca\u0142 do Joa\u00adchi\u00adma Mo\u00adszy\u0144\u00adskie\u00adgo, po \u015bmierci kt\u00f3rego na polu walki w 1794 r. G. przesz\u0142a w drodze spadku na jego brata J\u00f3\u00adze\u00adfa, a nast\u0119pnie sta\u0142a si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 jego c\u00f3rki He\u00adle\u00adny \u017cony Fran\u00adci\u00adsz\u00adka Ol\u00adszew\u00adskie\u00adgo, podprefekta wojew\u00f3dztwa lu\u00adbel\u00adskie\u00adgo, zmar\u0142ego w roku 1814. Po zej\u015bciu bezpotomnem Ol\u00adszew\u00adskich dobra przesz\u0142y w posiadanie r\u00f3\u017cnych cz\u0142onk\u00f3w rodziny, rozpad\u0142y si\u0119 na cz\u0119\u015bci; Grab\u00f3wk\u0119 za\u015b z Boiskami posiedli Za\u00adg\u00f3r\u00adscy, pochodz\u0105cy z powtornego ma\u0142\u017ce\u0144stwa pozosta\u0142ej po J\u00f3zefie Mo\u00adszy\u0144\u00adskim, wdowy Anny z \u0141u\u00adcza\u00adj\u00f3w z An\u00addrze\u00adjem Za\u00adg\u00f3r\u00adskim. W 1829 r. genera\u0142 Henryk Dem\u00adbi\u0144\u00adski, urodzony z Ma\u00adry\u00adanny z Mo\u00adszy\u0144\u00adskich, c\u00f3rki J\u00f3\u00adze\u00adfa Mo\u00adszy\u0144\u00adskiego, ponabywa\u0142 prawa do tych d\u00f3br od sp\u00f3\u0142sukcesor\u00f3w Za\u00adg\u00f3r\u00adskich i sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bcicielem d\u00f3br Gr. i Boiska, lecz po wypadkach 1831 r. dobra uleg\u0142y konfiskacie, i zostawa\u0142y w administracyi rz\u0105du do 1837 r. a nast\u0119pnie w skutek wyroku trybuna\u0142u lubelskiego z d. 11 maja 1838 r. przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 innych sukces. Ma\u00adry\u00adan\u00adny Dem\u00adbi\u0144\u00adskiej, od kt\u00f3rych w 1844 r. w drodze dzia\u0142\u00f3w naby\u0142a siostra genera\u0142a Ce\u00adcy\u00adlia Dem\u00adbi\u0144\u00adska i ta\u017c w 1846 r. dobra te sprzeda\u0142a Ja\u00adno\u00adwi Her\u00adni\u00adcz\u00adko\u00adwi za 41250 rs., kt\u00f3ry w r. 1873 Gra\u00adb\u00f3w\u00adk\u0119 od Bo\u00adisk oddzieli\u0142 i w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci rozkolonizowa\u0142; folwark za\u015b w takim sk\u0142adzie jak jest dzisiaj sprzeda\u0142 Ada\u00admow\u00adskim. G. po\u0142o\u017cona na wynios\u0142ej p\u0142aszczyznie, w glebie glinkowatej urodzajnej, s\u0142ynie w ca\u0142ej okolicy z sadownictwa, ka\u017cdy bowiem w\u0142o\u015bcianin posiada sad owocowy. Dworski sad, rozleg\u0142y oko\u0142o 10 mr., obfituje w wyborowe gatunki drzew owocowych. W tym\u017ce sadzie w r. z. odkopano ruiny spalonego w ko\u0144cu zesz\u0142ego wieku pa\u0142acu i odkryto doskonale zachowane lochy podziemne, dwupi\u0119trowe, kt\u00f3re obecny w\u0142a\u015bc., odrestaurowawszy, przeznaczy\u0142 na cele i u\u017cytki ogrodnicze. Nadto wykopano na nowo u st\u00f3p dawnego pa\u0142acu po\u0142o\u017cony staw, w kt\u00f3rym odkryto \u015blady mostu, jaki przez staw do pa\u0142acu prowadzi\u0142. W G. od 1865 istnieje szko\u0142a elementarna, utrzymywana wy\u0142\u0105cznie kosztem mieszka\u0144c\u00f3w jednej wsi G. Uposa\u017cenie nauczyciela 150 rs., gruntu 3 mr.<\/span> i lasu 2 mr<\/span>. Szko\u0142a mie\u015bci si\u0119 w domu gminnym na ten cel wystawionym. Serwituty w\u0142o\u015bcia\u0144skie jeszcze w 1871 r. w zupe\u0142no\u015bci odseparowane, w\u0142o\u015bcianie otrzymali na w\u0142asno\u015b\u0107 140 mr. lasu dworskiego w drodze dobrowolnego uk\u0142adu z w\u0142a\u015bcicielem. Na koloniach gra\u00adbo\u00adwiec\u00adkich osiad\u0142a ludno\u015b\u0107 ga\u00adli\u00adcyj\u00adska polskiego pochodzenia, niezamo\u017cna; za\u015b w\u0142a\u015bciwa wie\u015b, stanowi\u0105ca osad\u0119 odwieczn\u0105 ma ludno\u015b\u0107 zamo\u017cn\u0105, kt\u00f3rej jednym z g\u0142\u00f3wnych dochod\u00f3w jest sadownictwo i pszczelnictwo. Sadownictwo powsta\u0142o pod wp\u0142ywem dworu i dzi\u0119ki temu wp\u0142ywowi, dzi\u015b same sady w\u0142o\u015bcia\u0144skie w G. produkuj\u0105 w latach urodzajnych przesz\u0142o 1000 korcy jab\u0142ek na wyw\u00f3z za granic\u0119. Pszczelnictwo jest r\u00f3wnie\u017c szeroko rozwini\u0119te i w G. znajduje si\u0119 z g\u00f3r\u0105 500 pni pszcz\u00f3\u0142 starego systemu. 7.) G.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142odawski, gm. i par. Opole. W r. 1827 by\u0142o tu 40 dm., 203 mk., obecnie liczy 36 dm., 191 mk. i 911 mr. obszaru. 8.) G.,<\/b> by\u0142a w\u015b kurpiowska, w dzis. pow. makowskim, par. Nowawie\u015b. Wie\u015b ta wchodzi\u0142a w sk\u0142ad starostwa r\u00f3\u017ca\u0144skiego, nast\u0119pnie nale\u017ca\u0142a do ekonomii Ro\u017can. W 1819 r. by\u0142o 6 gospodarzy p\u00f3\u0142w\u0142\u00f3czkowych, 28 i p\u00f3\u0142 p\u00f3\u0142w\u0142oczkowych, 4 cha\u0142upnik\u00f3w, arendarz, razem 78 m\u0119\u017c., 69 kob., 47 koni, 39 wo\u0142\u00f3w, 34 kr\u00f3w, 21 ja\u0142owizny, 40 \u015bwi\u0144. Na po\u0142w\u0142oczku wysiewaj\u0105 po 1 i p\u00f3\u0142 korcy oziminy i korcu jarzyny; p\u0142ac\u0105 z niego czynszu rocznie 36 z\u0142p., 2 kap\u0142on., 15 jaj do naddzier\u017cawcy ekonomii Ro\u00ad\u017can. Opr\u00f3cz tego w\u015b G. p\u0142aci\u0142a 135 z\u0142p. dziesi\u0119ciny do Nowej wsi; w pocz\u0105tkach niniejszego stulecia dzieci posy\u0142aj\u0105 do szk\u00f3\u0142ki elementarnej w Nowej wsi; opr\u00f3cz gospodarstwa pracowali w kopalniach bursztynu, zk\u0105d np. w 1820 r. przeci\u0119ciowo mieli 2 z\u0142p. dziennie zarobku. W r. 1827 40 dm., 208 mk. 9.) G.<\/b>–Woli\u0144ska<\/span><\/i>, wie\u015b w\u0142o\u015bcia\u0144ska, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. i par. Zambr\u00f3w, w odleg\u0142o\u015bci 4 wiorst od Zambrowa. Wchodzi\u0142a dawniej w sk\u0142ad klucza zambrowskiego, nale\u017c\u0105cego do starostwa \u0142om\u017cy\u0144skiego. Mierzona w 1803 przez geometr\u0119 Rad\u00ad\u0142ow\u00adskie\u00adgo, zawiera\u0142a razem z folwarkiem Wol\u0105 Zam\u00adbrow\u00adsk\u0105 1066 mr., w 1820 r. znajduje si\u0119 5 w\u0142o\u015bcian i 4 cha\u0142upnik\u00f3w, odrabiaj\u0105cych pa\u0144szczyzn\u0119 do folw. Wola Zam\u00adbro\u00adw\u00adska. Wie\u015b wysiewa\u0142a 2\u00be korcy pszenicy, 12 \u017cyta, 2 j\u0119czmienia, 17 owsa; p\u0142aci\u0142a 7 z\u0142p. szkolnego. Liczy\u0142a 23 m\u0119\u017c., 24 kob.: koni 6, wo\u0142\u00f3w 10, kr\u00f3w 12, owiec 5, \u015bwi\u0144 4, ja\u0142owizny 8 sztuk; obecnie znajduje si\u0119 12 dm., 70 m\u0119\u017c., 75 kob., 155 mr. (137 mr. ornego gruntu). Osada le\u015bna. Obr\u0119b le\u015bny Gra\u00adb\u00f3w\u00adka nale\u017cy do stra\u017cy Czerwony b\u00f3r i zawiera 716 mr. po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci brzeziny. 10.) G.,<\/b> wie\u015b, powiat p\u0142o\u00adc\u00adki, par. Imiel\u00adni\u00adca, gm. Bie\u00adli\u00adno. Hr. Prze\u017a\u00addzie\u00adc\u00adki odkry\u0142 tu osad\u0119 przedhistoryczn\u0105 z epoki kamienia ciosanego. G. odl. 1 w. od P\u0142o\u00adc\u00adka, liczy 5 dm., 13 mk., 28 mr. roli i 30 mr. nieu\u017cytk\u00f3w. By\u0142 to niegdy\u015b folw. norberta\u0144ski, r. 1877 oddzielony od d\u00f3br rz\u0105dowych Trze\u00adpo\u00adwo. 11.) G.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Krasna. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 77 mk., obecnie liczy 22 dm., 153 mk., odl. 24 w. od Kalwaryi. 12.) G.,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Bartniki, par. Gra\u017cyszki. Liczy 3 dm., 38 mk. 13.) G.,<\/b> ob. Grabowska Wola<\/i>.<\/p>\n

Grabowskie,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Grabowo (ob.). W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm. i 70 mk.<\/p>\n

Grabowy-G<\/span>r\u0105d,<\/b> wie\u015b, pow. augustowski, gm. Kolnica. Liczy 26 dm., 174 mk., odl. 11 w. od Augustowa. [Dzi\u015b Gabowe Gr\u0105dy<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Grab\u00f3wka<\/b> 1.) w\u015b i fol, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Dojlidy. 6 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku; 185 dz. w\u0142o\u015bc. Fol. nale\u017cy do d\u00f3br Doj\u0142idy. 2.) G.,<\/b> fol., tam\u017ce, gm. Obr\u0119bniki, nale\u017cy do d\u00f3br Jasion\u00f3wka. 3.) G.,<\/b> urocz., pow. wo\u0142kowyski, gm. Ro\u015b, 35 dz. 4.) G.,<\/b> fol., pow. kowie\u0144ski, gm. Bobty (16 w.). 5.) G.,<\/b> fol., tam\u017ce, gm. \u017bejmy (10 w.). 6.) G.,<\/b> dobra. pow. homelski, dziedzictwo Fa\u00adszcz\u00f3w, 5,468 dz. (1,000 roli,<\/span> 853 \u0142\u0105k, 3,406 lasu). 7.) G.,<\/b> w\u015b nad rzk\u0105 Ciurech\u0105, tam\u017ce, gm. Nosowicze (13 w.), 166 dm., 813 mk., cerkiew par. drewn , 2 wiatraki, m\u0142yn.<\/span><\/p>\n

Graebenswalde<\/b> (niem.), dobra, pow. gierdawski, st. p. Muldszen.<\/p>\n

Grajewo<\/b> 1.), os., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. Le\u017cy na samej granicy Kr\u00f3lestwa Polskiego od Prus, przy dawnym trakcie poczt. z Warszawy do Kowna. o 29\u00bd mil od Warszawy, o 198 w. od Brze\u015bcia lit., o 78 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, o 202 kil. od Kr\u00f3lewca, o 120 kil. od Korschen. Ko\u015bci\u00f3\u0142 kat. i parafi\u0105 erygowa\u0142 tu 1479 r. Jan de Bia\u0142owie\u017ca, kuchmistrz kr\u00f3lewski. Ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany, po r. 1723 zbudowany, sp\u0142on\u0105\u0142 1878 r. Staraniem ks. Karola Wy\u017cykowskiego, stan\u0105\u0142 potem nowy, murowany, w stylu gotyckim, o jednej wie\u017cy. Ma tez G. cerkiew prawos\u0142awn\u0105, synagog\u0119, stacy\u0105 pograniczn\u0105 dr. \u017cel. brzesko-grajewskiej, komor\u0119 celn\u0105 I klasy, urz\u0105d gminny, dwie szk\u00f3\u0142ki pocz\u0105tkowe, st. pocztow\u0105 i telegraficzn\u0105. Liczy 176 dm., 3828 mk. i 3810 mr. ziemi. Przez komor\u0119 tutejsz\u0105 wywieziono w 1876 r. za 8,579,224 rs., przywieziono za 13,536,471. Doch\u00f3d z c\u0142a wynosi\u0142 1879 r. 1,280,117 rub. metalicznych i 841,156 rub. kredyt. Przedmiotem wywozu jest g\u0142\u00f3wnie zbo\u017ce id\u0105ce do Niemiec, kt\u00f3rego w 1877 r. wywieziono 16,488,000 pud\u00f3w. Par. G. dek. szczuczy\u0144skiego, dawniej w\u0105soskiego, 4442 dusz liczy. 2) G.,<\/b> folw., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. Dobra G. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku G., Konopki; nomenklatur: Soko\u0142y, Tatary, Kosiorowo, Dani\u00f3wko, U\u015bcianki, osady m\u0142ynarskiej Cuder i wsi ni\u017cej wymienionych; od Szczuczyna wiorst 14, granicz\u0105 z Prusami. Rozl. wynosi mr. 4362; folw. G. grunta orne i ogrody mr. 884, \u0142\u0105k mr. 182, pastwisk mr. 145, wody mr. 134, lasu mr. 2336, zaro\u015bli mr. 16, nieu\u017cytki i place mr. 81, pod cegielni\u0105 mr. 8, razem mr. 3777. Bud. mur. 13, drewn. 3. Folw. Konopki gr. orne i ogr. mr. 281, \u0142\u0105k mr. 105, pastwisk mr. 11, wody mr. 31, zaro\u015bli mr. 22, nieu\u017cytki i place mr. 7, pod cegielni\u0105 mr. 4, razem mr. 461. Bud. mur. 1, drewn. 3. Nomenklatura Soko\u0142y, \u0142\u0105k mr. 60; nom. Tatary, \u0142\u0105k mr. 40; nom. Kosiorowo, \u0142\u0105k mr. 24; nom. Dan\u00f3wko, gr. mr. 1, bud. drewn. 2; nom. Aleksandrowo bud. mur. 1, drewn. 3; nom. U\u015bcianki, bud. mur. 4. M\u0142yn wodny, tartak parowy, cegielnia o 12 piecach, piec wapienny, pok\u0142ady torfu i wapna; osada Grajewo, os. 242, z gruntem mr. 643; w\u015b Mirucie os. 31, z gruntem mr. 582; w\u015b Konopki os. 37, z gruntem mr. 546; w\u015b Wilczewo os. 5, z gruntem mr. 33; osada Kosiorowo os. 2, z gruntem mr. 21; os. Wiktorowo, os. 3, z gr. mr. 17; os. Aleksandr\u00f3w 1, z gruntem mr. 11; os. Chmielnik 1, z gruntem mr. 1 Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Grajewo,<\/b> o Grajwo<\/i>.<\/p>\n

Grajwo,<\/b> zapewne Grajewo<\/i>, niem. Graywen<\/i>, w\u015b, pow. lecki, przy trakcie bitym orzysko-leckim, nad jez. Niewocinem (Loewentin See), o mil\u0119 od miasta i stacyi kol. \u017cel. w Lecu. [Dzi\u015b Grajewo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Grandzicze,<\/b> wie\u015b i folw., pow. grodzie\u0144ski, mi\u0119dzy Grodnem a Ho\u017c\u0105, na wsch\u00f3d od Niemna, wprost Balli Solnej, ma kaplic\u0119 katol. par. \u015bw. Franciszka w Grodnie.<\/p>\n

Granne,<\/b> wie\u015b i fol. nad Bugiem, gm. Sk\u00f3rzec,<\/span> pow. bielski, gub. grodz., le\u017cy naprzeciwko du\u017cej wsi zwanej Krzemie\u0144, 57 w. od Bielska,<\/span> o wiorst\u0119 za rz. Bug, po\u0142o\u017conej w kr\u00f3l. Polskiem, 479′ npm., liczy przesz\u0142o 300 dusz obojej p\u0142ci<\/s>. W\u015b ma 17 dm., 217 mk., 215 dz. w\u0142o\u015bc. i 34 dz. dawnej ko\u015bcielnej.<\/span> Przez wie\u015b G. genera\u0142 rosyjski Suworow z 16000 armi\u0105 w 1794 r. przechodzi\u0142 id\u0105c na Warszaw\u0119 i tu male\u0144ka potyczka przy przeprawie przez Bug zasz\u0142a. W 1795 roku Stanis\u0142aw August t\u0119dy przeje\u017cd\u017ca\u0142 do Grodna na sejm i ju\u017c wi\u0119cej nie wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy. W 1812 r. wielu z F<\/span>rancuz\u00f3w w rejteradzie po trakcie i w samem Grannem z mrozu, g\u0142odu i chor\u00f3b pomar\u0142o i zostali pogrzebani na wzg\u00f3rku przeciwko wsi Dzierzb, o par\u0119 wiorst od Grannego za Bugiem. W 1830 r. jenera\u0142 Dybicz ze swoim korpusem przeprawia\u0142 si\u0119 przez Bug w Grannem, mostem skleconym napr\u0119dce z drzewa rozebranego z budowli przez samych \u017co\u0142nierzy. Zachowuje si\u0119 podanie pomi\u0119dzy ludem na Grannem, \u017ce w czasie wojny za dyktatora Tadeusza Ko\u015bciuszki, P<\/span>olacy znaczne sumy w z\u0142ocie, uchodz\u0105c przed nieprzyjacielem z kas\u0105, w obawie zabrania jej, zakopali na polach granne\u0144skich, kt\u00f3rych to skarb\u00f3w, pomimo poszukiwa\u0144, nikt jeszcze dot\u0105d nie odszuka\u0142. Do r. 1850 by\u0142a tu komora celna nadgraniczna. Przed naj\u015bciem Szwed\u00f3w za Jana Kazimierza G. mia\u0142o by\u0107 miastem. Dzi\u015b ma 16 chat i<\/s> 2 karczmy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny \u015bw. Jana Chrzciciela z jedn\u0105 wie\u017cyczk\u0105, gontami kryty, wybudowany 1784 przez Aleks. hr. Ossoli\u0144skiego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tutejszy zosta\u0142 r. 1886 czasowo zamkni\u0119ty, a r. 1892 rozebrany. Par. zosta\u0142a przy\u0142\u0105czon\u0105 do Pierlejewa.<\/span> Przew\u00f3z na Bugu. R. 1877 urz\u0105dzony na tej rzece wodomierz czyli rejka dla obserwacyi. Dzi\u015b G. jest w\u0142asno\u015bci\u0105 Pie\u0144kowskich. Fol. nale\u017cy do d\u00f3br rudzkich ks. Wandy z Ossoli\u0144skich Jab\u0142onowskiej, primo voto Potockiej.<\/span> Parafii<\/span><\/s>a dek. bielskiego ma 1013 dusz.<\/p>\n

Grapendorf<\/b> (niem.), folw., pow. olecki, st. p. Ciche. [Grappendorf, dzi\u015b Cicha W\u00f3lka<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Graszgirren<\/b> (niem.), fol w., pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Grauden<\/b> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Lengwethen.<\/p>\n

Graudszen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Kraupisehken.<\/p>\n

Grau\u017ce<\/b> 1.), w\u015b. i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Metele. Odl. od Sejn 35 w., liczy 3 dm. i 22 mk., 2.) G.-N<\/span>owe<\/i> i G.-S<\/span>tare<\/i>, wsie, pow. suwalski, gm. Zaboryszki, par. dla wsi G.-N<\/span>owe Kaletnik, a dla G.-S<\/span>tare Pu\u0144sk. W 1827 r. G.-S<\/span>tare liczy\u0142y 7 dm. i 67 mk.; obecnie 8 dm., 74 mk. G.-N<\/span>owe za\u015b liczy\u0142y 24 dm. i 144 mk., obecnie za\u015b 27 dm. i 262 mk. Odl. 15 w. od Suwa\u0142k.<\/p>\n

Grau\u017ce,<\/b> jezioro przy wsi t. n., w pow. suwalskim, na prawo od drogi bitej z Suwa\u0142k do Maryampola, o 15 w. od. Suwa\u0142k. Przep\u0142ywa przez nie rz. Potopka. Brzegi jeziora niskie i bezle\u015bne. [Pierwotnie zwane Kruw\u017ce<\/i>.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Grau\u017cyny,<\/b> wie\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gmina Wojtkobole, par. Gra\u017cyszki. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 164 mk., obecnie licz\u0105 57 dm., 352 mk., odl. 24 w. od Wy\u0142kowyszek. [Wie\u015b na Litwie oraz pobliskie jez. t.n., przed 1945 r. w ca\u0142o\u015bci na Litwie, p\u00f3\u017aniej jez. Grau\u017ce znalaz\u0142o si\u0119 we wsi Sudawskie, w gm. Wi\u017cajny.]<\/span><\/p>\n

Grau\u017cyszki<\/b> v. Gra\u017ceniszki<\/b> v. Marynka<\/i>, folw., pow. maryampolski, gm. Poniemo\u0144-Po\u017caj\u015bcie, par. Pokojnie, 1 dom, 39 mk.<\/p>\n

Graw\u017ce,<\/b> Graw\u017cyki<\/b>, ob. Grau\u017ce<\/i>, Grau\u017cyki<\/i>.<\/p>\n

Graywen<\/b> (niem.), ob. Grajwo<\/i>.<\/p>\n

Gra\u017ca,<\/b> Gra\u017ce<\/i>, ob. Gra\u017cyszki<\/i>.<\/p>\n

Gra\u017ce,<\/b> ob. Gra\u017cyszki<\/i>.<\/p>\n

Gra\u017cyszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele. S\u0105 tu 3 dm., 28 mk., odl. 24 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. n<\/span>adnieme\u0144ska, parafia Rumbowicze. Liczy 8 dm., 27 mk., odl. 44 w. od Kalwaryi. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, par. I\u0142gowo. Liczy 3 dm., 33 mk., odl. 38 w. od W\u0142adys\u0142awowa. 4.) G.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gryszkabuda. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 89 mk., obecnie liczy 12 dm., 70 mk., odl. 17 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Ma kaplic\u0119 katolic. 5.) G.,<\/b> dawniej Gra\u017ca<\/i> v. Gra\u017ce<\/i>, wie\u015b i folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Wojtkobole, par. Gra\u017cyszki. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. b. dawny. R. 1614 ponowi\u0142 erekcy\u0105 dziedzic Wojciech Gintowt. Nowy ko\u015bc. murowany buduje teraz prob. Ambr. \u0141ukaszewicz. W 1827 roku by\u0142o tu 22 dm., 169 mk., obecnie jest 41 dm., 315 mk.; odl. 24 w. od W\u0142adys\u0142awowa. G. par. dek. wy\u0142kowyskiego, daw. olwickiego, 4520 dusz liczy. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gr\u0105d<\/b> i Gr\u0105dy<\/b>, s\u0105 to miejsca wynio\u015blejsze \u015br\u00f3d mokradli i b\u0142\u00f3t, wybierane zwykle dla zak\u0142adanych nowo osad, kt\u00f3re zt\u0105d otrzyma\u0142y sw\u0105 nazw\u0119. Zdaje si\u0119, \u017ce to samo znaczenie mia\u0142y Gr\u0105by i Gr\u0105ble (dzisiejsze Groble). Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gr\u0105d\u00f3wka,<\/b> niem. Grondowken<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, nad ma\u0142\u0105 strug\u0105, do jez. Kot\u0142a<\/a> (Kessel-See) wpadaj\u0105c\u0105, o 5 kil. od bitego traktu orzysko-ja\u0144sborskiego, oko\u0142o 1 mil\u0119 od Orzysza. Ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka.<\/p>\n

Gr\u0105dy<\/b> 1.), folw. i wie\u015b, pow. b\u0142o\u0144\u00adski, gm. Ra\u00addzi\u00adk\u00f3w, par. Lesz\u00adno, o 35 w. od War\u00adsza\u00adwy, o 7 w. od B\u0142o\u00adnia, ma 295 mk. Folw. G. z folwarkiem Ple\u00adw\u00adniak i by\u0142ym a dzi\u015b nieistniej\u0105cym folwarkiem Po\u00adw\u0105z\u00adki maj\u0105 846 m. rozl., w \u2154 cz\u0119\u015bciach pszennej, gospodarstwo p\u0142odozmienne, wzorowo prowadzone. Dawniej dobra G. by\u0142y w posiadaniu zas\u0142u\u017conej krajowi rodziny Szy\u00adma\u00adnow\u00adskich, potem Ksa\u00adwe\u00adre\u00adgo Kos\u00adsec\u00adkie\u00adgo, dzi\u015b W\u0142as. \u0141u\u00adbi\u0144\u00adskie\u00adgo. W dobrach G. uw\u0142aszczono: we wsi G. osad 27, gruntu mr<\/span>. 63; we wsi Szy\u00adma\u00adn\u00f3\u00adwek osad 4, gruntu mr<\/span>. 73; we wsi Pow\u0105zki osad 10, gruntu mr<\/span>. 161; we wsi Czar\u00adn\u00f3w osad 14, gruntu mr<\/span>. 365; we wsi Plewniak osad 5, gruntu mr<\/span>. 12. R. 1827 wie\u015b G. mia\u0142a 15 dm., 172 mk. 2.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. b\u0142o\u0144\u00adski, gm. \u017by\u00adrar\u00add\u00f3w, par. Wis\u00adkit\u00adki. W r. 1827 by\u0142o tu 19 dm., 137 mk., obecnie liczy 253 mk. R. 1823 istnia\u0142a w G. rz\u0105dowa fabryka sukna. 3.) G.,<\/b> w\u015b i folw., pow. sie\u00adradz\u00adki, gm. M\u0119\u00adka, par. Ka\u00admio\u00adnacz, nad rz. War\u00adt\u0105, 323 mr<\/span>. rozl., w tem 210 mr<\/span>. dworskich (dominium Bis\u00adku\u00adpi\u00adce); 169 mk. Wraz z Mied\u017a\u00adnem dobra G., w\u0142asno\u015b\u0107 ssr\u00f3w Sie\u00admi\u0105t\u00adkow\u00adskie\u00adgo (1881), maj\u0105 1899 mr<\/span>. rozl., wtem 1590 mr<\/span>. lasu (\u201ePam. Kni\u017cka kaliskoj gub.\u201c) 4.) G.,<\/b> w\u015b, pow. wielu\u0144ski, gm. W\u0119glewice, par. Ciesz\u0119cin. W 1827 r. by\u0142o tu 5 dm. i 45 mk. 5.) G.,<\/b> las w pow. wie\u00adlu\u0144\u00adskim, nale\u017cy do d\u00f3br Tr\u0119\u00adba\u00adczew. 6.) G.,<\/b> w\u015b, pow. kolski, gm. Bu\u00addzi\u00ads\u0142aw Kol\u00adski, par. O\u00adsiek Wiel\u00adki. 7.) G.,<\/b> fol. niedaleko rz. Warty, pow. ko\u00adni\u0144\u00adski, gm. i par. Rzg\u00f3w. Odl. 12 w. od Ko\u00adni\u00adna. Liczy 435 mr. obszaru i 8 mk., grunt sapowaty, \u0142\u0105ki b\u0142otniste nad War\u00adt\u0105. Do d\u00f3br G. nale\u017cy wie\u015b Ba\u00adbia, niegdy\u015b i folw. t. n. G. by\u0142y niegdy\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 d\u00f3br Rzg\u00f3w. 8.) G.,<\/b> os., pow. ko\u00adni\u0144\u00adski, gm. Go\u00adli\u00adna, par. Kaw\u00adni\u00adce; odl. 5 w. od Go\u00adli\u00adny, liczy 50 mr. obszaru i 5 mk. 9.) G.<\/b> Nowe<\/span><\/i> i G. Stare<\/span><\/i>, kol., pow. s\u0142u\u00adpe\u00adc\u00adki, gm. i par. Gro\u00addziec. W 1827 r. G. N<\/span>owe liczy\u0142y 43 dm., 360 mk. a G. S<\/span>tare 37 dm., 267 mk. 10.) G.,<\/b> w\u015b, pow. lu\u00adbel\u00adski, gm. Cho\u00addel, par. Ra\u00adto\u00adszyn. 11.) G.,<\/b> w\u015b, pow. lu\u00adbar\u00adtow\u00adski, gm. \u0141\u0119cz\u00adna, par. Ki\u00adja\u00adny. 12.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. so\u00adko\u00ad\u0142ow\u00adski, gm. Ol\u00adszew, par. Kos\u00ads\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 17 dm., 93 mk., obecnie liczy 16 dm., 110 mk. i 323 mr. obszaru. 13.) G.,<\/b> pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Drozdowo, par. Wizna. 14.) G.,<\/b> wie\u015b i folw., pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Miastkowo, par. Nowogr\u00f3d. W 1827 r. by\u0142o tu 14 dm., 120 mk. Folw. G. lit. AB, od \u0141om\u017cy w. 11. Rozl. wynosi mr<\/span>. 600, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 185, \u0142\u0105k mr. 42, wody mr. 1, lasu mr. 352, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 20, bud. drew. 8. Nomenklatura Sulki z gruntem mr<\/span>. 27 w r. 1875 oddzielon\u0105 hypotecznie zosta\u0142a; w r. 1866 dla w\u0142o\u015bcian odpad\u0142o mr<\/span>. 240. 15.) G.<\/b>–Woniecko<\/span><\/i>, w\u015b i folw. nad rz. Narwi\u0105, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Kossaki, par. Wizna, o 22 w. od \u0141om\u017cy. W 1827 roku by\u0142o tu 16 dm., 97 mk. Jest tu grobla przesz\u0142o 1 wiorst\u0119 d\u0142uga. Folw. G. lub Grondy Wonieckie z osad\u0105 le\u015bn\u0105 Woniecko, z wsi\u0105 G. Wonieckie i Woniecko rozl. wynosi mr<\/span>. 2622, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 340, \u0142\u0105k mr<\/span>. 299, past. mr<\/span>. 228, wody mr<\/span>. 71, lasu mr<\/span>. 488, zaro\u015bli mr<\/span>. 41, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 1149, p\u0142odozmian 6-polowy, bud. mur. 10, drew. 12. Jeziora nad Narwi\u0105, przew\u00f3z na rzece Narwi. Wie\u015b Gr\u0105dy Woniecko osad 38, z gruntem mr<\/span>. 193; wie\u015b Woniecko osad 2, z gruntem mr<\/span>. 1. 16.) G.,<\/b> pow. pu\u0142\u00adtus\u00adki, gm. So\u00admian\u00adka, par. Wysz\u00adk\u00f3w. 17.) G.<\/b>–Polewne<\/span><\/i>, pow. pu\u0142\u00adtus\u00adki, gm. i par. Lu\u00adbiel. 18.) G.,<\/b> pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. i par. Rzeku\u0144. 19.) G.,<\/b> pow. makowski, gm. i par. Krasnosielc. W 1827 r. by\u0142o tu 26 dm. i 180 mk. 20.) G.,<\/b> pow. ma\u00adkow\u00adski, gm. Syp\u00adnie\u00adwo, par. Nowa wie\u015b. 21.) G.,<\/b> wie\u015b kurpiowska, pow. ostrowski, gm. Komorowo, par. Jelonki (W\u0105sewo?). R. 1827 mia\u0142a 15 dm., 99 mk. 22.) G.,<\/b> w\u015b i folw., pow. ostrowski, gm. D\u0142ugosiod\u0142o, par. Lubiel. W 1827 r. by\u0142o tu 3 dm. i 52 mk. Folw. G. lub Grondy z wsi\u0105 G., Ostryk\u00f3\u0142, Znami\u0105czka, Sewerynka, Julianka i Ruda. Pod\u0142ug opisu z r. 1868 rozl. folwarczna wynosi mr<\/span>. 875. Wie\u015b G. osad 5, z gruntem mr<\/span>. 59; w\u015b Ostryk\u00f3\u0142 osad 14, z gruntem mr<\/span>. 322; w\u015b Znami\u0105czka osad 10, z gruntem mr<\/span>. 129; w\u015b Sewerynka osad 5, z gruntem mr<\/span>. 112; wie\u015b Julianka osada 1, z gruntem mr<\/span>. 19; wie\u015b Ruda osad 3, z gruntem mr<\/span>. 145. 23.) G.<\/b>–Zalewne<\/span><\/i>, w\u015b, pow. ostrowski, gm. i par. D\u0142ugosiod\u0142o. 24.) G.<\/b>–Ma\u0142e<\/span><\/i> i G.<\/b>–Wielkie<\/span><\/i>, nad rzek\u0105 Biebrz\u0105, wsie szlach., pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Jedwabno. W 1827 r. G. M<\/span>a\u0142e liczy\u0142y 16 dm. i 109 mk. a G. W<\/span>ielkie 17 dm. i 119 mk. 25.) G.<\/b>–M<\/span>icha\u0142y, wie\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., powiat szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. W\u0105sosz. Folw. G. Mo\u017cdzenie z wsi\u0105 G. Mo\u017cdzenie i G. Micha\u0142y, pod\u0142ug opisu z r. 1866 rozl. wynosi mr<\/span>. 306, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 191, \u0142\u0105k mr<\/span>. 25, pastw. mr<\/span>. 35, lasu mr<\/span>. 30, zaro\u015bli mr<\/span>. 17, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 8. Wie\u015b G. Mo\u017cdzenie os. 6, z gruntem m. 17; w\u015b Gr\u0105dy Micha\u0142y osad 6, z gruntem mr<\/span>. 46. 26.) G.<\/b>–\u0141amane<\/i><\/span>, w\u015b, powiat szczuczy\u0144ski, gm. Przestrzele, par. Rajgr\u00f3d. 27.) G.<\/b>–Nowe<\/span><\/i> i G. Stare<\/span><\/i>, w\u015b, pow. ry\u00adpi\u0144\u00adski, gm. Ro\u00adgo\u00adwo, par. Gujsk. Odl. 17 w. od Ry\u00adpi\u00adna. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 265 mk., obecnie licz\u0105 G. S<\/span>tare 6 dm., 54 mk., 100 mr. ziemi a G. N<\/span>owe 18 dm., 182 mk., 420 mr. ziemi i 26 mr<\/span>. nieu\u017cytk\u00f3w. Tu nale\u017cy Syberya, os. w\u0142o\u015bcia\u0144ska. Folw. G. Nowe rozl. wynosi mr<\/span>. 444, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 286, \u0142\u0105k mr<\/span>. 100, pastw. mr<\/span>. 49, lasu mr<\/span>. 2, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 7, bud. drew. 5. Folw. ten w r. 1875 oddzielony od d\u00f3br Podlesie-Gr\u0105dy. 28.) G.,<\/b> folw., pow. sier\u00adpec\u00adki, gm. i par. Bie\u00ad\u017cu\u0144, o 19 w. od Sierp\u00adca. Ma 1 dom, 13 mk., 180 mr. ziemi. 29.) G.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya. Odl. 11 w. od Kalwaryi, liczy 12 dm., 63 mk. Br. Ch.<\/i>, Chor.<\/i><\/p>\n

Gr\u0105dy<\/b> 1.), niem. Grondi<\/i>, w\u0142o\u015bc. wie\u015b, pow. lubawski, nad jez. turczy\u0144skiem, stoj\u0105cem w zwi\u0105zku z jez. welskiem. przez nie rz. Wel przechodzi, \u2153 mili od bitego traktu lidzbarsko-lubawskiego, w okolicy lesistej i niezbyt urodzajnej. Obszaru ziemi obejmuje mr. 728, bud. 31, dm. mieszk. 15, katol. 125, ewang. 11. Parafia Rumian, szko\u0142a i poczta Kie\u0142piny. Gr. nale\u017ca\u0142y oddawna do d\u00f3br sto\u0142owych che\u0142mi\u0144skich biskup\u00f3w, zapewne p\u00f3\u017aniej dopiero powsta\u0142y za polskich czas\u00f3w; stare biskupie inwentarze nazywaj\u0105 je pustkowiem w hartowieckich borach. Wyjmujemy co pisze inwentarz z r. 1759. \u201eGrondy za kontraktem jednym Illmi Leski z r. 1754 wydanym osadzaj\u0105 jako to: J\u00f3zef Deptowicz so\u0142tys, Micha\u0142 Wolski, Antoni Aleksandrowicz, Kazimierz Kowalewski, Kazimierz Witkowski, Wawrzyniec Ozimkowski, Balcer Rogozi\u0144ski le\u015bny. Grunta tylko w 2 polach trzymaj\u0105, budynki swoje i zasiewki maj\u0105. Za to ka\u017cdy z osoby swej w ka\u017cde pole po 2 dni ora\u0107, kos\u0105 dni 3 o swojej strawie robi\u0107, t\u0142uki dni 3 sierpem o pa\u0144skiej strawie odrabia\u0107 na folwarku hartowieckim, na \u0142\u0105kach pa\u0144skich przy Gr\u0105dach le\u017c\u0105cych wed\u0142ug potrzeby grabi\u0107, przy z\u0142o\u017ceniu siana za proporcyonalne poczesne bywa\u0107, do niewodu i przyw\u0142\u00f3ki wed\u0142ug dawnych zwyczaj\u00f3w z innymi gospodarzami i komornikami t\u0119 powinno\u015b\u0107 maj\u0105cymi za konsolacy\u0105 ryb chodzi\u0107. Podczas rezydencyi pa\u0144skiej w Hart\u00f3wcu stra\u017c odprawia\u0107, przy wikcie naznaczonym w kontrakcie, drwa do folw. hartowieckiego wozi\u0107 razy 3 na rok, czynszu wed\u0142ug pomiarkowania mi\u0119dzy sob\u0105 p\u0142aci\u0107 z\u0142. pr. 75, hiberny i pog\u0142\u00f3wnego na ca\u0142y rok z\u0142. 8 gr. 12 oddawa\u0107 obligowani. Karczmarz na Gr\u0105dach z mi\u0119dzy innych wy\u017cej wyra\u017conych gospodarzy piwo i gorza\u0142k\u0119 szynkowa\u0107, \u0142aszt\u00f3wki 11-st\u0105 beczk\u0119 i 11-sty achtel mie\u0107, czynsz i us\u0142ug\u0119 pr\u00f3cz niewodu wystawia\u0107, a le\u015bny od wszelkiej us\u0142ugi wolny by\u0107 powinien. 2.) G.,<\/b> niem. Grund<\/i>, folw. nale\u017c\u0105cy do Mezowa, pow. kartuski, zosta\u0142 nowo wybudowany przed niedawnym czasem na przeciwnej stronie jeziora Wodzna. Przedtem nale\u017ca\u0142a ta ziemia do pami\u0119tnej wsi Wadzyno al. Wadzino, Wasino, kt\u00f3ra zupe\u0142nie zagin\u0119\u0142a. W\u0142asno\u015bci\u0105 by\u0142a od dawien dawna pp. norbertanek w \u017bukowie. Jeszcze w r. 1834 jeden gospodarz tutejszy odrabia\u0142 7 dni w roku klasztorowi. Po sekularyzacyi d\u00f3br duchownych Gr. s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 d\u00f3br rycerskich w Mezowie. Parafia \u017bukowo, szko\u0142a Mezowo, poczta Kartuzy, dok\u0105d odleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi \u00be mili. Za czas\u00f3w klasztornych istnia\u0142 na tem samem miejscu tak\u017ce folwark, kt\u00f3ry pod\u00f3wczas Gr\u0105dy si\u0119 nie nazywa\u0142. Powiadaj\u0105 jednak, \u017ce zt\u0105d przez jez. Wodzno do g\u0142\u00f3wnego folwarku na p\u00f3\u0142wyspie most prowadzi\u0142; resztki tego mostu podobno dzi\u015b jeszcze w jeziorze si\u0119 znachodz\u0105. 3.) G.,<\/b> niem. Gronden<\/i>, w\u015b, pow. szczycie\u0144ski, nad jeziorem, przy granicy pow. z\u0105dzborskiego, \u015br\u00f3d pruskich Mazur. Gr. nale\u017ca\u0142y zdawna do obszernych d\u00f3br ra\u0144skich (Gut Rheinswein), kt\u00f3re mistrz w. krzy\u017cacki Henryk Reuss von Plauen r. 1468 zapisa\u0142 na dziedziczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 jakiemu\u015b K\u00fcchmeister von Sternberg; w\u0142\u00f3k by\u0142o wtedy w Gr. 15 i p\u00f3\u0142. St. poczt. Ra\u0144sk. 4.) G.,<\/b> niem. Gronden<\/i>, w\u015b, pow. w\u0119goborski, nad ma\u0142\u0105 strug\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 do rz. Go\u0142dapi, oko\u0142o 1 i p\u00f3\u0142 mili od m. W\u0119goborka, na Mazurach pruskich. St. p. Budry. 5.) G.,<\/b> niem. Gronden<\/i>, w\u015b, pow. margrabowski na Mazurach pruskich. St. p. Dunajki. 6.) G.,<\/b> niem. Gronden<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Orzesze. Ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Gr\u0105dyszki,<\/b> niem. Grondischken<\/i>, wie\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Budry. [Dzi\u015b Gr\u0105dy W\u0119gorzewskie<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Gr\u0105dzkie<\/b> lub Gr\u0105ckie<\/i>, w\u015b kurpiowska, pow. kolne\u0144ski, gm. \u0141yse, par. Myszyniec, nad granic\u0105 prusk\u0105, na lewym brzegu Skwy, w odleg\u0142o\u015bci od \u0141om\u017cy 8 mil, Myszy\u0144ca 1 i p\u00f3\u0142 mili. W 1820 r. znajdowa\u0142o si\u0119 10 czynszownik\u00f3w (po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci Ba\u0142dygowie), cha\u0142upnik\u00f3w 9, i karczma. W\u0142o\u015bcianie posiadali gruntu 8 w\u0142\u00f3k 20 mr. magdeb. Ludno\u015bci 107 g\u0142\u00f3w; koni 31, wo\u0142\u00f3w 19, kr\u00f3w 30, ja\u0142owo 17, \u015bwi\u0144 19, owiec 11 sztuk. W 1827 r. tabella wskazuje 20 dm., 119 mk.; mylnie jednak podaje, i\u017c Gr\u0105dzkie s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105, gdy tymczasem one nale\u017ca\u0142y do ekonomii Ma\u0142y P\u0142ock. Obecnie 551 mr. (197 mr. ornego) \u2014 grunta b\u0142otne, sapowate. Lud. Krz.<\/i><\/p>\n

Gr\u0105dzkie<\/b> 1.), niem. Grondzken<\/i>, wie\u015b, pow. lecki, w p\u0142n.-wschodniej stronie, blisko traktu bitego lecko-margrabowskiego, nad jeziorem gawlickiem, o 1 i p\u00f3\u0142 mili od stacyi drogi \u017cel. w Wydminach, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. 2.) G.,<\/b> niem. Grondsken<\/i>, Grontzken<\/i>, wie\u015b, pow. \u0142ecki, blisko granicy Kr\u00f3lestwa Polskiego; ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka. [Gr\u0105dzkie E\u0142ckie]<\/span> 3.) G.,<\/b> por. Gronsken<\/i>. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Grejzbuda,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. P\u0142utyszki. Liczy 10 dm., 91 mk., odl. 30 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gremzdel,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Sejwy, par. Krasnopol. Liczy 6 dm., 59 mk., odl. 17 w. od Suwa\u0142k.<\/p>\n

Gremzdel,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, przy wsi t. n., liczy 46 mr. obszaru. [K. O. Falk podejrzewa \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span><\/p>\n

Gremzd\u00f3wka,<\/b> w\u015b i os., pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Krasnopol. Liczy 2 dm., 5 mk., odl. 10 w. od Sejn.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gremzdy<\/b> 1.) Polskie<\/span><\/i>, wie\u015b nad jeziorem Gremzdy, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Krasnopol. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 85 mk.; obecnie liczy 16 dm., 139 mk., odl. 13 w. od Sejn. W pobli\u017cu z drugiej strony jeziora le\u017cy wie\u015b G\u0142uszczyn, zwana te\u017c G. Ruskie. 2.) G.<\/b>–Ruskie<\/span><\/i>, ob. G\u0142uszczyn<\/i>, <\/i>G\u0142uszyn<\/a><\/i>. [Toponim pochodzi od jez. Gremzdy<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Gremzdy,<\/b> jezioro w pow. sejne\u0144skim, o 1 i p\u00f3\u0142 w. na prawo od drogi bitej mi\u0119dzy Suwa\u0142kami a Krasnopolem, na wsch\u00f3d od jeziora Wigry. Nad brzegami jeziora le\u017c\u0105 wsie: Gremzdy P<\/span>olskie na zachodnim i G. R<\/span>uskie na wsch., brzegi przewa\u017cnie nizkie i bezle\u015bne. Obszar jeziora wynosi 638 mr. \u0141\u0105czy si\u0119 ono z jez. Dech\u0142e, D\u0142ugie, Buchto, Mia\u0142kie, \u015alepe, G\u0142uche. [K. O. Falk podejrzewa \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Grenzhoefchen<\/b> (niem.), dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. Budry.<\/p>\n

Grenzwerder<\/b> (niem.), po polsku Aleksandrowo<\/i>, wie\u015b w pow. \u0142eckim na Mazurach pruskich.<\/p>\n

Grieben<\/b> (niem.), 1.) ob. Grzybiny<\/i>. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Pi\u0142ka\u0142y. 3.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. darkiejmski, st. p. Trempen.<\/p>\n

Griesgirren<\/b> lub Grisgirren<\/i> (niem.), w\u015b, powiat darkiejmski, st. p. Banie. [Dzi\u015b Gry\u017cewo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Grigorowice,<\/b> st. dr. \u017cel. brzesko-grajewskiej, mi\u0119dzy Wysokiem Litewskiem a Bielskiem, o 126 w. od Grajewa.<\/p>\n

Grilskehmen<\/b> (niem.), ob. Grygieliszki<\/i>.<\/p>\n

Grischkehmen<\/b> (niem.), wie\u015b, powiat go\u0142dapski, st. p. Kiauten.<\/p>\n

Grobienen<\/b> (niem), wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy.<\/p>\n

Grobla<\/b> 1.) Kr\u00f3lewska<\/b> w pow. borysowskim, usypana z kamienia na bagnach w roku 1708, przez rejteruj\u0105cych przed Rossyanami, Szwed\u00f3w, w kierunku od wsi Ucho\u0142ody ku Ho\u0142owczycom. 2.) G.<\/b> Francuska<\/i>, ob. Francuska Grobla<\/i>.<\/p>\n

Groblischken<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Kiauten.<\/p>\n

Grochowo<\/b> 1.), wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 77 mk., obecnie liczy 10 dm., 143 mk., odl. 18 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> ob. Groch\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Grodna,<\/b> niem. Bergelau<\/i>, ob. Grodno<\/i>.<\/s><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Grodnia,<\/b> <\/i>Horodnia<\/a><\/i>, rz., dop\u0142yw Narwi<\/a> z prawej strony, uchodzi powy\u017cej Supra\u015bli, przyjmuje Bielin\u0119.<\/p>\n

Grodniczanka,<\/b> ob. Horodniczanka<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Grodno,<\/b> miasto gubernialne nad Niemnem, z przystani\u0105 rzeczn\u0105 i stacy\u0105 dr. \u017cel. petersb.-warszaw., na przestrzeni Bia\u00ad\u0142y\u00adstok-Wilno, mi\u0119dzy Ku\u017anic\u0105, a Porzeczem, o 78 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 147 w. od Wilna, 241 od Warszawy. Pod 53\u00b041′ szer. p\u0142n. i 41\u00b030′ d\u0142. wsch. Niegdy\u015b \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 traktem pocztowym 10\u00bd mil d\u0142ugim z Augustowem; poczt\u0105 do Mi\u0144ska ma 307 w. R. 1817 mia\u0142o dom\u00f3w 1109, z tego 122 mur. Ludno\u015bci 5091, izrael. 3212. Roku 1860 ludn. 20121, dom\u00f3w 1815, incl. 284 mur. Ma G. 4 parafie katol.: 1) \u015bw. Franciszka (dusz 4697), z ko\u015bcio\u0142em murowanym z r. 1663, pojezuickim, erekcyi bisk. Izajkowskiego; 2) pobernardy\u0144ska (3281 dusz) z ko\u015bcio\u0142em Znalezienia \u015bw. Krzy\u017ca, za\u0142o\u017conym 1595 przez kr. Zygmunta; 3) przy klasztorze brygidek, z ko\u015bcio\u0142em Zwiastowania N. M. P., wzniesionym 1642 z muru przez Weso\u0142owskich; 4) przy klasztorze franciszkan\u00f3w (2748 dusz), z ko\u015bcio\u0142em N. M. P. Anielskiej, wzniesionym 1635 z muru przez Eustachego Kurcza. Kaplice w Grandziczach, Poniemuniu i August\u00f3wku; dawniej te\u017c w Kochanowie. Dekanat grodzie\u0144ski dyecezyi wile\u0144skiej liczy 13 parafij t. j. 4 w Grodnie a pr\u00f3cz tego Indura, Jeziory, Wielkie-Ejsymonty, Ho\u017ca, Mosty, Kamionka, Krynki, Kwas\u00f3wka, \u0141unna (dawniej 15 parafij; pr\u00f3cz wymienionych: Wielka Brzostowica i Ma\u0142a Brzostowica). Wiernych w dekanacie 37191. Prawos\u0142. dekanat grodz. mia\u0142 5 parafij 1857 r., 6600 wiernych. W pow. grodz. s\u0105 jeszcze dwa inne dek. prawos\u0142.: skidelski i \u0142osza\u0144ski. W czasie sejmu wielkiego zamierzano w miejsce biskupstwa inflanckiego utworzy\u0107 grodzie\u0144skie. Kr\u00f3l Stanis\u0142aw August chcia\u0142 odda\u0107 to nowe krzes\u0142o w senacie uczonemu ex-pijarowi k\u015b. Kazimierzowi Narbuttowi, proboszczowi lidzkiemu (?) i radzymi\u0144skiemu. Rozbi\u00f3r kraju nie dozwoli\u0142 na to (Enc. Powsz. art. \u201eBiskupstwa\u201c). Parafia ewang. augsb. G. mia\u0142a 388 dusz w r. 1857; do niej te\u017c nale\u017c\u0105 Izabelin, S\u0142onim i Kco\u0142\u0142o. Wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 pruskich nad Niemnem wprost G. sta\u0142 gr\u00f3d krzy\u017cacki, wzniesiony 1392 przez komtur\u00f3w Balgi. W po\u0142owie XII-go wieku by\u0142o G. stolic\u0105 udzielnych ksi\u0105\u017c\u0105t, w XII w. posiada\u0142o zamek obronny przy uj\u015bciu Horodniczanki<\/a> do Niemna<\/a> i w tym\u017ce czasie po straszliwej pora\u017cce zabitego na polu walki ks. Jerzego Hlebowicza przesz\u0142o pod jarzmo tatarskie. Tylko we dwa wieki p\u00f3\u017aniej, wys\u0142ani przez Mendoga dzielni jego synowcowie Erdziwi\u0142\u0142, Wikind i Towciwi\u0142 obj\u0119li spustoszon\u0105 przez T<\/span>atar\u00f3w rusi\u0144sk\u0105 dzielnic\u0119, i razem z Grodnem, Wo\u0142kowyskiem oraz Nowogr\u00f3dkiem wcielili j\u0105 do Litwy. Z nast\u0105pieniem wieloletnich walk litewskich w\u0142adc\u00f3w z krzy\u017cackim zakonem, Witenes za\u0142o\u017cy\u0142 w G. pot\u0119\u017cn\u0105 warowni\u0119. W r. 1414 z dw\u00f3ch ksi\u0119ztw grodzie\u0144skiego i trockiego sformowano wojew\u00f3dztwo trockie. Za czas\u00f3w Batorego, kt\u00f3ry, cz\u0119sto tu przebywaj\u0105c, wzni\u00f3s\u0142 nowy murowany zamek i sam w r. 1586 nagle g\u0142ow\u0119 tu po\u0142o\u017cy\u0142, miasto za\u017cywa\u0142o najpomy\u015blniejszej doli. Ostatni odb\u0142ysk jego lepszych czas\u00f3w przypada na epok\u0119 pierwszego generalnego sejmu, odbytego w r. 1678 pod lask\u0105 ksi\u0119cia Fr. Sapiehy, oraz na rz\u0105dy Tyzenhauza. Dzisiejsze G. dzieli si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci i pi\u0119\u0107 cyrku\u0142\u00f3w pod wzgl\u0119dem policyjnym, ma dwa place \u2014 Paradny i Stary Rynek, z domem, gdzie umar\u0142 kr\u00f3l Batory, od kt\u00f3rych si\u0119 rozchodz\u0105 w r\u00f3\u017cne strony ulice: Dominika\u0144ska, Brzeska, Bernardy\u0144ska, Brygidzka i Bonifraterska. Najokazalsz\u0105 dzielnic\u0105 jest dawna fundacya tyzenhauzowska Horodnica (ob.), pe\u0142na \u015blicznych ogrod\u00f3w, pa\u0142acyk\u00f3w i wielce poka\u017anej powierzchowno\u015bci dom\u00f3w. Cerkwi tu 11, ko\u015bcio\u0142\u00f3w 4. Z innych budynk\u00f3w godnych uwagi: koszary przerobione z zamku, gimnazyum m\u0119zkie z klasztoru dominika\u0144skiego, teatr \u2014 pami\u0105tka po Tyzenhauzie, oraz okaza\u0142e kamienice ks. Lubeckich i Lachnickich. Mieszka\u0144c\u00f3w w Grodnie 34775 (r. 1879), w tem 4781 kat., fabryk 11, gimnazyum jedno m\u0119zkie, jedno \u017ce\u0144skie i szko\u0142a dla izraelit\u00f3w. Spacery zamiejskie w \u015blicznym lasku zwanym Sekret, na Pohulance i Urban\u00f3wce, a tak\u017ce dalej nieco, w maj\u0119tno\u015bci pana de Lascy, August\u00f3wku, oraz w maj\u0119tno\u015bci Lach\u00adni\u00adc\u00adkich, Poniemuniu. W G. znajdowa\u0142o si\u0119 jedno z najbogatszych kolegi\u00f3w jezuickich na Litwie, za\u0142o\u017cone, o ile si\u0119 zdaje, za W\u0142adys\u0142awa IV (1623). Za Augusta III by\u0142o w G. opactwo bazylia\u0144skie. Tyzenhauz fundowa\u0142 tu szko\u0142\u0119 medyczn\u0105. R. 1779\u201480 wydawa\u0142 w G. Gazet\u0119 grodzie\u0144sk\u0105 a 1792 r. Pismo tygodniowe medyczne. Na tutejszym zamku kr\u00f3lewskim zmar\u0142 \u015bw. Kazimierz, syn Kazimierza Jagielo\u0144czyka, 4 marca 1484 r. W G. urodzi\u0142 si\u0119 malarz January Suchodolski. O sejmach grodzie\u0144skich i o konfederacyi grodz. czyt. Enc. Orgelbranda mniejsza (V, 49), oraz znane dzie\u0142o I\u0142owajskiego. \u201eSejm grodzie\u0144ski\u201c . \u2013 \u201eL\u2019Acte de demaroation des limites entre l\u2019empire de toutes les Russies et le royaume de Prusse, conclu \u00e1 Grodno le 21 Juin (2 Juillet)\u201c 1796 (Russica, Nr. kat. 150). \u201eBibl. Warsz.\u201c 1848, III.\u2014\u201eTyg. ill.\u201c 1877, Nr. 82. Rysunek i opis ko\u015bcio\u0142a pojezuickiego grodzie\u0144skiego w K\u0142osach t. 18. Ekonomia grodzie\u0144ska od r. 1588 sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 14 kluczy i 4 le\u015bnictw, og\u00f3\u0142em dwustu kilkudziesi\u0119ciu wsi i fol. (Por. Ekonomie<\/a><\/i>, t. II, str. 324). G\u0142\u00f3wne dobra: Horodnica, Nowydw\u00f3r, \u0141awno, Krynki, Odelsk, Kra\u015bnik, Kwas\u00f3wka, Ku\u017anica, Kotra, Skidel, Wiercieliszki, Jeziory, Sa\u0142aty, Mi\u0142kowszczyzna, Mosty. W r. 1771 ststwo p\u0142aci\u0142o 375 z\u0142. a w\u00f3jtostwo 500 z\u0142. kwarty. Starostowie grodowi grodzie\u0144scy byli: Hrehory 1569 i Jan 1573 Aleksandrowiczowie; Aleksander 1576\u201478 i Krzysztof 1632 Chodkiewiczowie; Karol 1752 i drugi Karol 1787 Chreptowiczowie; Aleksander ks. de Holszany 1499\u20141501; Andrzej 1652\u201475, Jan Franciszek 1698\u201499 i Hrehory 1707 Kottowiczowie; Jan Kazimierz Kierdey 1678; Jerzy 1571, Jan 1696 i Micha\u0142 1733\u201465 kniaziowie Massalscy; Jan M\u0142ocki 1461; Stanis\u0142aw Piotrowicz 1499\u20141501; Kazimierz Pac 1690; Jerzy Miko\u0142aj 1530, Albrycht 1639\u201441 i Dominik 1696 ks. Radziwi\u0142\u0142owie; Fryderyk 1648, Leon 1649 i Kazim. Leon Sapiehowie; Bazyli 1561 i Teodor 1616 Tyszkiewiczowie; 1765\u201476 Antoni Tyzenhauz; 1651 Gedeon Tryzna; 1566 Jan, 1620 Andrzej, 1630 Pawe\u0142 Wo\u0142\u0142owiczowie; 1598\u20141609 Jerzy Zbaraski.<\/p>\n

Grodziszczany,<\/b> w\u015b, pow. sok\u00f3lski, gm. Kamionna, 27 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 674 dz.<\/span><\/p>\n

Gr\u00f3d,<\/b> por. Grodzisko<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gr\u00f3dek,<\/b> ob. Grudek<\/i>, Grodziec<\/i>, Horodec<\/i>, Horodek<\/i>, Horodok<\/i>, Wo\u0142ma<\/i>, Cha\u0142aimgr\u00f3dek<\/i>, Ko\u017cangr\u00f3dek<\/i> itp.<\/p>\n

Gr\u00f3dek<\/b> 1.), mko, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, na stokach lewego brz. rz. Supra\u015bli, na granicy pow. sok\u00f3lskiego i wo\u0142kowyskiego, o 36 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, przy b. trakcie handlowym z tego miasta na \u015awis\u0142ocz do Mi\u0144ska. R. 1878 by\u0142o tu 1793 mk., w tem 1340 izr. (36 ewang. w r. 1857). Mieszka\u0144cy trudni\u0105 si\u0119 wyrabianiem po\u015bledniego gatunku kort\u00f3w na r\u0119cznych warsztatach (przesz\u0142o 200). Za miastem na g\u00f3rze \u015br\u00f3d \u0142\u0105ki, gdzie teraz wiatrak, sta\u0142 w XV w. zamek, w kt\u00f3rym, jak b\u0142\u0119dnie twierdz\u0105, niekt\u00f3rzy, mia\u0142 umrze\u0107 W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o. W G. 1498 hr. Aleksander Chodkiewicz fundowa\u0142 monastyr, potem przeniesiony do Supra\u015bli. 2.) G.,<\/b> mko, pow. wilejski, niegdy\u015b Galimskich, obecnie nale\u017cy do Benedykta Tyszkiewicza, o 40 wiorst od Wilejki, ma ludno\u015bci 1815, przewa\u017cnie \u017cydzi, le\u017cy nad rz. Berezyn\u0105, kt\u00f3ra wpada do Niemna; n\u0119dznie zabudowane, handel niewielki, niekt\u00f3rzy mieszka\u0144cy t. j. \u017cydzi zajmuj\u0105, si\u0119 handlem pijawek, kt\u00f3re sprowadzaj\u0105 z zagranicy (?) i rozsy\u0142aj\u0105 do wi\u0119kszych miast. Cerkiew prawos\u0142awna, szk\u00f3\u0142ka ludowa, zarz\u0105d gminny (gm. G. ma 3100 mk.), poczta listowa, co wtorek targi. M\u0142yn na Berezynie. 3.) G.,<\/b> w\u015b nad rz. Gulid\u00f3wk\u0105, pow. dzisie\u0144ski, o 63 w. od Dzisny, 2 okr. adm., 13 dm., 110 mk. Cerkiew prawos\u0142. drewniana, zarz\u0105d gminny i szko\u0142a (1866). 4.) G.,<\/b> dobra i mko ma\u0142e w gub. mi\u0144skiej, w pow. mi\u0144skim, nad rzeczk\u0105 Usia\u017c\u0105, dop\u0142ywem Hajny, dawne dziedzictwo Tyszkiewicz\u00f3w. Dobra maj\u0105 obszaru w dw\u00f3ch obr\u0119bach: gr\u00f3deckim i ostroszyckim przesz\u0142o 16300 mr., w gruntach przewa\u017cnie piaszczystych. Pozycya do\u015b\u0107 g\u00f3rzysta i le\u015bna, kamienia narzutowego wiele. Hamernia gr\u00f3decka, poruszana si\u0142\u0105 wody, jest jedyn\u0105 w gub. mi\u0144skiej, gdzie si\u0119 wykuwa wiele blachy miedzianej do miejscowych gorzelni; m\u0142yny kosztowne z pytlami te\u017c zas\u0142uguj\u0105 na uwag\u0119. Miasteczko zamieszkuj\u0105 po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci \u017cydzi, trudni\u0105cy si\u0119 drobnym handlem lub rolnictwem. Jest tu cerkiew, zarz\u0105d gminy gr\u00f3deckiej, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzi 5 starostw, 125 wiosek i 3016 ludno\u015bci p\u0142ci m\u0119zkiej. O wiorst\u0119 od miasteczka znajduje si\u0119 wspania\u0142a rezydencya Tyszkiewicz\u00f3w; pa\u0142ac murowany, bez smaku zbudowany, posiada kosztowne dzie\u0142a sztuki, zw\u0142aszcza malowid\u0142a, zebrane staraniem sp\u00f3\u0142czesnego ordynata bir\u017ca\u0144skiego Micha\u0142a Tyszkiewicza. W po\u017carze oko\u0142o 1860 r. wydarzonym pa\u0142ac poni\u00f3s\u0142 wiele szkody, atoli p\u00f3\u017aniejsze restauracye zwolna zatar\u0142y skutki ognia. Jest tu kaplica pa\u0142acowa, katolicka; do niedawna w parku, maj\u0105cym 6 wiorst obwodu, ogrodzonym kosztownie, istnia\u0142 ciekawy zwierzyniec, gdzie si\u0119 odbywa\u0142y pa\u0144skie polowania. Gospodarstwo, jak i wsz\u0119dzie w kraju, zaniedbane. W dobrach gr\u00f3deckich mieszka du\u017co szla\u00adch\u00adty czynszowej. Gr\u00f3dek le\u017cy o trzy mile od Mi\u0144ska w stronie p\u0142n.-zach., w 1 stanie polic., w 2 okr. wojennym, w 3 okr. s\u0105d. 5.) G.,<\/b> z bia\u0142oruska Horodok<\/i>, niewielka osada wiejska, na zach. po\u0142ud. kra\u0144cu pow. pi\u0144skiego, w gminie uhrynickiej, nieopodal Pniewna, dawnej wsi pijar\u00f3w lubieszowskich, i rz. Korostynki, w glebie piaszczystej; miejscowo\u015b\u0107 nieco wzniesiona po nad poziom b\u0142\u00f3t okolicznych. Jest tu stare horodyszcze na wzg\u00f3rku. 6.) G.,<\/b> niewielki folwark w pow. bo\u00adry\u00adsow\u00adskim, dosta\u0142 si\u0119 z eksdywizyi ro\u00addzi\u00adnie Me\u00adzi\u00adn\u00f3w na w\u0142asno\u015b\u0107, ma 140 mr. 7.) G.,<\/b> ma\u0142y folwark w po\u0142udniowej stronie pow. bo\u00adb\u00adruj\u00adskie\u00adgo, pomi\u0119dzy osadami Ha\u0107 i Kowale, przy drodze z Lasek do Ku\u00adrzy\u00adna. 8.) G.,<\/b> z bia\u0142oruska Horodok<\/i>, wie\u015b w pow. bo\u00adb\u00adruj\u00adskim, nad rzek\u0105 Pty\u00adcz\u0105 z prawej strony, w 4 okr. polic. \u015bwis\u00ad\u0142oc\u00adkim, miejscowo\u015b\u0107 \u017cyzna, obfituje w \u0142\u0105ki i lasy; jest tu zarz\u0105d gminy gr\u00f3deckiej, kt\u00f3ra si\u0119 sk\u0142ada z 41 wiosek i liczy 1865 dusz p\u0142ci m\u0119zkiej. Cerkiew parafialna, szk\u00f3\u0142ka wiejska i szpital, osad 40. 9.) G.,<\/b> w sie\u0144\u00adskim pow., ob. Horodek<\/i>. 10.) G.,<\/b> w\u015b, pow. r\u00f3\u00adwie\u0144\u00adski, gm. Gr\u00f3dek, par. R\u00f3wne, le\u017cy nad rz. Usty\u0105, dop\u0142ywem Ho\u00adry\u00adnia, o 5 w. od R\u00f3w\u00adnego. Ma zarz\u0105d gminny. Bardzo pi\u0119kny pa\u0142ac na wyspie wielkiego stawu, do kt\u00f3rej prowadzi \u017celazny most zwodzony. Na tej\u017ce samej wyspie cerkiew i wspania\u0142y ogr\u00f3d. Ko\u0142o stawu przechodzi dr. \u017cel. brzesko-kijowska. Jest te\u017c w. G. kaplica katolicka. Dobra G., pojezuickie, rz\u0105d darowa\u0142 hr. Esterhazy. Znane z bogatych kopalni kredy. W g\u00f3rach otaczaj\u0105cych s\u0105 kamienio\u0142omy, z kt\u00f3rych zabudowania w\u0142o\u015bcianskie w jednej z przynale\u017cnych wsi s\u0105 wystawione, a nawet i cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144 dworskich. We wspomnianych \u0142omach kredytowych znaleziono jeszcze za \u017cycia hr. Esterhazego ko\u015b\u0107 z goleni mamuta przedpotopowego, kt\u00f3r\u0105 hrabia odes\u0142a\u0142 do gabinetu zoologicznego w Pary\u017cu. 11.) G.,<\/b> du\u017ca w\u015b, pow. haj\u00adsy\u0144\u00adski, gmina i parafia Gra\u00adn\u00f3w, nad rz. So\u00adro\u00adk\u0105, 634 dusz m\u0119z., wtem 34 jednodworc\u00f3w, 990 dz. ziemi w\u0142o\u015bcian, dworskiej 1648 dz. Cerkiew pod wezw. N. P. liczy 1582 parafian i 54 dz. ziemi. Nale\u017ca\u0142a do klucza granowskiego Czartoryskich, dzi\u015b Wo\u0142odkowicza. R. 1868 by\u0142o 221 dm. 12.) G.,<\/b> miasto, pow. ka\u00admie\u00adnie\u00adc\u00adki, o 50 wiorst od Ka\u00admie\u0144\u00adca, 20 od Jar\u00admo\u00adli\u00adniec, w pi\u0119knym rozdole po obu stronach Smo\u00adtry\u00adcza, okr\u0105g adm. ku\u00adpi\u0144\u00adski; jest tu zarz\u0105d gminny, s\u0105d mirowy, poczta, apteka, fabryka cukru za\u0142o\u017cona w 1837 r. przez br. Gejsmara, obecnie na akcyach, przerabiaj\u0105ca rocznie do 100,000 berkowc\u00f3w burak\u00f3w, m\u0142yn\u00f3w 5, jeden poruszany za pomoc\u0105 turbiny, gorzelnia. Mieszk. 7500, w tej ilo\u015bci \u017cyd\u00f3w 2500, reszta w\u0142o\u015bcian, przewa\u017cnie katolik\u00f3w, tak zwanych Mazur\u00f3w, dawnych kolonist\u00f3w znad Sanu i Wis\u0142y. Cerkiew murowana pod wezw. \u015bw. Aleksandra Newskiego liczy 1055 parafian i 151 dz. ziemi. Ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. katolicki dek. kamienieckiego, z cudownym obrazem \u015bw. Antoniego, posiada 7297 wiernych; do parafii nale\u017c\u0105, kaplice w Ku\u00adpi\u00adnie, Krze\u00admien\u00adnej i \u0141y\u00adso\u00adwo\u00addach, dzi\u015b zamkni\u0119te. Jest tu fabryka pas\u00f3w, sznur\u00f3w i uprz\u0119\u017cy nicianych, 4 garbarnie i 1 mydlarnia. Opr\u00f3cz targ\u00f3w co 2 tygodnie, bywa tu 6 jarmark\u00f3w, najwi\u0119kszy na \u015bw. Antoniego. Miasto sk\u0142ada si\u0119 z rynku ze sklepami i kilkunastu ulic. W 1780 r. by\u0142o tu 462 dom\u00f3w, obecnie liczy si\u0119 do 740, mi\u0119dzy kt\u00f3remi du\u017co jest murowanych. Synagoga, 4 domy modlitwy, sklep\u00f3w 80, rzemie\u015blnik\u00f3w do 100. Ziemi w\u0142o\u015bc. 2031 dz., ziemi dworskiej w 2 folwarkach 2012 dz. (jeden z folwark\u00f3w nazywa si\u0119 Ko\u00adszer\u00adna); gospodarstwo p\u0142odozmienne. Do sp\u00f3\u0142ki cukrowarnianej nale\u017cy 49 dz. i 174 dz. do rz\u0105du dawnej ko\u015bcielnej ziemi. Gr\u00f3dek jest bardzo dawn\u0105 osad\u0105; pierwotnie nazywa\u0142 si\u0119 Nowodw\u00f3r i nale\u017ca\u0142 do No\u00adwo\u00addwor\u00adskich. Ju\u017c w 1496 r. spotykamy dzia\u0142 zrobiony mi\u0119dzy J\u0119d\u00adrze\u00adjem i Mi\u00adcha\u00ad\u0142em No\u00adwo\u00addwor\u00adskim. W 1550 r. Tatarzy zupe\u0142nie go zniszczyli, i to powt\u00f3rzy\u0142o si\u0119 kilkakrotnie lat nast\u0119pnych. P\u00f3\u017aniej w\u0142adali nim Her\u00adbur\u00adto\u00adwie i Swier\u00adczo\u00adwie, nazw\u0119 za\u015b Gr\u00f3dka pierwszy raz spotykamy w li\u015bcie Zygmunta I do braci Mi\u00adko\u00ad\u0142a\u00adja Her\u00adbur\u00adta i Jana Swiercza (st\u0105d Niesiecki s\u0105dzi, \u017ce Swiercz jest tylko przydomkiem), pozwalaj\u0105cym dziedzicom fortecy Nowodworu, inaczej Biedrzychowa-Gr\u00f3dka, wybiera\u0107 c\u0142a, na co przywilej zgubili. Musia\u0142 wi\u0119c ju\u017c wtenczas Gr\u00f3dek by\u0107 silnie umocniony, kiedy kr\u00f3l nazywa go fortec\u0105. Nast\u0119pnie nale\u017ca\u0142 do Zamojskich, i ci najwi\u0119cej tu zostawili po sobie pami\u0105tek. Posiadali oni tu znaczne dobra, bo opr\u00f3cz Gr\u00f3dka, Kupina i kilkunastu okolicznych wsi, Marcin podskarbi koronny i syn jego Tomasz-Klemens, wojewoda lubelski, obaj ordynaci Zamojscy, trzymali bogate s\u0105siednie starostwo pro\u00ads\u00adku\u00adrow\u00adskie. Zastali maj\u0105tki te zupe\u0142nie zniszczone przez Tatar\u00f3w, ko\u015bci\u00f3\u0142 spalony. Zacz\u0119li wi\u0119c od sprowadzenia kolonist\u00f3w znad Sanu i Wis\u0142y, i tak w Gr\u00f3dku jak i w Pro\u00ads\u00adku\u00adro\u00adwie ludno\u015b\u0107 ta zachowa\u0142a dot\u0105d swoj\u0105 mow\u0119, religi\u0105 i str\u00f3j sw\u00f3j odr\u0119bny. Jan Zamojski, woj ew. podolski, najwi\u0119kszy dobrodziej Gr\u00f3dka, wymurowa\u0142 z ceg\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 dzisiejszy paraf., far\u0119, pod wezw. \u015bw. Stanis\u0142awa (1778) na miejscu pierwotnie zbudowanego jeszcze w 1496 a w 1582 r. zniszczonego przez Tatar\u00f3w. Ks. biskup ka\u00admie\u00adnie\u00adcki Mac\u00adkie\u00adwicz konsekrowa\u0142 go w 1826 r. W 1778 przeniesiono franciszkan\u00f3w do Gr\u00f3dka, gdy\u017c miejsce klasztoru i ko\u015bcio\u0142a w Ka\u00admie\u0144\u00adcu mia\u0142o wej\u015b\u0107 pod twierdz\u0119. Ten\u017ce Jan Zamojski przeznaczy\u0142 im z dochod\u00f3w gr\u00f3deckich po 2000 z\u0142. i grunta zwierzy\u0144cem zwane z siano\u017c\u0119ciami. On tak\u017ce wybudowa\u0142 szpital i dom si\u00f3str mi\u0142osierdzia o 2 pi\u0119trach w 1774 r. i obdarzy\u0142 go wsi\u0105 Nowy-\u015awiat i Bas\u00f3wk\u0105. Na mocy tego funduszu obowi\u0105zane by\u0142y siostry utrzymywa\u0107 osoby chore, 4 m\u0119\u017cczyzn i tyle\u017c kobiet; jednak\u017ce bywa\u0142o s\u0142abych i po kilkana\u015bcie a rocznie do 200. Siostry zajmowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce wychowaniem ubogich dziewcz\u0105t, a fundusz st\u0105d zebrany obraca\u0142y na wsparcie dla ubogich. Siostry te, cnotliwem swem \u017cyciem, mi\u0142osiernemi i po\u017cytecznemi uczynkami zas\u0142u\u017cy\u0142y sobie tu na og\u00f3lny szacunek i mi\u0142o\u015b\u0107; pomimo to jednak, w ostatnich czasach, ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor zosta\u0142 zamkni\u0119ty, a zakonnice wyjecha\u0107 musia\u0142y za granic\u0119. Cudowny obraz \u015bw. Antoniego zosta\u0142 przeniesiony do dzisiejszego parafialnego ko\u015bcio\u0142a. Jan Zamojski z Ludwiki Poniatowskiej, siostry kr\u00f3la, zostawi\u0142 tylko jedn\u0119 c\u00f3rk\u0119 Urszul\u0119, kt\u00f3ra wysz\u0142a za Mnisz\u00adcha, marsza\u0142ka nadwornego litewskiego, i wnios\u0142a w dom ten klucz gr\u00f3decki. Mnisz\u00adcho\u00adwie ma\u0142o dbali o ten maj\u0105tek, mieszkali po za granicami kraju; pustosza\u0142 wi\u0119c i poma\u0142u przechodzi\u0142 w cudze r\u0119ce. Ka\u00adrol Mni\u00adszech odda\u0142 Gr\u00f3dek w posagu swej siostrze 1\u00b0 voto Radziwi\u0142\u0142owej, 2\u00b0 Deville, zwanej od maj\u0105tku Pani\u0105 D\u0119b\u00adli\u0144\u00adsk\u0105; ona to sprzeda\u0142a w pierwszych latach 1830\u201440 Gr\u00f3dek jenera\u0142owi wojsk rossyjskich baronowi Gejsmarowi. Za jego czas\u00f3w miasteczko znowu podnios\u0142o si\u0119, dobrobyt mieszka\u0144c\u00f3w i handel znacznie powi\u0119kszy\u0142 si\u0119; osobliwie znaczne by\u0142y w Gr\u00f3dku sk\u0142ady win w\u0119gierskich. Przed 10 laty Gr\u00f3dek sprzedany z publicznej licytacyi; naby\u0142 go za stosunkowo nizk\u0105 cen\u0119 prezes banku kijowskiego Winogrodzkij obecnie nale\u017cy do jego syn\u00f3w. Resztki dawnego zamku zamienione przez jenera\u0142a Gejsmara na wygodny mieszkalny pi\u0119trowy. Al. Jel.<\/i>, Dr. M.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gubernia grodzie\u0144ska<\/i> powsta\u0142a w taki spos\u00f3b. R. 1795 rz\u0105d rossyjski utworzy\u0142 z cz\u0119\u015bci prowincyj polskich, przy\u0142\u0105czonych do Rossyi, guberni\u0105 s\u0142onimsk\u0105. R. 1796 guberni\u0105 t\u0119 po\u0142\u0105czono z wile\u0144sk\u0105, i obie razem utworzy\u0142y gub. litewsk\u0105. R. 1801 ustanowiono z cz\u0119\u015bci tej ostatniej gub. grodzie\u0144sk\u0105, od kt\u00f3rej 1842 r. oddzielono pow. lidzki i nowogr\u00f3dzki a w zamian do niej w\u0142\u0105czono ca\u0142y obw\u00f3d bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki. Obecnie gub. grodz. graniczy: na p\u0142n. z gub. wile\u0144sk\u0105 wzd\u0142u\u017c rz. Rotniczanki, b\u0142ot nadkotrza\u0144skich, Niemna, rz. Szczary do uj\u015bcia Jaworki, dalej zn\u00f3w po polach i b\u0142otach do Niemna, troch\u0119 Niemnem i such\u0105 granic\u0105 do wsi Boczkowiec. Na wsch\u00f3d z powiatami nowogrodzkim i pi\u0144skim gub. mi\u0144skiej a\u017c do rz. Prypeci, gdzie si\u0119 schodz\u0105 granice trzech gubernij, w og\u00f3le wzd\u0142u\u017c trz\u0119sawisk, b\u0142ot, las\u00f3w i jezi\u00f3r. Na po\u0142udnie granica idzie Prypeci\u0105 oraz b\u0142otami i trz\u0119sawiskami, kt\u00f3re si\u0119 ci\u0105gn\u0105 w kotlinie tej rzeki i jej dop\u0142yw\u00f3w, jednem s\u0142owem ci\u0105gnie si\u0119 Polesiem wo\u0142y\u0144skiem a\u017c do Bugu, sk\u0105d ju\u017c idzie zachodnia granica gubernii, Kr\u00f3lestwo Polskie, a \u015bci\u015blej bior\u0105c rzeki Bug, Nurzec, Liza, Narew, Biebrza. Geograficznie gubernia rozci\u0105ga si\u0119 mi\u0119dzy 40\u00b07′ i 43\u00b032′ d\u0142ug. wsch. a 51\u00b031′ i 54\u00b03′ szer. p\u0142n. Wed\u0142ug Strielbickiego gub. grodzie\u0144ska obejmuje 34058 w. kw. rozl., wed\u0142ug oblicze\u0144 wojskowo-topograficznych 3,512,806 dziesi\u0119cin. Gubernia ta nie ma \u017cadnych g\u00f3r wysokich i ci\u0105g\u0142ych, kt\u00f3reby tworzy\u0142y jakie\u015b pasma, i wog\u00f3le \u015brednie jej wzniesienie nad pow. Baltyku nie przenosi 500 do 600 st\u00f3p. Na wschodniej okrainie w pow. s\u0142onimskim dochodzi do 1000 st\u00f3p. Przez \u015brodek gubernii ci\u0105gnie si\u0119 p\u0142askowzg\u00f3rze, kt\u00f3re dzieli wody sp\u0142ywaj\u0105ce do Baltyku od dop\u0142yw\u00f3w morza Czarnego. Po\u0142udniowa cz\u0119\u015b\u0107 gubernii przedstawia prawie wsz\u0119dzie powierzchni\u0119 p\u0142ask\u0105 i niezbyt wynios\u0142\u0105, zni\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 w kierunku Polesia. Pod wzgl\u0119dem geologicznym prawie ca\u0142\u0105 guberni\u0105 zalega formacya trzeciorz\u0119dowa. Warstwy dewo\u0144skie, syluryjskie i wog\u00f3le osadowe tworz\u0105 tu i \u00f3wdzie oddzielne grupy wzg\u00f3rz, w kt\u00f3rych skamieliny zwierz\u0105t, tak morskich jak rzecznych, bywaj\u0105 pomieszane jedne z drugiemi. Ska\u0142 plutonicznych i metamorficznych w gubernii nie spostrze\u017cono. Pod wzgl\u0119dem geognostycznym zas\u0142uguj\u0105 na uwag\u0119 piaski nadnieme\u0144skie w pru\u017ca\u0144skiem, wo\u0142kowyskiem, s\u0142onimskiem, oraz nadbu\u017ca\u0144skie, nadle\u015bnia\u0144skie, nadmuchawieckie i nadjasio\u0142dzia\u0144skie. Wiatr roznosi je po polach uprawnych, i wielkie tym sposobem zrz\u0105dzaj\u0105 szkody. Nad Niemnem i Bugiem spotyka si\u0119 te\u017c dosy\u0107 wzg\u00f3rk\u00f3w kredowych i w og\u00f3le wapniakowych. Wed\u0142ug 4-tomowego dzie\u0142a Bobrowskiego o gubernii grodzie\u0144skiej (w wydawnictwie: \u201eMateria\u0142y dla geografii i statisiki Rossii\u201c rzeki w tej gubernii zajmuj\u0105 160000 gruntu, strugi i potoki 64000 dzies., stawy do 10,000 dzies., b\u0142ota i jeziora 228000 dzies., t. j. razem wody zajmuj\u0105 do 460000 dz. czyli \u00f3sm\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142ej rozleg\u0142o\u015bci. W p\u0142n.-wschodniej stronie powiatu pru\u017ca\u0144skiego i w po\u0142udniowej wo\u0142kowyskiego na rozleg\u0142ej a b\u0142otnistej wy\u017cynie, znajduje si\u0119 w\u0119ze\u0142 trzech systemat\u00f3w rzecznych Ba\u0142tyku i m. Czarnego. St\u0105d poczynaj\u0105 si\u0119 Jasio\u0142da, Narew i kilka dop\u0142yw\u00f3w Niemna, rozchodz\u0105ce si\u0119 w trzech r\u00f3\u017cnych kierunkach. Najwa\u017cniejszym jest dla gubernii system Niemna, potem system Wis\u0142y a najmniej wa\u017cnym system Dniepru. Rz. Niemen nale\u017cy cz\u0119\u015bciowo do gubernii od uj\u015bcia Szczary do Rotniczanki i przyjmuje w jej obr\u0119bie: Kotr\u0119 z Pyrr\u0105 z prawego brzegu a z lewego: Promsz\u0119 z Mo\u0142czadzi\u0105, Szczar\u0119 z Hrywd\u0105, \u0141ohoz\u0105 i Iss\u0105, Zelw\u0119, Ro\u015b, \u015awis\u0142ocz i \u0141oso\u015bn\u0119. Bug przyjmuje w obr. gubernii Muchawiec, L\u015bn\u0119, Pulw\u0119 i Nurzec. Do Narwi wpada Supra\u015bl i Biebrza. Jasiolda i Pina nale\u017c\u0105 do wodozbioru czarnomorskiego. Jeziora w gubernii nie s\u0105 zbyt liczne i skupiaj\u0105 si\u0119 w dwu przeciwleg\u0142ych jej kra\u0144cach, na p\u00f3\u0142nocy i na p\u0142d.-wschodzie. W powiatach s\u0142onimskim i kobry\u0144skim maj\u0105 one wa\u017cne znaczenie z powodu przeprowadzonych mi\u0119dzy niemi kana\u0142\u00f3w: jeziora za\u015b p\u00f3\u0142nocne w pow. grodzie\u0144skim tem si\u0119 cechuj\u0105, \u017ce prawie wszystkie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 jedne z drugiemi za pomoc\u0105 strug, a jedno z nich, mianowicie jez. Sa\u0142aty, wzniesione na 17 sa\u017c. nad zwierciad\u0142em Niemna, w dniu 23 marca 1841 r. wyla\u0142o si\u0119 w rzek\u0119 potokiem do 14 wiorst d\u0142ugim, i dno jego do tego stopnia zaraz obeschn\u0119\u0142o, \u017ce tego\u017c roku hreczk\u0119 na niem posiano. B\u0142ota i niziny w gubernii zajmuj\u0105 oko\u0142o pi\u0119tnastej cz\u0119\u015bci jej rozleg\u0142o\u015bci. Pokryte w cz\u0119\u015bci lasem, w cz\u0119\u015bci krzakami, w cz\u0119\u015bci za\u015b s\u0105 grz\u0105zkie i niepodobne do przebycia. Wszystkie te b\u0142ota dadz\u0105 si\u0119 rozdzieli\u0107 na trzy grupy: p\u00f3\u0142nocn\u0105, \u015brodkow\u0105 i po\u0142udniow\u0105. Skutkiem parowania p\u0142ytkich w\u00f3d stoj\u0105cych powietrze w niekt\u00f3rych okolicach obfituje w szkodliwe wyziewy. W og\u00f3le b\u0142ota zawieraj\u0105 du\u017co torfu, rudy \u017celaznej i wydaj\u0105 niepo\u017cywn\u0105 traw\u0119. Za pomoc\u0105 kana\u0142\u00f3w mo\u017cnaby je osuszy\u0107, co ju\u017c miejscami przedsi\u0119wzi\u0119to. Klimat gubernii, og\u00f3lnie bior\u0105c, umiarkowany; nie zdarzaj\u0105 si\u0119 ani silne mrozy ani wielkie upa\u0142y; poniewa\u017c jednak uk\u0142ad poziomu jest p\u0142aski a wy\u017csze punkta s\u0105 bezle\u015bne, przeto klimat jest wilgotny i zmienny. \u015arednia temperatura roku w Grodnie 5\u00b0 ciep\u0142a, \u015brednia temperatura lata 14\u00b0 ciep\u0142a R. Polne roboty trwaj\u0105, 6 miesi\u0119cy, drzewa okryte li\u015bciem 188 dni. Przewa\u017cnie wiej\u0105 wiatry p\u0142n.-zachodnie i p\u0142d.-zachodnie. P\u0142ody naturalne nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 zbytecznie od produkt\u00f3w przyrody gubernij przyleg\u0142ych. Panuje tu wielka rozmaito\u015b\u0107 flory i fauny. Z ro\u015blin hodowanych z po\u017cytkiem si\u0119 uprawiaj\u0105: \u017cyto, pszenica jara i ozima, j\u0119czmie\u0144, hreczka, groch, proso, len, konopie, tytu\u0144, chmiel, ziemniaki, warzywa; obfite drzewa owocowe, r\u00f3\u017cne jagody tudzie\u017c ro\u015bliny pastewne a osobliwie lekarskie, kt\u00f3re zbieraj\u0105 znachorzy, bardzo liczni po wsiach. Co do drzew sosna przewa\u017ca; \u015bwierk nie tworzy jednorodnych bor\u00f3w; d\u0105b, grab, jesion, klon, osina, brzoza rosn\u0105 pomieszane. Z pomi\u0119dzy zwierz\u0105t osobliwy jest \u017cubr w puszczy bia\u0142owieskiej<\/a> (ob.) i mn\u00f3stwo wilk\u00f3w. (Gilbert: \u201eFlora Lithuanica inchoata, seu enumeratio plantarum quas circa Grodnam collegit et determinavit: 1781\u201c). W stronach grodzie\u0144skich, tak jak i wsz\u0119dzie indziej za Niemnem i Bugiem, system gospodarki trzypolowej zachowuje si\u0119 dot\u0105d tradycyjnie. Uprawne pola tutejsze dziel\u0105 si\u0119 zwykle na trzy gatunki: pszenne, \u017cytnie i gryczane. Pszenne bywaj\u0105 czarnoziemne, czarnoziemno-mu\u0142owate i mu\u0142owato-gliniaste; \u017cytnie \u2014 alia\u017c piasku i gliny; gryczane \u2014 \u017cwir z glinkowatym piaskiem. Pszenicznemi gruntami najbardziej odznaczaj\u0105 si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce okolice: cz\u0119\u015b\u0107 grodzie\u0144skiego powiatu nad rzek\u0105 \u015awis\u0142ocz\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 pru\u017ca\u0144skiego ko\u0142o Wy\u017cek i Tewel, wiekszo\u015b\u0107 powiatu kobry\u0144skiego, mianowicie nad Bugiem i pod samem powiatowem miastem, wschodnie okrainy s\u0142onimskiego, wo\u0142kowyskie strony pod Krzemienic\u0105 i wreszcie przestronn<\/span>e \u0142any pod Bielskiem i Sok\u00f3\u0142k\u0105. Dla umierzwienia tutaj dw\u00f3ch morg\u00f3w gruntu, potrzeba zwykle 150 fur nawozu, to jest 3 do 6 sztuk wi\u0119kszego gatunku byd\u0142a, lub 30 do 60 mniejszego. Zatem na 2 miliony morg\u00f3w ornej w ca\u0142ej gubernii ziemi, wypada od 4 do 8 milion\u00f3w sztuk wi\u0119kszego byd\u0142a, a tymczasem licz\u0105 ich obecnie niewi\u0119cej nad 600000. W og\u00f3le skutkiem braku dostatecznego ulepszenia roli, \u017cyta zasiewa si\u0119 tutaj wi\u0119cej daleko ni\u017c pszenicy; \u015bredni urodzaj tego zbo\u017ca dochodzi zwykle do 7 ziarn, nizki do 2; owies cz\u0119sto si\u0119 przepala, gryka i j\u0119czmie\u0144 udaj\u0105 si\u0119 prawie zawsze. Wsz\u0119dzie tu siej\u0105, du\u017co owsa i gryki; nad Narwi\u0105 \u2014tytuniu, bobu i chmielu, w Brzeskiem, Kobry\u0144skiem i Pru\u017ca\u0144skiem \u2014 prosa; j\u0119czmie\u0144 za to, len, konopie i soczewica uprawiaj\u0105 si\u0119 w do\u015b\u0107 ma\u0142ej ilo\u015bci; kartofle, r\u00f3wnie jak kapusta, rzepa i inne warzywa, nale\u017c\u0105 do produkt\u00f3w ogrodowych. Sady u\u017cywa\u0142y dawniej w stronach grodzie\u0144skich wielkiego rozg\u0142osu; dzi\u015b nawet, z upadkiem wielu obywatelskich fortun, rynki gubernialnego metropolium, przy roku urodzajnym, odznaczaj\u0105 si\u0119 jeszcze obfito\u015bci\u0105, tanio\u015bci\u0105 i wybornemi gatunkami najrozmaitszych owoc\u00f3w. W\u0142o\u015bcia\u0144skie konie, kt\u00f3rych og\u00f3lna liczba nie przewy\u017csza 90 tysi\u0119cy, bywaj \u0105 najcz\u0119\u015bciej s\u0142abowite i drobne. W Pru\u017ca\u0144skiem, Kobry\u0144skiem i Brzeskiem zaprowadzono \u017cubrowy, pochodz\u0105cy od skrzy\u017cowania krowiej i \u017cubrzej rasy, wielce mleczny gatunek kr\u00f3w, o grubych a kr\u00f3tkich rogach, ma\u015bci ciemno-gniadej i ry\u017cawej. Przed laty kilkunastu najpoprawniejsze okazy byd\u0142a spotyka\u0142o si\u0119 w oborach pp. Walickich, Lachnickich, Wirion\u00f3w, Haliburton\u00f3w, Wo\u0142owicz\u00f3w, Trembickich, Skirmuut\u00f3w, Giedrojci\u00f3w, Chrzanowskich, Mostowskich, Biszping\u00f3w, Ejsmont\u00f3w i Ossoli\u0144skich. Owiec liczono tu dawniej oko\u0142o 300,000 sztuk, przynosz\u0105cych 15 tysi\u0119cy pud\u00f3w we\u0142ny. Najbardziej rasowe stada merynos\u00f3w posiadali Pus\u0142owscy, Delasowie, Trembiccy, Ostrom\u0119ccy, Lubeccy i Ossoli\u0144scy. Co do r\u0119kodzielnictwa za czas\u00f3w jeszcze Witoldowych rozpocz\u0119\u0142o ono w grodzie\u0144skich stronach swoje zwolna kie\u0142kuj\u0105ce istnienie. P\u00f3\u017aniejsz\u0105 por\u0105 nadane grodom tutejszym przez Jagiellon\u00f3w prawo magdeburskie, \u015bci\u0105gn\u0119\u0142o do kraju wielu uzdolnionych cudzoziemc\u00f3w, i odraz u sformowa\u0142o tu klas\u0119 \u015bredni\u0105, przemys\u0142ow\u0105. W XVI wieku cechy rzemie\u015blnicze w Grodnie, Bielsku, S\u0142onimie i Drohiczynie rozwin\u0119\u0142y si\u0119 znakomicie. Na pocz\u0105tku XVII stulecia tutejsze wyroby \u017celazne tudzie\u017c sycenie miod\u00f3w i fabrykacya r\u00f3\u017cnych spirytuali\u00f3w, u\u017cywa\u0142y niezachwianej renomy. Z nastaniem wreszcie b\u0142ogos\u0142awionych czas\u00f3w Tyzenhauza, r\u0119kodzielnictwo stron grodzie\u0144skich stan\u0119\u0142o u szczytu rozwoju. Fabryki p\u0142\u00f3tna, kamlot\u00f3w, sukna, kapeluszy i powoz\u00f3w r\u00f3wna\u0142y si\u0119 z najlepszemi tego rodzaju zak\u0142adami na obczy\u017anie. Nawet po upadku wielkiego ich za\u0142o\u017cyciela, o\u017cywcza jego idea trwa\u0142a tu jeszcze d\u0142ugo, i fabryki sukna w Chomsku, Izabelinie, Ro\u017canej, Albie, Grodnie i Wo\u0142kowysku, do 1815 r. prosperowa\u0142y \u015bwietnie. W roku 1830 nast\u0105pi\u0142a kryzys i trwa\u0142a dot\u0105d, a\u017c skutkiem chwilowego upadku r\u0119kodzielnictwa w Kr\u00f3lestwie Polskiem nie odkry\u0142o si\u0119 tak w Bia\u00ad\u0142ym\u00adsto\u00adku jak w innych tutejszych miejscowo\u015bciach nowe pole dla fabrycznych powodze\u0144 i przemys\u0142owego rozwoju. Handel grodzie\u0144skiej gubernii, przeszed\u0142szy na pocz\u0105tku bie\u017c\u0105cego stulecia pod wy\u0142\u0105czne przewodnictwo \u017cyd\u00f3w, dot\u0105d si\u0119 w ich r\u0119ku znajduje. Rynki kupieckie w Brze\u015bciu, Grodnie i Kobryniu, tudzie\u017c jarmarki w Zelwie, \u015awis\u0142oczy, Wysokiem-Litewskiem i Szczuczynie, z g\u00f3r\u0105 od p\u00f3\u0142 wieku stanowi\u0105 kulminacyjne punkty handlowego monopolu \u017cyd\u00f3w tutejszych. \u015arednia cena ziemi w gubernii 1879 r. wynosi\u0142a 27 rs. 54 kop. za dziesi\u0119cin\u0119. R. 1880 w ca\u0142ej gubernii by\u0142o 483991 dzies. pod ozimin\u0105, 356630 dzies. pod zbo\u017cem jarem a 121096 pod kartoflami. Tego\u017c roku zebrano: oziminy do 1787887 czetw., zbo\u017ca jarego 1274678 czetw., kartofli 2178703 cz. a siana 22479648 pud\u00f3w. Wed\u0142ug danych urz\u0119dowych w gub. grodz. przed rozporz\u0105dzeniem 5 marca 1864 r. by\u0142o 30 obyw. ziem. pochodz. niepolskiego, maj\u0105cych 55,266 dz.; 1171 obyw. ziem. pochodz. polskiego, maj\u0105cych 904,059 dz. W d. l lipca 1870 r. by\u0142o: 250 obyw. ziem. pochodz. niepolskiego, maj\u0105cych 295,303 dz.; 1060 obyw. ziem. pochodz. polskiego, maj\u0105cych 700,383 dz. Niepolacy nabyli 188000 dz. z wolnej r\u0119ki, 16000 dz. z licytacyi, reszt\u0119 od skarbu (\u201eWil. Wiestnik\u201c). Gub. grodz. mia\u0142a 1 stycz. 1880 r. 1165401 mk., a r. 1878 mia\u0142a 1131502, w tem 563767 m\u0119\u017c., 567740 kob. (od r. 1868 przyby\u0142o 166034 dusz) a co do wyzna\u0144 614141 prawos\u0142., 299615 katol., 202699 izr., 12411 ew., 2636 mahometan (R. 1857 by\u0142o \u017cyd\u00f3w 96794). W gub. grodzie\u0144skiej jest 9 dekanat\u00f3w katolickich: grodzie\u0144ski, wo\u0142kowyski, s\u0142onimski, pru\u017ca\u0144ski, kobry\u0144ski, brzeski, bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, bielski i sok\u00f3<\/span>lski, wszystkie dyecezyi wile\u0144skiej. W pow. grodzie\u0144skim jeden dekanat grodzie\u0144ski. Parafia Wo\u0142pa nale\u017cy do wo\u0142kowyskiego. Prawos\u0142awnych parafij by\u0142o 1857 r. 317 w 29 dekanatach, a katolickich 127 w 9 dekanatach. Gub. grodz. dzieli si\u0119 na nast\u0119puj\u0105ce powiaty, kt\u00f3re wyliczamy pod wzgl\u0119dem g\u0119sto\u015bci zaludnienia W porz\u0105dku malej\u0105cym: sok\u00f3lski, bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, bielski, grodzie\u0144ski, wo\u0142kowyski, kobry\u0144ski, brzeski, pru\u017ca\u0144ski, s\u0142onimski. R. 1857 gub. liczy\u0142a 9 miast powiatowych i 16 nadetatowych, mczek 75. W og\u00f3le miejscowo\u015bci zaludnionych 6162. Roku 1879 by\u0142o stacyj pocztowych 47. G\u0142\u00f3wne linie komunikacyjne stanowi\u0105 drogi \u017celazne: petersbursko-warszawska, brzesko-grajewska, moskiewsko-brzeska, brzesko-kijowska i warszawsko-terespolska. Marsza\u0142kowie szla\u00adch\u00adty gub. grodz. byli: Krzywicki, Pus\u0142owski Franc., 1805 Niemcewicz Stan. Ursyn, 1807 Boreysza Pawe\u0142, 1812\u201421 Pancerzy\u0144ski Ludwik, 1820\u201423 Grabowski Kaz. hr., 1817 Andrzeykowicz Feliks, 1827 ks. Konst. Czetwerty\u0144ski, 1854\u201459 Kalikst Orzeszko, 1856 hr. Starzy\u0144ski.<\/p>\n

Powiat grodzie\u0144ski<\/i> zajmuje p\u0142n.-zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 gubernii a graniczy na p\u0142n.-wsch\u00f3d z guberni\u0105 wile\u0144sk\u0105, na p\u0142d. z pow. wo\u0142kowyskim, na zach\u00f3d z sok\u00f3lskim i gub. suwalsk\u0105, Rozl. zajmuje 3709 w. kw. czyli 386364 dzies., w tej liczbie 79978 dzies. rz\u0105dowych a 82923 dz. lasu. Ludno\u015bci razem z Grodnem 156818 dusz; 41,6 na w. kw.; 80332 kob., 76486 m\u0119\u017cczyzn (prawos\u0142. 70860, katol. 48427, ewang. 306, \u017cyd\u00f3w 37273, mahom. 1144). Fabryki g\u0142\u00f3wne w powiecie: sukna 7 prod. na 11932 rs.; tytuniu 2 prod. na 95000 rs.; gorzelni 16 prod. na 452000 rs.; browar\u00f3w 8 prod. na 71000 rs.; miodu 7 prod. na 7520 rs.; m\u0142yn par. 1 prod. na 14200 rs.; fabr. \u015bwiec 2 prod. na 4280 rs.; myd\u0142a 2 prod. na 2240 rs.; sk\u00f3r 19 prod. na 48460 rs.; cegielni 10 prod. na 16851 rs. Stan\u00f3w czyli okr\u0119g\u00f3w admin. pi\u0119\u0107: Grodno, Krynki, \u0141unna, Skidle, Porzecze; gmin 21. Powierzchnia powiatu falista, zw\u0142aszcza nad Niemnem, kt\u00f3ry powiat ten dzieli prawie na dwie r\u00f3wne cz\u0119\u015bci. W p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci powiatu le\u017cy t. zw. puszcza grodzie\u0144ska, kt\u00f3ra w 1857 r. zajmowa\u0142a na d\u0142ugo\u015b\u0107 z zach. ku wsch. przesz\u0142o 70 wiorst a na szeroko\u015b\u0107 do 40 wiorst. Zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 puszczy jest wzg\u00f3rkowata, wschodnia za\u015b pokryta b\u0142otami torfiastemi i grz\u0105skiemi. Drzewo sp\u0142awiaj\u0105 tu opr\u00f3cz Niemna rzek\u0105 Kotr\u0105 i jej dop\u0142ywami Niewisz\u0105, Pyrr\u0105, Berwiank\u0105. G\u00f3rn\u0105 po\u0142ow\u0119 rzeki Pyrry stanowi sp\u0142awny kana\u0142 Tyzenhauzowski, kt\u00f3ry j\u0105 \u0142\u0105czy z szeregiem rozleg\u0142ych a sp\u0142awnych jezi\u00f3r, jakoto: Zadubie\u0144skie, Bia\u0142e, Mleczne i Lota. Inna grupa jezi\u00f3r: Hrud, Birsztackie, Werowskie, tak\u017ce tworzy jednolit\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 przez \u0142\u0105cz\u0105ce je strumienie i zlewa si\u0119 do rzeki Kotry. Najwi\u0119cej do osuszenia puszczy i usp\u0142awnienia jej w\u00f3d przyczyni\u0142 si\u0119 wed\u0142ug Bobrowskiego, w obr\u0119bie swych las\u00f3w obywatel Walicki, kt\u00f3ry przekopa\u0142 mi\u0119dzy innemi kana\u0142y berwia\u0144ski i rybnicki. Zreszt\u0105, drzewostan puszczy, skutkiem z\u0142ej gleby, nie odznacza si\u0119 dobrym materya\u0142em drzewnym. Jeziora obfituj\u0105 w ryby, a do r. 1840 dostarcza\u0142y tez du\u017co pijawek, kt\u00f3re podobno w owym r. 1840 wygin\u0119\u0142y. Z pomi\u0119dzy rzek w powiecie g\u0142\u00f3wne s\u0105 Niemen, Kotra i \u015awis\u0142ocz. G\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0105 komunikacyjn\u0105 stanowi dr. \u017cel. petersbursko-warszawska. Wa\u017cniejsze w powiecie miejscowo\u015bci: Grodno, Druskieniki, Mosty, Kamionka, Kruszyniany i wymienione powy\u017cej stolice administracyjnych zarz\u0105d\u00f3w (stan\u00f3w). Marsza\u0142kami powiatu grodzie\u0144skiego najprz\u00f3d w dawnem wdztwie trockiem a potem w nowszych czasach byli: Aleksandrowicz Jan 1632; Aleksandrowicz Stefan 1690; Aleksandrowicz Micha\u0142 1704; Buchowiecki Krzysztof 1655\u201462; Jundzi\u0142\u0142 Dunin 1766\u201473; Kruk Jan 1476; Kierdey W\u0142adys\u0142aw 1647; Kierdey Jan Kazimierz 1669\u201470; Massalski Teodor ksi\u0105\u017c\u0119 1613; Massalski. Jan ksi\u0105\u017c\u0119 1700; Po\u0142ubnicki Wasil knia\u017a 1500; Po\u0142ubnicki Bazyli knia\u017a; Piotrowski Miko\u0142aj 1648; Piotrowski Stanis\u0142aw 1657; Tyszkiewicz Jerzy 1564; Tyzenhauz Antoni 1764; Wolmer Kazimierz 1784\u201493; Wo\u0142\u0142owicz J\u00f3zef 1775\u201476; Wo\u0142kowicki Jan 1780\u201483; Aleksandrowicz Tadeusz 1798\u20141800; Czetwerty\u0144ski ksi\u0105\u017c\u0119 Konstanty 1822; Eysymont 1821; Lachnicki Roman 1854\u201459; Orzeszko Kalikst 1848; Pancerzy\u0144ski Ludwik 1805\u20141807; Reyten Stefan. F. S.<\/i><\/p>\n

Grodzie,<\/b> niem. Grodschen<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, ludno\u015b\u0107 mazursko-polska. Stac. poczt. D\u0142otowo.<\/p>\n

<\/a>Grodzie\u0144ska gubernia,<\/b> ob. <\/i>Grodno<\/a><\/i>.<\/p>\n

Grodzisk,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim gubernii grodz., o 38 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

Grodzisk,<\/b> ob. Grodzisko<\/i>.<\/p>\n

Grodziska,<\/b> niem. Grodzisken<\/i>, wie\u015b. pow. szczycie\u0144ski, niedaleko bitego traktu biskupiecko-niborskiego, na pruskich Mazurach. Gr. nale\u017ca\u0142y zdawna do obszernych d\u00f3br ra\u0144skich (Gut Rheinswein), kt\u00f3re mistrz w. krzy\u017cacki Henryk Reuss von Plauen r. 1468 zapisa\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 jakiemu\u015b K\u00fcchmeister von Sternberg; w\u0142\u00f3k by\u0142o tu pod\u00f3wczas 20. Zaraz przy wsi znajduje si\u0119 dosy\u0107 stroma i wysoka g\u00f3ra, z kt\u00f3rej jest widok na kilka mil. Wierzcho\u0142ek ma do\u015b\u0107 obszerny, zr\u00f3wnany, tylko w po\u015brodku wida\u0107 wkl\u0119s\u0142e wydr\u0105\u017cenie. Nie podpada ju\u017c prawie w\u0105tpieniu, \u017ce tu zamek niegdy\u015b istnia\u0142 obronny. Lud dot\u0105d jeszcze zowie on\u0105 g\u00f3r\u0119 \u201eGrodzisko\u201c; resztki r\u00f3\u017cnej zbroi, miedzi, \u017celaza, stare monety nieraz tu natrafiano. Nawet ostatki niejakie mur\u00f3w i fundament\u00f3w widziano przed niedawnymi czasy. Jest ciekawem, co pisze o tej g\u00f3rze pilny badacz historycznych zabytk\u00f3w mazurskich, proboszcz Drygalski z pobliskiej wsi Kuty r. 1726. Oto jego s\u0142owa: \u201eG\u00f3ra ta bardzo stroma i wysoka; tylko z p\u00f3\u0142nocy m\u00f3g\u0142 by\u0107 do niej przyst\u0119p. U wierzchu w ziemi wida\u0107 znaczne wydr\u0105\u017cenie, w kt\u00f3rem za dawniejszych czas\u00f3w woda przez ca\u0142e lato si\u0119 zachowywa\u0142a. A\u017c dopiero gdy tu we wsi Grodziskach wody nie by\u0142o, to mi powiada\u0142 stary cz\u0142owiek, \u017ce wtedy ze strugi u podn\u00f3\u017ca tej g\u00f3ry p\u0142yn\u0105cej chcieli wod\u0119 do siebie sprowadzi\u0107. I gdy kopali, znale\u017ali w ziemi rury drewniane, kt\u00f3re oczywi\u015bcie wod\u0119 z jeziora gozowskiego, o p\u00f3\u0142 mili zt\u0105d le\u017c\u0105cego, na on\u0105 g\u00f3r\u0119 sprowadza\u0142y. Poniewa\u017c przy tej robocie rury popsowali, woda zaraz przesta\u0142a lecie\u0107, i teraz na g\u00f3rze jest sucho. Znaleziono te\u017c na g\u00f3rze r\u00f3\u017cne monety i zabytki starej zbroi, kt\u00f3re o wysokim wieku zamku tutejszego do\u015b\u0107 wyra\u017anie \u015bwiadcz\u0105. Ja sam posiadam mi\u0119dzy innemi 2 monety z tej g\u00f3ry; wielkie s\u0105 one jak pruski talar, z miedzi albo innego kruszcu mi\u0119szanego robione; po jednej stronie pi\u0119knie zachowana m\u0119ska posta\u0107 z napisem: \u201eAlexander Imperator Romanus,\u201c na przeciwnej obraz Marsa bo\u017cka z strza\u0142ami i \u0142ukiem i napisane: \u201eMars\u201c. Por\u00f3wnaj Dr. T\u00f6ppen \u201eGeschichte von Masuren\u201c 161, 182. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Grodzisko<\/b> jest mianem, kt\u00f3re si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto powtarza w s\u0142ownictwie geograficznem polskiem albo w kszta\u0142cie nazwy: Grodzisk albo Grodziec, Grodziszcze i in. Wyra\u017ca ono pospolicie miejscowo\u015b\u0107, gdzie by\u0142 lub jeszcze si\u0119 znajduje obronny wa\u0142, zamkni\u0119ty, mniej lub wi\u0119cej obszerny, po za kt\u00f3rym w pewnej dobie dziej\u00f3w naszych ludno\u015b\u0107 okoliczna szuka\u0142a schronienia w czasie napad\u00f3w nieprzyjaciela. Grodziska, o ile nam si\u0119 zdaje, kryj\u0105 si\u0119 bardzo cz\u0119sto pod nazw\u0105 okop\u00f3w szwedzkich. Zapewne w czasie najazd\u00f3w Karola X i XII nieraz korzysta\u0142 nieprzyjaciel z tych gotowych obronnych wa\u0142\u00f3w; zt\u0105d te\u017c powsta\u0142o to przemianowanie w ustach ludu dawnych grodzisk na wa\u0142y szwedzkie. Autor niniejszej wiadomo\u015bci zbada\u0142 w kraju naszym niejedno grodzisko. Zauwa\u017cyli\u015bmy, \u017ce grodziska, w niewielkich od siebie odst\u0119pach, p\u00f3\u0142 mili, jednej lub dw\u00f3ch mil, ci\u0105gn\u0105 si\u0119 niekiedy d\u0142ugim szeregiem, jak gdyby stanowi\u0142y \u0142a\u0144cuch obronnej linii. Znajduj\u0105 si\u0119 one zwykle niedaleko osad wiejskich, na \u0142\u0105kach, niedaleko strumyk\u00f3w lub rzeczek, niekiedy w lasach. Wiele z nich ma kszta\u0142t mniej lub wi\u0119cej wysokich wa\u0142\u00f3w czworobocznych zamkni\u0119tych, kt\u00f3re opasuj\u0105 przestrze\u0144 100 lub wi\u0119cej s\u0105\u017cni kwadratowych. Dziedziniec ten wewn\u0119trzny grodziska s\u0142u\u017cy\u0142 za miejsce pobytu, gdzie si\u0119 chroni\u0142a ludno\u015b\u0107 w czasach napadu nieprzyjaciela, gdzie tak\u017ce ukrywa\u0142a sw\u00f3j dobytek. Bagno otaczaj\u0105ce grodziska utrudnia\u0142o przyst\u0119p nieprzyjacielowi. Woda za\u015b w blisko\u015bci pozwala\u0142a cz\u0119sto zaopatrywa\u0107 si\u0119 chwilowym mieszka\u0144com grodziska w nap\u00f3j niezb\u0119dny dla cz\u0142owieka i domowych jego zwierz\u0105t. Niekiedy spotykaj\u0105 si\u0119 w grodzisku samem \u015blady studzien lub ma\u0142ych jeziorek, albo stawk\u00f3w. W jednem z grodzisk (Rekoraj pod stacy\u0105 dr. \u017cel. warsz.-wied. Baby) znale\u017ali\u015bmy pod do\u015b\u0107 grub\u0105 warstw\u0105 (p\u00f3\u0142 metra) ziemi bruk kamienny, kt\u00f3rym ca\u0142y wewn\u0119trzny dziedziniec sna\u0107 by\u0142 wy\u0142o\u017cony, a miejsce z natury swej jest bagniste, b\u0142otne. Na \u0142\u0105kach wsi Tumu pod \u0141\u0119czyc\u0105 znajduje si\u0119 obszerne grodzisko, kt\u00f3re powszechnie lud nazywa okopami szwedzkiemi. Badania archeologiczne p. Merczynga w r. 1879 przekona\u0142y, \u017ce w samym dziedzi\u0144cu grodziska by\u0142o niegdy\u015b siedlisko ludzi, jak \u015bwiadcz\u0105 szcz\u0105tki bardzo liczne urn, naczy\u0144 glinianych, ukrytych pod ziemi\u0105, z bardzo odleg\u0142ej epoki. Jeszcze nauka archeologiczna u nas ma w tym kierunku rozleg\u0142e przed sob\u0105 a ma\u0142o uprawne pole. Potrzebaby by\u0142o zgromadzi\u0107 dok\u0142adne wiadomo\u015bci o wszystkich pozosta\u0142ych dot\u0105d grodziskach, oznaczy\u0107 je topograficznie, wykry\u0107 linie i kierunki, zbada\u0107 ich wn\u0119trza \u2014 oznaczy\u0107 czas ich powstania… Powy\u017csze obja\u015bnienie grodziska ma za sob\u0105 to prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce pierwiastkowo grody u nas by\u0142y w\u0142a\u015bnie takiem obronnem miejscem, a grodzisko, jak sama nazwa wskazuje, jest mianem pochodnem od grodu. Grodzisko oznacza mniejsz\u0105, drobniejsz\u0105 twierdz\u0119 obronn\u0105, usypan\u0105 z ziemi w kszta\u0142cie niewielkiego wzgl\u0119dnie kwadratu lub r\u00f3wnoleg\u0142oboku; gr\u00f3d za\u015b jest warowni\u0105 obszern\u0105, do urz\u0105dzenia kt\u00f3rej u\u017cyto wi\u0119cej pracy, wi\u0119cej sztuki. Gr\u00f3d otoczono rowem, wype\u0142nionym wod\u0105, opasano wysokim wa\u0142em, niekiedy dwu lub trzema szeregami wa\u0142\u00f3w, ogrodzono mocnym cz\u0119stoko\u0142em, a wewn\u0105trz w dziedzi\u0144cu rozleg\u0142ym, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 obj\u0105\u0107 liczniejsz\u0105 ludno\u015b\u0107 zbrojn\u0105, znajdowa\u0142y si\u0119 i warowne jeszcze wie\u017ce, podziemia, schronienia i mieszkania. Gr\u00f3d, jednem s\u0142owem, by\u0142 zamkiem obronnym i znaczy\u0142 tyle co rzymskie castrum. Takie mia\u0142 znaczenie strategiczne gr\u00f3d w ca\u0142ej s\u0142owia\u0144szczyznie, na ca\u0142ym rozleg\u0142ym jej obszarze. Wsp\u00f3lna nazwa, powszechnie spotykana, najlepiej o tem \u015bwiadczy. Maj\u0105 Chorwaci swoje Hradce, Czesi Hrady, Pomorzanie swoje Gardy, Polacy Grody. Na Rusi spotykaj\u0105 si\u0119 Horody. W Czechach mamy Vyszehrad, Velehrad, Stary Hrad itp. Te zamki obronne, castra, mniej lub wi\u0119cej liczne w danej okolicy, zyska\u0142y tak\u017ce wielkie znaczenie jako ogniska organizacyi administracyjno-politycznej. Grody z przyleg\u0142\u0105 okolic\u0105 utworzy\u0142y w nast\u0119pstwie czas\u00f3w kasztelanie<\/a>, kt\u00f3rych nazwa ukazuje si\u0119 w dyplomatach naszych \u0142aci\u0144skich dopiero w ko\u0144cu XII wieku (1191 r. uposa\u017cenie kolegiaty sandomierskiej). Czem u Czech\u00f3w by\u0142y \u017cupy, tem u nas kasztelanie. W ka\u017cdej \u017cupie czeskiej by\u0142 hrad, a ka\u017cdy hrad mia\u0142 pod sob\u0105 przyleg\u0142\u0105 \u017cup\u0119; zt\u0105d hradni i \u017cupni s\u0105 jednem i tem samem. Gallus nazywa jeszcze u nas kasztelan\u00f3w comites, ale rozumie przez nich dow\u00f3dzc\u00f3w wojska, zbrojnej si\u0142y, zgromadzonej w grodzie ku obronie ziemi, granicy itd. Najliczniejsze znajdowa\u0142y si\u0119 tam grody, gdzie najwi\u0119cej zagro\u017cona by\u0142a przez niespokojnych wojowniczych s\u0105siad\u00f3w linia graniczna. W epoce polski ksi\u0105\u017c\u0119cej najwi\u0119cej cierpia\u0142y okolice nad Noteci\u0105 od ci\u0105g\u0142ych napad\u00f3w Pomorzan. Zt\u0105d te\u017c ju\u017c za Galla spotykamy szereg grod\u00f3w takich jak Santok, Drze\u0144, Wiele\u0144, Czarnk\u00f3w, Uj\u015bcie, Nak\u0142o, do kt\u00f3rych z biegiem czasu w skutku wzmagaj\u0105cych si\u0119 potrzeb wojennych przybywa\u0142y inne w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach, to na pograniczu Szl\u0105ska, to wewn\u0105trz kraju, tak i\u017c w Wielkopolsce w okresie piastowskim spotykamy ca\u0142y szereg grod\u00f3w czyli kasztelanij: Biechowo, Bnin, Brod, Ci\u0105\u017cy\u0144, Czarnk\u00f3w, Dro\u017cyn, Drze\u0144, Dupin, Giecz, Gniezno, Kalisz, Kamie\u0144, Karzec, Konin, Kostrzy\u0144, Krobia, Krzywin, Ksi\u0105\u017c, Kwieciszewo, L\u0105d, Mi\u0119dzyrzecz, Modrze, Nak\u0142o, Nowy Mir, Obrzycko, Ostr\u00f3w, Pozna\u0144, Przem\u0119t, Przyw\u0142oki, Radzim, Rogo\u017ano, Ruda, Santok, \u015arem, Starygr\u00f3d, Uj\u015bcie, Wiele\u0144, Wilkowija, Wschowa, Zbar, Zb\u0105styn, \u017bnin, \u017bo\u0144. Na Mazowszu wzniesiono w biegu czasu przeciwko napadom Prus\u00f3w tak\u017ce ca\u0142y szereg obronnych grod\u00f3w, o kt\u00f3rych wiadomo\u015b\u0107 si\u0119ga najdawniejszych czas\u00f3w. Tu wi\u0119c spotykamy takie grody jak Mak\u00d3w, Ciechan\u00f3w, Szre\u0144sk, Rypin, S\u0105chocin, Raci\u0105\u017c, Sierpsk, Serock, P\u0142ock, Dobrzy\u0144 i Przypust ze S\u0142o\u0144skiem. Naczelnikiem si\u0142y zbrojnej grodu by\u0142 kasztelan, jak si\u0119 wy\u017cej nadmieni\u0142o. Kasztelan zosta\u0142 tak\u017ce naczelnym urz\u0119dnikiem ca\u0142ej tej okolicy, kt\u00f3r\u0105 do pewnego grodu pod wzgl\u0119dem administracyjnym przy\u0142\u0105czono. Gr\u00f3d otrzyma\u0142 tym sposobem wa\u017cne znaczenie w ca\u0142em urz\u0105dzeniu wewn\u0119trznem kraju. Przyleg\u0142y obszar poddanego pod w\u0142adz\u0119 kasztelana kraju nazywa\u0142 si\u0119 po \u0142acinie castellani\u0105, castellatur\u0105 a po polsku, je\u015bli si\u0119 nie myl\u0119, grodztwem. T\u0119 nazw\u0119 przynajmniej raz i drugi spotka\u0142em w najdawniejszych naszych ksi\u0119gach s\u0105dowych z pocz\u0105tku XV wieku. Gr\u00f3d sta\u0142 si\u0119 ogniskiem pod wzgl\u0119dem nie tylko wojskowym, ale i s\u0105dowem, administracyjnem ogniskiem ca\u0142ego okr\u0119gu. Kasztelan by\u0142 najwy\u017cszym s\u0119dzi\u0105 w swem grodztwie, wybiera\u0142 podatki na rzecz ksi\u0119cia, czuwa\u0142 nad bezpiecze\u0144stwem os\u00f3b i ich mienia itd. W XIV wieku w\u0142adza kasztela\u0144ska ust\u0119powa\u0107 zacz\u0119\u0142a powoli miejsca innej instytucyi, a mianowicie starostom grodowym (capitanei castrensea), kt\u00f3rzy jako urz\u0119dnicy kr\u00f3lewscy a nie ziemia\u0144scy sprawowali w imieniu kr\u00f3la najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 s\u0105dowo-karn\u0105. Grody za\u015b zachowa\u0142y nadal swe znaczenie wojenne jako miejsca obronne, warowne, i zt\u0105d te\u017c tak cz\u0119sto ukazuj\u0105 si\u0119 na kartach naszych dziej\u00f3w w walce z Wo\u0142osz\u0105 i Tatarami, Turkami, W\u0119grami i in. Jako instytucya s\u0105dowa, grody oznacza\u0142y ci\u0105gle a\u017c do ko\u0144ca XVIII wieku miejsce, gdzie przed starost\u0105 czyli przed ksi\u0119gami urz\u0119du staro\u015bci\u0144skiego zeznawano r\u00f3\u017cne akta dobrej woli (coram actia castrensibus, albo coram actis officii capitaneatus), gdzie je przechowywano pod \u015bcis\u0142em zamkni\u0119ciem, pod os\u0142on\u0105 bezpiecznych i warownych mur\u00f3w. A. P.<\/i><\/p>\n

Grodzisko<\/b> 1.), niem. Grodisko<\/i>, wie\u015b, pow. w\u0119goborski, 2 mile na wsch\u00f3d od W\u0119goborka, na pruskich Mazurach. Zaraz przy wsi znajduje si\u0119 do\u015b\u0107 wysoka g\u00f3ra spadzista. O niej teraz jeszcze opowiadaj\u0105, i\u017c tam kiedy\u015b za dawnych czas\u00f3w sta\u0142 zamek. Pan tego zamku by\u0142 bardzo niesprawiedliwy i okrutny; ludzi po drodze napada\u0142, gdzie m\u00f3g\u0142 wszystko zabiera\u0142 i skarby na tym zamku chowa\u0142. Tak\u017ce i syn jego doros\u0142y jedynak dopomaga\u0142 ojcu w \u0142upieztwie. Razu pewnego kiedy \u00f3w syn napad\u0142 by\u0142 z swoj\u0105 hord\u0105 przeje\u017cd\u017caj\u0105cych opodal drog\u0105 z towarami kupc\u00f3w, zosta\u0142 od nich zabity. Ojciec okrutny nie posiada\u0142 si\u0119 teraz ze z\u0142o\u015bci i postanowi\u0142 wszystkich ludzi, kt\u00f3rych tylko napotka, pozabija\u0107. I tak ju\u017c wielu pomordowa\u0142 ze swojego zamku. A\u017c dopiero pobo\u017cny jaki\u015b pielgrzym o tem us\u0142ysza\u0142, przyby\u0142 tu i owego rycerza przekl\u0105\u0142, \u017ce si\u0119 w psa czarnego zamieni\u0142. Zamek wtedy ca\u0142y ze wszystkiemi skarbami i mieszka\u0144cami zapad\u0142 si\u0119 w ziemi\u0119, i tylko staw niezg\u0142\u0119bionej wody po nim na g\u00f3rze zosta\u0142. Noc\u0105, kiedy duchy si\u0119 ukazuj\u0105, zwykle widywano w stawie owego psa czarnego, jak le\u017ca\u0142 na ma\u0142em cz\u00f3\u0142nie i p\u0142ywa\u0142 po wodzie. Ale potem przyby\u0142o tu o niedzieli za dnia kilku ciekawych ch\u0142op\u00f3w i chcieli wod\u0119 zmierzy\u0107, bo m\u00f3wiono, i\u017c nie ma gruntu. Wzi\u0119li kamie\u0144 na linie uwi\u0105zany i spuszczali… A\u017c naraz wielki trzask i skomlenie niezno\u015bne, jakoby psa, w wodzie powsta\u0142o! Przestraszeni wszyscy uciekli, i od tego czasu owego psa czarnego na zakl\u0119tej g\u00f3rze nie widziano. Nawet woda w stawie powoli wysch\u0142a. A teraz ludzie tak ma\u0142o s\u0105 trwo\u017cliwi, \u017ce on\u0105 g\u00f3r\u0119 rozorali i siej\u0105. Por\u00f3wnaj Dr. T\u00f6ppen \u201eMazurische Sagen und M\u00e4rchen\u201c 127. 2.) G.,<\/b> niem. Grodzisken<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, na samej granicy Kr\u00f3lestwa Polskiego, przy strudze do rz. Pisy wpadaj\u0105cej, ludno\u015b\u0107 ma polsk\u0105 ewangelick\u0105. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Grodziszczany,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 28 w. od Sok\u00f3\u0142ki, chat 34.<\/p>\n

Gr\u00f3jec<\/b> v. Ogr\u00f3jec<\/i>, to samo co Grodziec<\/i> v. Ogrodziec<\/i> (Ogrodzieniec), miejsce odgrodzone, oddzielone, w celu zabezpieczenia od napad\u00f3w nieprzyjacielskich, lub wy\u0142\u0105czenia od wsp\u00f3lno\u015bci w u\u017cytkowaniu ziemi przys\u0142uguj\u0105cej ca\u0142emu opolu. Zt\u0105d posz\u0142y nazwy: ogr\u00f3d, zagroda. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gromadczyzna,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm. i 59 mk., obecnie liczy 6 dm., 58 mk., odl. 38 w. od Suwa\u0142k.<\/p>\n

Gromadziszki,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Lub\u00f3w. Liczy 6 dm., 36 mk., odl. 13 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Grondzken<\/b> (niem.), ob. Gr\u0105dzkie<\/i>.<\/p>\n

Groneiken<\/b> lub Grueneiken<\/i> (niem), dobra, pow. darkiemski, st. p. Bo\u0107winka. [Dzi\u015b Grunajki<\/i> (ob.).]<\/span><\/p>\n

Gronowo<\/b> 1.), niem. Grunau<\/i>, rycer. dobra i folw. proboszczowski, w\u015b ko\u015bcielna parafialna, pow. toru\u0144ski, na bitym trakcie toru\u0144sko-kowalewskim, oko\u0142o 1 i p\u00f3\u0142 mili od Torunia, p\u00f3\u0142 mili od stacyi kolei \u017cel. toru\u0144sko-wystruckiej w Turznie, w okolicy r\u00f3wnej. Obszaru ziemi zajmuje mr. 15626, budyn. 51, dom. mieszk. 24, katol. 242, ewang. 68. Parafia w miejscu, szko\u0142a Wielka \u0141<\/span>\u0105ka, poczta Lubicz, obecnie Turzno (?). Pocz\u0105tkowo by\u0142o Gr. wsi\u0105 rz\u0105dow\u0105, nale\u017c\u0105c\u0105, do komturyi krzy\u017cackiej w Toruniu. Pod\u0142ug opis\u00f3w krzy\u017cackich zajmowa\u0142a w\u0142\u00f3k 48, czynszu dawa\u0142a na zamek skot\u00f3w 2 szel. 4. R. 1457 kr\u00f3l Kazimierz zapisa\u0142 t\u0119 w\u015b na w\u0142asno\u015b\u0107 Toru\u0144czanom. Zdaje si\u0119 jednak, \u017ce Toru\u0144 Gronowa nigdy nie posiada\u0142, bo ci\u0105g\u0142e zachodz\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci i spory. I tak r. 1552 kr\u00f3l Zygmunt August podczas swojego pobytu w tem mie\u015bcie wystawi\u0142 dokument, \u017ce nikt inny tylko Toru\u0144czanie maj\u0105 prawo do tej wsi; tak\u017ce i r. 1555 w Piotrkowie podobny dokument podpisa\u0142. Wida\u0107 zt\u0105d, \u017ce i kt\u00f3\u015b inny ro\u015bci\u0142 sobie prawa do tej wsi. Co si\u0119 tym sposobem niezawodnie sta\u0142o, \u017ce kr\u00f3l, nie pami\u0119taj\u0105c o Toru\u0144czanach, zapisa\u0142 Gr. w do\u017cywociu albo podobnem prawem innej jakiej osobie, kt\u00f3ra ju\u017c w r. 1520 trzyma\u0142a wie\u015b w swojej mocy, tak \u017ce miasto nie mog\u0142o jej zaj\u0105\u0107. R. 1600 magistrat toru\u0144ski postanowi\u0142 Gr. dla siebie wykupi\u0107 (t. j. prawa zap\u0142aci\u0107 innej jakiej\u015b osoby), ale reprezentacya miasta, zwa\u017caj\u0105c na wielkie d\u0142ugi, kt\u00f3re na tej wsi ci\u0105\u017cy\u0142y, nie dozwoli\u0142a. Wreszcie r. 1639 sprawa do tyla ostatecznie si\u0119 roz<\/span>strzygn\u0119\u0142a, \u017ce kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV podarowa\u0142 Gr. na dziedziczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 ulubionemu burmistrzowi toru\u0144skiemu Janowi Preuss roku 1639. Odt\u0105d Gr. a\u017c dodzi\u015bdnia znajduje si\u0119 w r\u0119ku prywatnem. Jest domys\u0142, nie wiadomo o ile podobny do prawdy, \u017ce to pp. dominikanki, kt\u00f3re istnia\u0142y jako tercyarki przed reformacy\u0105 przy klasztorze oo. dominikan\u00f3w w Toruniu, prawo na Gr. mia\u0142y. Tak czytamy w kronice klasztornej tych\u017ce oo. dominikan\u00f3w, pisanej oko\u0142o r. 1650. O ko\u015bciele w Gr. jest jeszcze wiadomo\u015b\u0107, \u017ce wkr\u00f3tce przed wybuchem 2-ej szwedzkiej wojny \u00f3wczesny proboszcz Gajewski postanowi\u0142 znacznie podupad\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 z gruntu naprawi\u0107. Kaza\u0142 dlatego ca\u0142y dach pozdejmowa\u0107, gdy tymczasem Szwedzi nadeszli: ko\u015bci\u00f3\u0142 pozosta\u0142 bez nakrycia, a co gorsza gorliwy proboszcz Gajewski umar\u0142, i tak wszystko niszcza\u0142o. Kiedy r. 1670 wizytator biskupi kanonik Strzesz przyby\u0142 tu, znalaz\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 zupe\u0142nie spustosza\u0142y. P\u00f3\u017aniej jednak znowu naprawiono ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry w nale\u017cytym stanie znajdowa\u0142 si\u0119 przesz\u0142ego wieku. O tera\u017aniejszym pisze dyecezy<\/span>alny szematyzm z r. 1867: Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Gr. tytu\u0142u \u015bw. Miko\u0142aja biskupa, prawo patronatu ma dziedzic von Wolff w Gronowie, o fundacyi i konsekracyi nie wiadomo. W parafii znajduje si\u0119 publiczna kaplica \u015b. Rocha we wsi Brzezienku, niedawno wzniesiona; wioski parafialne: Gronowo, M\u0142yniec, \u017byda, Brze\u017ano, Brzezienko, Kamionka, Gron\u00f3wko, Friedrichsthal i Rog\u00f3wko. Dusz katolickich liczy parafia 1344. Za dawniejszych czas\u00f3w istnia\u0142a jeszcze publiczna kaplica \u015bw. Ignacego Lojoli w M\u0142y\u0144cu, kt\u00f3r\u0105 posiadali oo. jezuici z Torunia i pozosta\u0142e akta wspominaj\u0105 o wielkiej s\u0142awie kaplicy z powodu cud\u00f3w, jakie si\u0119 tu dzia\u0142y za przyczyn\u0105 \u015bw. Ignacego. 2.) G.,<\/b> niem. Grunau<\/i>, w dokumentach r. 1349 Grymowo<\/i>, 1432 Grunau<\/i>, 1601 Gronowo<\/i>, 1653 Grunowo<\/i>, obszerne dobra, pow. z\u0142otowski, w okolicy teraz jeszcze do\u015b\u0107 lesistej, zaledwie mil\u0119 od stacyi kolei \u017cel. pilsko-tczewskiej w Lipce (Linde) albo w Wierzchowie (Firchau), tak\u017ce mil\u0119 od m. Pr. Frydl\u0105du, 1 i p\u00f3\u0142 mili od Cz\u0142uchowa. Po\u0142o\u017cenie jest nieco wysokie i stanowi granic\u0119 w\u00f3d, kt\u00f3re z jednej strony sp\u0142ywaj\u0105 do rz. Brdy, z drugiej do Noteci; do Brdy wyp\u0142ywaj\u0105 st\u0105d Kamionka i nieco dalej S\u0119polna, do Noteci za\u015b rz. Gwda ze swoimi dop\u0142ywami, kt\u00f3re tu bior\u0105 pocz\u0105tek, jako Dobrynka, Glumia, Stalunka, p\u00f3\u017aniej \u0141obzank\u0105 zwana. Do Gr. zalicza si\u0119 4 nast\u0119puj\u0105ce cz\u0119\u015bci: 1) wie\u015b w\u0142o\u015bc., nad ma\u0142\u0105 strug\u0105, kt\u00f3ra uchodzi do wi\u0119kszej nieco Kamionki, obszaru ziemi obejmuje mr. 4801, razem z dobrami rycer. ma budyn. 202, dm. mieszk. 60, katol. 20, ewang. 530. Parafia i poczta Kamie\u0144, szko\u0142a i ko\u015bci\u00f3\u0142 luterski w miejscu; 2) rycer. dobra, przy\u0142\u0105<\/span>czone do wsi Gr. jako gminy, zawieraj\u0105 obszaru m\u00f3rg 5795; 3) m\u0142yn gronowski, tak\u017ce do Gr. nale\u017cy, nad struga, Kamionk\u0105, ma budyn. 6, dom. mieszk. 2, ewang. 19; 4) Gr. nowe, niem. Neu Grunau<\/i>, w\u0142ok w\u015b, powsta\u0142a na obszarze gronowskim po r. 1766, nad strug\u0105. Stalunk\u0105, od r. 1856 stanowi osobn\u0105 gmin\u0119, obszaru ziemi zajmuje mr. 1505, budyn. 133, dom. mieszk. 79, katol. 90, ewang. 342. Parafia i poczta Pr. Frydl\u0105d, szko\u0142a w miejscu. Osada Gr. istnieje od najdawniejszych czas\u00f3w. Pierwotnie by\u0142a kr\u00f3lewszczyzn\u0105, wydan\u0105 w\u0142o\u015bcianom staropolskiem prawem. Pierwszy raz w dokumencie nazywana jest Grymowo r. 1349. R. 1370 kr\u00f3l Kazimierz wystawi\u0142 dla tej wsi nowy przywilej w Bydgoszczy W \u015brod\u0119 przed Gromniczn\u0105. So\u0142tys, kt\u00f3ry wie\u015b na nowo urz\u0105dza\u0142, zowie si\u0119 Andrzej z Tucholi. Prawo panowa\u0142o dot\u0105d polskie, ust\u0119puje teraz prawu niemieckiemu czyli che\u0142mi\u0144skiemu. W\u0142\u00f3k wielkich osiad\u0142ych che\u0142mi\u0144skich liczono wtedy 80. W pierwszej po\u0142owie XV wieku kiedy by\u0142y zatargi wojenne pomi\u0119dzy krzy\u017cakami a Polsk\u0105, dzia\u0142y si\u0119 wielkie bezprawia w ca\u0142ej tej okolicy. Kto tylko m\u00f3g\u0142, napada\u0142 wtedy wioski i miasta, wszystko rabowa\u0142 i pustoszy\u0142. Tak r. 1432 zabrali nieprzyjaciele w Gr. 16 sztuk byd\u0142a rogatego i 4 konie. R. 1435 Runge ze Sypniewa zabra\u0142 co si\u0119 da\u0142o, 4 sztuki byd\u0142a, wiele domowych sprz\u0119t\u00f3w, nawet ko\u015bcio\u0142a nie uszanowa\u0142, tylko wiele pozabiera\u0142, co kosztowniejszego. Wida\u0107 zt\u0105d, \u017ce wtedy ju\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142 w Gr. istnia\u0142. W nast\u0119pnych czasach, nie wiedzie\u0107 napewno kiedy, Gr. przesz\u0142o na prywatn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 szla\u00adch\u00adty. Pocz\u0105wszy od XVII w. zachodz\u0105 tu jako w\u0142a\u015bciciele: Gruszczy\u0144scy, Podewilowie, Golcowie i inni. Z pruskich czas\u00f3w znani s\u0105: genera\u0142 von Pelet-Norbonne, Freiherr von Gemmingen, von Livonius, Brachvogel, obecnie Sommer. Ko\u015bci\u00f3\u0142 istnia\u0142 w Gr. od najdawniejszych czas\u00f3w. Pocz\u0105tkowo by\u0142 parafialnym. Patronatu by\u0142 z pocz\u0105tku kr\u00f3lewskiego. P\u00f3\u017aniej w wojnach krzy\u017cackich razem ze wsi\u0105 zapewne wiele ucierpia\u0142. R. 1435 Runge ze Sypniewa pozabiera\u0142 z ko\u015bcio\u0142a co by\u0142o dro\u017cszych kosztowno\u015bci. W czasie reformacyi luterscy tutejsi dziedzice zabrali go i osobnego predykanta przy nim utrzymywali. R. 1617 arcyb. gnie\u017an. G\u0119bicki zalicza wprawdzie ko\u015bci\u00f3\u0142 gronowski jako nale\u017c\u0105cy do dekanatu w \u0141ob\u017cenicy; w\u0105tpi\u0107 jednak nale\u017cy, czy rzeczywi\u015bcie znajdowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas w r\u0119ku katolik\u00f3w, poniewa\u017c nast\u0119pnie bez ustanku prawie toczy si\u0119 o niego proces. I tak r. 1720 brzmi dekret s\u0105dowy, a\u017ceby dziedzic \u00f3wczesny Ekhard Golz w przeci\u0105gu 6 tygodni wydali\u0142 predykanta, a ko\u015bci\u00f3\u0142 napowr\u00f3t odda\u0142 katolikom. Nie musia\u0142 jednak wype\u0142ni\u0107 dekretu, bo ju\u017c r. 1736 arcyb. Potocki znowu zakazuje luteranom wszelkich publicznych funkcyj w tym zabranym ko\u015bciele. R. 1740 wyszed\u0142 nowy dekret, \u017ceby zb\u00f3r ten bezprawny natychmiast rozwali\u0107. Luteranie jednak, jak sami teraz pisz\u0105, wyrobili sobie przywilej u kr\u00f3la jegomo\u015bci, moc\u0105 kt\u00f3rego ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 by\u0107 nietykalnym. Tak tedy daremne by\u0142y zabiegi katolik\u00f3w, kt\u00f3rych zabrany ko\u015bci\u00f3\u0142 pozosta\u0142 luterskim zborem. Pocz\u0105tkowo pastorowie tutejsi zaopatrywali fili\u0105 w Batorowie, nast\u0119pnie mieli fili\u0105 w Marienfelde, a od r. 1722 s\u0105 dwie filie: Batorowo i Marienfelde. Do Gr. nale\u017ca\u0142y tak\u017ce nowsze osady Wedelshof i le\u015bnictwo Gr\u00fcnhirsch, ale teraz s\u0105 od\u0142\u0105czone i s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 innej famili. Na folwarku gronowskim utrzymuj\u0105 gorzelni\u0119. 3.) G.,<\/b> w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. lubawski, nad jeziorem zwanem Gron\u00f3wko, \u2153 mili od bitego traktu lidzbarsko-lubawskiego. Obszaru ziemi zajmuje mr. 754, budyn. 30, dm. mieszk. 13, katol. 121, ewang. 8. Parafia Rumian, szko\u0142a Jeglia, poczta Kie\u0142piny. Gr. nale\u017ca\u0142o oddawna do d\u00f3br sto\u0142owych che\u0142mi\u0144skich biskup\u00f3w, powsta\u0142o na wyci\u0119tych gruntach hartowieckich bor\u00f3w, prawdopodobnie za polskich dopiero czas\u00f3w; w XVIII wieku nazywa si\u0119 pustkowiem w borach hartowieckich. Inwentarz biskupstwa che\u0142mi\u0144skiego z r. 1759 pisze: \u201eGronowo za kontraktem Illmi Leski z r. 1754 trzymaj\u0105: Micha\u0142 Faralisz, Adam To\u0142odziecki so\u0142tys, J\u0119drzej Orzechowski, Micha\u0142 Kamie\u0144ski i Stanis\u0142aw Ko\u0142odziej bartnik, og\u00f3\u0142em 5 gospodarzy.\u201c 4.) G.,<\/b> niem. Gronau<\/i>, w\u015b, pow. licbarski, przy bitym trakcie ornecko-dobromiejskim (Wormdit-Gutstadt), przesz\u0142o 1 mil\u0119 od Dobrego miasta. Od pocz\u0105tku nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br sto\u0142owych warmi\u0144skich biskup\u00f3w. R. 1364 biskup warmi\u0144ski Jan II odnowi\u0142 stary przywilej na t\u0119 wie\u015b, kt\u00f3ry si\u0119 spali\u0142, Janowi Klingenberg so\u0142tysowi w Gronowie. We wsi by\u0142o wtedy w\u0142\u00f3k 50, z kt\u00f3rych so\u0142tys mia\u0142 wolnych 5 prawem che\u0142mi\u0144skiem. Na wsp\u00f3lny wiejski u\u017cytek by\u0142o zapisanych w\u0142\u00f3k 8, od szarwarku i od dziesi\u0119cin wolnych; tylko za nie dawali 1 wiardunek czynszu od w\u0142\u00f3ki. R. 1376 biskup Henryk III zapisa\u0142 mieszka\u0144com tutejszym b\u0142ota mi\u0119dzy Gronowem a wsi\u0105 Sommerfeld po\u0142o\u017cone. R. 1528 wykupili si\u0119 mieszka\u0144cy od szarwarku, jaki czynili na biskupim folwarku. 5.) G.,<\/b> niem. Grunau<\/i>, wie\u015b w\u0142o\u015bc. i stacya kolei \u017cel. berli\u0144sko-kr\u00f3lewieckiej, pow. malborski, w \u017cyznych \u017cu\u0142awach malborskich, blisko granicy pow. elbl\u0105skiego. Obszaru ziemi obejmuje w\u0142\u00f3k 79, w\u0142o\u015bc. posiad\u0142o\u015bci 18 (freik\u00f6lmische Besitzungen), dzier\u017cawy pleba\u0144skie 2, katol. 108, ew. 197, menon. 65, dom. mieszk. 35. Parafia Fiszewo, szko\u0142a, stacya kolei \u017cel. i poczta w miejscu. W Gr. odbywaj\u0105 si\u0119 7 razy w roku licznie odwiedzane jarmarki na byd\u0142o; jest tak\u017ce m\u0142yn parowy do wydobywania wody z row\u00f3w i do osuszania nisko po\u0142o\u017conej roli (Dampfwassersch\u00f6pfm\u00fchle). Dawniej istnia\u0142y w granicach tera\u017aniejszej wsi Gronowa dwie inne wiejskie osady: Gr. i KI. Winkelsdorf, ale \u017ce woda w czasie powodzi z Wis\u0142y wylana, grunta piaskiem zaszlamowa\u0142a, zagin\u0119\u0142y, i teraz te grunta ma Gronowo. Jeszcze i w stron\u0119 ku wsi Eschenhorst nale\u017ca\u0142o 8 i p\u00f3\u0142 w\u0142\u00f3ki do wsi tutejszej, ale po d\u0142ugim procesie ust\u0105pione zosta\u0142y do Eschenhorst za 800 marek. Pierwszy znany przywilej nadali krzy\u017cacy tej wiosce r. 1414. 6.) G.,<\/b> niem. Grunau<\/i>, w\u0142o\u015bc. w\u015b, pow. elbl\u0105ski nad strug\u0105 gronowsk\u0105, z wy\u017cyn tu spadaj\u0105c\u0105, kt\u00f3ra przy wsi m\u0142yn p\u0119dzi, na bitym trakcie elbl\u0105sko-hol\u0105dzkim, p\u00f3\u0142 mili od Elbl\u0105ga. Obszaru ziemi obejmuje mr. 3529, katol. 25, ew. 489, menon. 8, dm. mieszk. 45, posiad\u0142. gburskich 10, zagrodn. 21. Parafia, poczta Elbl\u0105g, szko\u0142a w miejscu. Jako tu osada oddawna istnia\u0142a, wskazuj\u0105 mi\u0119dzy innemi liczne staro\u017cytne monety przy tej wsi natrafiano. Nie wspominaj\u0105c wielu srebrnych monet, znaleziono tu mi\u0119dzy innemi z\u0142ote pieni\u0105dze cesarz\u00f3w rzymskich Teodozyusza II (408\u2014450), Sewera III (461\u2014466), Leona (457\u2014474), Walentyniana (425\u2014455) i innych. Najstarszy znany przywilej lokacyjny pochodzi z r. 1365, dany od krzy\u017cackiego komtura elbl\u0105skiego Ortulfa z Trewiru: prawo dosta\u0142a ta wie\u015b che\u0142mi\u0144skie, w\u0142\u00f3k by\u0142o wszystkich 50 i p\u00f3\u0142. Z tych by\u0142y wolne od op\u0142at 4 w\u0142\u00f3ki, kt\u00f3re mia\u0142 proboszcz Nowego miasta Elbl\u0105ga i 5 w\u0142\u00f3k so\u0142tysich; inne 5 w\u0142\u00f3k czynszowa\u0142y do szpitala \u015bw. Ducha w Elbl\u0105gu. S\u0105dy wi\u0119ksze i mniejsze, podobnie jak i gdzieindziej, mia\u0142 so\u0142tys; P<\/span>olacy i L<\/span>itwini jednak byli od nich wyj\u0119ci i musieli stawa\u0107 przed s\u0105dy krzy\u017cackie. R. 1410 d. 30 lipca z Malborka kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o zaraz po wygranej bitwie grunwaldzkiej zapisa\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 Gr. razem z poblisk\u0105 Now\u0105 W<\/span>si\u0105 (Neuendorf) nowemu miastu w Elbl\u0105gu, z wdzi\u0119czno\u015bci, \u017ce Polakom sprzyja\u0142o. Poniewa\u017c za\u015b r. 1457 kr\u00f3l Kazimierz Jagielo\u0144czyk wie\u015b t\u0119 zapisa\u0142 staremu miastu, toczy\u0142y si\u0119 d\u0142ugie spory, kto teraz panem. Chocia\u017c proces nigdy si\u0119 nie rozstrzygn\u0105\u0142, stare miasto jako mocniejsze, wie\u015b Gr. od pocz\u0105tku zaj\u0119\u0142o i zawsze trzyma\u0142o. Nad gronowsk\u0105 strug\u0105, kt\u00f3ra przy wsi p\u0142ynie, istnia\u0142a dawniej papiernia (Papierm\u00fchle); wiadomo\u015b\u0107 jest pewna, \u017ce od r. 1609 i p\u00f3\u017aniej pracowa\u0142a; kiedy zagin\u0119\u0142a, nie wiadomo. Tak\u017ce i hamernia miedzi (Kupferhammer) znajdowa\u0142a si\u0119 tam, zk\u0105d owa struga miedzian\u0105 si\u0119 zwa\u0142a (Kupferfliess). R. 1749 by\u0142 wielki ogie\u0144 we wsi, kt\u00f3ry wi\u0119ksz\u0105 po\u0142ow\u0119 zabudowa\u0144 w perzyn\u0119 obr\u00f3ci\u0142. Przy wsi znajduje si\u0119 g\u00f3ra, kt\u00f3r\u0105 teraz jeszcze nazywaj\u0105 winnic\u0105: jak podaj\u0105 rachunkowe ksi\u0119gi z 1533 r. itd. w rzeczy samej wino pod\u00f3wczas na dobre hodowano na tej g\u00f3rze. Por\u00f3wnaj Mich. Fuchs \u201eBeschreib. der Stadt Elbing und ihres Gebiets III, Fragment 74.\u201c 7.) G.,<\/b> niem. Grunau<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, na pruskich Mazurach, przy granicy pow. rastemborskiego i przy trakcie bitym ry\u0144sko-rastemborskim. 8.) G.,<\/b> niem. Grunau<\/i>, wie\u015b w pow.<\/span> w\u0119goborskim.<\/p>\n

<\/a>Gronowska struga,<\/b> dop\u0142yw jeziora Druzno<\/a> (ob.).<\/p>\n

Gronsken<\/b> (niem.) 1.), wie\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Or\u0142owo. [Gr\u0105dzkie<\/i> ?]<\/span> 2.) G.<\/b> lub Grunswalde<\/i> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Grabowo. [Tak\u017ce Grundswalde<\/i>, Graunswalde<\/i>, na p\u0142d.-wsch. od wsi Dunajek, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Grontzken<\/b> (niem.), ob. Gr\u0105dzkie<\/i>.<\/p>\n

Groosten<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

Grossheim<\/b> (niem.), pow. gierdawski, 1) dobra i m\u0142yn, st. p. Alberga. 2) os, stac. p. Gierdawa.<\/p>\n

Grosz<\/b> (Ostatni<\/i>). Nazwa wielu karczem w Kr\u00f3lestwie Polskiem.<\/p>\n

Grotowszczyzna,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Simno. Liczy 7 dm., 12 mk., odl. 34 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Groziny,<\/b> w\u015b i folw., powiat szczuczy\u0144ski, gm. Bia\u0142aszewo, par. W\u0105sosz, od Szczuczyna w. 7. Rozl. wynosi mr. 298, grunta orne ogrody mr. 167, \u0142\u0105k mr. 13, lasu mr. 115, nieu\u017cytki i place mr. 2. Bud. drewn. 11; rzeka Ruda przep\u0142ywa. Wie\u015b Groziny osad 11, z gruntem mr. 65.<\/p>\n

Gruda,<\/b> Hruda<\/i>, rz., lewy dop\u0142yw Mereczanki, \u017ar\u00f3d\u0142a ma oko\u0142o wsi Kobele w pow. trockim, p\u0142ynie w kierunku p\u0142n., przerzyna lini\u0105 dr. \u017cel. petersb.-warszawskiej mi\u0119dzy Marcinka\u0144cami a Porzeczem i wpada do Niemna w pobli\u017cu wsi Puhacze. J. W.<\/i><\/p>\n

Grudek,<\/b> ob. Gr\u00f3dek<\/i>.<\/p>\n

Grudna,<\/b> ob. Grodno<\/i>.<\/p>\n

Grudziewszczyzna<\/b> lub Podsejny<\/i>, folw., powiat sejne\u0144ski, gm. Ber\u017cniki, par. Sejny. Ma 2 dm., 17 mk., odl. 3 w. od Sejn. Rozl. wynosi mr<\/span>. 319. grunta orne i ogrody mr<\/span>. 140, \u0142\u0105k mr<\/span>. 58, past. mr<\/span>. 53, wody mr<\/span>. 13, lasu mr<\/span>. 14, zaro\u015bli mr<\/span>. 8, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 33, bud. mur. 2, drew. 12, pok\u0142ady torfu. Rzeka Marycha przep\u0142ywa i stanowi granic\u0119 po\u0142udniow\u0105. W pobli\u017cu le\u017cy jez. Budziewizna. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gruenbaum<\/b> (niem.), folw., pow. wa\u0142ecki, st. p. Gostomia. 2.) G.,<\/b> os., pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap\u2019. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. \u017cu\u0142awski, st. p. Heinrichswalde. 4.) G.,<\/b> w\u015b, pow. i\u0142awski (Pr. Eylau), st. p. Uderwangen.<\/p>\n

Gruenblum<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen.<\/p>\n

Gruendann<\/b> (niem.) 1.), wie\u015b, pow. \u017cu\u0142awski, st. p. Skajzgiry. 2.) G.<\/b> lub Odanshoefchen<\/i>, os., pow. ragnecki, st. p. Kellminnen. 3.) G.<\/b> lub Gruendannen<\/i>, w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Nemmersdorf. 4.) G.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Grueneberg<\/b> (niem.) 1.), os., pow. w\u0119goborski, st. p. W\u0119gobork. [Dzi\u015b Zielona G\u00f3ra<\/i>, na p\u0142d.-wsch. od W\u0119gorzewa.]<\/span> 2.) G.,<\/b> os., pow. ja\u0144\u015bborski, st. p. Orzesze. 3.) G.,<\/b> kol. i osada le\u015bna, pow. ragnecki, st. p. Aulowoehnen. 4.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. wystrucki st. p. Berschkallen. 5.) G.,<\/b> folw., pow. gierdawski, st. p. Friedenberg. 6.) G.,<\/b> os., pow. go\u0142dapski, st. p. Grabowo. [Na wsch. od wsi Soko\u0142y, dzi\u015b nie istnieje (obszar wsi Soko\u0142y).]<\/span> 7.) G.,<\/b> w\u015b, pow. \u017cu\u0142awski, st. p. Heinrichswalde. 8.) G.,<\/b> ob. Gruenberg<\/i>.<\/p>\n

Grueneiken<\/b> (niem.), ob. Groneiken<\/i> (niem.) i Grunajki<\/i>.<\/p>\n

Grueneiten-Neuhof<\/b> (niem.), dobra, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Grueneiten-Schunwillen<\/b> lub Gruenen<\/i>, w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Gruenfelde<\/b> (niem.) 1.), folw., pow. toru\u0144ski, ob. Ziele\u0144<\/i>, od r. 1874 tak przezwany. 2.) G.,<\/b> pow. \u015bwiecki, ob. \u015awiekat\u00f3wko<\/i>. 3.) G.,<\/b> powiat ostr\u00f3dzki, ob. Grunwa\u0142d<\/i>. 4.) G.,<\/b> ma\u0142a osada do wsi szlach. Skurgwy nale\u017c\u0105ca, pow. grudzi\u0105ski, przy bitym trakcie z Gardei do Grudzi\u0105dza, oko\u0142o 1\u00bc mili od Grudzi\u0105dza, zosta\u0142a nowo za\u0142o\u017cona oko\u0142o r. 1820 na gruncie szla\u00adche\u00adc\u00adkie\u00adgo dobra Skur\u00adg\u00adwy, kiedy t\u0119 wie\u015b posiada\u0142 Daniel Hanisch. Poniewa\u017c pierwotny kontrakt uniewa\u017cniono, a\u017c do r. 1868 tylko 4 parcele odprzedano na w\u0142asno\u015b\u0107, m\u00f3rg licz\u0105c 2 do 5 tal. Parafia Rogo\u017ano, szko\u0142a Zaro\u015ble, poczta Gardeja; budynk\u00f3w by\u0142o 5, dm. mieszk. 4, ewan. 42. 5.) G.,<\/b> ryc. dobra, pow. sztumski, nad M\u0142y\u0144sk\u0105 strug\u0105 (M\u00fchlengraben), blisko traktu bitego starotarsko-malborskiego, \u00be mili od Starego T<\/span>argu, 1 mil\u0119 od Malborka. Obszaru ziemi liczy mr. 1313, budyn. 21, dm. mieszk. 12, katol. 142, ew. 49; parafia Kalwa, szko\u0142a w miejscu, poczta Starytarg (Attmark); rola pszenna, znaczne \u0142\u0105ki. Gr. istnieje od najdawniejszych czas\u00f3w, nazw\u0119 swoj\u0105 niemieck\u0105 ma od krzy\u017cak\u00f3w; krzy\u017cacki landmistrz pruski Meinard von Querfurt (1288\u20141299) nada\u0142 tej wiosce pierwszy znany przywilej. Roku 1316 s\u0105 te obszerne pierwotnie dobra podzielone pomi\u0119dzy Jak\u00f3bem i jego bra\u0107mi; Luter von Braunschweig nowym przywilejem potwierdza, jako mistrz w. krzy\u017cacki Karol v. Trier (1311\u20141324) kaza\u0142 wie\u015b t\u0119 rozmierzy\u0107 i nowe granice pomi\u0119dzy bra\u0107mi naznaczy\u0107. W XV wieku posiadali te dobra Budziszowie (Budisch?), w XVI panowie z Krasnej \u0142\u0105ki (von Sch\u00f6nwiese), przy ko\u0144cu XVI wieku nabyli je Czemowie, po kt\u00f3rych odziedziczyli je G\u00fcldensternowie, po nich za\u015b \u0141osiowie, po tych Kretkowscy, p\u00f3\u017aniej Kruszy\u0144scy i Wa\u0142dowscy. R. 1805 wie\u015b Gr. jest szacowana przez ziemstwo (landschaftlich) na 70050 tal.; posiadaczem by\u0142 wtedy hr. Sierakowski; r. 1859 Klemens R\u00f6tteken z Redy, Za dawnych czas\u00f3w do grunfeldzkiego klucza nale\u017ca\u0142y dobra: Gintro, \u015aledzi\u00f3wka W. i M., Ig\u0142y i Jordanki. Por\u00f3wnaj: Dr. Schmitt \u201eGeschichte des Kreises Stuhm 245,\u201c 6.) G.,<\/b> dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. Budry. [Dzi\u015b PGR D\u0105br\u00f3wka Ma\u0142a<\/i>, gm. Banie Mazurskie.]<\/span> 7.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. ragnecki, p. Rautenberg. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Gruenhagen<\/b> (niem.), ob. Gronajno<\/i>. 2.) G.,<\/b> os., pow. gierdawski, st. p. Nordenburg. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. hol\u0105dzki, st. p. Hol\u0105d Pruski. 4.) G.,<\/b> por. Gronowo<\/i>, Grunowo<\/i>.<\/p>\n

Gruenhaus<\/b> (niem.), kol., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Trakieny, w Prusach Wschodnich.<\/p>\n

Gruenheide<\/b> (niem.) 1.), ob. Zielonki<\/i>. 2.) G.,<\/b> ob. Zielony Lasek<\/i>. 3.) G.,<\/b> m\u0142yn, pow. z\u0105dzborski, st. p. Stara Ukta. 4.) G.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, maj\u0105 st. pocztow\u0105, 192 mk. 5.) G.,<\/b> folw., pow. wystrucki, st. p. Jodlaucken. 6.) G.,<\/b> kol. i os. le\u015bna, pow. ragnecki, st. p. Kellminen. 7.) G.,<\/b> w\u015b, pow. labiewski, st. p. Nemonien. 8.) G.,<\/b> w\u015b, pow. olecki, st. p. Or\u0142owo. [Tak\u017ce Gr\u00fcnheyde<\/i>, dzi\u015b Jelonek<\/i>, na zach. brz. rzeki E\u0142k.]<\/span> 9.) G.,<\/b> os., pow. pi\u0142kalski, st. p. Pilka\u0142y. 10.) G.,<\/b> dobra, pow. tyl\u017cycki, st. p. Schilgallen. 11.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. k\u0142ajpedzki, st. p. Saugen. 12.) G.,<\/b> w\u015b, pow. darkiemski, st. p. Sodehnen. 13.) G.,<\/b> osada le\u015bna, pow. darkiemski, st. p. Trempen. 14.) G.,<\/b> le\u015bnictwo, pow. olszty\u0144ski, st. p. Pie\u015b. 15.) G.,<\/b> dobra ryc., pow. braniewski, st. p. Orneta. F. S.<\/i><\/p>\n

Gruenhoefchen<\/b> (niem.) 1.), dobra, pow.<\/span> w\u0119goborski, st. p. Budry. [Gr\u00fcnh\u00f6fchen<\/i>, 1 km na p\u0142n. od Budr, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span> 2.) G.,<\/b> dobra, powiat \u015bwi\u0119tosiekierski, st. p. S. Siekierka. 3.) G.,<\/b> folw., pow. i\u0142awski, st. p. I\u0142awa Pruska.<\/p>\n

Gruenwalde<\/b> (niem.) 1.), ob. Kolonia<\/i> i Zielony Lasek<\/i>. 2.) G.,<\/b> inaczej Klein Neum\u00fchl<\/i>, fol., pow. welawski, st. p. Alberga. 3.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Banie. [Gr\u00fcnwalde<\/i>, <\/b>dzi\u015b PGR Grodzisko<\/i>, na p\u0142n.-zach. od w\u015b Grodzisko, gm. Banie Mazurskie.]<\/span> 4.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy. 5.) G.,<\/b> os., pow. go\u0142dapski, st. p. Bo\u0107winka. 6.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. welawski, st. p. Gr\u00fcnhayn. 7.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. \u015bwi\u0119tosiekierski, st. p. S. Siekierka. 8.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. fyszhuski, st. p. \u015a. Krzy\u017c. 9.) G.,<\/b> le\u015bnictwo, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Judtschen. 10.) G.,<\/b> le\u015bnictwo, pow. labiewski, st. p. Seith. 11.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. i\u0142awski, st.<\/span> p. Landsberg, Ostpr. 12.) G.,<\/b> dobra, pow. kr\u00f3lewiecki, st. p. Liska-Schaaken. 13.) G.,<\/b> inaczej Zalagirre<\/i> (Szalgiry?). w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen. 14.) G.,<\/b> le\u015bnictwo, pow. welawski, st. p. Puschdorf. 15.) G.,<\/b> w\u015b, pow. pi\u0142kalski, st. p. Rautenberg. 16,) G.,<\/b> w\u015b, pow. welawski, st. p. Welawa. 17.) G.,<\/b> os., pow. tyl\u017cycki, st. p. Tyl\u017ca. 18.) G.,<\/b> dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin. F. S.<\/i><\/p>\n

Gruenweitschen<\/b> (niem.), w\u015b i domena rz\u0105dowa, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Walterkehmen.<\/p>\n

Grunajki,<\/b> niem, Gruneiken<\/i>, w\u015b, pow. darkiejmski, przy p\u0142n. granicy polsko-luterskich Mazur\u00f3w. [Dzi\u015b w gm. Banie Mazurskie.]<\/span><\/p>\n

Grunden<\/b> (niem.), dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. Kruklanki. [Dzi\u015b obszar wsi Gr\u0105dy Kruklanckie<\/i>, kt\u00f3re pewnie od Grunden przej\u0119\u0142y nazw\u0119 (cho\u0107 le\u017c\u0105 bardziej na p\u0142n.); mi\u0119dzy jeziorami Kruklin i Babka.]<\/span><\/p>\n

<\/a>Gruneiken<\/b> (niem,), ob. <\/i>Grunajki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Grunswalde<\/b> (niem,). pow. go\u0142dapski, ob. Gronsken<\/a><\/i>.<\/p>\n

Grusen,<\/b> Gruhsen<\/i> (niem.), pow. ja\u0144sborski, ob. Gruzy<\/i>.<\/p>\n

Gruszka<\/b> 1.) fol., pow. brzeski gub. grodz., gm. Dworce, w\u0142asno\u015b\u0107 Paszkiewicz\u00f3w, 734 dz. 2.) G.,<\/b> urocz. przy wsi Romatowo, pow. brzeski gub. grodz. 3.) G.,<\/b> pow. pru\u017ca\u0144ski, ob. Tymochowszczyzna<\/i>. 4.) G.,<\/b> osada, tam\u017ce, przy wsi Huszczewina.<\/span><\/p>\n

Grygaliszki,<\/b> w\u015b i folw., pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Wi\u017cajny. W 1827 roku by\u0142o tu 10 dm. i 48 mk.; obecnie liczy 19 dm., 13 mk., odl. 41 w. od Suwa\u0142k. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Grygaliszki,<\/b> niem. Grigalischken<\/i>, w\u015b i os., pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Mehlkehmen.<\/p>\n

Grygaluniszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. P\u0142utyszki. Liczy 6 dm., 54 mk., odl. 23 w. od Maryampola.<\/p>\n

Grygaluny,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm. i 47 mk.; obecnie liczy 27 dm., 221 mk., odl. 26 w. od Maryampola. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Grygieliszki,<\/b> niem. Grigelischken<\/i> lub Grilskehmen<\/i>, w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap.<\/p>\n

Grykopol,<\/b> folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. \u015awi\u0119to-Jeziory. Odl. 21 w. od Sejn. [Grikapalis]<\/span><\/p>\n

Grynajcie,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Sudargi. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm. i 215 mk.; obecnie liczy 34 dm., 301 mk., odl. 35 w. od W\u0142adys\u0142awowa. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Grynkiszki,<\/b> w\u015b i folw., pow. kalwaryjski, gm. Krakopol, par. Dauksze. Wie\u015b liczy 8 dm., 41 mk., folw. za\u015b 7 dm., 24 mk., 102 mr. rozl., odl. od Kalwaryi 30 w., od Simna 6 w.<\/p>\n

Gryszkabuda,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Sudargi. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. drewniany, erygowany 1743 r. przez Micha\u0142a i Tekl\u0119 ks. Wi\u015bniowieckich. By\u0142a to<\/span> niegdy\u015b filia parafii W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Mia\u0142a kaplic\u0119 w Barzdach, Gra\u017cyszkach i Po\u0142obiu. W 1827 r. G. mia\u0142a 40 dm., 260 mk., obecnie liczy 44 dm., 414 mk. Le\u017cy od W\u0142adys\u0142awowa 21 w., od Suwa\u0142k 98 w. Par. G. dek. w\u0142adys\u0142awowskiego liczy 8186 dusz. Gmina G. liczy 5085 mk., rozl. 25559 mr., s\u0105d gm. okr. II w Syntowtach o 10 w., st. p. Szaki. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Ambrasy, Antabudzie, Ba\u0142trusie, Barzdy, Birsztany, Blustrwiszki, Buchtyszki, Degutynie, Dydwi\u017ce, Galinie, Gieruliszki, Garzyszki, Gryszkabuda, G.-N<\/span>owa, Kiermuszkalnie, Klewinie, Krauczyszki, Krajucie, Kubiliszki, Kulczyki, Lelijokiszki, Liputyszki, Lubiszki, Malwiszki, Masiawskie, Mazury, Mierzbudzie, Mietkinie, Michnajce, Murejki, Obrom\u017cyle, Obszruty, Poba\u0142supie, Pokiensztupie, Ponanupie, Porogupie, Potaszynie, Powysokie, Pupiszki, Rogupie, Ropidy, Rygiszki, Skargbudzie, Skirkiszki, Skrynupie, Sobiany, Sparwinie, Stajniszki, Stogupie, Stragbudzie, Suwa\u0142ki, Symaki, Szukiety, \u015amigle, Uru\u017cnie, Wiederyszki, Wierniki, Widygry, Zaliszki, \u017ba\u0142obleki, \u017bardele, \u017basinie, \u017beczkalnie i \u017bwirbliszki. Le\u015bnictwo rz\u0105dowe gryszkabudzkie w gub. suwalskiej dzieli si\u0119 na stra\u017ce: Karczowa Ruda, Bojakiszki, Bitta i Lokajce i liczy 34947 mr. obszaru le\u015bnego. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gryszkamogi,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Preny. Liczy 2 dm., 14 mk., odl. 28 w. od Maryampola. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gryszka\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Klejwy, par. Sejny. Odl. 3 w. od Sejn, liczy 5 dm., 28 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gryza,<\/b> niem. Griesen<\/i>, wie\u015b, pow. olecki, na Mazurach pruskich. [Gryzy]<\/span><\/p>\n

Gryz\u0142awki,<\/b> niem. Grieslach<\/i>, wie\u015b, pow. w\u0119goborski, na Mazurach pruskich, przy granicy pow. rastemborskiego, o p\u00f3\u0142 mili od bitego traktu do Rastemborka.<\/p>\n

Gry\u017cowa,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Dubissy, bierze pocz\u0105tek z jez. Gasztwinis na gruntach cytowia\u0144skich, p\u0142ynie bystro przez g\u00f3ry, wpada do Dubissy mi\u0119dzy Saudynikami a Lidowianami. Przep\u0142ywa okolice widuklewskie, kt\u00f3re 1371 r. pl\u0105drowa\u0142 w. mistrz krzy\u017cacki Henryk von Kniprode.<\/p>\n

Grzebienie,<\/b> dwie wsie w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., jedna z 81 chat z\u0142o\u017cona o 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki, druga z 15 chat o 12 w. od tego\u017c miasta.<\/p>\n

Grzebienie<\/b> 1.) w\u015b nad rzk\u0105 Sidrank\u0105, pow. sok\u00f3lski, gm. Grzebienie, 22 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 1,145 dz. w\u0142o\u015bc., 60 dm., 602 mk. Gmina obejmuje 39 miejscowo\u015bci, 758 dm. w\u0142o\u015bc. (obok 278 innych), 4,671 mk. w\u0142o\u015bcian, uw\u0142aszczonych na 8,843 dz. Nadto w gminie jest 3,633 dz. wi\u0119kszej posiad\u0142o\u015bci i 648 dz. cerk. i ko\u015bcielnej. 2.) G.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. sok\u00f3lski, gm. Kruhlany, 23 w. od Sok\u00f3\u0142ki. W\u015b ma 354 dz. w\u0142o\u015bc.; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Skirmunt\u00f3w, z folwarkiem J\u00f3zef\u00f3w, 240 dz.<\/span><\/p>\n

Grzegorze,<\/b> niem, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, na wschodnim brzegu wielkiego jeziora \u015aniardowego (Spirding-See), oko\u0142o \u00bd mili od miasta Orzysza i od bitego traktu lecko-ja\u0144sborskiego. Pierwszy pocz\u0105tek tej wsi dosi\u0119ga jak si\u0119 zdaje r. 1437: Jan von Benhausen, \u00f3wczesny w\u00f3jt krzy\u017cacki rastemborski, wyda\u0142 30 w\u0142\u00f3k, po\u0142o\u017conych, jak wtedy m\u00f3wiono, na Kynstotenbrast, mi\u0119dzy Orzyszem a Okartowem, \u201ean Witchen (? Wicu\u015b) und Topchen,\u201c z czego p\u00f3\u017aniej wie\u015b teraz Grzegorze zwana powsta\u0142a; prawo otrzymali che\u0142mi\u0144skie, w wojnie zobowi\u0105zani byli obaj stan\u0105\u0107 zbrojno na koniu. Ludno\u015b\u0107 jest mazurska, lutersko-polska.<\/p>\n

Grzesie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm. i 80 mk.; obecnie liczy 7 dm., 131 mk.; odl. 18 w. od Maryampola.<\/p>\n

Grz\u0119dowizna,<\/b> niem. Grindashof<\/i>, w\u015b, pow. olecki, na Mazurach pruskich. [Folw. mi\u0119dzy Rogajnami i Mazurami, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Grzyb<\/b> v. Grzybek<\/i>, dawne na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adko czy przezwisko, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazw: Grzyb\u00f3w, Grzybk\u00f3w, Grzybki.<\/p>\n

Grzybina,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Wi\u017cajny. Liczy 17 dm., 160 mk.; odl. 37 w. od Suwa\u0142k.<\/p>\n

Grzybowce<\/b> 1.) w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Ho\u0142ynka, 64 w. od Grodna, 591 dz. w\u0142o\u015bc. 2.) G.,<\/b> fol. d\u00f3br Sarya, pow. dryzie\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Grzybowiec,<\/b> (Grabowiec?), os., pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Bia\u0142owie\u017ca, 33 dz.<\/span><\/p>\n

Grzyb\u00f3wka<\/b> 1.) Hryb\u00f3wka,<\/i> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Hudziewicze, 51 w. od Grodna, 166 dz. 2.) G.,<\/b> w\u015b, pow. telszewski, gm. Masiady (12 w.).<\/span><\/p>\n

Grzybowo<\/b> 1), pow. war\u00adsza\u00adw\u00adski, gm. i par. Okuniew. 2.) G.<\/b> L<\/span>ekowskie, wie\u015b i folw., pow. cie\u00adcha\u00adno\u00adw\u00adski, gm. Re\u00adgi\u00admin, par. Le\u00adko\u00adwo, od Cie\u00adcha\u00adno\u00adwa 6 w., od M\u0142a\u00adwy 23 w. Folw. ma 560 m. rozl., grunt ci\u0119\u017cki, pszenny, popielato-czarny; w pod\u0142o\u017cu glina \u017c\u00f3\u0142ta; spadki s\u0142abe. \u0141\u0105k 60 mr<\/span>., utworzonych przez \u0141y\u00addy\u00adni\u0119. Mieszka\u0144c\u00f3w 95. Wie\u015b G. L<\/span>. powsta\u0142a 1864 r. na skraju p\u00f3l folwarcznych. Osad 22 po 2 do 20 morg\u00f3w, oraz pastewnik wsp\u00f3lny 19 mr<\/span>. Grunt jak na folwarku, tylko w \u00bc cz\u0119\u015bci zupe\u0142nie lekki, piaszczysty; 115 mk. 3.) G.,<\/b> okolica szla\u00adche\u00adc\u00adka w pow. m\u0142a\u00adw\u00adskim, gm. D\u0119\u00adbak, par. Wiecz\u00adfnia, w obr\u0119bie kt\u00f3rej le\u017c\u0105 wsie: G. W<\/span>ielkie, G. W<\/span>indyki, G. Ru\u00adka\u00ad\u0142y i G. Ka\u00adpu\u015b\u00adniak W\u015b G. Ka\u00adpu\u015b\u00adniak, nad rz. Orzyc\u0105, odl. o 8 w. od M\u0142a\u00adwy, liczy 5 dm., 59 mk., 308 mr. gruntu. W\u015a G. Ru\u00adka\u00ad\u0142y, odl. o 8 w. od M\u0142a\u00adwy, liczy 10 dm, 94 mk., 35 mr. gruntu. Wie\u015b G. W<\/span>ielkie, odl. o 9 w. od M\u0142a\u00adwy, liczy 12 dm., 142 mk., 1049 mr. gruntu dobrego, 15 nieu\u017c. R. 1827 by\u0142o 22 dm., 141 mk. Fol. G. Wielkie, rozl. wynosi mr. 837, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 437, \u0142\u0105k mr<\/span>. 153, pastw. mr<\/span>. 106, lasu mr<\/span>. 124, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 1, bud. drew. 12, pok\u0142ady torfu. Wie\u015b G. Wielkie osad 14, z gruntem mr<\/span>. 147. Wie\u015b G. Win\u00addy\u00adki, odl. o 7 i p\u00f3\u0142 w. od M\u0142a\u00adwy, posiada gorzelni\u0119, liczy 14 dm., 234 mk., 937 mr. gruntu dobr., 3 nieu\u017c. R. 1827 by\u0142o 16 dm., 143 mk. Dobra G. Win\u00addy\u00adki sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku G. Win\u00addy\u00adki i G. Ru\u00adka\u00ad\u0142y. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1729. Folw. G. Win\u00addy\u00adki grunta orne i ogrody mr<\/span>. 412, \u0142\u0105k mr<\/span>. 157, past. mr<\/span>. 92, lasu mr<\/span>. 412, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 23, razem mr<\/span>. 1096; bud. mur. 10, drew. 10, p\u0142odozmian 12-polowy. Fol. G. Ru\u00adka\u00ad\u0142y grunta orne i ogrody mr<\/span>. 283, \u0142\u0105k mr<\/span>. 175, past. mr<\/span>. 13, lasu mr<\/span>. 149, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 12, razem mr<\/span>. 632; bud. mur. 1, drew. 3, p\u0142odozmian 7 -polowy, cegielnia, wiatrak, pok\u0142ady torfu. Wie\u015b G. Windyki osad 31, z gruntem mr<\/span>. 74; w\u015b Ru\u00adka\u00ad\u0142y osad 14, z gruntem mr<\/span>. 36. 4.) G.,<\/b> w\u015b, pow. sier\u00adpe\u00adc\u00adki, gm. Gut\u00adko\u00adwo, par. Kraj\u00adko\u00adwo, odl. o 39 w. od Sier\u00adpca, o 7 w. od Ra\u00adci\u0105\u00ad\u017ca, posiada wiatrak, liczy 29 dm., 219 mk., 824 mr. gruntu dobr., 29 nieu\u017c. R. 1827 by\u0142o 13 dm., 86 mk. Fol. G. rozl. wynosi mr<\/span>. 696, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 266. \u0142\u0105k mr<\/span>. 88, past. mr<\/span>. 13, wody mr<\/span>. 1, lasu mr<\/span>. 91, zaro\u015bli m. 222, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 13, bud. drew. 13. Wie\u015b G. osad 18, z gruntem mr<\/span>. 151. 5.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Szumsk, par. Gi\u017ce. Liczy 2 dm., 21 mk. 6.) G.,<\/b> por. Grzyb\u00f3w<\/i>.<\/p>\n

Grzybowo<\/b> 1.), niem. Grzibau<\/i>, Grzybowen<\/i> lub Ludwigsthal<\/i>, w\u0142o\u015bc. wie\u015b, pow. ko\u015bcierski, nad ma\u0142\u0105 strug\u0105 uchodz\u0105c\u0105 z sudomskiego jeziora do wdzidzkiego, kt\u00f3re stanowi pierwsze zacz\u0105tki Czarnej wody, zajmuje obszaru wraz z przynale\u017cnym m\u0142ynem m\u00f3rg 4843, posiad\u0142. gburskich 8, zagrodn. 8, dom. mieszk. 22, kat. 217, ewang. 29. Parafia Lipusz, szko\u0142a Syc\u0119-huta (Sietzenh\u00fctte), poczta Ko\u015bcierzyna, dok\u0105d odleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi 1 mil\u0119. W\u0142o\u015bcianie tutejsi otrzymali prawa w\u0142asno\u015bci d. 1 pa\u017adz. 1831 r. 2.} G.,<\/b> niem. Grzybowen<\/i>, wie\u015b, pow. lecki, nad jeziorem dejku\u0144skiem, blisko traktu bitego lecko-rastemborskiego i dworca kolei \u017cel. w Ster\u0142awkach, ludno\u015b\u0107 mazurska polsko-luterska. R. 1440 Jan von Benhausen, w\u00f3jt (Vogt) rastemborski, nada\u0142 przywilej tej wiosce. W dejku\u0144skiem jez. poza wsi\u0105, oko\u0142o 10 st\u00f3p od l\u0105du, znaleziono niedawnemi czasy 9 monet starych rzymskich i 2 z drutu plecione pier\u015bcienie; le\u017ca\u0142o to wszystko blisko siebie rozrzucone na gruncie wody. Przypuszczaj\u0105, \u017ce to s\u0105 ostatnie zabytki grobowej poga\u0144skiej urny, kt\u00f3ra tu przy brzegu by\u0142a w ziemi zakopana. Monety s\u0105 bardzo stare, i, o ile mo\u017cna by\u0142o odczyta\u0107, nosi\u0142y napis cesarza rzymskiego Antonina Pobo\u017cnego. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Grzybowo<\/b> 1.) os. przy wsi \u0141udzicze, pow. s\u0142onimski. 2) G.,<\/b> dobra, pow. wo\u0142kowyski, gm. Czemery, 4 w. od S\u0142onima, w\u0142asno\u015b\u0107 Zagradinych, 356 dz.<\/span><\/p>\n

Grzybowszczyzna<\/b> 1.) Nowa<\/i> i Stara<\/i>, dwie wsi, pow. sok\u00f3lski. gm. Ostr\u00f3w. 25 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 377 dz. 2.) G.,<\/b> okolica szlach., pow. sok\u00f3lski, gm. Zubrzyca, 20 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 57 dz. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. oszmia\u0144ski, gm. Kucewicze (20 w.); mia\u0142a 21 dusz rewiz., nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Mostwiliszki. Nazw\u0119 wzi\u0119\u0142a od Miko\u0142aja Tomaszewicza Grzyba, w\u0142adaj\u0105cego ni\u0105 r. 1581, w sto lat potem nale\u017cy do Woronicz\u00f3w, nast\u0119pnie do Kusz\u0142\u00f3w, a w XVIII w. do Zab\u0142ockich.<\/span><\/p>\n

Grzyby,<\/b> okolica szlach., powiat bielski gub. grodz., w dawnej ziemi mielnickiej, gm. i par. katol. Siemiatycze, 44 w. od Bielska, 46 dz.<\/span><\/p>\n

Grzymaj\u0142owszczyzna<\/b> 1.) fol. d\u00f3br Tokary , pow. brzeski gub. grod\u017a. 2.) G.,<\/b> fol., pow. wo\u0142kowyski, gm. Izabelin, 16 w. od Wo\u0142kowyska.<\/span><\/p>\n

Grzymki<\/b> 1.) w\u015b szlach., pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Romany. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm. i 60 mk. 2.) G.<\/b>–Ta\u0144skie<\/span><\/i>, wie\u015b nad rzek\u0105 Orzyc\u0105, pow. przasnyski, gm. Dzierzgowo, parafia Dzierzgowo, odl. o 28 w. od Przasnysza, liczy 11 dm., 99 mk., 300 mr. rozl. R. 1827 mia\u0142a 12 dm., 60 mk. 3.) G.<\/b>–Olszewo<\/span><\/i>, ob. Olszewo-G<\/i>.<\/p>\n

<\/a>Grzywda<\/b> 1.). Hrywda<\/i>, rz., dop\u0142yw Szczary, ma \u017ar\u00f3d\u0142o w pow. s\u0142onimskim. u wsi Kokoszczyn, uj\u015bcie pod wsiami Gnojno i Z\u0142otowo, d\u0142. 100 w., od Iwacewicz sp\u0142awna w. 60. Ma urz\u0105dzony rezerwoar ze \u015bluz\u0105, spustem i mostem. 2.) G.,<\/b> ob. <\/i>Gwo\u017ania<\/a><\/i>.<\/p>\n

Grzywki,<\/b> Grywki<\/i>, w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. G\u00f3rnica, 1 w. od Grodna, 125 dz.<\/span><\/p>\n

Guben<\/b> (niem.), pol. Gubin<\/i> (ob.), mo\u017ce nawet G\u0105bin<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Guber,<\/b> ma\u0142a rzeczka w Prusach wschodnich, pocz\u0105tek bierze w licznych jeziorach powiatu leckiego i z\u0105dzborskiego na Mazurach, niedaleko m. Rhein, p\u0142ynie w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim, w pow. rastemborskim oblewa m. Rastembork, mija liczne po obu stronach wioski. stanowi na milowej przestrzeni granic\u0119 powiatu rastemborskiego a gierdawskiego, zwraca si\u0119 nast\u0119pnie do rastemborskiego powiatu, p\u0142yn\u0105c potem na zach\u00f3d przechodzi do pow. frydl\u0105dzkiego i \u0142\u0105czy si\u0119 przy m. Sz\u0119popel (Schippenbeil) z \u0141yn\u0105 (Alle). Op\u0142ywa m. Rastembork. D\u0142ugo\u015b\u0107 wynosi do 7 mil, brzegi s\u0105 przewa\u017cnie g\u00f3rzyste, okolica kt\u00f3r\u0105 przechodzi po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci uprawna, tylko na 2 czy 3 miejscach lesista. Por. <\/i>Preg\u0142a<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gubernia<\/b> 1.), folw., pow. ra\u00addzy\u0144\u00adski, gm. Bia\u00ad\u0142a. Liczy 10 dm., 26 mk. i 8457 mr. obszaru. 2.) G.,<\/b> folw., pow. szczuczy\u0144ski, gmina Szczuczyn, par. W\u0105sosz. Jest tu browar piwa bawarskiego.<\/p>\n

Gubernia<\/b> 1.) fol. d\u00f3br Zielone. pow. kobry\u0144ski. 2.) G.,<\/b> pow. kobry\u0144ski, ob. Kobry\u0144ski klucz<\/a><\/i>. 3.) G.,<\/b> dobra, pow. pru\u017ca\u0144ski, ob. Pru\u017cany<\/i>. 4.) G.,<\/b> dobra, pow. szawelski, gm. Szawle (2 w.).<\/span><\/p>\n

Gudajcie,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm. i 57 mk., obecnie liczy 7 dm., 62 mk., odl. 9 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

Guda\u0144ce,<\/b> wie\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Sereje. Liczy 24 dm., 249 mk., odl. 41 w. od Sejn.<\/p>\n

Guddatschen<\/b> (niem.), wie\u015b i os., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. G\u0105bin.<\/p>\n

Guddellen<\/b> (niem.), dobra, pow. darkiemski, st. p. Trempen.<\/p>\n

Gudele<\/b> 1.), w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Miros\u0142aw. Le\u017cy mi\u0119dzy jeziorami Gausty i Szlowanta, liczy 16 dm., 144 mk., odl. 56 w. od Sejn. 2.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Kudrany, par. Liszkowo. W 1827 r. by\u0142o tu 7 dm. i 71 mk., obecnie liczy 16 dm., 144 mk., odl. 56 w. od Sejn. 3.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Wiejsieje. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm. i 94 mk., obecnie licz\u0105 30 dm., 217 mk., odl. od Sejn 20 w. 4.) G.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. Le\u017cy o 23 w. od Maryampola, od Suwa\u0142k o 79 w. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 32 mk., obecnie liczy 38 dm. i 405 mieszk. Gmina G. liczy 6643 mk., rozl. 16113 mr., s\u0105d gm. okr. II w D\u0119bowej B<\/span>udzie o 5 i p\u00f3\u0142 wiorst, st. p. Wejwery. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Ba\u0142troliszki, Bierzyniszki, Blindziekopce, Bogatyszki, Borowszczyzna, Borsukinie, Bubantyszki, Budka, Budowiecie, Cyporpiewie, Cisowo, Czarna B<\/span>udy, D\u0119bowa-B<\/span>uda, Galginiszki, Garauksze, Garanczyszki, Giniszki, Grygaluny, Gudele, Gulany, Gustajcie, Kajminie, Kampinie, Kiekieryszki, Kliniszki, Krasztaliszki, Kuje, Kupry, Kwietyszki, Laskowo, Linmorgi, Ludwipol, Markowiszki, Miezuryszki, Mieszkinie, Miko\u0142ajewo w\u015b i folw., Naudzie, Olksniszki, Pi\u0119tupie, Pi\u0144czyszki, Pogiwiszki, Pobielkiemie, Poskos\u0142upie, Poszeksztupie, Powierno\u0144 w\u015b i fol., Powobelkiemie, Przybudek, Rekowiszki, Rogowo, Rzym, Serbientyszki, Skierdupie, Subaczyszki, Sulima-B<\/span>uda, Tarputyszki, Wandynie, Wasilewszczyzna, Wysoka-R<\/span>uda, Zoryszki-M<\/span>a\u0142e i \u017bydowiszki. 5.) G.,<\/b> w\u015b ko\u015bc. i G. N<\/span>owe, w\u015b, pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele. Odl. od Maryampola 24 w. W r. 1827 by\u0142o tu 15 dm. i 136 mk., obecnie G. licz\u0105 14 dm., 230 mk. a G. N<\/span>owe 12 dm., 36 mk. Par. G. dek. maryampolskiego, daw. sapie\u017cyskiego, 1664 dusz liczy. Ko\u015bc. dawniej filialny do Balwierzyszek, o 2 m. od Balwierzyszek, r. 1700 przez Tyszkiewicza erygowany. Obecny, drew., po 1849 wyst. W\u015b G. nale\u017cy do d\u00f3br Iwaniszki, i jest z wsi\u0105 Iwaniszki \u0142\u0105czna. 6.) G.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gmina Balkuny, par. Miros\u0142aw. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm. i 100 mk., obecnie liczy 27 dm., 207 mk., odl. 42 w. od Kalwaryi. 7.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. wy\u0142owyski, gm. i par. Pojewo\u0144. W r. 1827 by\u0142o tu 10 dm., 82 mk., obecnie liczy 11 dm., 89 mk., odl. 22 w. od Wy\u0142kowyszek. 8.) G.,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Wy\u0142kowyszki, par. Szumsk. W 1827 r. by\u0142o tu 30 dm. i 239 mk., obecnie liczy 20 dm., 268 mk., odl. 3 w. od Wy\u0142kowyszek. Folw. Gudele-Budwiecie powsta\u0142 z po\u0142\u0105czenia dw\u00f3ch osad uw\u0142aszczonych we wsi Gudele. Rozl. wynosi mr<\/span>. l03, p\u0142odozmian 5-polowy. Rzeczka Gulbia przep\u0142ywa.<\/p>\n

Gudeliszki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Kirsna, par. Krasna. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 81 mk.; obecnie liczy 26 dm., 155 mk., odl. 31 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Gudgalen<\/b> (niem.), w\u015b i folw., pow. ragnecki, st. p. Ragneta.<\/p>\n

Gudlen<\/b> lub Chorbuden<\/i> (niem.), wie\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Malwiszki.<\/p>\n

Gud\u0142awki,<\/b> folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki. Ma 1 dom, 85 mk., odl. 32 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

Gudszen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg.<\/p>\n

Gudupie<\/b> lub Gudupy<\/i>, w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Podawinie, par. Dauksze. Liczy 17 dm., 129 mk., odl. 21 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Gudwainen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. darkiemski, St. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Gudwaitschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sodargen.<\/p>\n

Gudwallen<\/b> (niem.), dobra i os., pow. darkiemski, st. p. Darkiejmy. Jest tu stadnina rz\u0105dowa.<\/p>\n

Gudynie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gmina Jaworowo, par. Maryampol. W 1827 r. by\u0142o tu 24 dm., 227 mk.; obecnie liczy 30 dm. i 280 mk., odl. 7 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gudyszki<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Jaworowo, par. Ig\u0142\u00f3wka. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 79 mk.; obecnie liczy 8 dm., 76 mk., odl. 18 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> os., pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya.<\/p>\n

Gudzieniszki,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Miros\u0142aw. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 95 mk,; obecnie liczy 13 dm., 140 mk., odl. 50 w. od Sejn, 12 w. od Serej. Dobra G. lub Bendry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. Bendry, Giejsztoryszki, osady le\u015bnej Widzgiry i wsi: G. lub Grudziniszki, Miros\u0142aw i Mas\u0142owszczyzna. Rozl. wynosi mr. 982; folw. Bendry grunta orne i ogrody mr. 381, \u0142\u0105k mr. 135, pastwisk mr. 7, wody mr. 3, lasu mr. 84, nieu\u017cytki i place mr. 17, razem mr. 627. Bud. drewn. 13, p\u0142odozmian 4-polowy. Folwark Giejsztoryszki grunta orne i ogrody mr. 76, \u0142\u0105k mr. 30, past. mr. 4, wody mr. 1, lasu mr. 3, zaro\u015bli mr. 2, nieu\u017cytki i place mr. 3, razem mr. 119. Bud. mur. 1, drewn. 9, p\u0142odozmian 6-polowy. Osada Widzgiry grunta orne i ogrody mr. 12, \u0142\u0105k mr. 3, pastwisk mr. 4, wody mr. 26, lasu mr. 173, zaro\u015bli mr. 15, nieu\u017cytki i place mr. 3, razem mr. 236. Wiatrak i cegielnia. Wie\u015b G. osad 7, z gruntem mr. 109; wie\u015b Miros\u0142aw osad 33, z gruntem mr. 35; wie\u015b Mas\u0142owszczyzna osad 3, z gruntem mr. 6. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Guhsen<\/b> (niem.), pow. olecki. ob. <\/i>Guzy<\/a><\/i>.<\/p>\n

Guja<\/b> 1.), folw., pow. w\u0119goborski, st. poczt. Dryfort. 2.) G.,<\/b> wie\u015b i dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. W\u0119gielsztyn.<\/p>\n

Gulany,<\/b> w\u015b nad rz. Wysok\u0105, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Wysoka R<\/span>uda, le\u017cy na p\u0142n. od Koz\u0142owej Rudy. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm., 63 mk., obecnie licz\u0105 10 dm., 87 mk., odl. 29 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gulbeniszki,<\/b> niem. Gulbenischken<\/i>, wie\u015b, nad jez. t. n., pow. go\u0142dapski, st. p. Gawajty. Por. tom II, str. 668<\/a>.<\/p>\n

Gulbia,<\/b> ob. Gudele<\/i>.<\/p>\n

Gulbieniszki<\/b> 1.), wie\u015b, pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Jeleniewo, o 16 wiorst od m. Suwa\u0142k, przy trakcie z Suwa\u0142k do m. Wi\u017cajny. Osad 20, ludno\u015bci wyznania katolickiego m\u00f3wi\u0105cej narzeczem mazurskiem 192. Obszar grunt\u00f3w mr. 758 pr\u0119t\u00f3w 222, gleba \u017cytnia, \u017cwirkowata, gospodarstwo trzypolowe. Osady rozkolonizowane oddzielnie. W 1827 by\u0142o tu 19 dm., 140 mk. Uwag\u0119 na t\u0119 wie\u015b zwraca zdaleka powa\u017cna, okaza\u0142a, naga g\u00f3ra, maj\u0105ca kszta\u0142t ostrokr\u0119gu. Przy wzgl\u0119dzie na jej rozmiary niepodobna przypu\u015bci\u0107, aby ca\u0142a g\u00f3ra by\u0142a r\u0119k\u0105 ludzk\u0105 usypana, ale zn\u00f3w bacz\u0105c na jej foremny kszta\u0142t, nie chce si\u0119 wierzy\u0107 \u017ceby sama natura j\u0105 utworzy\u0142a. S\u0105dzimy, \u017ce na g\u00f3rze naturalnej usypano kopiec w dawnych czasach. Spadzisto\u015b\u0107 lekko pochylona, i dla tego wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3ry uprawiona. Widok z niej pi\u0119kny i daleki. 2) G.<\/b> lub Gurbieniszki<\/i>, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Kopciowo. Ma 3 dm., 20 mk., odl. 32 w. od Sejn. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski. gm. Jan\u00f3w, par. Ludwin\u00f3w. Odl. 6 w. od Kalwaryi. W 1827 r. by\u0142o tu 35 dm., 258 mk., obecnie liczy 41 dm., 361 mk. 4.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Wy\u0142kowyszki. W 1827 r. by\u0142o ta 19 dm. i 160 mk; obecnie liczy 23 dm., 250 mk., odl. 13 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gulbin,<\/b> jezioro, jedno z szeregu 6-ciu ma\u0142ych jezi\u00f3r: Gulbin, Okr\u0105g\u0142e<\/a>, Krewel<\/a>, Przechodnie<\/a>, Postawa\u0142ek, Pobondze<\/a>, utworzonych w skutek wylew\u00f3w rzeki Szeszupy<\/a> i ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 na przestrzeni mili d\u0142ugo\u015bci; le\u017cy w gminie Jeleniewo, powiecie suwalskim, ma oko\u0142o \u00be wiorsty d\u0142ugo\u015bci, a do 150 s\u0105\u017cni szeroko\u015bci. \u2014 G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 jeziora dochodzi do 15 st\u00f3p. Po\u0142awiaj\u0105 si\u0119 w niem szczupaki, okunie, liny, karasie i p\u0142otki Jezioro wzi\u0119\u0142o nazw\u0119 od s\u0142owa litewskiego gulbie-\u0142ab\u0119d\u017a. [K. O. Falk podejrzewa \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w ja\u0107wieski.]<\/span> K. H.<\/i><\/p>\n

Gulbina,<\/b> os., pow. wy\u0142kowyski, gm. Karkliny, par. Kieturw\u0142oki. Ma 2 dm., 22 mk., odl. 16 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gulbinos<\/b> v. Pratwietys<\/i>, rzeczka w pow. wy\u0142kowyskim. Ma pocz\u0105tek pod Wizgirdami, p\u0142ynie ku p\u00f3\u0142nocy pod Budwiecie, i pod Gulbiniszkami, na zach\u00f3d os. Pilwiszki, wpada z lewego brzegu do Szeszupy<\/a>. D\u0142uga 5 wiorst. J. Bl.<\/i><\/p>\n

Gulbiniszki,<\/b> ob. Gulbieniszki<\/i>.<\/p>\n

Gu\u0142ocha,<\/b> b\u0142oto, ob. Omulew<\/i>.<\/p>\n

Gumbacze,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Ho\u017ca, 13 w. od Grodna, 213 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Gumbele,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin. Liczy 11 dm., 58 mk., odl. 22 w. od Kalwaryi.<\/p>\n

Gu<\/span>mbinnen<\/b> (niem.), ob. G\u0105bin<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gumbiszki<\/b> 1.) os. w\u0142o\u015bc, pow. wo\u0142kowyski, gm. Wilczuki. 2.) G.,<\/b> za\u015bc., pow. kowie\u0144ski, gm. Aleksandrowska S\u0142oboda (7 w.). 3.) G.,<\/b> cztery za\u015bc., pow. nowoaleksandrowski, gmina Abele (7 w.). 4.) G.,<\/b> za\u015bc., tam\u017ce, gm. Ponedel (6 w.).<\/span><\/p>\n

Gumert,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Szuszwy.<\/p>\n

Gungliszki,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. Andrzejewo, par. Pu\u0144sk. Liczy 4 dm., 36 mk., odl. 26 w. od Suwa\u0142k. [Dzi\u015b nie istnieje; tu\u017c za granic\u0105, na obszarze Litwy.]<\/span><\/p>\n

Gura\u0144ce,<\/b> w\u015b. pow. sejne\u0144ski, gm. Kopciowo, par. Lejpuny. Liczy 6 dm., 48 mk., odl. 37 w. od Sejn.<\/p>\n

<\/a>Gurany<\/b> 1.),<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 23 w. od Sok\u00f3\u0142ki. [Ob. <\/i><\/span>G\u00f3rany<\/a><\/i>.] 2.) G.,<\/b> ob. Gorany<\/i>.<\/p>\n

Gurbischken<\/b> (niem.), wie\u015b, pow. ragnecki, st. p. Szillen.<\/p>\n

Gurbszele,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Pojeziory, par. Wy\u0142kowyszki. Liczy 4 dm., 46 mk., odl. 9 w. od Wy\u0142kowyszek.<\/p>\n

Gurciszki<\/b> 1.), wie\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin. Liczy 12 dm., 7l mk., odl. 17 w. od Kalwaryi. 2.) G.,<\/b> ob. G\u00f3rciszki<\/i>.<\/p>\n

Gurkeln<\/b> (niem.), ob. G\u00f3rk\u0142o<\/i>.<\/p>\n

Gurkle,<\/b> ob. G\u00f3rk\u0142o<\/i>.<\/p>\n

Gurnen<\/b> (niem.), ob. G\u00f3rne<\/a><\/i>.<\/p>\n

Gurowo,<\/b> wed\u0142ug Zara\u0144skiego niem. Schoenberg<\/i> w Prusach Wschodnich, zapewne w pow. z\u0105dzborskim, st. p. Miko\u0142ajki.<\/p>\n

Gurra<\/b> (niem.), ob. G\u00f3ry<\/i>.<\/p>\n

Gursken<\/b> (niem.), ob. G\u00f3rskie<\/i>.<\/p>\n

Gurzyn\u00f3w Gr\u00f3d,<\/b> Huryn\u00f3w<\/i>, w\u015b, pow. brzeski gub. grodz., gm. Wierzchowicze, 50 w. od Brze\u015bcia, 160 dz. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Gusken<\/b> (niem.), ob. Guzki<\/i>.<\/p>\n

Guski<\/b> ob. G\u0105ski<\/i> i Guzki<\/i>.<\/p>\n

Gustabudzie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Szumek. Liczy 9 dm., 37 mk., odl. 5 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gustajcie<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Kwieciszki, par. Maryampol. Liczy 9 dm., 70 mk., odl. 8 w. od Maryampola. 2.) G.,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Wejwery. Liczy 18 dm., 151 mk., odl. 32 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gustajniszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Le\u015bnictwo, par. W\u0142adys\u0142aw\u00f3w. Liczy 4 dm., 32 mk., odl. 12 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

Gustavshoehe<\/b> (niem.), folw., pow. go\u0142dapski, st. p. Grabowo. [Na p\u0142n.-wsch. od wsi Nasuty, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

Gustawowo,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Zyple, par. Szaki. Liczy 4 dm., 51 mk., odl. 30 w. od W\u0142adys\u0142awowa.<\/p>\n

Gustowszczyzna,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny. Ma 2 dm., 16 mk., odl. 41 w. od Maryampola.<\/p>\n

Gutki,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. W\u0105sosz.<\/p>\n

Gutk\u00f3w<\/b> 1.) dwie wsie i dwa folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Olwita. W r. 1827 r. by\u0142o tu 41 dm. i 482 mk.; obecnie G. lit. A wie\u015b liczy 19 dm., 150 mk., G. lit. A folw. 2 domy, 74 mieszka\u0144c\u00f3w; G. lit. C wie\u015b 11 dom\u00f3w 108 mk.; folwark 6 dom\u00f3w, 143 mk.; odl. od Wy\u0142kowyszek 20 w., od Kibart 3 w. Dobra G. lit. A. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku G., nomenklatur Porostanie i Swoboda, oraz wsi Grebcze. Rozl. wynosi mr. 781, grunta orne i ogrody mr. 596. \u0142\u0105k mr. 40, pastwisk mr. 153, nieu\u017cytki i place mr. 90. Wie\u015b Grebcze osad 60, z gruntem mr. 138. Folw. G. lit. B z wsi\u0105 G. lit. B. rozl. wynosi mr. 418, grunta orne i ogrody mr. 321, \u0142\u0105k mr. 55, pastwisk morg. 36, nieu\u017cytki i place mr. 6. Bud. mur. 4, drew. 13, gorzelnia, olejarnia, pok\u0142ady torfu; rzeka Szyrwinta przep\u0142ywa. Wie\u015b G. lit. B osad 10, z gruntem mr. 7. Dobra G. C sk\u0142ada\u0142y si\u0119 1839 r. z folwarku G. lit. C. Rozl. dworska wynosi oko\u0142o mr. 800 W\u015b G. lit. C osad 22, z gruntem mr. 416. 2.) G.,<\/b> ob. Gutkowo<\/i>.<\/p>\n

Gutowo<\/b> l.) G.<\/b>–G\u00f3rki<\/i>, w\u015b drobnych w\u0142a\u015bcicieli, nad rz. Sierpienic\u0105, pow. p\u0142ocki, gm. Majki, par. S\u0142upia, o 29 w. od P\u0142ocka, 6 dm., 40 mk., 126 m. gruntu (106 m. ornego), wiatrak. 2.) G.<\/b>–Orle<\/i>, w\u015b drobnych posiadaczy nad rzek\u0105 Sierpienic\u0105, pow. p\u0142ocki, gm. Majki, parafia S\u0142upia, o 29 w. od P\u0142ocka, 6 dm., 31 mk., 200 mr<\/span>. gruntu (165 mr<\/span>. ornego), wiatrak. 3.) G.<\/b>–Stradzyno<\/span><\/i> albo Starzyno<\/i>, wie\u015b w\u0142o\u015bc. i folw. pryw., pow. p\u0142ocki, gm. Lelice, par. S\u0142upia nad rz. Chorzewk\u0105, o 7 w. od szosy i od Bielska, o 24 w. od P\u0142ocka. Wie\u015b ma 3 dm., 10 osad, 11 mk., 31 mr<\/span>. gruntu a folw. 4 dm., 54 mk., 422 mr<\/span>. gruntu (389 mr<\/span>. ornego). Wed\u0142ug innych danych ma 125 mk., 450 mr. rozl. Gospodarstwo p\u0142odozmienne wzorowe, s\u0142u\u017cebno\u015bci \u017cadnych niema. Dawniej w\u0142asno\u015b\u0107 Sumi\u0144skich, dzi\u015b Orzelskiego. 4.) G.,<\/b> os. le\u015bna, pow. makowski, gm. Sypniewo, par. Nowa W<\/span>ie\u015b. Na okolicznych gruntach obficie bursztyn znajdywano. 5.) G.,<\/b> folw., pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya. Liczy 8 dm., 61 mk., odl. 8 w. od Kalwaryi. 6.) G.,<\/b> por. Gut\u00f3w<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Gutowszczyzna,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. Kadaryszki, par. Lubowo. Liczy 6 dm., 73 mk., odl. 32 w. od Suwa\u0142k.<\/p>\n

Guttawutschen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Gutten<\/b> (niem.), ob. Guty<\/i>.<\/p>\n

Guty<\/b> 1.), wie\u015b, pow. soko\u0142owski, gm. i par. Koss\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 26 dm. i 181 mk.; obecnie licz\u0105 23 dm., 271 mk. i 642 mr. obszaru. 2.) G.<\/b>–Bujno<\/span><\/i>, w\u015b szlach., pow. ostrowski, gm. Jasiennica, par. Ostr\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 36 dm., 167 mk., obecnie liczy 40 dm. i 168 mk. 3.) G.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Drozdowo, par. Dobrzyja\u0142owo. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm. i 88 mk. Folw. Guty-Ka\u017amierowo przy wsi Guty, od \u0141om\u017cy w. 12. Rozl. wynosi mr<\/span>. 180, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 160, \u0142\u0105k mr<\/span>. 5, past. mr<\/span>. 5, lasu mr<\/span>. 5, zaro\u015bli mr<\/span>. 2; nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 3, bud. drew. 5. Wie\u015b G. osad 19, z gruntem mr<\/span>. 428. 4.) G.<\/b> Podle\u015bne<\/span><\/i> i G. stare<\/span><\/i>, w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Grabowo. W r. 1827 G. P<\/span>odle\u015bne liczy\u0142y 11 dm. i 68 mk. a G. S<\/span>tare 15 dm. i 98 mk. 5.) G.,<\/b> w\u015b, pow. pu\u0142tuski, gm. i par. Zegrze. 6.) G.<\/b> Du\u017ce<\/span><\/i> i G. Ma\u0142e<\/span><\/i>, wie\u015b, pow. makowski, gm. Perzanowo, par. G\u0105sewo. Jest kopalnia wapna w G. D<\/span>u\u017cych. W 1827 r. G. du\u017ce liczy\u0142y 15 dm. i 57 mk. a G. M<\/span>a\u0142e 13 dm. i 72 mk. Obecnie maj\u0105 razem 552 mr. obszaru. 7.) G.<\/b> Starawie\u015b<\/span>, w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. W\u0105sosz, o 5 w. od Szczuczyna, o 9 od Grajewa. Jest tu kopalnia kamienia wapiennego, piec do wypalania wapna, dwa browary i 513 mr. obszaru. Folw, Guty Stara wie\u015b lit. A. rozl. wynosi mr<\/span>. 225, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 126, \u0142\u0105k mr<\/span>. 19, pastw. mr<\/span>. 5, lasu mr<\/span>. 65, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 10; bud. drew. 10, cegielnia i piec wapienny. Wie\u015b G. osad 13, z gruntem mr<\/span>. 48.<\/p>\n

Guty,<\/b> niem. Gutten<\/i>, 1.) wiele miejscowo\u015bci na Mazurach w Prusiech wschodnich, w powiecie ja\u0144sborskim 3: 1) G.<\/span>, wie\u015b, na wschodnim brzegu wielkiego jeziora \u015aniardowego (Spirding See), blisko traktu bitego ja\u0144sborsko-leckiego. 2) G., wie\u015b nad jeziorem guckiem, ponad polsk\u0105 granic\u0105. 3) G., wie\u015b w bagnistem po\u0142o\u017ceniu nad ma\u0142\u0105 strug\u0105, oko\u0142o 1 mil\u0119 od Ja\u0144sborka. Ludno\u015b\u0107 polsko-luterska. 2.) G.,<\/b> wie\u015b, powiat lecki nad jeziorem leckiem (L\u00f6tzen See), p\u00f3\u0142 mili od bitego traktu lecko-rastemborskiego; oko\u0142o 1 mil\u0119 od miasta i stacyi kolei \u017celaznej w Lecu. Ludno\u015b\u0107 mazurska lutersko-polska. 3.) G.,<\/b> wie\u015b, powiat olecki, blisko powiatu \u0142eckiego, przy trakcie bitym \u0142ecko-margrabowskim, na Mazurach pruskich.<\/p>\n

Guya<\/b> (niem.), ob. Guja<\/i>.<\/p>\n

Guzki,<\/b> niem. Gusken<\/i>, wie\u015b, powiat \u0142ecki, nad jeziorem, oko\u0142o p\u00f3\u0142torej mili od E\u0142ka, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka.<\/p>\n

Guzki,<\/b> Guski<\/i>, niem. Gusken<\/i>, wie\u015b, powiat ja\u0144sborski, w p\u0142d. cz\u0119\u015bci powiatu, blisko granicy kr\u00f3lestwa polskiego, ludno\u015b\u0107 polska ewangelicka.<\/p>\n

Guzy<\/b> 1.)<\/span> przedmie\u015bcie Goni\u0105dza, pow. bia\u00ad\u0142o\u00adsto\u00adc\u00adki, gm. Ja\u015bwi\u0142y, 50 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 221 dz. 2.) G.,<\/b> w\u015b, tam\u017ce, gm. Przytulanka, 29 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, 454 dz.<\/span><\/p>\n

Guzy,<\/b> niem. Guhsen<\/i>, wie\u015b, powiat olecki, przy trakcie bitym \u0142ecko-go\u0142dapskim, na Mazurach pruskich, stacya pocztowa Kowale.<\/p>\n

Gu\u017cele,<\/b> wie\u015b i folwark, pow. wy\u0142kowyski, gmina i parafia Olwita, le\u017c\u0105 tu\u017c obok stacyi drogi \u017celaznej Wy\u0142kowyszki. W 1827 roku by\u0142o tu 19 dom\u00f3w i 181 mieszka\u0144c\u00f3w, obecnie licz\u0105 15 dom\u00f3w, 178 mieszka\u0144c\u00f3w. Dobra G. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folwarku G. i Tadzin, oraz wsi G., od Suwa\u0142k w. 80, od m. Wy\u0142kowyszki w. 3, od Niemna wiorst 56. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi morg\u00f3w 987 a mianowicie: folwark Gu\u017cele grunta orne i ogrody morg\u00f3w 501, \u0142\u0105k morg\u00f3w 23, wody morg\u00f3w 3, nieu\u017cytki i place morg\u00f3w 11, razem morg\u00f3w 538. Budowli murowanych 4, drewnianych 8, p\u0142odozmian 9-polowy. Folwark Tadzin grunta orne i ogrody morg\u00f3w 406, \u0142\u0105k morg\u00f3w 33, wody morg\u00f3w 4, nieu\u017cytki i place morg\u00f3w 6, razem morg\u00f3w 449. Budowli murowanych 5, drewnianych 11, p\u0142odozmian 9-polowy. Cegielnia i torfiarnia, pok\u0142ady torfu; rzeka Szejmena przep\u0142ywa. Wie\u015b G. osad 31, z gruntem morg\u00f3w 22.<\/p>\n

Gwozdnica<\/b>, ob. Ho\u015bnica<\/i>.<\/span><\/p>\n

Gwozdziczne,<\/b> osada, powiat sejne\u0144ski, gmina Krasnowo, parafia \u0141o\u017adzieje. Ma 5 dm., 31 mieszk.<\/p>\n

Gwo\u017ad\u017a,<\/b> w\u015b i urocz., pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Bia\u0142owie\u017ca, 47 w. od Pru\u017cany.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Gwo\u017ania<\/b> albo Grzywda<\/i>, Hwoznia<\/i>, Hrywda<\/i>, rz., dop\u0142yw Narewki<\/a> z prawej strony.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom II, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Gabi\u0144ce, Gablik, Gacisko, Gajlik, Gajluny, Gali\u0144ce, Galowice, Galindya, Ga\u0142adu\u015b, Garbas, Garba\u015b, Gatno, Gausty, Gawarzec, Gawienia\u0144ce, Gawrychruda, G\u0105sior\u00f3wko, G\u0105siorowo, G\u0105ski, Gehlweiden, G\u0119ba\u0142\u00f3wka, G\u0119baszyn, Giby, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12843,"parent":12628,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-12682","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nLitera G - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera G\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom II, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Gabi\u0144ce, Gablik, Gacisko, Gajlik, Gajluny, Gali\u0144ce, Galowice, Galindya, Ga\u0142adu\u015b, Garbas, Garba\u015b, Gatno, Gausty, Gawarzec, Gawienia\u0144ce, Gawrychruda, G\u0105sior\u00f3wko, G\u0105siorowo, G\u0105ski, Gehlweiden, G\u0119ba\u0142\u00f3wka, G\u0119baszyn, Giby, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-04-26T22:50:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-g.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1238\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1506\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"247 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/\",\"name\":\"Litera G - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-g.jpg\",\"datePublished\":\"2020-04-25T05:44:17+00:00\",\"dateModified\":\"2020-04-26T22:50:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-g.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-g.jpg\",\"width\":1238,\"height\":1506},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/g\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Litera G\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Litera G - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera G","og_description":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom II, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Gabi\u0144ce, Gablik, Gacisko, Gajlik, Gajluny, Gali\u0144ce, Galowice, Galindya, Ga\u0142adu\u015b, Garbas, Garba\u015b, Gatno, Gausty, Gawarzec, Gawienia\u0144ce, Gawrychruda, G\u0105sior\u00f3wko, G\u0105siorowo, G\u0105ski, Gehlweiden, G\u0119ba\u0142\u00f3wka, G\u0119baszyn, Giby, […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-04-26T22:50:37+00:00","og_image":[{"width":1238,"height":1506,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-g.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"247 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/","name":"Litera G - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-g.jpg","datePublished":"2020-04-25T05:44:17+00:00","dateModified":"2020-04-26T22:50:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-g.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-g.jpg","width":1238,"height":1506},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/g\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Litera G"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12682","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12682"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12682\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12628"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12843"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}