{"id":12678,"date":"2020-04-25T07:39:10","date_gmt":"2020-04-25T05:39:10","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=12678"},"modified":"2020-04-27T00:46:49","modified_gmt":"2020-04-26T22:46:49","slug":"e","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/","title":{"rendered":"Litera E"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku<\/h3>\n

Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym)<\/p>\n

Ejszeryszek<\/a>, Ejszeryszki<\/a>, El\u017cbiecin<\/a>, El\u017cbiecinek<\/a>, E\u0142k<\/a>, Emilienruh<\/a>, Epidemia<\/a>, Eszergallen<\/a>, Eustach\u00f3w<\/a>, Ewy<\/a>.<\/p>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

Eckertsberg<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, ma stacy\u0105 pocztow\u0105, 158 mk.<\/p>\n

Eckertsdorf<\/b> (niem.), ob. Wojnowo<\/i>.<\/p>\n

Edoraj\u015bcie,<\/b> Jedoraj\u015bcie<\/i> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny. Odl. od Maryampola 32 w., liczy 35 dm., 274 mk. 2.) E.,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. i par. Balwierzyszki, 1 dm., 4 mk.<\/p>\n

Eggelauken<\/b> (niem.), ob. Szyrwele<\/i>.<\/p>\n

Egleninki,<\/b> niem. Egleningken<\/i>, i Egleniszki<\/i>, niem. Eglenischken<\/i>, kilka wsi w Prusach Wsch. w pow. ragneckim, go\u0142dapskim, pilkale\u0144skim, sto\u0142upia\u0144skim. Z tych w\u015b Neu-Eggleningken<\/i> lub Schunken<\/i> w pow. ragnieckim ma stacy\u0105 pocztow\u0105. F. S.<\/i><\/p>\n

Eglinciszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Odl. od Maryampola 22 w., liczy 10 dm., 20 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Egliniszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gmina Wisztyniec, par. Gra\u017cyszki. Odl. od Wy\u0142kowyszek 28 w., liczy 23 dm., 89 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Egliniszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Kopsodzie, par. Wierzbo\u0142\u00f3w, 19 w. od Wo\u0142kowyszek, ma 29 dm., 139 mk.<\/span><\/p>\n

Egliszki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. Kalwarya, par. Bartniki; 2 dm., 16 mk.<\/p>\n

Eg\u0142obole,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Kalwarya. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 169 mk., obecnie liczy 30 dm. i 265 mk.<\/p>\n

Eg\u0142upie<\/b> 1.), w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Pojewo\u0144. W 1827 r. by\u0142o tu 15 dm. i 156 mk., obecnie liczy 32 dm., 266 mk. Odl. od Wy\u0142kowyszek 19 w. 2.) E.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Liczy 3 dm., 21 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Eichenthal,<\/b> (niem.), ob. <\/i>Kawa\u0142ek<\/a><\/i>.<\/p>\n

Eisseln,<\/b> (niem.), kilka wsi i tej\u017ce nazwy wzg\u00f3rze nad Memlem w pow. k\u0142ajpedzkim.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Eista,<\/b> rzeka w pow. wy\u0142kowyskim, bierze pocz\u0105tek pod wsi\u0105 Ej\u015bciszki w gm. Wojtkobole, o 7 w. na wsch\u00f3d od Wi\u017cajn, \u015br\u00f3d b\u0142\u00f3t i las\u00f3w. P\u0142ynie ku p\u00f3\u0142nocy r\u00f3wnolegle z rzek\u0105 Rawsi\u0105. Poza Bartnikami przybiera kierunek zachodni i po za Pogiern\u00f3wkiem wpada do Szyrwinty<\/a> z prawego brzegu, ubieg\u0142szy oko\u0142o 8 wiorst. Przyjmuje dwa strumienie z pod Wart i Oszkob\u00f3l. Na mapie woj. topogr. (XIV, 2) nazwana mylnie Detomiszki od wsi t. n. [Detomiszka to inna rzeka, po\u0142o\u017cona na zach\u00f3d, tak\u017ce dop\u0142yw Szyrwinty.]<\/span><\/p>\n

Ejciuny,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. Poniemo\u0144. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 68 mk.; obecnie liczy 6 dm., 68 mk., odl. od Maryampola 41 w. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Ejdkuny,<\/b> ob. Ejtkuny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Ejdziuliszki<\/b> lub Endziuliszki<\/i> w\u015b pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Tomasz-buda, par. Wysoka R<\/span>uda. W 1827 r. by\u0142o tu 4 dm., 54 mk.; obecnie liczy 6 dm., 49 mk.<\/p>\n

Ejginy<\/b> lub Ejgiszki<\/i>, w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo. W 1827 r. by\u0142o tu 3 dm. i 34 mk.; obecnie liczy 4 dm., 31 mk.<\/p>\n

Ejgiszki,<\/b> ob. Ejginy<\/i>.<\/p>\n

Ejminowce,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Brzostowica Wielka, 59 w. od Grodna, 52 dm., 687 mk., 1,200 dz.<\/span><\/p>\n

Ejrago\u0142a,<\/b> mko pow. kowie\u0144skiego, na lewym brzegu Dubissy, o 53 w. od Rossien, o 60 w. od Kowna, przy trakcie pocztowym kowie\u0144sko-rossie\u0144skim, st. poczt. (od r. 1880), rezydencya stanu, szko\u0142y pocz\u0105tkowe, 3 jarm., targi czwartkowe. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki \u015bw. Micha\u0142a Arch., parafialny, wzniesiony 1416 z drzewa przez w. ks. lit. Witolda. Parafia katolicka dekanatu wielo\u0144skiego, dusz 7895. Filia w Jodzach i Leszczach. W E. kaplica \u015b\u015b. Szymona i Tadeusza, wzniesiona 1750 przez Dowgirda. Mko E., niegdy\u015b powiatowe czyli ciwu\u0144stwo, jest zabudowane porz\u0105dniej ni\u017c inne miasteczka \u017cmudzkie. Rynek i g\u0142\u00f3wna ulica maj\u0105 bruk kamienny a domy (oko\u0142o stu) niekt\u00f3re s\u0105 murowane, i chocia\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany kryje si\u0119 w ustroniu, jednak porz\u0105dnie opatrzony wygl\u0105da nie\u017ale. Na mogi\u0142ach przed miasteczkiem stoi murowana w stylu gotyckim kaplica, w kt\u00f3rej mieszcz\u0105 si\u0119 zw\u0142oki rodziny Dowgird\u00f3w. E. jest osad\u0105 r\u00f3wnie dawn\u0105 jak Betygo\u0142a lub jak nast\u0119puj\u0105ce tu\u017c po niej mie\u015bciny naddubiskie jako to: Czekiszki i Srednik. Krzy\u017cacy w pismach swoich zwali j\u0105 Ergale lub Eroglen i Egolen a w krajowym j\u0119zyku zowie si\u0119 Ejraga\u0142a, co oznacza okolic\u0119 Ejra. Ju\u017c pod r. 1253 wspominaj\u0105 dzieje krajowe o ziemi ejragolskiej jako darze uczynionym przez Mendoga rycerzom inflanckim. W 1262 r. mieszka\u0142 w Ejragole Lutaworas kr\u00f3l Litwy i tu si\u0119 urodzi\u0142 syn jego Witenes; po kt\u00f3rym tu przebywa\u0142 Gedymin nim wst\u0105pi\u0142 na tron wielko-ksi\u0105\u017c\u0119cy. Krzy\u017cacy zwiedzili t\u0119 mie\u015bcin\u0119 raz pierwszy 1322 roku. Drugi raz ukazali si\u0119, wracaj\u0105c z pod Pernarowa, odleg\u0142ego zt\u0105d na mil\u0119, lecz ani w pierwszym ani w drugim razie nie szturmowali zamku. Musia\u0142 on by\u0107 mocno obwarowany, gdy go krzy\u017cacy ci\u0105gle napastuj\u0105c zaledwo 1382 r. zdobyli pod dow\u00f3dztwem marsza\u0142ka zakonu Kuno v. Hatensztejn i zapewne do szcz\u0119tu znisczyli, bo ju\u017c wi\u0119cej nic o nim nie wspominaj\u0105 dzieje. Po zaprowadzeniu chrze\u015bcia\u0144stwa, Witold i Jagie\u0142\u0142o fundowali tu ko\u015bci\u00f3\u0142 a plebania ejragolska do r. 1832 mia\u0142a funduszu ziemnego 29 w\u0142\u00f3k i 27 morg\u00f3w, oraz kapita\u0142u 1200 r. sr. Jak wiadomo z ustawy Zygmunta I, nadanej dla \u017bmudzi 1529 r. E. nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br sto\u0142owych w. ksi\u0105\u017c\u0105t lit. W\u0142adys\u0142aw IV przywilejem 1640 r. nada\u0142 jej targi oraz jarmarki, a Stanis\u0142aw-August 1792 r. obdarzy\u0142 prawem miejskiem i her\u00adbem wyobra\u017caj\u0105cym dwa miecze na krzy\u017c z\u0142o\u017cone w polu czerwonem. Starostwo ejragolskie za rz\u0105du polskiego p\u0142aci\u0142o kwarty 765 z\u0142. i w ostatnich czasach zostawa\u0142o we w\u0142adaniu Bia\u0142\u0142ozor\u00f3w. 1732 r. liczy\u0142o 91 dym\u00f3w hybernowych. Na dawnej posadzie zamkowej stoi dw\u00f3r, ko\u0142o kt\u00f3rego s\u0105 jeszcze znaczne fosy. Gmina E. liczy dusz 2262. Na zach\u00f3d od E. s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a rz. Imstry. F. S.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ejsymonty<\/b> (Wielkie), w\u015b, pow. grodzie\u0144ski. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. M. B. i \u015b. Jana Nepomucena, z muru 1849 wzniesiony. Parafia katol. dekanatu grodzie\u0144skiego, dusz 2293. Filia w Kra\u015bniku<\/a>; dawniej i kaplica w Masalanach<\/a>.<\/p>\n

Ejsymonty<\/b> 1.) Ma\u0142e<\/i>, w\u015b i okolica, pow. grodzie\u0144ski, gm. Brzostowica Ma\u0142a, 45 w. od Grodna. Okolica ma 462 dz. 2.) E.<\/b> Nadtobolskie<\/i>, okolica i chutor, tam\u017ce, gm. Wiercieliszki, 15 w. od Grodna. Okolica ma 368 dz.; chutor, w\u0142asno\u015b\u0107 Ko\u00adsa\u00adc\u00adkich, 91 dz. 3.) E.<\/b> Wielkie<\/i>, okolica, tam\u017ce, gm. Indura, 21 dz. 4.) E.<\/b> Wielkie<\/i>, w\u015b,<\/span> i okolica, tam\u017ce, gm. Bohorodzicka. 46 w. od Grodna. W\u015b ma 4 dm., 29 mk., 90 dz. w\u0142o\u015bc. i 33 dz. ko\u015bc.; okolica 259 dz.<\/span><\/p>\n

Ejszeryszek,<\/b> jezioro przy wsi t. n. w pow. suwalskim, ma 10 morg. obszaru.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ejszeryszki,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kadaryszki<\/a>, par. Lubowo. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 109 mk.; obecnie liczy 7 dm., 83 mk.<\/p>\n

Ej\u015bciszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. Wojtkobole, par. Gra\u017cyszki. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 121 mk.; obecnie liczy 28 dm., 229 mieszka\u0144c\u00f3w, odleg\u0142e od W\u0142adys\u0142awowa 24 wiorst.<\/p>\n

Ejtkuny,<\/b> niem. Eydtkuhnen<\/i>, mko, pow. sto\u0142upia\u0144ski Prus wschodnich, nad rz. Lipon\u0105, wprost Wierzbo\u0142owa, o 2.4 wiorst od Wierzbo\u0142owa, na granicy Cesarstwa Rossyjskiego, ma komor\u0119 celn\u0105 prusk\u0105 stacy\u0105, drogi \u017cel. z Wierzbo\u0142owa do Wystrucia, 3300 mk.; \u0142\u0105czy si\u0119 szos\u0105 ze Sto\u0142upianami, G\u0105binem, Maryampolem. F. S.<\/i> [W obw. kaliningradzkim ros. \u0427\u0435\u0440\u043d\u044b\u0448\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0435<\/span><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Ej\u017cerupis,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Jury.<\/p>\n

<\/a>Ekitta,<\/b> ob. <\/i>Danga<\/a><\/i>.<\/p>\n

Ekonomie,<\/b> by\u0142y to w dawnej Polsce dobra i dochody przeznaczone na st\u00f3\u0142 i na inne potrzeby dworu kr\u00f3lewskiego. W pocz\u0105tkach panowania Zygmunta III ustanowiono prawem zk\u0105d kr\u00f3l dochody ma pobiera\u0107. Najpierw Litwa na ten cel w 1589 r. dobra grodzie\u0144skie, szawelskie, brzeskie, kobry\u0144skie, mohilewskie, olickie z dawnemi c\u0142ami przeznaczy\u0142a. Dobrami temi zarz\u0105dza\u0142 podskarbi nadworny litewski (w Koronie koronny). Najwi\u0119ksz\u0105 by\u0142a ekonomia szawelska, kt\u00f3rej dok\u0142adn\u0105 lustracy\u0105 z r. 1619 znajdujemy w ksi\u0119gach metryki litewskiej w archiwum g\u0142\u00f3wnem w Warszawie. Nast\u0119pnego roku odda\u0142a Korona \u017cupy solne krakowskie i ruskie, miny olkuskie, c\u0142a ruskie i p\u0142ockie, ekonomi\u0105 sandomiersk\u0105, samborsk\u0105, ekonomi\u0105 malborsk\u0105, wielkorz\u0105dy krakowskie, ekonomi\u0105 rogozi\u0144sk\u0105 i czczewsk\u0105; c\u0142a gda\u0144skie, elbl\u0105skie, ryskie; dochody z mennicy i z op\u0142at podwodnych. Miano do tego w Inflantach przyda\u0107 derpskie starostwo i niekt\u00f3re inne w\u0142o\u015bci, zaraz po \u015bmierci \u00f3wczesnych dzier\u017cawc\u00f3w, lecz dla wojen inflanckich i p\u00f3\u017aniej dla odpadni\u0119cia tej prowincyi, nigdy do tego nie przysz\u0142o. Z ekonomij litewskich, szawelska na rzecz Rzeczypospolitej za Jana Kazimierza zastawion\u0105 by\u0142a, i od dawna te\u017c kr\u00f3lowie nie pobierali z niej dochod\u00f3w. Mi\u0119dzy polskiemi ekonomiami, zaliczaj\u0105 si\u0119 najpierw \u017cupy solne krakowskie, kopalnie olkuskie, chocia\u017c w konstytucyi sejmowej z r. 1590 p. 18. tyto \u201eRationes sto\u0142u,\u201c \u017cupami r\u00f3wnie\u017c s\u0105 nazwane; innej przecie\u017c by\u0142y natury od tamtych, gdy\u017c zamiast soli, o\u0142\u00f3w i srebro wydawa\u0142y. Co do ce\u0142, kt\u00f3re by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 kr\u00f3lewskich dochod\u00f3w, te z dawna ju\u017c wybierane by\u0142y, tak i\u017c o ci\u0105gnionych z nich u\u017cytkach w roku 1237 jeszcze znajdujemy wzmianki. Wszak\u017ce zaprowadzone w czasach p\u00f3\u017a<\/span>niejszych do skarbu Rzeczypospolitej wp\u0142ywa\u0142y. Starostwo samborskie by\u0142o na Rusi Czerwonej, sandomierskie za\u015b w wojew\u00f3dztwie tego\u017c imienia i od miasta Sandomierza wzi\u0119\u0142o swoj\u0105 nazw\u0119. Ekonomia malborska w Prusach, pod miastem Malborgiem po\u0142o\u017cona, \u017cyzno\u015bci\u0105 gruntu i mnogo\u015bci\u0105 wsi odznacza\u0142a si\u0119 tak, i\u017c \u017cadne inne dobra sto\u0142owe kr\u00f3lewskie w dochodach jej nie wyr\u00f3wnywa\u0142y. Zachowa\u0142 sobie ziemi\u0119 t\u0119 Kazimierz Jagiello\u0144czyk, zaraz jak si\u0119 tylko po wojnie krzy\u017cackiej w jego moc dosta\u0142a. Ekonomie Czczew i Rogo\u017ano w konstytucyi z r. 1590 wspomniane, by\u0142y tak\u017ce w Prusach, a mianowicie, tamta w pomorskiem, ta za\u015b w che\u0142mi\u0144skiem wojew\u00f3dztwie. Czczewska cz\u0119sto do malborskiej przy\u0142\u0105czan\u0105 bywa\u0142a, tak \u017ce obiedwie czasem jednego rz\u0105dc\u0119 mia\u0142y, a niekiedy z osobna bywa\u0142y puszczane. Wielkorz\u0105dy krakowskie stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 dochod\u00f3w kr\u00f3lewskich, kt\u00f3re te\u017c w ca\u0142o\u015bci zachowa\u0107 W\u0142adys\u0142aw Warne\u0144czyk w r. 1440 przyrzek\u0142. By\u0142a to zapewne wielka ekonomia, kiedy W\u0142adys\u0142aw Jagiello\u0144czyk w niej dobra, dzier\u017cawy, miasta, zamki, miasteczka, wsie, m\u0142yny, stawy i jeziora wylicza, tak i\u017c s\u0142usznie na nazw\u0119 wielkorz\u0105d\u00f3w zas\u0142ugiwa\u0142a. Lengnich (Prawo posp. kr\u00f3l. pols., Krak\u00f3w 1836, str. 124) nadmienia, \u017ce za jego czas\u00f3w dochody ju\u017c tylko z kram\u00f3w, m\u0142yn\u00f3w, akcyz w bramach miasta pobieranych i z dziesi\u0119ciny drzewa Wis\u0142\u0105 sp\u0142awianego, sk\u0142adane bywa\u0142y i corocznie w ilo\u015bci oko\u0142o 20,000 z\u0142otych tak zwanej dobrej monety, przez dzier\u017cawc\u0119 op\u0142acane bywa\u0142y do skarbu kr\u00f3lewskiego. Nale\u017ca\u0142o te\u017c jeszcze do tych wielkorz\u0105d\u00f3w i starostwo niepo\u0142omskie, z kt\u00f3rego r\u00f3wna niemal suma wp\u0142ywa\u0142a. Wspomnionych d\u00f3br i dochod\u00f3w w \u017caden spos\u00f3b umniejsza\u0107, albo taniej jak ich warto\u015b\u0107 wydzier\u017cawia\u0107 nie pozwala\u0142y prawa. Kr\u00f3l Micha\u0142 przez pacta conventa, za niewa\u017cne og\u0142osi\u0142 przywileje Jana Kazimierza, ze szkod\u0105 d\u00f3<\/span>br sto\u0142u kr\u00f3lewskiego, a bez zezwolenia Rzeczypospolitej udzielone, i przyrzek\u0142, \u017ce takich przywilej\u00f3w sam dawa\u0107 nie b\u0119dzie, i takiego infami\u0105 i wi\u0119zieniem p\u00f3\u0142rocznem w wie\u017cy ukarze, kt\u00f3ryby \u015bmia\u0142 o taki przywilej prosi\u0107. To\u017c samo i nast\u0119pcy jego paktami zawarowali; przyrzek\u0142 te\u017c i August III, i\u017c nie \u015bcierpi, aby ekonomie przez nieprawne oderwania uszczuplane by\u0142y. W takowym celu August II jeszcze w r. 1717 komisarzy wyznaczy\u0142, kt\u00f3rzy wszystko to co od d\u00f3br sto\u0142u kr\u00f3lewskiego wbrew prawu i paktom elekcyjnym odj\u0119to, nie naruszaj\u0105c przywilej\u00f3w prawnie danych, do ekonomii przywr\u00f3cili. Za zezwoleniem stan\u00f3w tylko, dobra sto\u0142owe kr\u00f3lewskie mog\u0142y by\u0107 prywatnym dane i wtedy przywileje na to za prawne by\u0142y uwa\u017cane, jak to jeszcze w Statucie Aleksandra jest zawarowane. Tym to sposobem saliny wielickie cesarzowi, a berwaldzka i nowodworska ekonomie, dawne malborskiej ekonomii cz\u0119\u015bci i ca\u0142a ekonomia szawelska w Litwie, prywatnym w zastaw oddane by\u0142y. Niekt\u00f3re w\u0142o\u015bci z ekonomii brzeskiej, hetmanowi kozackiemu Paw\u0142owi Teterze, inne za\u015b z mohilewskiej innym kozakom w do\u017cywocie dano. Jan III z ekonomii brzeskiej wioski Krynki i Nowosio\u0142ki, dw\u00f3m z Podola z d\u00f3br swych przez nieprzyjaciela wyp\u0119dzonym szlach\u00adci\u00adcom udzieli\u0142, kt\u00f3rych w spokojnem posiadaniu przez pacta conventa August III zapewni\u0142, dop\u00f3k\u0105d im si\u0119 dobra na Podolu nie wr\u00f3c\u0105. A\u017ceby za\u015b zezwolenie stan\u00f3w \u017cadnej nie ulega\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, prze to wszystko co si\u0119 z d\u00f3br ekonomicznych uj\u0119\u0142o, w konstytucyach mia\u0142o by\u0107 wyra\u017cone; kr\u00f3lowi za\u015b ponoszony przez to uszczerbek ze skarbu Rzeczypospolitej zwracany bywa\u0142. Kiedy ekonomi\u0105 nowodworsk\u0105 zastawiono, polecono podskarbiemu koronnemu, aby corocznie kr\u00f3lowi 20,000 z\u0142otych wyp\u0142aca\u0142; za szawelsk\u0105 za\u015b z dochod\u00f3w Litwy 14000 z\u0142otych przeznaczono. Pozwolono te\u017c kr\u00f3lowi, najpierwsz\u0105 jakaby zawakowa\u0142a kr\u00f3<\/span>lewszczyzn\u0119, wyr\u00f3wnywaj\u0105c\u0105 w dochodach nowodworskiej, byleby nie by\u0142a starostwem grodowem, do d\u00f3br sto\u0142owych przy\u0142\u0105czy\u0107, dop\u00f3ki rzeczona ekonomia ze skarbu Rzeczypospolitej wykupion\u0105 nie b\u0119dzie. Wtedy te\u017c i p\u0142aca od podskarbiego wyliczana usta\u0107 ju\u017c mia\u0142a. Na mocy prawa tego August II starostwo kozienickie do ekonomii przy\u0142\u0105czy\u0142, a skarb oznaczon\u0105 sum\u0119 p\u0142aci\u0107 te\u017c przesta\u0142. Ci wi\u0119c, kt\u00f3rzy za zezwoleniem stan\u00f3w dobra sto\u0142owe kr\u00f3lewskie posiadali, wyzutymi z nich by\u0107 nie mogli, lecz za prawych posiadaczy byli uznani. Jak w umniejszaniu, tak te\u017c i powi\u0119kszaniu d\u00f3br sto\u0142owych, prawa w\u0142adz\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 okre\u015bla\u0142y. Zygmunt III przyrzek\u0142 z liczby ekonomij oddzieli\u0107 te posiad\u0142o\u015bci, kt\u00f3re w\u0142asn\u0105 sw\u0105 powag\u0105 przy\u0142\u0105czy\u0142. Po nim pocz\u0105wszy od W\u0142adys\u0142awa IV, przez pacta conventa zobowi\u0105zywali si\u0119 kr\u00f3lowie, \u017ce d\u00f3br sto\u0142owych swych bez zezwolenia stan\u00f3w nie powi\u0119ksz\u0105. Dobra i przychody do sto\u0142u kr\u00f3lewskiego nale\u017c\u0105ce, prywatnym wydzier\u017cawiane bywa\u0142y, lecz szla\u00adch\u00adcie tylko, i szla\u00adch\u00adcie posesyonatom; ustawa z roku 1638 do szla\u00adch\u00adty polskiej w og\u00f3lno\u015bci si\u0119 stosuje. Czynsz dzier\u017cawny mia\u0142 by\u0107 jak najwy\u017cszy, a o ugody na lat kilka uk\u0142ada\u0142a si\u0119 magistratura nad dochodami kr\u00f3lewskiemi prze\u0142o\u017cona, kt\u00f3ra si\u0119 Kamer\u0105 nazywa\u0142a. S\u0105 te\u017c przyk\u0142ady dawniejsze, i\u017c ugody te prawem zatwierdzane by\u0142y. Magistratura ta od Augusta II zaprowadzon\u0105 i urz\u0105dzon\u0105 by\u0142a w Warszawie na zamku kr\u00f3lewskim, kt\u00f3rej prezesem by\u0142 senator, wice-prezesem podskarbi nadworny, a reszta asesorowie, kt\u00f3rzy wszyscy od kr\u00f3la z dochod\u00f3w jego byli p\u0142atni. Kamera ta czuwa\u0142a nad dobrami i dochodami sto\u0142u kr\u00f3lewskiego i ustanawia\u0142a to wszystko, co do zarz\u0105du tych d\u00f3br nale\u017ca\u0142o. W\u0142adza jednak kamery wraz z \u017cyciem kr\u00f3la ustawa\u0142a, gdy\u017c wtedy ekonomie pod zarz\u0105d koronnego i litewskiego podskarbich przechodzi\u0142y, kt\u00f3rzy si\u0119 z dochod\u00f3w, ka\u017cdy w swej cz\u0119\u015bci, stanom rachowali; wyj\u0105wszy tylko c\u0142a gda\u0144skie i elbl\u0105skie, kt\u00f3re to miasta same dla przysz\u0142ego kr\u00f3la je zachowywa\u0142y. Bywali te\u017c w czasach bezkr\u00f3lewia wybierani komisarze, kt\u00f3rzy nad stanem ekonomij doz\u00f3r mieli i o tem stanom spraw\u0119 zdawali; lecz i w tem wyj\u0119te s\u0105 Gda\u0144sk i Elbl\u0105g, z kt\u00f3rych c\u0142a po \u015bmierci kr\u00f3la nie pod opiek\u0105 stan\u00f3w, lecz miast tych\u017ce samych zostawa\u0142y. Ten wreszcie mia\u0142y przywilej dobra Elbl\u0105g ekonomiczne, i\u017c by\u0142y wolne od wszelkich podatk\u00f3w, le\u017c\u00f3w i innych ci\u0119\u017car\u00f3w, jako te\u017c od op\u0142at, kt\u00f3re pojedy\u0144cze wojew\u00f3dztwa i ziemie na siebie, na potrzeby w\u0142asne nak\u0142ada\u0142y, tak, i\u017c tylko uchwa\u0142om sejmowym podlega\u0142y. Z tego powodu wiele by\u0142o ustaw wydanych, czego dowodz\u0105 konstytucye z roku 1673, 1703 i 1717. Po upadku Rzeczypospolitej dobra rz\u0105dowe w K<\/span>r\u00f3lestwie P<\/span>olskiem dzieli\u0142y si\u0119 na ekonomie, takowe za\u015b na klucze ekonomiczne; klucz obejmowa\u0142 w sobie jeden i wi\u0119cej folwark\u00f3w, tudzie\u017c wsie zarobne lub czynszowe i r\u00f3\u017cne inne pomniejsze realno\u015bci. Wed\u0142ug rachunku kasy g\u0142\u00f3wnej r. 1818, z d\u00f3br Korony utworzone, istnia\u0142y ekonomie nast\u0119puj\u0105ce: w wojew\u00f3<\/span>dztwie mazowieckiem, 1) ekonomia Brwilno, 2) Brzysk, 3) Che\u0142mno, 4) Gostynin, 5) Kampinos, 6) K\u0142odawa, 7) \u0141omna, 8) Lubochnia, 9) Mazew, 10) Potycz, 11) Sanniki, 12) Tkaczew, 13) Warszawa. W wojew\u00f3dztwie p\u0142ockiem, 1) ekonomia Boryszewo, 2) Ciechocin, 3) Gumino, 4) Jasienica, 5) M\u0105kolin, 6) Ostro\u0142\u0119ka, 7) Sielce, 8) Zakroczym. W wojew\u00f3dztwie kaliskiem, 1) ekonomia Boles\u0142awiec, 2) Ci\u0105\u017ce\u0144, 3) Cz\u0119stochowa, 4) Ko\u0142o, 5) Krzepice, 6) Piotrk\u00f3w, 7) Sokolniki, 8) Wielu\u0144, 9) Wolb\u00f3rz. W wojew\u00f3dz. augustowskiem, 1) ekonomia Kr\u00f3lowe Krzes\u0142o, 2) Oniszki, 3) Wi\u0142kowyszki, 4) Wisztyniec, 5) Wizna. Ekonomie z d\u00f3br skarbowi powr\u00f3conych powsta\u0142e, by\u0142y: w wojew. mazowieckiem, l) Bo\u0144k\u00f3w, 2) G\u0142uch\u00f3w, 3) Goszczyn, 4) Jeziorko, 5) Kompin, 6) Korabiewice, 7) Luboty\u0144, 8) \u0141owicz, 9) \u0141yszkowice, 10) Przedecz, 11) Raci\u0105\u017cek, 12) Skierniewice. W wojew. p\u0142ockiem, l) Lenie wielkie, 2) M\u0142awa, 3) Ro\u017can, 4) Sielu\u0144, 5) Trombin. W wojew\u00f3dztwie kaliskiem, 1) Iwanowice, 2) Klonowa, 3) \u0141\u0119czno. W wojew\u00f3dz. krakowskiem, l) Bendzin, 2) Kozieg\u0142owy, 3) Lel\u00f3w, 4) Olsztyn, 5) Rokitno, 6) Szyce, 7.) Wola Libertowska, 8) Wojkowice Ko\u015bcielne, 9) \u017barnowiec. P\u00f3\u017aniejsze ekonomie rz\u0105dowe utworzone zosta\u0142y z dawnych d\u00f3br narodowych, suprymowanych poduchownych, zasekwestrowanych i skonfiskowanych, oraz w emfiteutycznem posiadaniu zostaj\u0105cych, lub wysz\u0142ych z pod tego prawa.<\/p>\n

tom 2, str. str. 342<\/p>\n

Elbl\u0105g,<\/b> niem. Elbing<\/i>, rzeka w Prusach zachodnich, pow. elbl\u0105ski, ma g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o w jeziorze Druznie (Drausensee), z kt\u00f3rego p\u0142yn\u0105c na p\u00f3\u0142noc zowie si\u0119 wprz\u00f3d \u0142ach\u0105 elbl\u0105sk\u0105 (Elbinger Lache), przyjmuje po lewej stronie \u0142ach\u0119 malborsk\u0105. Dopiero po\u0142\u0105czywszy si\u0119 z nizin przychodz\u0105c\u0105 rz. Tyn\u0105 (Thiene) nazywa si\u0119 Elbl\u0105g. R. oko\u0142o 900 angielski podr\u00f3\u017cnik Wulfstan nada\u0142 jej imi\u0119 Ilfing. Kr\u00f3tko przed miastem Elbl\u0105giem przyjmuje z lewej strony star\u0105 Nogat, po prawej z g\u00f3ry id\u0105c\u0105 Homul\u0119 (Hommel), p\u0142ynie \u015brodkiem m. Elbl\u0105ga. Blisko potem przyjmuje Krafulski kana\u0142, kt\u00f3ry j\u0105 \u0142\u0105czy z Nogat\u0105. Uchodzi do zatoki \u015awie\u017cej (Frisches Haff). Bieg ma przewa\u017cnie p\u00f3\u0142nocny, d\u0142ugo\u015b\u0107 od Druzna niespe\u0142na 2 mile (dok\u0142adnie licz\u0105 pr\u0119t\u00f3w 3000). Szeroka jest przy mie\u015bcie 240′, przy pile 200′, w sztucznie zbudowanem uj\u015bciu (Elbinger Fahrwasser) 142′. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 najmniejsza wynosi 6′ do 10′. Spadku w\u0142a\u015bciwie jakby nie mia\u0142a; tylko na wiosn\u0119 gdy wiele wody przychodzi z g\u00f3ry, wida\u0107 jak p\u0142ynie. Latem gdy sucho woda raczej stoi ani\u017celi p\u0142ynie. Przy trwa\u0142ych wichrach z po\u0142udnia przez odp\u0142yw do zatoki znacznie si\u0119 umniejsza na chwil\u0119. Przeciwnie gdy wiatr gwa\u0142towny z p\u00f3\u0142nocy, nieraz wod\u0105 z zatoki do tyla si\u0119 nape\u0142nia, \u017ce si\u0119 przelewa, jak np. r. 1855 d. 31 marca kiedy przy M\u0105twach Wis\u0142a si\u0119 przerwa\u0142a i wiele wody i lodu naprowadzi\u0142a do zatoki; wtenczas rz. Elbl\u0105g zamiast na p\u00f3\u0142noc p\u0142yn\u0119\u0142a na po\u0142udnie i zala\u0142a ca\u0142e niziny elbl\u0105skie. Uj\u015bcie rz. E. wiele cierpi przez Nogat\u0119, kt\u00f3ra szlamem i piaskiem oddawna coraz bardziej je zamula. Tylko wielkiemi zachodami i niezmiernym kosztem bywa to uj\u015bcie utrzymywane w porz\u0105dku. Ju\u017c r. 1348 zacz\u0119to je przed zamuleniem zabezpiecza\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce z obu stron wielkie g\u0142azy w zatok\u0119 i kamienie niby mury poustawiano. Nast\u0119pnie im wi\u0119cej zatoka si\u0119 zaszlamywa\u0142a i od l\u0105du odst\u0119powa\u0142a, tem dalej nowe kamienie i g\u0142azy (Molen) stawiano. Po okupacyi pruskiej \u0142o\u017cono nadzwyczaj wielkie nak\u0142ady na te roboty. Od r. 1775 do 1777 poprowadzono zachodni\u0105 \u015bcian\u0119 czyli zapor\u0119 (Mole) do odleg\u0142o\u015bci 200 pr\u0119t\u00f3w w zatok\u0119, wschodnia \u015bciana jako mniej potrzebna otrzyma\u0142a d\u0142ugo\u015b\u0107 pr\u0119t\u00f3w 150. Od r. 1787 do 1792 przed\u0142u\u017cono to nowe sztuczne uj\u015bcie a\u017c do 625, resp. 594 pr\u0119t\u00f3w, na co pa\u0144stwo ze swojej strony ofiarowa\u0142o tal. 40,000. R. 1822 burza znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zap\u00f3r zerwa\u0142a. Naprawa, trwaj\u0105ca od r. 1825 do 1829, kosztowa\u0142o samo pa\u0144stwo 20,000 tal. R. 1850 przed\u0142u\u017cono jeszcze te zapory o 514\u00ba, tak \u017ce obecnie zachodnia strona wynosi 1339\u00ba, wschodnia 763\u00ba (od portu licz\u0105c). Pa\u0144stwo da\u0142o znowu tal. 27,750, miasto 8000. Tak sztucznie i kosztownie utrzymywane uj\u015bcie rz. K zowie si\u0119 urz\u0119dowo po niem. \u201eElbinger Fahrwasser.\u201c Poniewa\u017c i tak jeszcze wci\u0105\u017c si\u0119 zamula i zarasta, potrzeba je od czasu do czasu oczyszcza\u0107 (baggern). R 1863 powi\u0119kszono g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 uj\u015bcia do 10′. Koszta by\u0142y i t\u0105 raz\u0105 ogromne: pa\u0144stwo wy\u0142o\u017cy\u0142o tal. 40,000, miasto 22,000. Rzek\u0105 E. odbywa si\u0119 znaczny ruch handlowy (zob. przy m. Elbl\u0105g o handlu). R. 1867 przyp\u0142yn\u0119\u0142o okr\u0119t\u00f3w morskich 114,<\/span> odp\u0142yn\u0119\u0142o 118, statk\u00f3w mniejszych rzecznych (Stromschiffe) p\u0142yn\u0119\u0142o do zatoki 107, na po\u0142udnie 603. Przyczem nie podane s\u0105 wszelkie statki \u0142adowane drzewem, trzcin\u0105, kartoflami, kamieniami itd., kt\u00f3re op\u0142aty \u017cadnej w porcie nie dawaj\u0105, a kt\u00f3re by\u0142y zapewne jeszcze liczniejsze. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a>Elbl\u0105sko-mazurski<\/b> kana\u0142, ob. <\/i>Druzno<\/a><\/i> jezioro i Elbl\u0105g<\/i>.<\/p>\n

Eliza,<\/b> os., pow. maryampolski, gm. Michaliszki, par. Preny. Ma 2 dm., 22 mk.<\/p>\n

Elizawetyn,<\/b> fol. d\u00f3br Kopciewszczyzna, pow. grodzie\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Elizental,<\/b> folw., pow. maryampolskl, gm. Pogiermo\u0144, par. Pokojnie. Ma 2 dm., 103 mieszk.<\/p>\n

Elizowo,<\/b> w\u015b., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki, odl. od W\u0142adys\u0142awowa 32 w., liczy 2 dm., 14 mk.<\/p>\n

Elkienokiemie<\/b> lub Elkskienokiemie<\/i>, w\u015b, pow. maryampolski, gm. Pogiermo\u0144, par. Preny. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 108 mk., obecnie liczy 28 dm., 251 mk., odl. od Maryampola 51 w.<\/p>\n

<\/a>Elksnokiemie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, ob. <\/i><\/span>Elkieniskiemie<\/a><\/i> (t. II).<\/p>\n

Elkinele,<\/b> niem. Elkinehlen<\/i>, w\u015b i dobra, pow. darkia\u0144ski, 168 mk.<\/p>\n

El\u017cbiecin<\/b> 1.), folw. z wsi\u0105 Zwierzyniec, pow. stopnicki, gm. i par. Szaniec, od Kielc w. 42, od Stopnicy w. 14, od Chmielnika w. 12, od Buska w. 5; droga bita przechodzi przez terytoryum. Rozl. wynosi mr<\/span>. 630, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 374; pok\u0142ady torfu, kamienia wapiennego i \u015blady glinki fajansowej; wie\u015b Zwierzyniec osad 16, gruntu mr<\/span>. 165. Na folw. E. s\u0105 olbrzymie groble dawnych staw\u00f3w margrabstwa. 2.) E.<\/b> lub Zielonka Dolna<\/i>, folw., pow. janowski, gm. Trzydnik, par. Rzeczyca, od Lublina w. 49, od Janowa w. 21, od Kra\u015bnika w. 7. Rozl. wynosi mr<\/span>. 145, grunta orne i ogrody mr<\/span>. 123. Rzeczka bez nazwy przep\u0142ywa. Folwark ten w r. 1878 od d\u00f3br Zielonka G\u00f3rna oddzielony. 3.) E.,<\/b> folw., pow. hrubieszowski, gm. i par; Werbkowice. 4.) E.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. ciechanowski, gm. i par. Opinog\u00f3ra, liczy 116 mk;, 18 osadnik\u00f3w i 7 cha\u0142up.; powierz. 499 mr., w tem 430 mr<\/span>. gruntu ornego. 5.) E.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc., pow. sierpecki, gm. i par. Bie\u017cu\u0144, zajmuje obszaru 374 m\u00f3rg. W 1827 r. by\u0142o tu 9 dm., 63 mk.; obecnie liczy 11 dm., 80 mk. 6.) E.,<\/b> folw., pow. bialski, gm. Kostom\u0142oty, par. Kode\u0144. Dobra E. i Kode\u0144 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. El\u017cbiecin, Kopyt\u00f3w, awulsu Babcze i Kazan\u00f3wka, tudzie\u017c osady Kode\u0144, wsi Kazan\u00f3wka, Kopyt\u00f3w; od Siedlec w. 91, od Bia\u0142y w. 28, od Choty\u0142owa w. 10. Rzeka Bug p\u0142ynie przez terytoryum. Pod\u0142ug opisu z r. 1867 i 1870, rozl. wynosi m\u00f3rg 3689, a mianowicie: grunta orne i ogrody mr. 1272, \u0142\u0105k mr<\/span>. 338, lasu mr<\/span>. 1031, pastwisk mr<\/span>. 385, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 647. Obecnie stan d\u00f3br uleg\u0142 zmianie, gdy\u017c prawie ca\u0142e dobra rozparcelowane zosta\u0142y na drobne cz\u0119\u015bci, w kt\u00f3rych potworzy\u0142o si\u0119 wiele folwar. i kolonij. Wie\u015b Kazan\u00f3wka osad 19, gruntu mr<\/span>. 547; w\u015b Kopyt\u00f3w osad 54, gruntu mr<\/span>. 1666; osada Kode\u0144 (ob.) z ko\u015bcio\u0142em parafialnym, dawniej grecko-unickim, a obecnie prawos\u0142awnym, osad 75, gruntu mr<\/span>. 599. 7.) E.,<\/b> w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski, gm. Ho\u0142ny Wolmera, par. \u0141o\u017adzieje, m<\/span>a 1 dm., 13 mk. 8.) E.<\/b> i El\u017cbiecinek<\/i>, w\u015b i folw., pow. sejne\u0144ski,<\/s><\/span> pow. maryampolski,<\/span> gm. Kwieciszki, par. Maryampol (8 w.)<\/span>. El\u017cbiecin liczy 18 dm., 85 mk.<\/s><\/span> ma 6 dm., 88 mk.<\/span>,<\/span> El\u017cbiecinek za\u015b 6 dm., 88 mk.<\/s><\/span> 18 dm., 85 mk.<\/span> Odl. od Maryampola 8 w., od Suwa\u0142k w. 63, od Koz\u0142owej Rudy w. 14. Rozl. folw. wynosi mr<\/span>. 794, p\u0142od. 9-polowy; gorzelnia, dystylarnia, browar piwny i m\u0142yn; przep\u0142ywaj\u0105 rzeczki: Rajszubka i Walczewa. 9.) E.,<\/b> por. El\u017cbiet\u00f3w<\/i>. A. Pal.<\/i> i Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>El\u017cbiecinek,<\/b> ob. <\/span>El\u017cbiecin<\/a> 8.<\/p>\n

E\u0142cki powiat,<\/b> E\u0142ecki<\/i> lub \u0141ecki<\/i>, ob. E\u0142k<\/a><\/i>.<\/p>\n

E\u0142k<\/b> al. \u0141ek<\/i>, niem. Lyck<\/i>, miasto powiatowe w Prusach Wschodnich, pow. \u0142ecki, stolica pruskich Mazur\u00f3w, pi\u0119knie po ostatnich po\u017carach nowo wybudowane, w uroczem po\u0142o\u017ceniu ponad wysokim brzegiem jeziora \u0142eckiego (Lyck-See), o 13 mil od G\u0105bina, o 22 mile od Kr\u00f3lewca, o 3 mile od Grajewa, przy drodze \u017cel. wschodniej grajewsko-kr\u00f3lewieckiej, wystrucko-e\u0142ckiej (od lipca 1879), przy drodze bitej do Lecu i Margrabowy. Naprzeciw w jeziorze jest wyspa niewielka z pi\u0119kn\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 domen\u0105 i s\u0105dem powiatowym, przez dwa d\u0142ugie mosty po\u0142\u0105czona z l\u0105dem. Pobli\u017csza okolica nader urodzajna. W mie\u015bcie s\u0105 zwyk\u0142e w\u0142adze powiatowe, wy\u017csze gimnazyum rz\u0105dowe (dawniejsza szko\u0142a prowincyonalna), 2 nowe ko\u015bcio\u0142y, synagoga nowa, pi\u0119knie wybudowany rynek z pomnikiem genera\u0142a G\u00fcnthera, stacya nowej kolei \u017celaznej, poczta, stacya telegraficzna, domy li tylko w ceg\u0142\u0119 murowane, po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci dwupi\u0119trowe, ludno\u015bci oko\u0142o 6000. Komunikacya na r\u00f3\u017cne strony \u017cwir\u00f3wkami u\u0142atwiona. Nie podlega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w miejscu gdzie teraz jest miasto, istnia\u0142a od wiek\u00f3w osada rybacka albo wioska. Przed nietak dawnym czasem rektor tutejszej wy\u017cszej szko\u0142y prowincyonalnej Joachim Columbus odkry\u0142 tu w ziemi zakopan\u0105 monet\u0119 rzymsk\u0105 miedzian\u0105, niezwyk\u0142ej wielko\u015bci; nie jest okr\u0105g\u0142a, ale ka\u0144ciasta, na kt\u00f3rej sta\u0142 napis: Aurelius Caes. Aug. Pii F. Zdaje si\u0119, \u017ce t\u0119dy sz\u0142a kiedy\u015b droga handlowa dalej ku morzu, gdzie by\u0142 bursztyn. Najstarsze pewne wiadomo\u015bci mamy o tutejszym zamku, kt\u00f3ry krzy\u017cacy za\u0142o\u017cyli na onej wysepce w jeziorze, gdzie teraz domena i s\u0105d powiatowy. Niekt\u00f3rzy historycy jak Grunau przypuszczali, \u017ce E. ju\u017c w r. 1273 istnia\u0142, czego jednak dowodami nie mo\u017cna stwierdzi\u0107. Dopiero z r. 1398 i 1408 jest pewna wiadomo\u015b\u0107, \u017ce zosta\u0142 wzniesiony przez \u00f3wczesnego komtura krzy\u017cackiego z Ba\u0142gi. Na zamku utrzymywali krzy\u017cacy swojego w\u00f3jta (Pfleger). Znani s\u0105 w\u00f3jtowie w E\u0142ku nast\u0119puj\u0105cy: Krysztof von Czewitz 1415, Helfryk von Selbolt 1429, Oswald von Holzapfel 1431, Ulryk von Ottenberg 1465, Walter von K\u00f6ckeritz 1468, Krysztof Lehnrew 1478, Walter von K\u00f6ckeritz 1485, Zygmunt von Lieben 1491, Werner von Harren 1494, Melchior von Peschen 1503, Dyteryk von Babenhausen 1515, Werner von Harren 1518, Otto Hain von Amsteroth 1519, Baltazar von Blumenau 1523. Wiejska osada istniej\u0105ca obok zamku otrzyma\u0142a pierwszy sw\u00f3j znany przywilej lokacyjny od mistrza w. krzy\u017cackiego Paw\u0142a von Russdorf r. 1425. W\u0142\u00f3k do wsi nale\u017c\u0105cych by\u0142o wtedy 48, z tych so\u0142tys Bartosz Brantomi mia\u0142 wolne 4 w\u0142\u00f3ki i \u0142\u0105k\u0119. \u201eA kiedyby by\u0142o potrzebno ko\u015bci\u00f3\u0142 tu za\u0142o\u017cy\u0107, we\u017amie proboszcz tak\u017ce 4 w\u0142\u00f3ki. Z innych w\u0142\u00f3k po 12 wolnych latach dawa\u0107 b\u0119d\u0105 po p\u00f3\u0142 grzywny i po dwie kury. Do so\u0142tysa nale\u017c\u0105 mniejsze s\u0105dy, od kt\u00f3rych bierze trzeci grosz, a co si\u0119 stanie od prusak\u00f3w we wsi mieszkaj\u0105cych, z tego so\u0142tys ani jego potomkowie nic nie wezm\u0105 od s\u0105d\u00f3w, tylko od innych prusak\u00f3w cudzych, kt\u00f3rzy w obwodzie rastemborskim przemieszkuj\u0105; od nich ma mie\u0107 tak\u017ce trzeci fenig.\u201c O szarwarkach i r\u00f3\u017cnych ci\u0119\u017carach pisze przywiej: \u201eSzarwarku do zamku odrobi ka\u017cdy 14 dni; most d\u0142ugi przy jeziorze Niewocin utrzymywa\u0107 b\u0119d\u0105, od 2 w\u0142\u00f3k do zamku po 1 morgu siana skosz\u0105 i zwioz\u0105, most tak\u017ce kt\u00f3ry prowadzi na wysp\u0119 (gdzie sta\u0142 zamek) b\u0119d\u0105 pomagali naprawia\u0107, grobl\u0119 przy m\u0142ynie utrzymywali. Gdyby w\u00f3jt tutejszy folwark za\u0142o\u017cy\u0142, dopomog\u0105 mu skosi\u0107 zbo\u017ca za dziesi\u0119cin\u0119, a kiedyby ich za\u017c\u0105da\u0142 na polowanie, p\u00f3jd\u0105 czy na wodzie czy l\u0105dem, a za to da im tygodniowo po 2 skoty i 3 chleby codzie\u0144; a kto dzika ubije (im Garne oder im Fliess, dodaje przywilej niemiecki), dadz\u0105 mu g\u0142ow\u0119. Listy i rozkazy roznosi\u0107 b\u0119d\u0105 za dnia i w nocy ile b\u0119dzie potrzeba do Rynu (Rhein), Leca (L\u00f6tzen) i do Mazowii (Mazowsze). Ryb wolne maj\u0105 \u0142owienie ma\u0142emi narz\u0119dziami w jeziorze Sumowo [Sunowo]<\/span>, ale za to nosi\u0107 b\u0119d\u0105 st\u0105d ryby w\u00f3jtowi do Barcian (Barten), ile si\u0119 im rozka\u017ce. Za beczk\u0119 szczupak\u00f3w co u\u0142owi\u0105 i swoj\u0105 sol\u0105 zasol\u0105 dostan\u0105 3 wiardunki. Wszelkie towary i potrzeby do \u017c<\/span>ywno\u015bci kupowa\u0107 b\u0119d\u0105 na zamku u w\u00f3jta i p\u0142aci\u0107 b\u0119d\u0105: za 1 korzec m\u0105ki p\u00f3\u0142 wiardunku, za 1 sukni\u0119 szar\u0105 (Klein grau Gewand) 2 skoty, za 1 miar\u0119 soli (Ranzken = r\u0105czka?) 2 skoty, 1 miar\u0119 piwa (Ranzken Bier) 1 \u0142\u00f3t, 1 miar\u0119 miodu (Meth) 6 szel\u0105g\u00f3w, 1 Ranzken Convent (?) 1 skot.\u201c O \u0142owach ciekawy jest dodatek, z kt\u00f3rego wynika, jakie dzikie zwierz\u0119ta utrzymywa\u0142y si\u0119 wtedy w tamecznych lasach: \u0142owy w borach maj\u0105 wolne z wyj\u0105tkiem nied\u017awiedzi i dzik\u00f3w; od innych zwierz\u0105t oddadz\u0105 czwart\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 co ubij\u0105. Sk\u00f3ry od ubitego zwierza do zamku przystawi\u0105 i je\u017celi przynios\u0105 sk\u00f3r\u0119 od \u017cubra (Hauptauer), dostan\u0105 za to po 3 wiardunki (tyle co skot\u00f3w 18), od \u017cubrzycy (Auerkuh) p\u00f3\u0142 grzywny (12 skot\u00f3w), od dzikiego konia (Rosshaut) 1 wiardunek (6 skot\u00f3w), od dzikiej koby\u0142y 5 skot\u00f3w, od jelenia 3 i p\u00f3\u0142 skot\u00f3w, od bobra 4 i p\u00f3\u0142 skot\u00f3w, od kuny 2 i p\u00f3\u0142 skot\u00f3w, od \u017cmii (Otternbalg) 2 skoty. Konie trzyma\u0142y si\u0119 jeszcze dziko w tutejszych borach w XVI wieku; r. 1543 ksi\u0105\u017c\u0119 pruski Albrecht rozkazuje staro\u015bcie \u0142eckiemu, a\u017ceby dzikie konie (wilde Pferde) w puszczach jeszcze b\u0119d\u0105ce na \u0142owach oszcz\u0119dzano. R. 1445 zosta\u0142 E\u0142k wyniesiony do rz\u0119du miasta. Przywilej na to wygotowa\u0142 ju\u017c by\u0142 dawniej ten\u017ce sam mistrz w. Pawe\u0142 von Russdorf, kt\u00f3ry i wiosce przywilej nada\u0142; nie wiedzie\u0107 jednak, dla czego w tym roku dopiero po jego \u015bmierci go wykonano. W\u0142\u00f3k mia\u0142o teraz miasto 102 mi\u0119dzy jeziorami E\u0142k i Sumowo, kt\u00f3re prawem che\u0142mi\u0144skiem by\u0142y trzymane. Z tych wolnych w\u0142\u00f3k posiada\u0142 so\u0142tys Micha\u0142 Unorf 8, proboszcz jak dawniej 4, od czynszu wolnych by\u0142o w\u0142\u00f3k 40; od reszty za\u015b 50 dawa\u0107 b\u0119d\u0105 po p\u00f3\u0142 grzywny i kur 11. Zreszt\u0105, ziaje si\u0119, \u017ce E. mimo tego przywileju w liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w nie wiele wzrasta\u0142, gdy\u017c d\u0142ugo jeszcze potem w r. 1483 i w r. 1516 lich\u0105 tylko wioszczyn\u0105 si\u0119 zowie. Przyczyn\u0105 by\u0142y zapewne i wojny, jako\u017c zaraz w r. 1455 czytamy, ze oddzia\u0142 wojska z Mazowsza naszed\u0142 zamek tutejszy w lasach po\u0142o\u017cony (in der Wildniss gelegen), zdoby\u0142 go i spali\u0142 wraz z ca\u0142\u0105 okolic\u0105. W r. 1519 kiedy Albrecht brandeburski mistrz ostatni krzy\u017cacki pokusi\u0142 si\u0119 napowr\u00f3t zdoby\u0107 Prusy i polskie Pomorze, oddzia\u0142 wojska polskiego kr\u0105\u017cy\u0142 oko\u0142o E\u0142ka i po ca\u0142ych Mazurach, gdzie wiele spustoszenia uczyni\u0142. Szla\u00adch\u00adta mazurska jak i wszyscy mieszka\u0144cy wolni ch\u0119tnie si\u0119 wtedy \u0142\u0105czyli z P<\/span>olakami, jak niemieckie \u017ar\u00f3d\u0142a pisz\u0105, i \u0142atwoby by\u0142o ten polsko-mazurski kraik zatrzyma\u0107 przy Polsce. W og\u00f3le ca\u0142a ta okolica nie by\u0142a jeszcze wtedy g\u0119sto zaludniona jak si\u0119 zdaje. Z r. 1472 jest wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w ca\u0142ym \u0142eckim obwodzie znajdowa\u0142y si\u0119 tylko 2 ko\u015bcio\u0142y w E\u0142ku i w Lisewie, podczas gdy nied\u0142ugo potem daleko ich jest wi\u0119cej. Co si\u0119 tyczy narodowo\u015bci, nie podlega w\u0105tpieniu, \u017ce E\u0142k wraz z ca\u0142\u0105 t\u0105 mazursk\u0105 okolic\u0105 od dawien dawna za krzy\u017cak\u00f3w by\u0142 polski. W r. 1507 sami krzy\u017cacy urz\u0119dowo to zeznaj\u0105 jakby si\u0119 skar\u017c\u0105c, \u017ce we wschodniej cz\u0119\u015bci (dzisiejsze polskie Mazury) po\u0142o\u017cone zamki i obwody prawie sami tylko przemieszkuj\u0105 P<\/span>olacy (fast eitel Polen zu Unterthanen haben). Kazania odbywa\u0142y si\u0119 w E\u0142ku d\u0142ugo jeszcze po reformacyi li tylko polskie. Reformacy\u0105 lutersk\u0105 zaprowadzi\u0142 gwa\u0142tem do E\u0142ka jak i ca\u0142ej okolicy odst\u0119pczy mistrz krzy\u017cacki Albrecht a to w taki spos\u00f3b, \u017ce t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 samow\u0142adnie oderwa\u0142 od dyecezyi warmijskiej. Bo pod\u00f3wczas biskupi warmijscy mieli pod sob\u0105 polskie Mazury, a biskup Maurycy Ferber \u017cadn\u0105 miar\u0105 luterskiej reformacyi nie chcia\u0142 dopu\u015bci\u0107. Wtedy to r. 1528 \u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht odda\u0142 Mazury zlutrza\u0142emu jak i on biskupowi pomeza\u0144skiemu Paw\u0142owi Speratus, kt\u00f3ry jak u siebie w Pomezanii tak i tu po ko\u015bcio\u0142ach reformacy\u0105 zaprowadzi\u0142. R. 1557 biskup ten ustanowi\u0142 w E\u0142ku osobny dekanat, kt\u00f3rego zarz\u0105d odda\u0142 Janowi Maletiuszowi, wielce gorliwemu zwolennikowi Lutra, kt\u00f3ry by\u0142 drukarzem ksi\u0119cia Albrechta, rodem z Krakowa. Po nim nast\u0105pi\u0142 Hieronim Maletius, kt\u00f3rego biskup Wigand dekretem danym w Mi\u0142om\u0142ynie (Liebem\u00fchl) w urz\u0105d wprowadza i tak m\u00f3wi: \u201eRecto igitur institutum est, ut in hoc episcopatu sint quidam archipresbyteri vicinorum quorundam pastorum curam agentes\u2026 Cum ergo Hieronymum Maletium pastorem Lycensem nostri antecessores ordinarint archipresbyterum, ego in hac dignitate et functione confirmo.\u201c P\u00f3\u017aniej dekanat \u0142ecki zosta\u0142 zniesiony i oddany w zarz\u0105d dziekanom w Rastemborku. Roku 1541 ksi\u0105\u017c\u0119 pruski Albrecht bawi\u0142 w E\u0142ku przez niejaki czas celem za\u0142atwienia spor\u00f3w granicznych z Polsk\u0105. Odwdzi\u0119czaj\u0105c si\u0119 za go\u015bcinne przyj\u0119cie, da\u0142 przywilej, \u017ce mogli teraz odbywa\u0107 targi co poniedzia\u0142ek w mie\u015bcie. W r. 1578 ten\u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 szko\u0142\u0119 tutejsz\u0105 polsk\u0105 zamieni\u0142 na partykularn\u0105, kt\u00f3ra odt\u0105d przygotowywa\u0142a uczni\u00f3w do uniwersytetu. R. 1584 odby\u0142o si\u0119 pierwsze niemieckie kazanie w E\u0142ku. R. 1595 uczony geograf i historyk pruski Henneberger opisuj\u0105c E\u0142k zowie go pierwszy raz miastem. R. 1648 kiedy hordy T<\/span>atar\u00f3w i kozak\u00f3w wtargn\u0119\u0142y do Litwy, starosta wile\u0144ski Jan Kossakowski prosi\u0142 pismem starosty tutejszego w E\u0142ku, a\u017ceby jego wraz z \u017con\u0105, dzie\u0107mi i krewnymi przyj\u0105\u0142 na zamku tamtejszym, kt\u00f3ry jak s\u0142ysza\u0142 mia\u0142 by\u0107 przed nieprzyjacielem bezpieczny. Tak\u017ce prosi\u0142 o jakie miejsce, \u017ceby m\u00f3g\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 zbo\u017ce i \u017cywno\u015b\u0107 potrzebn\u0105. O skutku tej pro\u015bby nie wiemy. R. 1655 zaj\u0119li miasto S<\/span>zwedzi, grozili spaleniem, ale mieszka\u0144cy op\u0142acili si\u0119 wysok\u0105 sum\u0105; proboszcz zap\u0142aci\u0142 wtedy kontrybucyi z\u0142. 300. R. 1656 w jesieni Wincenty Korwin G\u0105siewski, dow\u00f3dca litewski z wojskiem oko\u0142o 20,000 licz\u0105cem, w kt\u00f3rem znajdowa\u0142o si\u0119 wielu T<\/span>atar\u00f3w i kozak\u00f3w, napad\u0142 polskie Mazury. Dnia 8 pa\u017adziernika pobili na g\u0142ow\u0119 przeciwnik\u00f3w nad rzek\u0105 E\u0142k pod wsi\u0105 Prostkami niedaleko miasta E\u0142ku. Wi\u0119cej ni\u017c 7000 \u017co\u0142nierza cz\u0119\u015bci\u0105 trupem po\u0142o\u017cono, cz\u0119\u015bci\u0105 zabrano w niewol\u0119. Sam ksi\u0105\u017c\u0119 Bogus\u0142aw Radziwi\u0142\u0142 dowodz\u0105cy oddzia\u0142em S<\/span>zwed\u00f3w dosta\u0142 si\u0119 w ich r\u0119ce. Potem zaraz dzikie hordy T<\/span>atar\u00f3w i kozak\u00f3w rozla\u0142y si\u0119 po ca\u0142ej tutejszej okolicy, strasznie wszystko niszcz\u0105c i pl\u0105druj\u0105c. Miasto E. nast\u0119pnego dnia 9 pa\u017adziernika zdobyli, spl\u0105drowali i ca\u0142e wraz z ko\u015bcio\u0142em i szko\u0142\u0105 prowincyonaln\u0105 spalili. Tylko zamek le\u017c\u0105cy na wyspie, w kt\u00f3rym wielu mieszka\u0144c\u00f3w si\u0119 schroni\u0142o, szcz\u0119\u015bliwie ocala\u0142. Tak\u017ce wioski okoliczne wszystkie bez wyj\u0105tku popalili; byd\u0142o, ba nawet ludzi do niewoli uprowadzili. W parafii \u0142eckiej zabito os\u00f3b po wsiach 30, powiesili 1, utopili 1, zabrali w jasyr 448. Pewnego razu, gdy zgraja tatar\u00f3w zdobycz\u0105 objuczona wraca\u0142a do miasta, nocowali na poblizkiem wzg\u00f3rzu \u015br\u00f3d lasu. Powiadaj\u0105, \u017ce gdy w nocy stra\u017c upojona spa\u0142a, przysz\u0142y kobiety owych nieszcz\u0119\u015bliwych je\u0144c\u00f3w, powrozy ma\u0142\u017conkom rozwi\u0105za\u0142y, i tak si\u0119 ten oddzia\u0142 uratowa\u0142. Teraz jeszcze zowi\u0105 g\u00f3r\u0119 przy m. E\u0142ku: g\u00f3ra tatarska (Tartarenberg). Jakie by\u0142o wtedy zniszczenie w ca\u0142ej okolicy, st\u0105d pozna\u0107, \u017ce w r. 1657 rola ca\u0142ego prawie \u0142eckiego powiatu le\u017ca\u0142a od\u0142ogiem, a od w\u0142\u00f3k 1570 ani najmniejszego nie mo\u017cna by\u0142o \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 podatku. R 1669 otrzyma\u0142o miasto nowy przywilej. S\u0105dy mniejsze i wi\u0119ksze odbywa\u0142y si\u0119 teraz przed osobn\u0105 ku temu zaprowadzon\u0105 rad\u0105 i s\u0119dziami. Dochody z tego co rada miejska i burmistrz os\u0105dzi, miasto bierze; z wyj\u0105tkiem co przeka\u017c\u0105 do zamku. Do trzech dawnych jarmark\u00f3w dodany zosta\u0142 czwarty. Targowego bra\u0142o po\u0142ow\u0119 miasto, po\u0142ow\u0119 zamek. Podatek wie\u017cowy szed\u0142 jak dot\u0105d na utrzymanie d\u0142ugiego mostu. Sum\u0119 dochod\u00f3w jakie wp\u0142ywa\u0142y miastu z rze\u017anickich, rybackich, piekarskich, szewckich jatek, z balbierni, kafhuzu itd. obliczano w roku do grzywien 1432. R. 1710 panowa\u0142o straszne morowe powietrze w ca\u0142ej okolic<\/span>y; w samym E\u0142ku umar\u0142o 1300 os\u00f3b; wprowadzona by\u0142a ta zaraza przez jakiego\u015b kupca z Gda\u0144ska. R. 1756 urodzi\u0142 si\u0119 w E. znany historyk pruski Ludwik von Baczko, \u2020 w Kr\u00f3lewcu 1823; dzie\u0142o jego najwa\u017cniejsze Geschichte von Preussen w VI tomach. R. 1807 po bitwie pod I\u0142awk\u0105 (Pr. Eylau) zaj\u0119li miasto Rossyanie, po kt\u00f3rych odej\u015bciu przyszli F<\/span>rancuzi pod marsza\u0142kiem Ney. Kontrybucyi samej pieni\u0119\u017cnej wycisn\u0119li od mieszczan wi\u0119cej ni\u017c 7000 talar\u00f3w, nie licz\u0105c kwaterunku i liwerunk\u00f3w r\u00f3\u017cnych. Po wojnie francuzkiej zapanowa\u0142a na biednych Mazurach og\u00f3lna n\u0119dza tak dalece, \u017ce ludno\u015b\u0107 \u017cywi\u0142a si\u0119 zbo\u017cem zepsutem, korzonkami, ga\u0142\u0105zkami itd. Bez wielu chor\u00f3b nawet zara\u017aliwych, oczywista, \u017ce si\u0119 potem nie oby\u0142o. R. 1813 dnia 19 stycznia przyby\u0142 tu na czele z wojskiem cesarz rossyjski Aleksander, kt\u00f3rego powita\u0142 na mo\u015bcie wiod\u0105cym przez rzek\u0119 E\u0142k \u00f3wczesny pastor tutejszy Gizewiusz. W otoczeniu cesarza znajdowali si\u0119 genera\u0142 pruski von Arndt i minister Stein, kt\u00f3rzy niebawem odjechali st\u0105d sankami po zamarz\u0142ych jeziorach przez bory litewskie do G\u0142\u0105bina i Kr\u00f3lewca. Cesarz za\u015b po kr\u00f3tkim pobycie w zamku \u0142eckim wymaszerowa\u0142 z wojskiem przez Ja\u0144sbork i Wielbark do P\u0142ocka. R. 1819, 1821 i 1822 miasto do szcz\u0119tu zgorza\u0142o; poczem daleko pi\u0119kniejsze z popio\u0142\u00f3w powsta\u0142o. I inne jeszcze kl\u0119ski dokuczy\u0142y miastu w nowszych czasach. Cholera sro\u017cy\u0142a si\u0119 tu r. 1831; wtedy z 3000 mieszka\u0144c\u00f3w umar\u0142o 300. R. 1837 w przeci\u0105gu 3 tygodni umar\u0142o na choler\u0119 os\u00f3b 80, r. 1853 przez 5 tygodni os\u00f3b 333. W r. 1844 panowa\u0142 straszny g\u0142\u00f3d w mie\u015bcie i ca\u0142ej okolicy; przez ca\u0142y lipiec, sierpie\u0144 ustawiczne ulewy i deszcze by\u0142y; rzeka E\u0142k wyla\u0142a naok\u00f3\u0142 i wielkie spustoszenie sprawi\u0142a, tak ze \u017cniw nic prawie tego roku nie zebrano na Mazurach. Zewsz\u0105d przybywa\u0142o wielu zg\u0142odnia\u0142ych po posi\u0142ek do miasta; daremnie, bo i tu n\u0119dza panowa\u0142a. Jednego razu gdy szli do miasta, 21 pad\u0142o z g\u0142odu po drodze, a w mie\u015bcie jeszcze z nich umar\u0142o zn\u0119dznia\u0142ych 340. R. 1845 kr\u00f3l Fryderyk Wilhelm IV przyby\u0142 do E\u0142ku, \u017ceby si\u0119 naocznie przekona\u0107 i dopom\u00f3dz w biedzie. Dobrobyt miasta znacznie si\u0119 podni\u00f3s\u0142 w ostatnim czasie; osobliwie przez nowo tu otworzone drogi komunikacyjne. Najprz\u00f3d zbudowano drog\u0119 bit\u0105 do Kr\u00f3lewca. R. 1856 stan\u0119\u0142a druga \u017cwir\u00f3wka na Margrabow\u0119, Go\u0142dap do Wystruci. Na po\u0142udnie idzie szosa ku polskiej granicy w stron\u0119 ku Grajewu. Od r. 1868 przechodzi kolej \u017celazna z Kr\u00f3lewca na Bartoszyce (Bartenstein) i Rastembork; ku Polsce jest dalsze po\u0142\u0105czenie tej drogi tak\u017ce na Grajewo. Tak\u017ce i o kanale w najnowszym czasie przemy\u015bliwano, kt\u00f3rymby m. E\u0142k po\u0142\u0105czy\u0107 mo\u017cna z miastem Orzyszem (Arys) i Ja\u0144sborkiem. Zamiar ten jednak nie doszed\u0142 jeszcze do skutku. Jak donosi Encykl. Orgelbranda, istniej\u0105 w E. fabryki p\u0142\u00f3tna, sukna, papieru, prz\u0119dzalnie we\u0142ny i garbarnie. Jarmarki odbywaj\u0105 si\u0119 w roku na byd\u0142o i na konie 4 razy, kramne 4 razy, na p\u0142\u00f3tno 2 razy po 8 dni trwaj\u0105ce w miesi\u0105cu maju i sierpniu. Ten jednak\u017ce handel p\u0142\u00f3tnem znacznie ostatniemi czasy podupad\u0142; zbo\u017cowy natomiast kwitnie. Katolicy nie mieli tu od czas\u00f3w reformacyi nabo\u017ce\u0144stwa. W nowszym czasie liczba ich do tyla wzros\u0142a, \u017ce utworzono w E. osobne probostwo misyjne. Nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 pod tytu\u0142em \u015bw. Wojciecha zbudowano r. 1853; konsekrowa\u0142 go tego\u017c roku biskup-sufr. warmijski Fr\u00e4nzel. Protestanci s\u0105 po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci wyznania luterskiego. Dla niewielu t. zw. reformowanych (kalwinist\u00f3w) odprawia\u0142o si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwo 2 razy w roku na obszernej sali tutejszego zamku na wyspie; zwykle doje\u017cd\u017ca\u0142 z tem nabo\u017ce\u0144stwem pastor z Wystruci. \u017bydzi dopiero w ostatnim czasie znacznie si\u0119 pomno\u017cyli; maj\u0105 now\u0105 okaza\u0142\u0105 synagog\u0119; r. 1870 rabin tutejszy Silbermann wydawa\u0142 od d\u0142u\u017cszego czasu pismo \u017cydowskie centralne pod tyt. \u201eHamagid\u201c, kt\u00f3re w dalekie strony si\u0119 rozchodzi. W latach 1842\u201444 i 1849\u201450 wychodzi\u0142 tu polski miesi\u0119cznik p. t. \u201ePrzyjaciel ludu \u0142ecki\u201c a g\u0142\u00f3wnymi jego sp\u00f3\u0142pracownikami byli Gizewiusz, Kraska, Marcz\u00f3wka, Olech. Wy\u017csza szko\u0142a miejska w E\u0142ku zdawna si\u0119 przed innemi odznacza\u0142a. Polscy Mazurzy ch\u0119tnie oddawali do niej swoje dzieci. Wyk\u0142adano nauki po polsku. R. 1578 zamieniono j\u0105 na t. zw. szko\u0142\u0119 prowincyonaln\u0105 czyli partykularn\u0105, kt\u00f3ra przygotowywa\u0142a uczni\u00f3w do s\u0142uchania nauk uniwersyteckich. Pocz\u0105tkowo dzia\u0142a\u0142o przy niej 3 profesor\u00f3w. R. 1635 Baltazar Fuchs, dawniejszy ucze\u0144 szko\u0142y, potem starosta margrabowski, ufundowa\u0142 czwarte miejsce dla t. zw. prorektora, kt\u00f3ry nast\u0119powa\u0142 po rektorze. G\u0142\u00f3wnem jego zadaniem by\u0142o uczy\u0107 pilnie polskiej mowy uczni\u00f3w. Ten\u017ce Fuchs za\u0142o\u017cy\u0142 nadto alumnat przy szkole, w kt\u00f3rym 9 ubogich polskich mazurskich ch\u0142opc\u00f3w wolne mia\u0142o utrzymanie; dla ka\u017cdego ch\u0142opca przeznaczy\u0142 rocznie grzywien 50; kiedy ju\u017c s\u0142uchali nauk na uniwersytecie, dostawali po 60 grzywien. Polskiego j\u0119zyka uczono pocz\u0105tkowo w zepsutem narzeczu mazurskiem. R. 1638 Celestyn My\u015bl\u0119ta i Micha\u0142 Eitfer wizytowali szko\u0142\u0119; zwa\u017caj\u0105c na to zepsute mazurskie narzecze, radzili zaprowadzi\u0107 wyk\u0142ad czystej mowy polskiej (die verderbte mazurische Sprache abzustellen und daf\u00fcr die reine polnische zu introduciren). R. 1656 zabudowania szkolne wraz z ca\u0142em miastem zgorza\u0142y; tak\u017ce fundusze i legaty zagin\u0119\u0142y. Dopiero po 18 latach zbudowano nowy gmach i szko\u0142\u0119 otworzono. R. 1688 ponownie szko\u0142a sp\u0142one\u0142a. Wtedy radzi\u0142y stany pruskie, \u017ceby szko\u0142\u0119 przenie\u015b\u0107 do Rastemborku; czego jednak zaniechano, najwi\u0119cej z tej przyczyny, \u017ce w Rastemborku j\u0119zyk polski nie by\u0142 tak rozpowszechniony, a szko\u0142a \u0142ecka g\u0142\u00f3wnie i jedynie s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142a polskim Mazurom. Nowy murowany gmach szkolny stan\u0105\u0142 gotowy dopiero w r. 1707. Przedmiotem nauk by\u0142 j\u0119zyk polski, teologia i wiadomo\u015bci klasyczne. Rektorowie zwykle odchodzili st\u0105d na dzieka\u0144stwo \u0142eckie, jak np. Krysztof Chioretius 1607, Jerzy Carvenicke 1657, Jan Wiktoryn Gregorovius 1716, Jak\u00f3b Cibulcovius 1733. Szczeg\u00f3lnie powa\u017cany by\u0142 od wszystkich rektor Hieronim Kozik 1717\u20141731, Boretius 1733\u20141759, J. F. Wollner 1795\u20141823. Za niego ucz\u0119szczali jeszcze uczniowie do ko\u015bcio\u0142a na pogrzeby miejskie. Dopiero w r. 1801 zostali z tego starego zwyczaju zwolnieni. R. 1812 wyniesiono szko\u0142\u0119 dotychczasow\u0105 partykularn\u0105 do rz\u0119du pruskich gimnazy\u00f3w. Od r. 1856\u20141859 wzniesiony zosta\u0142 nowy okaza\u0142y gmach gimnazyalny, na kt\u00f3ry wydano talar\u00f3w 35,000. Uczni\u00f3w by\u0142o w r. 1863 348. J\u0119zyk polski dawniej g\u0142\u00f3wny przedmiot uczenia, od r. 1810 nie bywa wcale wyk\u0142adany; przeciwnie zadaniem tera\u017aniejszego gimnazyum jest zniemczy\u0107 jak najbardziej polskich ch\u0142opc\u00f3w mazurskich. Mniej wi\u0119cej ten sam obw\u00f3d, kt\u00f3ry podzi\u015bdzie\u0144 nale\u017cy do powiatu \u0142eckiego, a nad kt\u00f3rym za krzy\u017cak\u00f3w postawieni byli w\u00f3jtowie (Pfleger), nazywa\u0142 si\u0119 za ksi\u0105\u017c\u0105t pruskich \u0142eckiem starostwem (Hauptamt Lyck). Zarz\u0105dzali nim starostowie, po niem. Amtshauptleute. Znani s\u0105 nast\u0119puj\u0105cy starostowie \u0142eccy: Krysztof von Zedwiz 1530\u20141548, Antoni von Lehwald 1548\u20141555 zarazem by\u0142 starost\u0105 stradu\u0144skim (Stradaunen), Jerzy von Kr\u00f6sten 1555, 1562, 1573, Wawrzyniec von Halle 1566, Wilhelm von der M\u00fclbe 1573 \u2020 1580, Baltazar von Zenger 1580 \u2020 1582, Jan von K\u00f6nigsegg 1583\u20141585, Daniel von Tettau 1600\u20141615 (al. 1621), Hans von Birckhahn 1615\u20141638, Micha\u0142 von K\u00f6nigsegg 1638\u20141650, Hans Jerzy von Auer 1655\u20141658, Melchior von Rippen 1658\u20141687, Dyteryk von Tettau 1687, Andrzej von Troschke 1688\u20141700, Melchior von Tettau 1700\u20141708, Karol Ludwik hr. Waldburg 1700\u20141712, Bogus\u0142aw Fryderyk hr. Denhoff 1712\u20141715, Henryk Karol von der Marwitz 1715 \u2020 1744, Fryderyk Rudolf hr. von Rothenburg 1744 \u2020 1751, Jan Jerzy von Lestwitz 1752\u20141767, zarazem starosta ja\u0144sborski i Ernest Henryk von Czetteritz 1768\u20141772 (\u2020 1782). Tera\u017aniejszy powiat \u0142ecki graniczy na p\u00f3\u0142noc z pow. margrabowskim (Oletzko), na wsch\u00f3d z Kongres\u00f3wk\u0105, na po\u0142udnie z pow. ja\u0144sborskim, z zachodu z pow. ja\u0144sborskim i leckim. Ludno\u015b\u0107 ma t. zw. mazursk\u0105, co do wyznania lutersk\u0105, co do mowy polsk\u0105. Obszaru ziemi obejmuje mil kw. 19,85. R. 1864 by\u0142o ludno\u015bci og\u00f3\u0142em 43525 i to wed\u0142ug statystyki z r. 1837 po polsku m\u00f3wi\u0105cych czyli czystych Mazur\u00f3w 27718, N<\/span>iemc\u00f3w 13635, L<\/span>itwin\u00f3w 6; co do wyznania: katolik\u00f3w 1365, ewang. 29896, \u017cyd\u00f3w 79, grek\u00f3w 19. Dzi\u015b licz\u0105 przesz\u0142o 50,000 ludno\u015bci, w tem 79 proc. polskiej. Wa\u017cniejsze miejscowo\u015bci w powiecie: Neu-Jucha i Prostki. Powiat \u0142ecki obfituje w znaczne obszary las\u00f3w i wiele jezi\u00f3r. Jeziora wa\u017cniejsze s\u0105: Le\u015bmiady (Laschmiaden See), odk\u0105d rz. E\u0142k przyjmuje swoj\u0105 nazw\u0119; jez. Gablik, Sz\u00f3stak, jez. \u0142eckie, Zawinda (Savinda-See), jezioro Ma\u0142kin (Malkiehnen), jez. Sumowo, kilka jezi\u00f3r przy Margrabowie (Oleczko), jez. Selment, jez. Skom\u0119tno, Stace itd. Najwa\u017cniejsza rzeka jest E\u0142k (Lyck Fl.).<\/p>\n

E\u0142k,<\/b> niem. Lyck Fort<\/i>, do\u015b\u0107 znaczna forteca kiedy\u015b i magazyn wojskowy, pow. ja\u0144sborski, zbudowany przez kr\u00f3la pruskiego Fryderyka Wilhelma I oko\u0142o r. 1784 z niema\u0142ym kosztem. Le\u017ca\u0142 na ma\u0142ej wyspie zwanej Czarci ostr\u00f3w (Teufelsinsel) w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wielkiego jeziora \u015aniardowego (Spirdingsee) na pruskich Mazurach oko\u0142o 1 mil\u0119 od m. Ja\u0144sborka (Johannisburg) na p\u00f3\u0142noc, a na po\u0142udnie od m. E\u0142ka. Nast\u0119pny kr\u00f3l pruski Fryderyk Wilhelm II fort ten z tak wielkim nak\u0142adem d\u017awigni\u0119ty uwa\u017caj\u0105c za bezu\u017cyteczny, kaza\u0142 rozwali\u0107 i sprzeda\u0142 materya\u0142y budowlane prawie za bezcen jakiemu\u015b pobliskiemu obywatelowi wraz z ca\u0142\u0105 wysp\u0105 i zbo\u017cowemi magazynami przed r. 1796. R. 1831 sta\u0142y jeszcze niekt\u00f3re zabudowania tego fortu nieu\u017cywane; str<\/span>zegli je wtedy 1 podoficer i 3 starych inwalid\u00f3w. R. 1854 na podr\u00f3\u017cy swojej przez polskie Mazury zwiedzi\u0142 ten fort albo raczej jego ruiny kr\u00f3l Fryderyk Wilhelm IV; przyby\u0142 tu wraz z \u015bwietnem swojem otoczeniem dnia 19 czerwca statkiem parowym \u201eMazovia\u201c z miasta Ryn (Rhein). Kr\u00f3tko pobawiwszy, pop\u0142yn\u0105\u0142 zt\u0105d dalej do Ja\u0144sborka. Patrz Dr. T\u00f6ppen: Geschichte Masurens.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>E\u0142k,<\/b> niem. Lyck Fluss<\/i>, do\u015b\u0107 znaczna rzeka poboczna na polskich Mazurach w Prusach Wschodnich. Nazw\u0119 wzi\u0119\u0142a od miasta i jeziora E\u0142k, przez kt\u00f3re przechodzi. Pocz\u0105tek bierze w licznych strumieniach, wychodz\u0105cych z pod Szeskich G<\/span>\u00f3r<\/a> (Seesker Berge) i Czerwonodworskiego boru (Rothebuder Forst), w powiecie go\u0142dapskim. Przechodzi najprz\u00f3d przez urocze jezioro Hasny<\/a> (Hassnen-See) w powiecie margrabowskim, kt\u00f3rego imi\u0119 nosi (Hassnenfluss<\/a>), dalej p\u0142yn\u0105c w kierunku po\u0142udniowym do jeziora La<\/span>\u015bmiady<\/a> (Laschmiaden See) w pow. \u0142eckim. Tu wzmocniwszy si\u0119 dop\u0142ywami z p\u00f3\u0142nocno-zachodnich jezi\u00f3r mazurskich Gablik<\/a>, Sz\u00f3stak<\/a> i Wydminy<\/a> zowie si\u0119 ju\u017c rzek\u0105 E\u0142k. Ko\u0142o miasta E\u0142k wp\u0142ywa do jeziora \u0142eckiego (Lyck See), gdzie si\u0119 znowu zasila dop\u0142ywami z jezi\u00f3r Zawinda (Sawinda<\/a>), Ma\u0142kin<\/a> (Malkiehnen) i Sumowo<\/a>. Po za jeziorem \u0142eckiem przyjmuje kierunek po\u0142udniowo-wsch. ku Polsce, gdzie, po\u0142\u0105czywszy si\u0119 z lewej strony z rz. Leg\u0105<\/a> [Na tym odcinku zwana ju\u017c Jegrzni\u0105<\/a>.]<\/span>, z prawej z Dybl\u0105 wp\u0142ywa do Biebrzy<\/a>. Rzeka Lega, kt\u00f3ra z przeciwnej strony tak\u017ce wyp\u0142ywa a\u017c z pod g\u00f3r Szeskich, przywodzi jej wody z kilk\u0105 jezi\u00f3r margrabowskich (Oletzko-Seen<\/span><\/s>); nast\u0119pnie z jeziora Selment<\/a>, Skom\u0119tno<\/a>, Stace<\/a> i Rajgr\u00f3d<\/a>. Przy mie\u015bcie E\u0142ku i po za wsi\u0105 Miechowem przerzyna rz. E. po dwakro\u0107 tak now\u0105 kolej \u017celazn\u0105 jak i trakt bity, wiod\u0105cy z pruskich Mazur do Polski. E. nie jest sp\u0142awna, g\u0142\u00f3wny kierunek ma po\u0142udniowy, d\u0142ugo\u015b\u0107 od. \u017ar\u00f3de\u0142 pocz\u0105wszy wynosi oko\u0142o mil 15. Ob. Dr. T\u00f6ppen: Geschichte Masurens XIV. O bitwie zasz\u0142ej w r. 1656 ponad rz. E. ob. E\u0142k<\/a>, miasto. K<\/i>\u015b. F.<\/i> [Por. \u0141ek<\/a><\/i>.]<\/span>.<\/p>\n

Emas\u0142\u00f3w,<\/b> folw., pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. i par. Gie\u0142gudyszki. Ma 1 dm., 48 mk.<\/p>\n

Embach<\/b> (niem.), ob. Omow\u017ca<\/i>.<\/p>\n

Emilienruh<\/b> (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Regiel. [Na p\u0142d. od wsi G\u00f3rne, dzi\u015b nie istnieje, cho\u0107 na wsp\u00f3\u0142czesnej mapie oznaczone jako Szczodrowo<\/i>.]<\/span><\/p>\n

Emilowo,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Gie\u0142gudyszki, par. Szaki; liczy 8 dm., 48 mk.<\/p>\n

Endreischken<\/b> lub Anderskehmen<\/i> (niem.), 1.) w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Trakiejmy. 2.) E.,<\/b> w\u015b, pow. \u017cu\u0142awski, st. p. Lappienen.<\/p>\n

Endrienen<\/b> (niem.), inaczej Szalupchen<\/i>, os., pow. wystrucki, st. p. Norkitten.<\/p>\n

Endrigkehmen<\/b> (niem.), lub Heinrichsdorf<\/i>, dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

Endruhnen<\/b> (niem.) 1.) dobra, pow. ragnecki, st. p. Ragneta. 2.) E.,<\/b> Endrunen<\/i>, Szwirblienen<\/i>, Zwirblienen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. pilkale\u0144ski, st. p. Willuhnen.<\/p>\n

Endruschen<\/b> (niem.) 1.) lub Paragawischken<\/i>, w\u015b, pow. darkiejmski, st. p. Darkiejmy. 2.) E.,<\/b> inaczej Schmaleningken<\/i> (ob.)<\/p>\n

Endryki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Szy\u0142gale, par. S\u0142owiki. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm., 101 mk; obecnie 12 dm., 115 mk., odl. od W\u0142adys\u0142awowa 21 w. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Endziuliszki,<\/b> ob. <\/i>Ejdziuliszki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Enskehmen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Enzuhnen<\/b> (niem.), w\u015b i dobra, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Trakiejmy.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Epidemia,<\/b> os., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Krasnopol. W 1827 r. by\u0142o tu 1 dm., 19 mk.; obecnie 1 dm., 10 mk. Br. Ch.<\/i> [Tak\u017ce os. na p\u0142n.-wsch. od <\/span>Lubowa<\/a>.]<\/p>\n

Erdmannsruh<\/b> (niem.), dobra, pow. wystrucki, st. p. Wystru\u0107.<\/p>\n

Erdmany,<\/b> niem. Erdmannen<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Turo\u015bl.<\/p>\n

Erlau<\/b> (niem.), os., pow. w\u0119goborski, st. p. W\u0119gobork.<\/p>\n

Ermeland,<\/b> Ermland<\/i> (niem.), ob. Warmia<\/a><\/i>.<\/p>\n

Ernstberg<\/b> (niem.) 1.) folw., pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap. 2.) E.,<\/b> os., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Walterkehmen.<\/p>\n

Ernstburg<\/b> (niem.) 1.) dobra, pow. darkia\u0144ski, st. p. Trempen 2.) E.,<\/b> folw., pow. labiewski, st. p. Goldbach.<\/p>\n

Ernsthoefchen<\/b> (niem.), dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. W\u0119gielsztyn.<\/p>\n

Ernsthof<\/b> (niem.), 1.) folw., pow. fryl\u0105dzki, st. p. Bartoszyce. 2.) E.,<\/b> folw., pow. rastemborski, st. p. Dryfort. 3.) E.,<\/b> folw., pow. gierdawski, st. p. Gierdawa. 4.) E.,<\/b> fol., powiat darkia\u0144ski, st. p. Trempen. 5.) E.,<\/b> dobra, pow. kr\u00f3lewiecki, st. p. Quednau. 6.) E.,<\/b> dobra, powiat i\u0142awski, st. p. Tharau. 7.) E.,<\/b> ob. Ernestowo<\/i>.<\/p>\n

Ernstthal<\/b> (niem.) 1.) os. pod Macz\u00adko\u00adwem, pow. gda\u0144ski, st. p. Gda\u0144sk. 2.) E.,<\/b> os., pow. gda\u0144ski, st. p. Oliwa. 3.) E.,<\/b> dobra, pow. tyl\u017cycki, st. p. Picktupoehnen. 4.) E.,<\/b> folw., pow. darkia\u0144ski, st. p. Trempen. 5.) E.,<\/b> ob. Piszczek<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Ernstwalde<\/b> (niem.), 1.) dobra ryc., pow. welawski, st. p. Alberga. 2.) E.,<\/b> w\u015b i folw. pow. gierdawski, st. p. Gross-Karpowen. 3.) E.,<\/b> folw., pow. i\u0142awski, st. p. Pruska I\u0142awa. 4) E.,<\/b> inaczej <\/i>Karnetzen<\/a><\/i>, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. Aulowoehnen.<\/p>\n

Errehlen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Kraupiszki.<\/p>\n

Eschenbruch<\/b> (niem.), 1.) Gross<\/i>-, w\u015b, pow. wystrucki, st. poczt. Puschdorf. 2.) Klein<\/i>–E.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, st. p. Norkitten. 3.) E.,<\/b> os. le\u015bna, pow. rastemborski, st. p. S\u0119popel.<\/p>\n

Eschenort<\/b> (niem.), w\u015b, pow. w\u0119goborski, st. p. Kruklanki.<\/p>\n

Eschenwalde<\/b> (niem.), w\u015b i le\u015bnictwo, pow. gierdawski, st. p. Muldssen.<\/p>\n

Essa,<\/b> strumie\u0144 wpadaj\u0105cy do Niemna z lewej strony, niedaleko Kowna.<\/p>\n

Est,<\/b> ob. Litwa<\/a><\/i>.<\/p>\n

Estonia,<\/b> Estlandya<\/i>, niem. Oestland<\/i>, Estland<\/i>, \u0142ac. Estia<\/i>, Aestonia<\/i>, po esto\u0144sku Eesti-Ma<\/i>, po \u0142ot. Iggaunuzemme<\/i>, nadbaltycka kraina, stanowi\u0105ca dzi\u015b gub. esto\u0144sk\u0105 (ob.), r. 1080 zawojowan\u0105 zosta\u0142a przez Kanuta IV du\u0144skiego, kt\u00f3ry ziemi\u0119 pogan zwolna przekszta\u0142ca\u0142 w chrze\u015bcia\u0144sk\u0105 swego pa\u0144stwa dzielnic\u0119. Potem cesarze niemieccy zacz\u0119li j\u0105 uwa\u017ca\u0107 za swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 i nawet r. 1228 Henryk VII darowa\u0142 j\u0105 liwo\u0144skim kawalerom mieczowym. Ci jednak 1237 r., na rozkaz papie\u017ca, dar ten zwr\u00f3ci\u0107 musieli; tylko przez uk\u0142ad z Du\u0144czykami zatrzymali sobie okr\u0105g esto\u0144ski, zwany Jerwi\u0105. W r. 1321 kr\u00f3l du\u0144ski Krzysztof II nada\u0142 E. jako ksi\u0119stwo Knutowi Porse, \u00f3wczesnemu ksi\u0119ciu Hallandyi i Samsoe. Ten jednak nie umia\u0142 sobie radzi\u0107 z tym krajem wobec napa\u015bci i pretensyj zar\u00f3wno niemieckich jak nowogr\u00f3dzkich i pskowskich, E. wi\u0119c wr\u00f3ci\u0142a do Danii, ale ju\u017c nie na d\u0142ugo, bo potrzebuj\u0105cy pieni\u0119dzy kr\u00f3l Waldemar III, i tak ju\u017c niepewny posiadania tej prowincyi, w r. 1347 sprzeda\u0142 j\u0105 mistrzowi krzy\u017cackiemu Henrykowi von Dusemer za 19,000 marek czystego srebra. Zakon niemiecki rz\u0105dzi\u0142 Estoni\u0105 przesz\u0142o dwa wieki, gdy atoli i on zwolna si\u0119 os\u0142abia\u0142 i nie mia\u0142 ju\u017c si\u0142y do zabezpieczenia jej od wojowniczych najazd\u00f3w i spustosze\u0144 ze Wschodu, wtedy 1561 r. szla\u00adch\u00adta esto\u0144ska i miasto Rewel, za niemi za\u015b ca\u0142y kraj oderwali si\u0119 od krzy\u017cak\u00f3w i uciekli si\u0119 pod panowanie Szwecyi. Pod tam panowaniem zostawa\u0142a E. a\u017c do wielkiej wojny p\u00f3\u0142nocnej w 18-ym wieku, w czasie kt\u00f3rej Piotr W. zaj\u0105\u0142 ten kraj i zdobywszy 1710 r. Rewel, wcieli\u0142 do Rossyi. E. le\u017cy wraz z wyspami mi\u0119dzy 58\u00b0 18′ i 59\u00b0 38′ szer. p\u0142n. a 39\u00b0 48 i 45\u00b0 56 d\u0142ug. wsch. F. Dzieli si\u0119 historycznie na 4 okr\u0119gi: Harria, Wirlandya, Jerwia i Wik. Czyt. H. von Bienenstamm \u201eGeogr. Abriss der drei deutschen Ostsee-Provinzen\u201c, Ryga. 1826; Friebe \u201eBemerkungen \u00fcber Liv- und Esthland\u201c, Ryga. 1794; Richter \u201eGeschichte Liv-, Esth-, und Kurlands\u201c, Ryga. 1857; Petri \u201eEsthland und die Esten\u201c, 1802; Kola \u201eDie deutsch-russischen Ostsee-Provinzen\u201c, 1845; atlas hr. Mellin\u2019a. F. S.<\/i><\/p>\n

<\/a>Esto\u0144ska gubernia,<\/b> inaczej zwana Estlandzk\u0105<\/i> lub Rewelsk\u0105<\/i>, obejmuje dawn\u0105 Estoni\u0105, z kt\u00f3rej utworzon\u0105 zosta\u0142a 1725 r.; 1782 r. z\u0142\u0105czono j\u0105 z Liwoni\u0105, ale ju\u017c 1783 znowu osobn\u0105 postanowiono. Gubernia ta graniczy na wsch\u00f3d z petersbursk\u0105, na p\u0142d. z jez. czudzkiem i gub. liwo\u0144sk\u0105, na zach\u00f3d z Baltykiem, na p\u0142n. z odnog\u0105 fi\u0144sk\u0105. Rozl. jej wed\u0142ug Strielbickiego wynosi 17,792 w. kw.; jestto najmniejsza z trzech nadba\u0142tyckich gubernij. Gubernia esto\u0144ska czyli estlandzka sk\u0142ada si\u0119 z l\u0105du i wysp, z kt\u00f3rych znaczniejsze s\u0105: Dago, Worms, Wielka i Ma\u0142a Rogie, Nargen, Wielki i Ma\u0142y Wrangelsholm, Wulf, Ralijo, Eksholm, Odisholm i t. d. Pod wzgl\u0119dem administracyjnym na 4 dzieli si\u0119 powiaty (Kreise); harrye\u0144ski albo rewelski (dzieli si\u0119 na 3 dystrykty; ost-harrye\u0144ski, west-harrye\u0144ski i sud-harrye\u0144ski), wirlandzki albo wezenbergski (dzieli si\u0119 na 3 dystrykty; strandwirlandzki, allentake\u0144ski i landwirlandzki), jerwe\u0144ski albo weissenstej\u0144ski (dzieli si\u0119 na 2 dystrykty: ost-jerwe\u0144ski i sud-jerwe\u0144ski), wicki albo hapsalski (dzieli si\u0119 na 3 dystrykty: landwicki, strandwicki i insularwicki). Kraj z wyj\u0105tkiem niekt\u00f3rych wynios\u0142o\u015bci jest urodzajny; brzeg tylko od Rewlu do Narwy jest do\u015b\u0107 wysoki i stromy. Rz\u0119d ska\u0142 po nim id\u0105cych nazywa si\u0119 Klind\u0105. Zni\u017caj\u0105cy si\u0119 stale poziom wody w morzu baltyckiem utworzy\u0142 w miejscach niekt\u00f3rych pomi\u0119dzy Klind\u0105 a morzem obszerne pastwiska. Po\u0142owa guberni i pokryt\u0105 jest wielkiemi lasami, bagniskami, trz\u0119sawiskami i jeziorami. Bry\u0142y erratyczne granitu rozsiane s\u0105 w wielkiej ilo\u015bci na ca\u0142ej powierzchch<\/span><\/s>ni. Z w\u00f3d gubernii znaczniejsze: morze baltyckie oblewa j\u0105 z dw\u00f3ch stron. Na rozci\u0105g\u0142o\u015bci brzeg\u00f3w morskich wiele si\u0119 znajduje zatok i przysta\u0144, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wniejsze s\u0105: przy uj\u015bciu rzeki Narowy, gdzie si\u0119 zatrzymuj\u0105 statki przeznaczone do miasta Narwy, nie mog\u0105ce wej\u015b\u0107 do uj\u015bcia rzeki Narowy; Maholmska w dobrach Peddes; w dobrach Kunda (przy niej urz\u0105dzon\u0105 jest komora); Tolsburg (w dobrach Zels); Weske (w dobrach Fiol); Kasperwik (w dobrach Katenbach); Minkewik. W powiecie rewelskim: przysta\u0144 Pappenwik (w dobrach Kolk); przysta\u0144 i port wojenny, jeden z najlepszych na morzu baltyckiem, w Rewlu; Lageppa; niegdy\u015b Roggewick, dzi\u015b Port Baltycki (przeznaczony dawniej na pomieszczenie floty wojennej rossyjskiej). W powiecie hapsalskim: Spitthammer (w dobrach Rikholtz); Hapsalska; zatoka Einwick; przysta\u0144 Werderska; (w dobrach Werder). Z niej przeprawiaj\u0105 si\u0119 zwykle na wyspy Oesel i Moon do Kurlandyi. Na wyspach gubernii estlandzkiej na wzmiank\u0119 zas\u0142uguj\u0105 przystanie: na wyspie Worms (w dobrach Magnushof); na wyspie Dago (w dobrach Grossenhof); Tewenhafen naprzeciw wyspy Worms; na wyspie Dago (w dobrach Hohenholm). Z kana\u0142\u00f3w w gubernii znaczniejsze: Wielki-Zund i Sele-Zund; pierwszy mi\u0119dzy l\u0105dem i wysp\u0105 Moon, drugi pomi\u0119dzy wyspami Dago i Oesel. Znaczniejszych rzek, opr\u00f3cz rzeki Narowy, w gubenii nie ma, i \u017cegluga si\u0119 odbywa na tej ostatniej. Jezi\u00f3r Estonia posiada 288. Czudzkie jezioro p\u00f3\u0142nocnym tylko swym brzegiem dotyka po\u0142udniowych granic gubernii: wszystkie pozosta\u0142e dla swej szczup\u0142ej rozleg\u0142o\u015bci s\u0105 ma\u0142o znacz\u0105cej wa\u017cniejsze z nich: Erkel, Hark i Loden. Jezioro Erkelskie na szczycie g\u00f3ry piaskowej, o p\u00f3\u0142 mili od Rewla, ma dno wy\u017csze od ulic rewelskich. Zt\u0105d Rewel za<\/span>opatruje si\u0119, za pomoc\u0105 wodoci\u0105g\u00f3w, w wod\u0119 s\u0142odk\u0105. Pr\u00f3cz tego, w niekt\u00f3rych miejscach Estonii znajduj\u0105 si\u0119 wody mineralne (\u017celazne Carls Brunnen, w blisko\u015bci Rewla, w dobrach Wims, siarczane w dobrach Kunda) i dwa \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0142one (na wyspie Dago). Lasy zajmuj\u0105, w Estonii oko\u0142o 1\/6 ca\u0142ej powierzchni; zdatne s\u0105 tak do u\u017cytku domowego, jakote\u017c do wszelkich budowli; dla braku rzek, tylko w blisko\u015bci morza mieszkaj\u0105cy sp\u0142awiaj\u0105 corocznie niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 drzewa opa\u0142owego do miasta Rewla, a z okolic jeziora Czudzkiego i rzeki Narowy wyprawiaj\u0105 deski do miasta Narwy. G\u0142\u00f3wniejsze komunikacye w gubernii s\u0105: droga \u017cel. baltycka z Petersburga do Ba\u0142tyckiego Portu z odnog\u0105 Taps-Dorpat i trakty pocztowe Rewel-Hapsal, Rcwel-Parnawa, Rewel-Weissenstein. Ludno\u015bci mia\u0142a ta gubernia 99,053 w r. 1772. W r. 1838 liczono 135,279 m\u0119\u017c., 146,953 kob. Wed\u0142ug Koeppena w r. 1851 by\u0142o og\u00f3\u0142em 289,800 mk., w tej liczbie 252,608 Est\u00f3w, 10,000 Niemc\u00f3w, 4,714 Szwed\u00f3w, 13 Polak\u00f3w, 12 Tatar\u00f3w. W braku dok\u0142adnej statystyki przytaczamy jeszcze, \u017ce w r. 1879 by\u0142o w gubernii 601 izrael. W ca\u0142ej gub. jest tylko jedna parafia katol. w Rewlu. G\u0142\u00f3wny przemys\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w stanowi rolnictwo: grunt w pobli\u017cu morza szczeg\u00f3lnie g\u0142\u0119boko piaszczysty i do uprawy ca\u0142kiem niezdatny; w zachodniej cz\u0119\u015bci powiatu rewelskiego pokryty mn\u00f3stwem wielkich i ma\u0142ych kamieni; w innych cz\u0119\u015bciach gliniasty albo czarnoziem. W og\u00f3le wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 Estonii uwa\u017can\u0105, jest za najurodzajniejsz\u0105. Opr\u00f3cz rozmaitego gatunku zbo\u017ca, mieszka\u0144cy trudni\u0105 si\u0119 upraw\u0105 pie\u0144ki, lnu, chmielu i tytuniu. Ch\u00f3w byd\u0142a, szczeg\u00f3lniej owiec, stanowi do\u015b\u0107 wa\u017cn\u0105 ga\u0142\u0105\u017a przemys\u0142u. Liczba merynos\u00f3w w jednym z ostatnich lat przesz\u0142o 70,500 sztuk wynosi\u0142a. Konie w og\u00f3le s\u0105 ma\u0142ego wzrostu. W blisko\u015bci Rewla i portu Baltyckiego pojawia si\u0119 znaczna ilo\u015b\u0107 (kilek) sardeli szwedzkich (gatunek drobnej ryby, w Baltyckiem tylko morzu znajduj\u0105cej si\u0119, kt\u00f3re si\u0119 pakuj\u0105 do ma\u0142ych bary\u0142ek albo s\u0142oj\u00f3w szklanych.) Z minera\u0142\u00f3w w Estonii g\u0142\u00f3wniejsze s\u0105: piryt siarkowy (w pobli\u017cu d\u00f3br Leets); kamie\u0144 ciosowy, kt\u00f3rego jest pe\u0142no, w znacznej ilo\u015bci wywozi si\u0119 do Petersburga: wapno, torf; w jeziorku Kolkiskiem pojawiaj\u0105 si\u0119 per\u0142y. Na wyspie Dago buduj\u0105 si\u0119 statki. Pod wzgl\u0119dem historycznym, opr\u00f3cz gmach\u00f3w staro\u017cytnych i zwalisk w Rewlu, Weissensteinie, Hapsalu, na wzmiank\u0119 zas\u0142uguj\u0105: miasteczko Leal, zamek Lode, zwaliska zamk\u00f3w Felks i Werder (w powiecie wickim), przez von Schauenburga 1284 r. zbudowanych; zt\u0105d urz\u0105dzon\u0105 jest przeprawa na wyspy Moon i Oesel; zwaliska zamk\u00f3w Ass, Toleburga, Berkholm, Fegfejer i innych. Herb gubernii estlandzkiej: w polu z\u0142otem trzy lwy le\u017c\u0105ce z koronami. Czyt. \u201eStatisticzeskije Trudy\u201c Stuckenberga, Petersburg 1859; Possart: \u201eStatistik und Geographie des Gouv. Esthland,\u201c Stuttgart, 1846. Por. <\/i>Estonia<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Esty,<\/b> inaczej Suomi<\/i>, Estowie<\/i>, Esto\u0144cy<\/i>, u historyk\u00f3w: Ostiones, Aesthieri, Istes, Aistones. Letowie zowi\u0105 E. Igaunas \u201ewyp\u0119dzeni\u201c; E. zowi\u0105 si\u0119 sami Tallopo\u00ebg \u201esynowie ziemi\u201c lub Marawa \u201ekrajowcy\u201c. Rossyanie zowi\u0105 ich Czudami, Czuchnami (ob.). Jestto plemi\u0119 fi\u0144skie: g\u0142\u00f3wn\u0105 jego siedzib\u0105 gub. esto\u0144ska, p\u00f3\u0142nocna po\u0142owa inflanckiej, tudzie\u017c mniejsze i wi\u0119ksze wyspy mi\u0119dzy zat. rysk\u0105 a wybrze\u017cem esto\u0144skiem. W Inflantach polskich licz\u0105 E. 3000; \u017cyj\u0105 oni g\u0142\u00f3wnie w Micha\u0142owie, Janopolu i Py\u0142dzie, t. j. w lucy\u0144skiem. Mylnie acz do\u015b\u0107 powszechnie za jedno brani z \u0142otyszami. Przez ci\u0105g\u0142e stosunki z \u0142otyszami, E<\/span>stowie ci od czasu przesiedlenia si\u0119 swego z inflanckiej gubernii stracili wiele charakterystycznych cech, kt\u00f3re s\u0105 narodowi ich w\u0142a\u015bciwe. Dzi\u015b ju\u017c tylko bardzo niewielu z nich m\u00f3wi swym rodzinnym j\u0119zykiem, bogatym, jak wiadomo, w epiczne pie\u015bni ludowe i posiadaj\u0105cym gramatyk\u0119 w opracowaniu Ahrensa; co za\u015b do sposobu \u017cycia, to w niczem si\u0119 prawie nie r\u00f3\u017cni\u0105 od \u0141<\/span>otysz\u00f3w. Odznaczaj\u0105 si\u0119 za\u015b od tych ostatnich budow\u0105 czaszki, zbli\u017conej nieco do rasy mongolskiej, mniej \u015bwie\u017c\u0105, \u017c\u00f3\u0142taw\u0105 barw\u0105 sk\u00f3ry na twarzy i r\u0119kach, niskim rostem i d\u0142ugiemi, bia\u0142o\u015bci lnu w\u0142osami. S\u0105 oni przytem mniejszych ni\u017c \u0141<\/span>otysze zdolno\u015bci umys\u0142owych; lecz samodzielno\u015bci\u0105 i wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 charakteru swego o wiele przewy\u017cszaj\u0105 takowych. Obok za\u015b tego s\u0105 m\u015bciwi, surowi w obej\u015bciu si\u0119, sk\u0142onni do swar\u00f3w i bitew, a w po\u017cyciu domowem nieporz\u0105dni i niemoralni. Kobiety ich odznaczaj\u0105 si\u0119 brakiem tak w\u0142a\u015bciwej p\u0142ci \u017ce\u0144skiej skromno\u015bci. Dwuznaczno\u015bci\u0105, cynizmem i brakiem etycznych i estetycznych pierwiatk\u00f3w nacechowane s\u0105 te\u017c zwykle u E<\/span>st\u00f3w ich przys\u0142owia i pie\u015bni ludowe. Por. <\/i>Czuchny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Eszeraszen,<\/b> Klein-E.<\/b> lub Eszeratschen<\/i>, w\u015b, pow. wystrucki, st. p. W. Bubajny.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Eszergallen<\/b> (niem.), 1.) w\u015b, pow. darkia\u0144ski, st. p. Darkiany [Drakiejmy]<\/span>. [Alt Eszergallen<\/i>, na p\u0142n.-zach. od O\u0142ownka, gm. Budry; na mapie 1980\/81 PGR Pochwa\u0142ki<\/i>; Neu Eszergallen<\/i> 1945 ros. \u0420\u0443\u0447\u0435\u0439\u043a\u0438<\/span><\/i> le\u017c\u0105 dzi\u015b w obw. kaliningradzkim.]<\/span> 2.) E., dobra, tam\u017ce, st. poczt. Launingken [O\u0142ownik]<\/span>. 3) E.,<\/b> dobra, pow. wystrucki, st. p. Neunischken. 4.) E.,<\/b> w\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Kiauten. 5.) E.,<\/b> inaczej <\/i>Kepeitschen<\/a><\/i>, w\u015b, tam\u017ce, st. p. Dubeningken.<\/p>\n

Eszerkiejmy,<\/b> niem. Eszerkehmen<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Ejtkuny.<\/p>\n

Eszerninki,<\/b> niem. Eszerningken<\/i>, 1.) dobra, pow. darkia\u0144ski, st. p. Wilhelsmberg. 2.) E.,<\/b> inaczej Oszeningken<\/i>, w\u015b, tam\u017ce, st. p. Darkiejmy. 3.) E.,<\/b> inaczej Nickelischken<\/i> lub Nickelningken<\/i>, w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Ejtkuny. 4.) E.,<\/b> w\u015b, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Gerwischkehmen. 5.) E.,<\/b> w\u015b, pow. ragnecki, st. p. Rautenberg. 6.) E.,<\/b> w\u015b, pow. labiewski, st. p. Mehlawischken.<\/p>\n

Eszerupchen<\/b> (niem.) lub Schleuwen<\/i> (niem.), w\u015b, pow. sto\u0142upia\u0144ski, st. p. Sto\u0142upiany.<\/p>\n

Eszeruppen<\/b> (niem.), w\u015b, pow. pilkale\u0144ski, st. p. Willuhnen.<\/p>\n

Eszeryna,<\/b> ob. Windawski Kana\u0142<\/i>.<\/p>\n

Eszeryny,<\/b> niem. Eszerienen<\/i>, w\u015b, pow. darkia\u0144ski, st. p. Szabiny. [Jezerzyny<\/i> na wsch. od wsi \u015aciborki, gmina Banie Mazurske.]<\/span><\/p>\n

Eszeyszki,<\/b> niem. Eszerischken<\/i>, 1.) dobra, pow. darkia\u0144ski, st. p. Trempen. 2.) E.,<\/b> w\u015b i dobra, pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Nemmersdorf.<\/p>\n

<\/a>Etkany,<\/b> dawna litewska nazwa Koszedar<\/a>.<\/p>\n

Eustach\u00f3w,<\/b> 1.) w\u015b, pow. kie\u00adlec\u00adki, gm. i par. \u0141o\u00adpu\u00adsz\u00adno. Po\u0142\u0105czona drog\u0105 bit\u0105 z drog\u0105 id\u0105c\u0105 z W\u0142osz\u00adczo\u00adwy do Kielc. 2.) E.,<\/b> folw., pow. augustowski, gm. Balla Wielka. Nale\u017cy do d\u00f3br Balla Wielka Dzieko\u0144skiego. Now.<\/i><\/p>\n

Ewimpol,<\/b> w\u015b w gub. grodzie\u0144skiej u \u017ar\u00f3de\u0142 rz. Zelwianki.<\/p>\n

Ewy,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. W 1827 r. liczono tu 8 dm., 45 mk.; obecnie 7 dm., 73 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a>Eydtkuhnen<\/b> (niem.), ob. <\/i>Ejdkuny<\/a><\/i>.<\/p>\n

Eysseln<\/b> (niem.), kol., pow. g\u0105bi\u0144ski, st. p. Trakiejmy. Por. Eisseln<\/a><\/i>.<\/p>\n

Eyszyszki,<\/b> ob. Ejszyszki<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Ejszeryszek, Ejszeryszki, El\u017cbiecin, El\u017cbiecinek, E\u0142k, Emilienruh, Epidemia, Eszergallen, Eustach\u00f3w, Ewy. Eckertsberg (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, ma stacy\u0105 pocztow\u0105, 158 mk. Eckertsdorf (niem.), ob. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12845,"parent":12628,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-12678","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nLitera E - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera E\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Ejszeryszek, Ejszeryszki, El\u017cbiecin, El\u017cbiecinek, E\u0142k, Emilienruh, Epidemia, Eszergallen, Eustach\u00f3w, Ewy. Eckertsberg (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, ma stacy\u0105 pocztow\u0105, 158 mk. Eckertsdorf (niem.), ob. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-04-26T22:46:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-e.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1222\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1506\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"52 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/\",\"name\":\"Litera E - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-e.jpg\",\"datePublished\":\"2020-04-25T05:39:10+00:00\",\"dateModified\":\"2020-04-26T22:46:49+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-e.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-e.jpg\",\"width\":1222,\"height\":1506},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/e\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Litera E\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Litera E - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera E","og_description":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Ejszeryszek, Ejszeryszki, El\u017cbiecin, El\u017cbiecinek, E\u0142k, Emilienruh, Epidemia, Eszergallen, Eustach\u00f3w, Ewy. Eckertsberg (niem.), w\u015b, pow. go\u0142dapski, ma stacy\u0105 pocztow\u0105, 158 mk. Eckertsdorf (niem.), ob. […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-04-26T22:46:49+00:00","og_image":[{"width":1222,"height":1506,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-e.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"52 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/","name":"Litera E - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-e.jpg","datePublished":"2020-04-25T05:39:10+00:00","dateModified":"2020-04-26T22:46:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-e.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-e.jpg","width":1222,"height":1506},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/e\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Litera E"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12678"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12678\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12628"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}