{"id":12672,"date":"2020-04-24T20:30:03","date_gmt":"2020-04-24T18:30:03","guid":{"rendered":"https:\/\/jzi.org.pl\/?page_id=12672"},"modified":"2020-04-27T00:37:01","modified_gmt":"2020-04-26T22:37:01","slug":"c","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/","title":{"rendered":"Litera C"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku<\/h3>\n

Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym)<\/p>\n

Cegielnia<\/a>, Che\u0142chy<\/a>, Chmiele<\/a>, Chmielewo<\/a>, Chmielnik<\/a>, Chmiel\u00f3wka<\/a>, Choch\u0142uszka<\/a>, Cho\u0107ki<\/a>, Chodorki<\/a>, Cho\u0142dawskie<\/a>, Chomaszewo<\/a>, Choro\u017cowce<\/a>, Chro\u015bciele<\/a>, Chylinki<\/a>, Cichy<\/a>, Ciemny las<\/a>, Cieszkiniaki<\/a>, Cimochowizna<\/a>, Cimoniu\u0144ce<\/a>, Cis\u00f3wek<\/a>, Ciszewo<\/a>, Ciwoniszki<\/a>, Cybula<\/a>, Cybulki<\/a>, Cyprki<\/a>, Cyrale<\/a>, Czajewszczyzna<\/a>, Czaple<\/a>, Czarna<\/a>, Czarna buchta<\/a>, Czarnakowizna<\/a>, Czarna-wie\u015b<\/a>, Czarne<\/a>, Czarniawka<\/a>, Czarniewo<\/a>, Czarn\u00f3wko<\/a>, Czarnucha<\/a>, Czarny br\u00f3d<\/a>, Czarny gr\u0105d<\/a>, Czarny las<\/a>, Czerkiesy<\/a>, Czerniakowizna<\/a>, Czerwone Bagno<\/a>, Czerwonka<\/a>, Czerwony folwark<\/a>, Czerwony krzy\u017c<\/a>, Czeszkinie<\/a>, Czortek<\/a>, Czostk\u00f3w<\/a>, Czukty<\/a>, Czuwa\u0144ce-\u0141osiewickie<\/a>, Czymochy<\/a>, Czymoszki<\/a>, Czy\u0144ce<\/a>, Czyze<\/a>.<\/p>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n
\n

(Niekt\u00f3re na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka miejscowo\u015bci pisz\u0105 si\u0119 przez C<\/i> lub przez K<\/i> np. Carthaus i Karthaus, Kartuzy; przez Ch<\/i> lub H<\/i> np. Chel i Hel; przez Ch<\/i> lub F<\/i> np. Chwast\u00f3w i Fast\u00f3w; przez Cz<\/i> lub C<\/i> np. Cecora i Czeczora; je\u015bli wi\u0119c czytelnik nie znajdzie pewnej nazwy pod jedn\u0105 form\u0105, to niech raczy poszuka\u0107 pod drug\u0105.)<\/p>\n

Cecele,<\/b> w\u015b, pow. bielski, gub. grodz., gm. i par. Siemiatycze, 45 w. od Bielska, 593 dz. Na polach kurchany i groby kamienne.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cegielnia<\/b> 1.) w\u015b, pow. radzymi\u0144ski, gm. i par. Radzymin, ma 180 mk., 148 morg. w\u0142o\u015bc., 20 dwor. 2.) C.,<\/b> w\u015b, pow. gosty\u0144ski, gm. Szczawin, par. Gombin, ma 28 mk., 25 morg. 3.) C.,<\/b> w\u015b nad jeziorem, pow. s\u0142upecki, gm. Wilcza g\u00f3ra, par. Wilczyn, ma 13 dm., 95 mk., 242 mr. 4.) C.,<\/b> al. Dziewi\u0105tki<\/i>, kol., pow. turecki, gm. i par. Kowale pa\u0144skie, ob. Siedliska<\/i> 5.) C.,<\/b> Dzierzbotowska<\/i>, cz\u0119\u015b\u0107 wsi Dzierzbotki w pow. tureckim, ma 9 dm. 6.) C.,<\/b> w\u015b, pow. cz\u0119stochowski, gm. Wancerzow, ma 25 dm., 173 mk., 248 morg. 7.) C.,<\/b> kol., pow. i\u0142\u017cecki, gm. Tar\u0142\u00f3w, ma 41 dm., 169 mk., 230 morg. w\u0142o\u015bc. 8.) C.,<\/b> fol., pow. garwoli\u0144ski, gm. Wilga, ma 2 dm., 11 mk., 109 morg. 9.) C.,<\/b> w\u015b, pow. lipnowski, gm. Brudze\u0144, par. B\u0105dkowo, ma 6 dm., 45 mk., 48 morg. 10.) C.,<\/b> w\u015b, pow. m\u0142awski, gm. M\u0142awa, par. Wieczfnia, ma 8 dm., 74 mk., 189 mr. 11.) C.,<\/b> w\u015b, pow. m\u0142awski, gm. Ratowo, par. Radzan\u00f3w, ma 5 dm., 87 mk., 146 morg. 12.). C.,<\/b> L<\/span>ewicka<\/i>, w\u015b, pow. m\u0142awski, gm. Turza, par. M\u0142awa, ma 7 dm., 58 mk., 208 morg. Powsta\u0142a na obszarze wsi Lewiczyn. 13.) C.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnybor, ma 4 dm., 35 mk. 14.) C.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Freda, ma 6 dm., 75 mk.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Celna,<\/b> rz., ob. Narew<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Celszuki,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Mosty, 53 W. od Grodna, 79 dzies.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cendzik,<\/b> chutor, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, gm. Zab\u0142ud\u00f3w, 17 w. od Bia\u00ad\u0142e\u00adgo\u00adsto\u00adku, nale\u017cy do d\u00f3br Zab\u0142ud\u00f3w.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cerkowniki,<\/b> w\u015b, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Ratajczyce, 32 w. od Brze\u015bcia, 30 dm., 225 mk., cerkiew, szko\u0142a, 471 dzies. w\u0142o\u015bc. Na p\u0142n.-wschd wsi znajduj\u0105 si\u0119 dwie grupy kurhan\u00f3w, po 20 w ka\u017cdej.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Certa,<\/b> miejscowo\u015b\u0107 historyczna, ju\u017c zagin\u0119\u0142a, Biskup Wo\u0142onczewski, podaj\u0105c t\u0119 nazw\u0119 mi\u0119dzy powiatami ks. \u017cmujdzkiego za czas\u00f3w ksi\u0119cia Witolda, wskazuje, \u017ce mi\u0119dzy innemi fundowanemi ko\u015bcio\u0142ami przez kr\u00f3la Jagie\u0142\u0142\u0119 i Witolda, fundowano tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 w Cetrze, wnet po zaprowadzeniu chrze\u015bcia\u0144twa na \u017bmujdzi.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Cesarka,<\/b> Sesarka<\/i>, rz., wyp\u0142ywa z las\u00f3w za wsi\u0105 Spruktyszki w pow. w\u0142adys\u0142awowskim, p\u0142ynie przez Kiary, Lepo\u0142aty, Stefaniszki, \u0141uksze, Ussy, \u0141embudzie, Szaki, Paspirgele, Dobiszki, Janiszki, Jendryki, Mankuny i pod Juszkokajwiami wpada do Szeszupy<\/a> z prawego brzegu. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

C\u0119dry-z\u0142otystok,<\/b> w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. kolne\u0144ski, gm. Stawiski, par. Romany. R. 1827 r. by\u0142o tu 25 dm. i 153 mk. Jestto gnia\u00adz\u00addo C\u0119d\u00adrow\u00adskich, wspominane ju\u017c pod 1496 r. Istnia\u0142y jeszcze C.-Kupiski.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chaby,<\/b> w\u015b, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Kosicze, 16 w. od Brze\u015bcia, 368 dzies. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cha\u0107kowce,<\/b> al. Chotkowce<\/i> w\u015b i dobra, pow. wo\u0142kowyski, gm. To\u0142oczmany, 8 w. od Wo\u0142kowyska. W\u015b ma 568 dzie\u015b.; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Jel\u00adskich, 716 dz. Na polach wsi kurhany.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cha\u0144czyce<\/span>,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. \u015awis\u0142ocz, 20 w. od Wo\u0142kowyska, 269 dzies.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chanie,<\/b> w\u015b, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Rohacze, 60 od Brze\u015bcia.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chaniewicze,<\/b> 1.) w\u015b i chutor, pow. grodzie\u0144ski, gm. Skidel, 39 w. od Grodna. W\u015b ma 581 dzies.; chutor w\u0142asno\u015b\u0107 \u017bu\u0144\u00adskich, 73 dzies. Wymieniona w rewizyi ekon. grodzie\u0144skiej z roku 1558, jako sio\u0142o we w\u0142o\u015bci milkowskiej. 2.) Ch.,<\/b> dwa chutory, pow. s\u0142onimski, gm. Luszniewo, 34 w. od S\u0142onima Jeden nale\u017cy do d\u00f3br Luszniewo; drugi w\u0142asno\u015b\u0107 Szysz\u00adk\u00f3w, ma 100 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cha\u0144ki,<\/b> 1.) os, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Rohacze, 66 w. od Brze\u015bcia. 2.) Ch.,<\/b> w\u015b i folw., pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Murawiewska, 43 w. od Pru\u017cany. W\u015b ma 34 dz.; folw., nale\u017cy do d\u00f3br Hermany.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Charczyca,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Skidel, 37 w. od Grodna, 241 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Charki,<\/b> w\u015b, pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Horodeczna, 20 w. od Pru\u017cany, 966 dzies. 2.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. dzisie\u0144ski, gm. Postawy (33 w.); mia\u0142a 29 dusze rewiz. 3.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. wilejski, gm. i dobra Serwecz (7 w.); r. 1865 mia\u0142a 48 dusz rewiz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Charlottenberg,<\/b> –burg<\/i>, –hof<\/i>, –thal<\/i> (niem.), bardzo wiele d\u00f3br i folwark\u00f3w w Prusiech Wschodnich i Zachodnich nosi podobne nazwy. S\u0105 to po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci osady nowe i albo wcale nazw miejscowych polskich nie maj\u0105, albo te\u017c w ustach ludu nosz\u0105 tylko nazwy, kt\u00f3re s\u0105 mniej lub wi\u0119cej udatnem spolszczeniom brzmienia nazw niemieckich.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Charsy,<\/b> w\u015b nad Bugiem, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Domaczewo, 45 w. od Brze\u015bcia, 31 dm., 390 mk., cerkiew, szko\u0142a. 1165 dzies. w\u0142o\u015bc.,<\/s><\/span> i 72 dz. ziemi cerk.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Charubiny,<\/b> w\u015b, pow. kolne\u0144ski, gm. Czerwone, par. Kolno. [Por. <\/i><\/span>Harubin<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Charyton,<\/b> urocz., pow. brzeski, gub. grodz., gm. Dmitrowicze, nale\u017cy do d\u00f3br Gryszczyce.<\/span><\/p>\n

Chatoull<\/b> (niem.), bardzo wiele wsi w Prusiech Wschodnich, w pow. szy\u0142okarczemskim, nosi t\u0119 nazw\u0119 z przydatkami np. Chatoull-Starost, Ch.-Odau, Ch.-Bendig i w. i. Wsie te zreszt\u0105 maj\u0105 i inne miejscowe, przewa\u017cnie litewskie nazwy.<\/p>\n

Chech\u0142o,<\/b> w dawnym j\u0119zyku znaczy\u0142o tyle co mokradle nizkie i mokra miejscowo\u015b\u0107. Zt\u0105d mokre \u0142\u0105ki nazywano Chech\u0142y. Dot\u0105d jeszcze w mowie ludowej \u201echech\u0142a\u0107\u201c, znaczy moczy\u0107, pra\u0107 bielizn\u0119.<\/p>\n

Chech\u0142owo,<\/b> al. Choch\u0142owo<\/i> w\u015b, dobra i os., pow. bielski, gub. grodz., gm. Narojki, par. Pierlejewo. 53 w od. Bielska. W\u015b ma 79 dzies. w\u0142o\u015bc., dobra w cz\u0119\u015bci B\u0119dzi\u0142owicz\u00f3w 82 dzies., w cz\u0119\u015bci Czarkowskich 72 dz.; cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017cy do d\u00f3br Smarklica. Osada ma 70 dzies., nale\u017c\u0105cych do kilku wla\u015bcicieli.<\/span><\/p>\n

Che\u0142chy,<\/b> nazwa dziewi\u0119ciu wsi w pow. ma\u00adko\u00adw\u00adskim, z kt\u00f3rych w gm. i par. Kar\u00adnie\u00adwo: le\u017c\u0105: 1) Ch. I\u0142o\u00adwe (b\u0142\u0119dnie Si\u00ad\u0142o\u00adwe), rozleg\u0142o\u015bci wraz z Mo\u00adsa\u00adka\u00admi I\u0142o\u00adwem czyli I\u0142\u00f3w\u00adkiem mr<\/span>. 530, w\u0142asno\u015b\u0107 Che\u0142\u00adcho\u00adw\u00adskich; 2) Ch. Klimki, rozl. mr<\/span>. 267, z czego do 4 w\u0142o\u015bcian nale\u017cy mr<\/span>. 12, do dworu mr<\/span>. 255; ziemia przewa\u017cnie pszenna; pod p\u0142ugiem mr<\/span>. 195; 3.) Ch. Kmiece, rozl. mr<\/span>. 692; ziemi folwarcznej mr<\/span>. 604, w\u0142o\u015bcia\u0144skiej 88; dym\u00f3w 30; 4) Ch. Chabdzyno, opr\u00f3cz ziemi folwarcznej posiadaj\u0105 w\u0142o\u015bcianie mr<\/span>. 12, dym\u00f3w 7. 5) Ch. Cibory i 6) Ch. Dzierskie, stanowi\u0105ce jedn\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 hypoteczn\u0105, odl. od Ma\u00adko\u00adwa o p\u00f3\u0142 mili; przestrze\u0144 mr<\/span>. 165, do 4 w\u0142o\u015bcian nale\u017cy mr<\/span>. 5, ziemi folwarcznej pszennej mr<\/span>. 49, \u017cytniej 94, \u0142\u0105k i pastwisk 10, nieu\u017cytki mr<\/span>. 7, 7) Ch. Ja\u00adku\u00adsy. W gminie Syp\u00adnie\u00adwo, par. G\u0105\u00adse\u00adwo, le\u017c\u0105: 8) Ch. Fal\u00adki i 9) Ch. Se\u00adbo\u00adry, maj\u0105ce s\u0105d gm. II okr. w Kras\u00adno\u00adsiel\u00adcu, st. pocz. w Ma\u00adko\u00adwie. Che\u0142chy od 1\u20147 maj\u0105 tam\u017ce st. poczt. i nale\u017c\u0105 do I okr. s\u0105du gm. w Ma\u00adko\u00adwie. R. 1827 wszystkie razem mia\u0142y 72 dm., 450 mk. A. T.<\/i> 2.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. Nied\u017awiadno. Liczy\u0142a w 1827 r. 14 dm. i 79 mieszk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Che\u0142chy,<\/b> niem. Chelchen<\/i>, 1.) w\u015b, pow. \u0142ecki, pod E\u0142kiem, [Nad Leg\u0105.]<\/span> 2.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. olecki, pod Kowalami, 3.) Ch.,<\/b> dobra, pow. olecki, st. p., Dunajki. [Na p\u0142n.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Che\u0142stowszczyzna,<\/b> fol., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Wierzbo\u0142\u00f3w. Ma 2 dm. i 23 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chidra,<\/b> al. Chidry<\/i> w\u015b i folw. pow. brzeski, gub. grodz. gm. Dworce, 59 w. od Brze\u015bcia. W\u015b ma 429 dz. w\u0142o\u015bc., folw.nale\u017cy do d\u00f3br Abramy.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chilaki,<\/b> al. w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, gm. Brzostowica Ma\u0142a. 45 w. od Grodna, 296 dz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chilmonowce,<\/b> w\u015b, pow. wo\u0142kowyski, gm. To\u0142oczmany, 11 w. od Wo\u0142kowyska, 144 dzies.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chilmony,<\/b> al. Chilimony<\/i> w\u015b nad Sidrank\u0105, pow. sok\u00f3lski. gm. Hrebienie, 35 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 70 dm., 609 mk., 1464 dzies. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Chlebiszki,<\/b> 1.) folw., pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny. Ch. wchodzi\u0142y dawniej w sk\u0142ad rozleg\u0142ego starostwa pre\u0144skiego (ob. Preny<\/a>). Obecnie stanowi\u0105 donacy\u0105. Znajduje tu si\u0119 7 dm. i 138 mk. Gm.<\/span> Ch., ludn. 6495, rozleg\u0142o\u015bci 20793 morg., s. gm. okr. IV i st. p. m. Preny o 8 w. W sk\u0142ad gm. wchodz\u0105: Antoniszki, Banioniszki, Binduga, Bograny w\u015b i folw., Bograny-nowe, Budwiecie-Chlebiszki, B.-Michaliszki, B.-nowe, Buchta-nadnieme\u0144ska, Chlebiszki, Ch.-nowe, Cichabuda, Czepieliszki, Czudyszki, Czudyszki-m\u0142yn, Dar\u017cowiecie, Degimy, Degimy-Przylesie, D\u0105browa, D\u0105browa nowa, D\u0105browo, Drobinga, Garszwinie, Ginjuny, Girajtyszki, Gli\u0144szczyzna, Graj\u017cbuda, Grajzbuda-za\u015bcianek, Gustawszczyzna, Ignacowo, Ingowangi, I\u017cdagiele, Jab\u0142onowo, Jan\u00f3wka, Jedoraj\u015bcie, Jurgiszki, Kajminy, Kalwieliszki, Ka\u017amierzowo, K\u0119piszki, K\u0142okiszki, Kubielciszki, Le\u0107kiszki, Lepo\u0142aty w\u015b i folw., Lipowa-buda, Me\u0142darzyszki, Mieszkopiewie, Michalin, Moczuny, Mogiszki, Narawkiele, Nowe-Preny, Nowina-Maka\u0142y, Nowosady, Pietrajtyszki, Pirktowiecie, Podczudyszki, Pojedupie, Pojesie, Pok\u0119piszki, Pokiewliszki, Po\u0142ajszczota, Pomorgi, Potelwiszki, Powierzchnia, Po\u017carstwo, Prenow\u0142oki, Preny, Pre\u0144ski m\u0142yn, Pudziszki, Raudonupie, Ruda, Rudkiszki, Ryngo\u0142owszczyzna, Spryndyszki, Strzelce, Sza\u0142tyszki, Szawle, Szawliszki, Szy\u0142owata, Szukucie, Szurupie, \u015awi\u0119ciowiszki, Trakinie, Wolengiszki i \u017barstwo. 2.) Ch.,<\/b> ob. Budwiecie<\/a><\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Chlewisk,<\/b> G\u00f3rny<\/i> i Dolny<\/i>, dwie wsi, pow. sok\u00f3lski, gm. Bagna, 35 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 197 dzies. w\u0142o\u015bc.<\/span><\/p>\n

Chlewiszcze,<\/b> 1.) (ob. t. I, 584),<\/span> w\u015b, pow. brzeski gub. grodzie\u0144skiej, gm. Po\u0142owce, 50 w. od Brze\u015bcia, 43 dm. 338 mk, 847 dzies.,<\/span> mia\u0142a kaplic\u0119 b. parafii katol. Mielejczyce. 2.) Ch.,<\/b> dobra, pow. kobry\u0144ski. gm. Wo\u0142owiel, 50 w. od Kobrynia, w\u0142asno\u015b\u0107 Kan\u00adto\u00adro\u00adwych, 842 dzies. 3.) Ch.,<\/b> za\u015bc., pow. wilejski, gm. Radoszkowicze (16 w.); mia\u0142 8 dusz rewiz., nale\u017ca\u0142 do d\u00f3br Biesiady. <\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Chludnie,<\/b> okolica szla\u00adche\u00adc\u00adka nad rz. Narwi\u0105, pow. kolne\u0144ski, gm. Rogienice, par. Ma\u0142y P\u0142ock. W obr\u0119bie jej le\u017c\u0105 Ch. Brzeszczetno lub Brzegietno, Ch. Kupnino i Ch. Wa\u015bki lub Waszki<\/a>. W 1827 r. Brzeszczetno mia\u0142o 38 dm., 251 mk., Kupnino 7 dm i 64 mk<\/span>. a Waszki 11 dm. i 63 mk. Jestto gnia\u00adz\u00addo Chlu\u00addzi\u0144\u00adskich, wspominane pod 1413 r. (Gloger).<\/p>\n

Chludnie,<\/b> w\u015b, pow. kolne\u0144ski. R. 1413 w \u0141om\u017cy Jan ks. mazow. nadaje 7 dziedzicom z Lasocic w zamian za wie\u015b Dobra\u0142\u0105ka, 50 \u0142an\u00f3w lasu Chludnia zwanego. Zygmunt I r. 1532 potwierdza jeszcze 12 \u0142an. wykarczowanych nadmiaru, kt\u00f3ry wykaza\u0142o przemierzenie. Za t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 zap\u0142acili Chludzi\u0144scy 48 kop. (Kapica, Her\u00adbarz).<\/span><\/p>\n

Ch\u0142apowo,<\/b> niem. Chlapau<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015bc. nad Ba\u0142tykiem, w pow. wejherowskim, st. p. Puck. R 1359 komtur gda\u0144ski Wolfram von Baldersheim zamieni\u0142 prastare prawo polskie na che\u0142mi\u0144skie; w\u0142\u00f3k mia\u0142a pod\u00f3wczas ta wie\u015b 30, z kt\u00f3rych so\u0142tys otrzyma\u0142 wolne trzy w\u0142\u00f3ki, od reszty za\u015b p\u0142acono po 14 skot\u00f3w i 2 kury od w\u0142\u00f3ki krzy\u017cakom, biskupowi za dziesi\u0119ciny 1 i p\u00f3\u0142 wiardunka pieni\u0119dzy. Obecnie Ch. zawiera 84 w\u0142\u00f3k, kat. 270, ewang. 8, dom\u00f3w mieszk. 38, par. Swarzewo, ludno\u015b\u0107 trudni si\u0119 rybactwem. Przy Ch. znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c znaczne pok\u0142ady brunatnego w\u0119gla. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

Ch\u0142odnow\u0142\u00f3ki<\/b> Podsoroczyno, urocz., pow. sok\u00f3lski, gm. Ostr\u00f3w, 30 w. od Sok\u00f3\u0142ki, 57 dz.<\/span><\/p>\n

Ch\u0142us,<\/b> os. pod Siemiatyczami, pow. bielski, gub. grodz., gm. Siemiatycze, 45 w. od Bielska, m\u0142yn i 3 domy.<\/span><\/p>\n

Ch\u0142ystowicze,<\/b> okolica i dobra, pow. grodzie\u0144ski. gm. \u0141asza, 16 w. od Grodna. Okolica ma 188 dzies., dobra w\u0142asno\u015b\u0107 Hor\u00adba\u00adcze\u00adw\u00adskich, 78 dz.<\/span><\/p>\n

Chmaryszki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Gi\u017ce, przy trakcie z Maryampola do Wy\u0142kowyszek. R 1827 r. by\u0142o tu 16 dm., 204 mk., obecnie 31 dm. i 230 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chmiele,<\/b> folw., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Przestrzale, par. Rajgr\u00f3d, odleg\u0142y od Szczuczyna w. 28, od Rajgrodu w. 7, od drogi bitej w. 28 [?]<\/span>, od dr. \u017cel. grajew. w. 14, od rzeki sp\u0142awnej w. 14. Nabyte w r. 1868 za rs. 8550. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 211 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 128, \u0142\u0105k mr<\/span>. 38, pastwisk mr<\/span>. 4, lasu mr<\/span>. 34, nieu\u017cytk\u00f3w i plac\u00f3w mr<\/span>. 7, budowli drewnianych 7. Osadnik uw\u0142aszczony jest jeden, gruntu mr<\/span>. 2 pr. 159. A. Pal.<\/i> [Mi\u0119dzy wsiami Karwowo i Skrodzkie, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chmiele,<\/b> 1.) w\u015b, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Wysokie Litewskie, 36 w. od Brze\u015bcia, 174 dzies. 2.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. wieliski, w tak zw. \u201ewieliskiej obodnicy\u201c.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chmielewo,<\/b> 1.) wie\u015b szlach. i dobra, pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u0144\u00adski, gm. i par. Miast\u00adko\u00adwo; z przyleg\u0142o\u015bci\u0105 Chmie\u00adle\u00adw\u00adko i wsiami Chmie\u00adlew i Dzier\u017c\u00adgi, odleg\u0142e od \u0141om\u00ad\u017cy w. 12, od Miast\u00adko\u00adwa w. 3, od drogi bitej warsz.-petersb. w. 2, od Czy\u00ad\u017ce\u00adwa w. 56, od rzeki Narwi w. 2. Nabyte w 1855 za rs. 13,500. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 627, a mianowicie: w gruntach ornych i ogrodach mr<\/span>. 379, \u0142\u0105k mr<\/span>. 54, pastwisk mr<\/span>. 30, lasu mr<\/span>. 149, wody mr<\/span>. 3, nieu\u017cytk\u00f3w i plac\u00f3w mr<\/span>. 12; budowli murowanych 4, drewnianych 5; znajduj\u0105 si\u0119 pok\u0142ady torfu. Wie\u015b Chmie\u00adlew osad 19, gruntu mr<\/span>. 84; w\u015b Dzierz\u00adgi osad 7, mr<\/span>. 2 pr. 48. 2.) Ch.<\/b> (Podbiele), wie\u015b szlach., nad rz. Orz, pow. \u0142om\u00ad\u017cy\u00ad\u0144\u00adski, gm. i par. Lu\u00adbo\u00adty\u0144. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dm. i 93 mk. 3.) Ch.,<\/b> wie\u015b w\u0142o\u015bc., pow. p\u0142oc\u00adki, gm. Rem\u00adbo\u00adwo, par. Czer\u00adwi\u0144sk, nad Wis\u00ad\u0142\u0105 po\u0142o\u017cona, liczy 67 mk., 6 osad w\u0142o\u015bc., 9 dm. mieszk., powierzchni 213 mr<\/span>.; przy wsi znajduje si\u0119 karczma i m\u0142yn wodny, rz\u0105dowe. 4.) Ch.,<\/b> folw. pryw. nad rz. So\u00adn\u0105, pow. cie\u00adcha\u00adno\u00adw\u00adski. gm. Bar\u00adto\u0142\u00addy, par. Pa\u00ad\u0142u\u00adki; 105 mr<\/span>. rozl., 18 mk. R. 1827 by\u0142o tu 3 dm., 26 mk. 5.) Ch.<\/b> Wielkie<\/span><\/i>, folw. nad rzek\u0105 bez nazwy, pow. m\u0142aw\u00adski, gm. M\u0142a\u00adwa, par. Grzebsk. W 1827 r. by\u0142o tu 24 dm. i 114 mk.; obecnie liczy 38 dm., 156 mk., obszaru gruntu 684 mr<\/span>., w tem 428 orn. 6.) Ch.<\/b> Ma\u0142e<\/span><\/i>, folw. nad rz. Orzyc, pow. m\u0142aw\u00adski, gm. M\u0142awa, par. Grzebsk, 15 dm., 112 mk., 464 mr<\/span>., w tem 231 ornej, wiatrak. 7.) Ch.,<\/b> wie\u015b rz\u0105dowa nad rz. Ja\u00adsion\u00adk\u0105, pow. ost\u00adrow\u00adski, gmina i parafia Ja\u00adsie\u00adni\u00adca, przy trakcie z Ost\u00adro\u00adwia do An\u00addrze\u00adjo\u00adwa. W 1827 r. by\u0142o tu 27 dm., 189 mk., obecnie ma 24 dm., 314 mk., 821 mr<\/span>. ziemi ornej w\u0142o\u015bc. pszennej gleby, \u0142\u0105k 30 mr<\/span>. Fol. nale\u017cy do donacyi Jasienica genera\u0142a Kostandy; ma 200 mr<\/span>. ornej ziemi, 36 mr<\/span>. \u0142\u0105k. 8.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny. Ma 4 dm. i 22 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chmielewo,<\/b> 1) niem. Chmilewen<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, 2) niem. Klein-Chmilewen<\/i>, dobra tam\u017ce i 3) niem. Chmilewen<\/i> lub Neuendorf<\/i>, dobra tam\u017ce, wszystkie pod Szymonk\u0105, 4.) niem. Hopfenthal<\/i>, folw., pow. w\u0119goborski, pod Kruklankami.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chmielewszczyzna,<\/b> 1.) w\u015b i dobra, pow. sok\u00f3lski, gm. Zubryca, 11 w. od Soko\u0142ki. W\u015b ma 46 dzies.; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Ja\u00adnie\u00adwi\u00adczow, 178 dzies. 2.)Ch.,<\/b> w\u015b, pow. no\u00adwo\u00adalek\u00adsan\u00add\u00adro\u00adw\u00adski, gm. Duk\u00adsz\u00adty (10 w.), 30 w. od mta pow. Niegdy\u015b attyn. Dry\u015bwiat, nale\u017ca\u0142a do folw. Ogrodniki. Dzi\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 G\u00f3r\u00adskich. 3.) Ch.,<\/b> za\u015bc., pow. \u015bwi\u0119cia\u0144ski, gm. i dobra skarbowe Daugieliszki; 4 dusz rewiz.<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chmieliszcze,<\/b> 1.) przys. wsi O\u0142tusz, pow brzeski, gub. grodz, gm. O\u0142tusz, 48 w. od Brze\u015bcia. 2.) Ch.,<\/b> okolica, pow. grodzie\u0144ski, gm. Hudziewicze. 46 w. od Grodna, 93 dzie\u015b. 3.) Ch.,<\/b> al. Chmielnica<\/i>, dobra, pow. kobry\u0144ski, gm. Roho\u017ana, 50 w. od Kobrynia, w\u0142asno\u015b\u0107 Szut\u00adko\u00adw\u00adskich, 99 dz. 4.) Ch.,<\/b> urocz., pow. pru\u017ca\u0144ski, gm. Kotra, nale\u017cy do d\u00f3br Widno. 5.) Ch.,<\/b> dobra, urocz. i os., pow. wo\u0142kowyski, gm. \u0141yskowo, 47 w. od Wo\u0142kowyska. Dobra w\u0142asno\u015b\u0107 Mar\u00adcin\u00adkie\u00adwi\u00adcz\u00f3w, 246 dzies., urocz. nale\u017cy do Berg\u00f3w, ma 87 dzies.; os. w\u0142asno\u015b\u0107 Piet\u00adkie\u00adwi\u00adcz\u00f3w i Mes\u00adsin\u00adg\u00f3w, 76 dz. 6.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. wieliski, gm. Cerkowiszcze. W 1765 r. podane w \u0142awnictwie g\u0142azunowskiem w\u00f3jtowstwa zakomelskiego (w sstwie u\u015bwiackiem).<\/span><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chmielnik,<\/b> 1.) miasto, pow. stop\u00adni\u00adc\u00adki, le\u017cy w piaszczystej okolicy, posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. murowany, szko\u0142\u0119 pocz\u0105tkow\u0105, s\u0105d gm. okr. I i dom przytu\u0142ku dla starc\u00f3w i kalek, stacy\u0105 poczt. Odl. od War\u00adsza\u00adwy 216 w., od Stop\u00adni\u00adcy 30 w. Istnieje tu 6 garbarni, zajmuj\u0105cych 45 robotnik\u00f3w z produkcy\u0105 na 9.496 rs., 1 mydlarnia produkuj\u0105ca za 1320 rs., 4 fabryki sukna w\u0142o\u015bcia\u0144skiego z 37 robotnikami i produkcy\u0105 na 7325 rs., 1 fabryka machin z 12 robotnikami i produkcy\u0105 na 5125 i 1 browar zajmuj\u0105cy 4 ludzi i wyrabiaj\u0105cy za 6175 rs. Fabryka maszyn ma sw\u00f3j piec dla topienia surowcu, tokarni\u0119 i warsztaty dla wyrobu narz\u0119dzi rolniczych. Najwi\u0119ksza z garbarni wed\u0142ug nieurz\u0119dowych wykaz\u00f3w produkuje do 13,000 sk\u00f3r rocznie warto\u015bci 80750 rs. Dochody miasta wynosz\u0105 (1876 r.) 3074 rs., rozchody za\u015b 2099 rs. W 1827 r. Ch. liczy\u0142 197 dm. i 1514 mk., w 1860 r. by\u0142o 285 dm., w tem 73 murow. i 3488 mk. (w tem 2724 izraelit\u00f3w). Obecnie 5181 mk. Ch. pami\u0119tny jest krwaw\u0105 bitw\u0105 z Tatarami, stoczon\u0105 tu w 1241 r. W 16 w. by\u0142 dziedzictwem Ole\u015b\u00adni\u00adc\u00adkich h. D\u0119b\u00adno, za kt\u00f3rych staraniem kr\u00f3lewskim przywilejem w r. 1551 municypalne otrzyma\u0142 prawa. Pod opiek\u0105 mo\u017cnych dziedzic\u00f3w Samuela i Miko\u0142aja Ole\u015bnickich, posiadali tu akatolicy zb\u00f3r i utrzymywali szko\u0142\u0119. P\u00f3\u017aniej miasto przesz\u0142o do r\u0105k familii kalwi\u0144skiej G\u0142u\u00adcho\u00adw\u00adskich, kt\u00f3rzy tutejszy zb\u00f3r a\u017c do roku 1689 utrzymywali. Nale\u017ca\u0142 ten zb\u00f3r do najznaczniejszych i najlepiej uposa\u017conych w Ma\u0142ejpolsce. Zt\u0105d odbywa\u0142y si\u0119 tu bardzo cz\u0119sto synody prowincyonalne, np. w roku 1644, na kt\u00f3rym obrany zosta\u0142 na seniora dystryktu lubelskiego s\u0142awny Andrzej W\u0119gierski, tudzie\u017c w latach 1650, 1663, 1666 i 1676. W naszych czasach Ch. zosta\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 ro\u00addzi\u00adny Ta\u0144\u00adskich. Niewiadomo komu nale\u017cy przypisa\u0107 za\u0142o\u017cenie staro\u017cytnego ko\u015bcio\u0142a w Ch., wyprzedza\u0107 on musi dawno\u015bci\u0105 swoj\u0105 lokacy\u0105 miasta. Kiedy nawa jego upadkiem grozi\u0107 zacz\u0119\u0142a, O\u017carowski i El\u017cbieta z Przebendowskich, jego ma\u0142\u017conka, w r. 1732 upatrzywszy dogodniejsze dla wzniesienia nowej \u015bwi\u0105tyni miejsce, w\u0119gielny do niej po\u0142o\u017cyli kamie\u0144, a wyko\u0144czy\u0142 j\u0105 zupe\u0142nie w roku 1787 Andrzej Moszy\u0144ski i zaraz w tym\u017ce samym roku przez biskupa Wojciecha Box\u0119 Radoszewskiego zosta\u0142a po\u015bwi\u0119con\u0105. Nast\u0119pnie rozrzucono upadaj\u0105c\u0105 naw\u0119 starego ko\u015bcio\u0142a, a pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kap\u0142a\u0144sk\u0105 przerobiono na kapliczk\u0119, kt\u00f3ra do dzi\u015b dnia stoi. Nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 w Ch., z wzorow\u0105 utrzymany czysto\u015bci\u0105, ma kilka nagrobk\u00f3w, z pomi\u0119dzy kt\u00f3rych najdawniejszych jest ks. Macieja B\u0105kiewicza, kanonika wi\u015blickiego, zmar\u0142ego w roku 1799. Straszny po\u017car w dniu 2 sierpnia 1876 r. zniszczy\u0142 prawie ca\u0142e miasto. Spali\u0142o si\u0119 208 dm. i 416 budynk\u00f3w rozmaitych. Szkoda w zabudowaniach wynosi\u0142a 153,204 rs., w rzeczach spalonych 140,000 rs. Z pod Ch. wyp\u0142ywa rzeka Wschodnia. Par. Ch. dek. stopnickiego 2700 dusz liczy. Gmina Ch. nale\u017cy do s\u0105du gm. okr. I w Chmielniku, od Stopnicy szos\u0105 33 w., drog\u0105 zwyczajn\u0105 26 w. W gminie istnieje: gorzelni 4, pi\u0142a wodna 1, wapiarnia 1, cegielnia 1, m\u0142yn\u00f3w wodnych 8, z tych 2 ame\u00adry\u00adka\u0144\u00adskie. Ludno\u015bci 4159. Dobra Ch., sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z folwark\u00f3w: \u0141agiewniki, Przededworze i Dezydor\u00f3w, wsi \u0141agiewniki, Przededworze, Jasie\u0144 i Holendry Ch\u0142apowskie Chude, s\u0105 odleg\u0142e od m. Ch. i stacyi poczt. w. 3, od drogi bitej kielecko-buskiej w. 3, od dr. \u017cel. w \u0141azach w. 84, od rzeki Nidy w Pi\u0144czowie w. 19. Nabyte w r. 1863 za rs. 54,000 (r. 1842 w\u0142asno\u015b\u0107 b. genera\u0142a Kaz. Ta\u0144\u00adskie\u00adgo), maj\u0105 og\u00f3lnej rozleg\u0142o\u015bci mr<\/span>. 2206 a mianowicie: w gruntach ornych i ogrodach mr<\/span>. 977, w \u0142\u0105kach mr<\/span>. 58, w pastwiskach mr<\/span>. 79, w wodach mr<\/span>. 8, w lasach mr<\/span>. 1038, w nieu\u017cyt. i placach mr<\/span>. 44. Miastu Ch. dla 376 osad nadano gruntu morg. 1214; w\u015b.<\/span> \u0141agiewniki 36 osad, gruntu m\u00f3rg. 184; Przededworze osad 22, gruntu mr<\/span>. 241; w\u015b Jasie\u0144 osad 20, gruntu mr<\/span>. 304; w\u015b Holendry Ch\u0142apowskie Chude osad 30, gruntu mr<\/span>. 470. 2.) Ch.,<\/b> wie\u015b, i Chmielnik majkowski, pow. ka\u00adlis\u00adki, gm. Tyniec, par. Kalisz. W 1827 roku by\u0142o tu 32 dm., 249 mk. Znaleziono tu cmentarzysko przedhistoryczne. Chmielnik i Tyniec stanowi\u0105 przedmie\u015bcia m. Kalisza i maj\u0105 og\u00f3lnej rozleg\u0142o\u015bci dworskiej mr<\/span>. 52; we wsi Ty\u0144cu jedna osada, gruntu mr<\/span>. 2 pr. 121; we wsi Chmielnik 5 osad, mr<\/span>. 2 pr. 181. 3.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142oszczowski, gm. i par S\u0142upia. 4.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. soko\u0142owski, gm. Sabnie, par. Skibniew, ma 262 mr<\/span>. obszaru. 5.) Ch.,<\/b> wie\u015b, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. 6.) Ch.<\/b> Stary<\/span><\/i> i Nowy<\/span><\/i>, wie\u015b, pow. nowo\u00adaleksan\u00addry\u00adjski, gm. Wro\u00adn\u00f3w, par. Ko\u0144\u00adska\u00adwola. 7.) Ch.,<\/b> w\u015b i folw., pow. lubelski, gm. Woj\u00adcie\u00adch\u00f3w, par. Be\u0142\u00ad\u017cy\u00adce. W 1827 r. by\u0142o tu 30 dm., 148 mk. Folw. Ch. i G\u00f3ra, z wsiami Ch., Nowy Ch., G\u00f3ra, Nowa G\u00f3ra, odleg\u0142e od Lub\u00adli\u00adna w. 26, od Be\u0142\u00ad\u017cyc w. 5, od drogi bitej w Ku\u00adro\u00adwie w. 17, od rzeki Wis\u00ad\u0142y w. 18. Nabyte w r. 1867 za rs. 35,700. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 dworska wynosi mr<\/span>. 1264 a mianowici<\/span>e, w gruntach ornych i ogrodach mr<\/span>. 1053, w \u0142\u0105kach mr<\/span>. 20, w lasach mr<\/span>. 157, w nieu\u017cytkach i placach mr<\/span>. 34; budowli dworskich murowanych 4, drewnianych 25. Wiatrak. Dobra posiadaj\u0105 pok\u0142ady kamienia bia\u0142ego, zwanego opok\u0105, do budowli zdatnego. W\u015b Ch. osad 53, gruntu mr.<\/span> 752; Nowy Chmielnik osad 6, gruntu mr<\/span>. 41; G\u00f3ra osad 11, gruntu mr<\/span>. 80; Nowa G\u00f3ra osad 5, gruntu mr<\/span>. 31. A. Pal.<\/span><\/i> i Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chmielniki,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 41 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chmiel\u00f3wka,<\/b> w\u015b i folw., pow. suwalski, gm. Kukowo, par. Baka\u0142arzew. Le\u017cy o 11 w. od Suwa\u0142k. R. 1827 r. by\u0142o tu 64 dm., 330 mk., obecnie ma 51 dm., 494 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chmiel\u00f3wka,<\/b> 1.) w\u015b w pow. sok\u00f3lskim, gub. grodz., o 14 w. od Sok\u00f3\u0142ki. 2.) Ch.,<\/b> w\u015b. niewielka, w po\u0142udniowo-zachodniej stronie pow. mi\u0144skiego, nad rz. \u015awis\u0142ocz\u0105, w g\u00f3rnym jej biegu, gminy zas\u0142awskiej, w 2-gim stanie policyjnym (rakowskim), w 4 okr\u0119gu s\u0105dowym (zas\u0142awskim), od Zas\u0142awia i stacyi zas\u0142awskiej na kolei libawo-rome\u0144skiej o kilka wiorst od. leg\u0142e. Al. Jel.<\/i> 3.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. proskurowski, gm. i parafia Felsztyn, dusz m\u0119z. w\u0142o\u015bc. 374 i 54 jednowor., 642 dz. ziemi w\u0142o\u015bc., 850 dz. ziemi u\u017cywalnej w\u0142a\u015bciciela, podzielonej na 3 oddzielne folwarki. Nale\u017ca\u0142a do Grabiank\u00f3w, dzi\u015b Ludwika Modzelewskiego. Dr. M.<\/i> 4.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. lipowiecki, nad rz. Postaw\u0105, wpadaj\u0105c\u0105 do Sobu, o 19 w. od m. Piatyhor. Mieszk. 928, wyznania prawos\u0142., cerkiew parafialna i szk\u00f3\u0142ka. Ziemi wybornego czarnoziemu 1342 dzies. Nale\u017cy do Jaworskich; zarz\u0105d gminny w \u0141ukasz\u00f3wce, policyjny w Monastyrzyskach. Kl. Przed.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Choch\u0142uszka,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, odl. o 2 mile od Suwa\u0142k, liczy 14 dm., 65 mk. [Pomi\u0119dzy wsiami Str. D\u0119bszczyzna i Smole\u0144ka, na p\u0142n. od Bartnej G\u00f3ry, dzi\u015b nie istnieje.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Cho\u0107ki,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Koniecb\u00f3r, par. Raczki. Le\u017cy w odleg\u0142o\u015bci 2 mil od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm., 161 mk., obecnie liczy 30 dm.. 290 mk. K. H.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Chodorki,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Dowspuda, par. Jan\u00f3wka. Liczy 9 dm., 20 mk. [Por. <\/span>Rynk\u00f3wek<\/i><\/a> i W\u00f3jtowstwo<\/i><\/a>. By\u0107 mo\u017ce tu pierwotnie powsta\u0142a w XVI w. osada Chom\u0105towo.]<\/p>\n

Chodor\u00f3wka,<\/b> 1.) w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 31 w. od Sok\u00f3\u0142ki, ma kaplic\u0119 katol. par. Suchowola. 2.) Ch.,<\/b> w\u015b w pow. wi\u00adteb\u00adskim, w\u0142asno\u015b\u0107 J\u00f3\u00adze\u00adfa \u017ba\u00adby.<\/p>\n

Chodosa,<\/b> rz., dop\u0142yw Niemna, uchodzi mi\u0119dzy Lubczem a Delatyczami.<\/p>\n

Chodosy,<\/b> 1.) w\u015b, pow. brzeski, gub. grodzie\u0144skiej. By\u0142a tu kaplica katol. parafii Kamieniec Litewski. 2.) Ch.,<\/b> w\u015b, pow. kobry\u0144ski, o 210 w. od Grodna, o 11 w. od Kobrynia, ma zarz\u0105d policyjny 8-in gmin powiatu.<\/p>\n

Chojewo,<\/b> Chojnowo<\/i> w\u015b, pow. brzeski, gub. grodz., gm. Malesze,<\/span> prawie na p\u00f3\u0142 drogi mi\u0119dzy Bo\u0107kami a Bra\u0144skiem, 19 w. od Bielska, 67 dm., 546 mk., 1312 dzies. Nale\u017ca\u0142a niegdy\u015b, jako sio\u0142o w\u00f3jtowskie do w\u0142o\u015bci dworu bra\u0144skiego. W 1563 r. mia\u0142a 50 w\u0142\u00f3k gruntu \u015bredniego, z czego 1 w\u0142\u00f3ka na w\u00f3jta, 1 na kowala. Dochodu z za\u015bciankiem dawa\u0142a 39 k\u00f3p 4 gr., 5 den. Do w\u00f3jtowstwa nale\u017ca\u0142y wsi: Ch., Kad\u0142ubowska (Kad\u0142ub\u00f3wka) i Spaki (Szpaki). Wed\u0142ug lustracyi z r. 1664 nale\u017ca\u0142a do ststwa bra\u0144skiego, August III, r. 1774 nada\u0142 Marcinowi Witanowskiemu do\u017cywociem dwie w\u0142\u00f3ki we wsi Chojewie. (Metr. Kor. Ks. K. nr. 103, str. 131\u20142). Gdy jednocze\u015bnie po \u015bmierci ur. Kiersnowskiego, zawakowa\u0142o w tej\u017ce wsi w\u00f3jtowstwo\u2014M. Witanowski wyrabia sobie u kr\u00f3la przywilej. (Ks. Kanclerskie n. 103, str. 190\u20141). Mia\u0142a jednak na tem w\u00f3jtostwie\u2014do\u017cywocie wdowa po Kiersnowskim, kr\u00f3l przeto pozwala jej zcedowa\u0107 swe prawa. Wspomniany Marcin Witanowski, towarzysz kawaleryi Narodowej w r. 1794 na wezwanie komisy i porz\u0105dkowej bielskiej, obj\u0105\u0142 komend\u0105 nad pospolitcm ruszeniem parafii r<\/span>ajgrodzkiej.<\/span><\/p>\n

Chojna<\/b> 1.) w\u015b, pow. maryampolski, gm. Balwierzyszki, par. Gudele. Liczy 6 dm. i 45 mk. 2.) Ch.,<\/b> ob. Chojny<\/i>.<\/p>\n

Chojnowo,<\/b> w\u015b w gub. grodzie\u0144skiej w. b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cho\u0142dawskie<\/b> jezioro, ko\u0142o wsi Zaboryszki, w pow. suwalskim, na prawo od szosy z Suwa\u0142k do Maryampola, ma 80 mr<\/span>. obszaru (wed\u0142ug L. Wolskiego). Mapa woj. topograficzna (XIV -2) nie mie\u015bci jez. t. n.; chyba \u017ce pod t\u0105 nazw\u0105 rozumie\u0107 nalezy jezioro przy wsi Grau\u017ce [Za du\u017ce.]<\/span>, w poblizu Zaboryszek. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chomaszewo,<\/b> os., pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. Ma 2 dm., 14 mk. [Na p\u0142d od jez. Kolno i wsi Komasz\u00f3wki.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chomicze,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Bartniki. W 1827 r. by\u0142o tu 24 dm., 222 mk.; obecnie liczy 8 dm. i 118 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chor\u0105\u017canka,<\/b> Chor\u0105\u017c\u00f3wna<\/i>, rz., dop\u0142yw Rosi niemnowej, w parafii Wo\u0142kowysk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chor\u0105\u017c\u00f3wna,<\/b> ob. Chor\u0105\u017canka<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Choroszcza,<\/b> Choroszcz<\/i>, Chworoszcza<\/i>, mko, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, nad Choroszczank\u0105 i Narwi\u0105, ma 1512 mk., w tem 773 m\u0119\u017c., 739 kob., 765 izr., 200 ewang. (w 1857 liczono ew. 667?). Wielka fabryka kort\u00f3w C. A. Moesa i sp., na 215 warsztatach wyrabia 250 tys. arszyn\u00f3w tkanin. Si\u0142a pary 120 koni, robotnik\u00f3w 800. Przy fabryce szko\u0142a elementarna protestancka 2-klasowa, w \u2154 kosztem w\u0142a\u015bciciela utrzymywana. Domki dla robotnik\u00f3w z ogr\u00f3dkami. Fabr. za\u0142o\u017cona 1846. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. \u015bw. Jana Chrzc., murowany. Parafia kat. dekanatu bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adkie\u00adgo: dusz 4563. R. 1880 nawiedzi\u0142 Ch. wielki po\u017car. Zygmunt Stary w 1507 r. wyda\u0142 prawo miastu Choroszczy, i zobowi\u0105za\u0142 tem prawem dawa\u0107 kr\u00f3lewskiemu wojsku 5 \u017co\u0142nierzy konnych i ka\u017cdemu rycerzowi po 100 tymf\u00f3w p\u0142aci\u0107 podczas wyprawy wojennej. Miasto Ch. posiada\u0142o grunta od rz. Supra\u015bla do Narwi; od wschodu, gdzie bierze \u017ar\u00f3d\u0142o rzeczka Choroszczanka, ca\u0142y obw\u00f3d nale\u017ca\u0142 do parafii dominika\u0144skiego ko\u015bcio\u0142a. Dominikanie choroscy byli obowi\u0105zani ze swej szko\u0142y uczni\u00f3w wysy\u0142a\u0107 do uniwersytetu krakowskiego i wyprawia\u0107 do rycerstwa polskiego kosztem miasta. Posiad\u0142o\u015bci tego zakonu by\u0142y wsie: Borszczewo, Krupniki, \u0141yski, Ogrodniki, Si\u0144kiewicze, Nieroniki i Ruszczany; wymienione wioski nosz\u0105 teraz nazw\u0119 w\u0142o\u015bcian rz\u0105dowych. Za panowania Jana III w 1683 r. po\u017car zniszczy\u0142 ca\u0142e miasto, licz\u0105ce 600 dom\u00f3w, i ko\u015bci\u00f3\u0142 wy\u017cej wspomniony, za co Jan III udarowa\u0142 miasto przywilejem. Odbudowany po po\u017carze ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany, tak\u017ce dominika\u0144ski, o p\u00f3\u0142 wiorsty ku zachodowi, gdzie obecnie siano\u017c\u0119\u0107 ko\u015bcielna, przezwana Gajem, istnia\u0142 lat 26 i tak\u017ce zgorza\u0142 w 1707 roku nim biskup wile\u0144ski Pac zbudowa\u0142 do dzi\u015b dnia istniej\u0105cy ko\u015bci\u00f3\u0142 w stylu gotyckim. Parafia Ch. sk\u0142ada si\u0119 z miasta i przyleg\u0142ych wiosek jako to: Rog\u00f3wka-szla\u00adch\u00adty (dawniej), przedmie\u015bcia Rogowa, Dzikich, Nowosio\u0142ek i Zastawia, oraz Izbiszcz, Kruszewa, Pa\u0144k\u00f3w, Konowa\u0142, Ko\u015bciuk, Zaczerlan, Borszczewa, Ruszczan, \u0179\u00f3\u0142tk\u00f3w, Fast, Oliszk\u00f3w, Ogrodnik\u00f3w, Baciut, \u0141ysk\u00f3w, Bacieczek, Krupnik, Poros\u0142\u00f3w, Topilca i Fabryki. Parafia grecka liczy obecnie 200 parafian; cerkiew za\u0142o\u017cona by\u0142a w r. 1769 przez hetmana Branickiego. Ewangelicka tak\u017ce 200 os\u00f3b. Miasto liczy 250 dom\u00f3w. O 30 staj od Choroszczy na po\u0142udnie le\u017cy g\u00f3ra \u015awitkowizna (dzi\u015b Sie\u015bkowizn\u0105 zwana), poro\u015bni\u0119ta kar\u0142owatemi d\u0119bami; na tej g\u00f3rze za czas\u00f3w poga\u0144skich oddawano cze\u015b\u0107 \u015awiatowidowi.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Choroszczanka,<\/b> rz., dop\u0142yw Narwi pod m. Choroszcz\u0105.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Choro\u017cowce,<\/b> Choru\u017cowce<\/i>, w\u015b, pow. augustowski. gm. Kuryanka, par. Lipsk. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm. i 70 mk., obecnie liczy 22 dm. i 147 mk. Br. Ch.<\/i> [Dzi\u015b Choru\u017cowce<\/i>, tu\u017c przy granicy.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chorya,<\/b> jezioro, pow. kalwaryjski, o 3 w. na po\u0142udnie od Kalwaryi, brzegi nizkie, mokre.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chost,<\/b> dawne imi\u0119, to samo prawdopodobnie co Choc, Chocisz, stanowi \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w nazw: Choszcze, Choszczewo, trafiaj\u0105cych si\u0119 tylko na Mazowszu i w Prusiech.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chrabo\u0142y,<\/b> wie\u015b, gub. grodzie\u0144ska, w b. ziemi bielskiej, nad rz. Orlank\u0105.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chrapowieckie<\/b> lub Chrapickiego \u0142\u0105ka<\/i>, osada, powiat maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chro\u015bciele,<\/b> Chroszczele<\/i>, niem. Chrosziellen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. E\u0142k.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chrzanowo,<\/b> 1.) folw., pow. s\u0142upecki, gm. Ostrowite Kapitulne, par. Giewartowo. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm. i 95 mk. 2.) Ch.,<\/b> w\u015b w\u0142o\u015bc. i folw. prywatny d\u00f3br Opinog\u00f3ra, pow. ciechanowski, gm. Opinog\u00f3ra, par Ciechan\u00f3w, nad rz. Son\u0105, o 6 w. od urz\u0119du gm., ma 16 osad, 11 dm., 74 mk., 33 mr<\/span>. gruntu w\u0142o\u015bc., 26 mr<\/span>. roli ornej. 3.) Ch.,<\/b> oko\u00adli\u00adca szla\u00adche\u00adc\u00adka, pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Przytu\u0142y, o 5 w. na p\u00f3\u0142n. od Radzi\u0142owa. W obr\u0119bie jej le\u017c\u0105 Ch. C<\/span>yprki, Ch. D<\/span>usze, Ch. N<\/span>owiny, Ch. W<\/span>ypychy. W 1827 r. liczy\u0142y one razem 29 dm. i 174 mk. Fol. Ch.-Cyprki od \u0141om\u017cy w.<\/span> 30, od Kolna w. 28, od Stawisk w. 10, od Grajewa w. 35. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 174 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 152, \u0142\u0105k mr<\/span>. 10, pastwisk mr<\/span>. 4. Budowli murowanych 2, z drzewa 9. P\u0142ynie przez terrytoryum struga Kuberka. Znajduj\u0105 si\u0119 tu pok\u0142ady torfu i m\u0142yn wodny. 4.) Ch.,<\/b> oko\u00adli\u00adca szla\u00adche\u00adc\u00adka, pow. ma\u00adkow\u00adski, gm. Sm\u00adrock, par. Ma\u00adk\u00f3w. W obr\u0119bie jej le\u017c\u0105: Ch. G<\/span>o\u00adda\u00adwy, Ch. M<\/span>ar\u00adki i Ch. T<\/span>wor\u00adki. Fol. Ch. G<\/span>odawy, od \u0141om\u00ad\u017cy w. 28, od Ma\u00adko\u00adwa w. 3, od rz. Narwi w. 10 i Orzycy w. 2. Og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 246 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 228, \u0142\u0105k mr<\/span>. 8, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 10. P\u0142odozmian 8-polowy. Budowli murowanych 2, z drzewa 13; stawy zarybione. 5.) Ch.,<\/b> w\u015b szlach., pow. ma\u00adkow\u00adski, gm. Sie\u00adlc, par. Ro\u00ad\u017can. W 1827 r. by\u0142o tu 35 dm. i 63 mk. 6.) Ch.<\/b> Bo\u00adni\u00adsze<\/i>, w\u015b szlach., pow. ma\u00adkow\u00adski, gm. Kar\u00adnie\u00adwo, par. Ma\u00adk\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 8 dm., 63 mk. Dobra Ch.-Bro\u00adni\u00adsze sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. Za\u00adle\u00adsie i attynencyi cegielni Os\u00adni\u00adca z wsi\u0105 Za\u00adle\u00adsie; od \u0141om\u00ad\u017cy w. 84, od Ma\u00adko\u00adwa w. 6, od G\u0105\u00adso\u00adci\u00adna w. 18, od rz. O\u00adrzy\u00adcy w. 6. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi morg. 933 a mianowicie grunta orne i ogr. mr<\/span>. 236, \u0142\u0105k mr<\/span>. 66, pastwiska mr<\/span>. 58, lasu mr<\/span>. 542, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 20, attynencya cegielnia mr<\/span>. 11, p\u0142odozmian 12-polowy. Budowli murowanych 1, z drzewa 5. W\u015b Zalesie osad 10, gruntu mr<\/span>. 15. Br. Ch.<\/i> i A. Pal.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chrzanowo,<\/b> niem. Chrzanowen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Grabnik.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chwasty,<\/b> Fasty<\/i>, wie\u015b, pow. bia\u00ad\u0142o\u00ads\u00adto\u00adc\u00adki, par. Choroszcza, nad rz. Supra\u015bl\u0105, b. maj\u0105tek Chodkiewicz\u00f3w.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chwaszczewo,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 18 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chworka,<\/b> rzeka, dop\u0142yw Szczary z prawej strony, przyjmuje Wi\u0119z\u00f3wk\u0119, Chlewn\u0119 i Studzieniec.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chworoszcza,<\/b> ob. Choroszcza<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Chylinki,<\/b> osada z piecem smolanym w lesie wsi G\u0142\u0119boki Br\u00f3d, nad jeziorem, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Krasnopol. Now.<\/i> [W pobli\u017cu jez. tej nazwy, zw. te\u017c Hilinka<\/i> (mapa 1915), Glinki<\/i> (mapa WIG), dzi\u015b zn\u00f3w Chylinki<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Chyliny,<\/span><\/b> w\u015b nad rz. Biebrz\u0105, pow. kolne\u0144ski. W\u0142adys\u0142aw ks. mazow. sprzedaje pi\u0119ciu dziedzicom \u201ede Szczelcino\u201c i Bogus\u0142awowi \u201ede Chilino\u201c 60 \u0142an\u00f3w nad rz. Biebrz\u0105 za 60 kop. Z tych 30 \u0142an\u00f3w otrzyma\u0142 Bogus\u0142aw. (Kapica, Her\u00adbarz 51). W r. 1577 w\u015b \u201eChiliny K\u0105nthi\u201c ma 14 \u0142an. szlach., a \u201eWity\u201c 16 \u0142an., 2 zagr.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cibory,<\/b> niem. Zyborren<\/i> i Czyborren<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Bia\u0142a.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cichabuda,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. P\u0142utyszki. Liczy 13 dm., 85 mieszk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ciche,<\/b> niem. Czichen<\/i>. 1.) w\u015b, pow. lubawski, par. \u0141\u0105korz, le\u017cy na ostrowiu mi\u0119dzy jeziorami, ma w\u0142asn\u0105, szko\u0142\u0119, obszaru 2757 m., 83 dm., kat. 538, ew. 139. 2.) C.,<\/b> wie\u015b, dobra i m\u0142yn, pow. olecki, ma stacy\u0105 poczt. [Te same co Cichy<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Cichy,<\/b> Czychy<\/i>, niem. Cichen<\/i>, w\u015b, pow. olecki, ma ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ciecier\u00f3wka,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, maj\u0119tno\u015b\u0107 niegdy\u015b ksi\u0105\u017c\u0105t Giedrojci\u00f3w, naby\u0142 od genera\u0142a ks. Giedrojcia r. 1802 J\u00f3zef Kossakowski \u0142owczy W. ks. lit., obecnie w\u0142asno\u015b\u0107 hr. Sta\u00adni\u00ads\u00ad\u0142a\u00adwa Kos\u00adsa\u00adkow\u00adskie\u00adgo, w\u0142\u00f3k 83.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cieciory,<\/b> w\u015b rz\u0105d. nad rz. Piss\u0105, pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Turo\u015bl. Le\u017cy \u015br\u00f3d b\u0142ot i las\u00f3w. W 1828 r. by\u0142o tu 49 dm., 290 mk., obecnie liczy 63 dm., ziemi ma 1722 morg.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cieciorki,<\/span><\/b> w\u015b, pow. kolne\u0144ski, gm. par. Turo\u015bl, ob. Cieciory<\/i> (t. I).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cielak\u00f3w,<\/b> dobra i wie\u015b w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci powiatu ihume\u0144skiego, w gminie pereszewskiej, w 3 okr\u0119gu s\u0105dowym, w 2 policyjnym stanie, w parafii katolickiej u\u017adzie\u0144skiej, o wiorst 48 od Mi\u0144ska, o 70 wiorst od Ihumenia. W pobli\u017cu przechodzi trakt wojenno-komunikacyjny z Ihumenia do miasteczka Uzdy i dalej, b\u0119d\u0105cy g\u0142\u00f3wn\u0105 artery\u0105 stosunk\u00f3w. T\u0119dy w 1812 roku przesz\u0142y g\u0142\u00f3wne si\u0142y korpusu Davoust’a, wal\u0105c drzewa w w\u0105zkich przeprawach lesistych, sypi\u0105c groble, kt\u00f3re dotychczas nosz\u0105 nazw\u0119 \u201efrancuskich,\u201c jak naprzyk\u0142ad pod Ciepleniem, Dudziczami i w dalszym kierunku tego traktu. Cielak\u00f3w, przechodz\u0105c przez r\u0119ce r\u00f3\u017cnych w\u0142a\u015bcicieli, od roku 1857 jest w\u0142asno\u015bci\u0105 zamo\u017cnej rodziny Har\u00adtin\u00adg\u00f3w. Dobra te dzi\u015b posiadaj\u0105 oko\u0142o 4,328 mr<\/span>. ziemi, ale lasy, przemagaj\u0105c, stanowi\u0105 prawdziwe bogactwo maj\u0105tku; jako\u017c Cielak\u00f3w s\u0142ynie z wyrobu produkt\u00f3w smo\u0142owych; t\u0105 fabrykacy\u0105 trudni\u0105 si\u0119 \u017cydzi. Ziemia tu jest szara, lekka, kamienista, jednak do\u015b\u0107 urodzajna, gdy\u017c znaczne siano\u017c\u0119ci nad rzek\u0105 Ja\u0142\u00f3wk\u0105 dostarczaj\u0105 si\u0142y nawozowej. Gospodarstwo w Cielakowie w og\u00f3le zasobne i porz\u0105dne, lasy dobrze strze\u017cone; dobra te nale\u017c\u0105 do wyj\u0105tkowych pod wzgl\u0119dem ekonomicznym; kieruje niemi zdolna i pracowita r\u0119ka. Na territorium C., tu\u017c przy wielkim trakcie, le\u017cy staro\u017cytna osada \u201eMikolk\u0105\u201c zwana, z cerkiewk\u0105 pod wezwaniem \u015bw. Miko\u0142aja, do kt\u00f3rego to miejsca lud okoliczny, w obr\u0119bie nawet mil kilkunastu, licznie si\u0119 zgromadza dwa razy do roku w dni tego patrona, t. j. 9 maja i 6 grudnia, przywi\u0105zuj\u0105c do\u0144 wielkie znaczenie religijne, i odprawia huczne biesiady, dochodz\u0105ce nieraz a\u017c do wyuzdania. W wigili\u0105 tych festyn\u00f3w massy ludu zbieraj\u0105 si\u0119 o wiorst\u0119 przed Miko\u0142k\u0105 w lesie, na go\u015bci\u0144cu, w uroczysku zwanem \u201eBiercy;\u201c tam przez noc ca\u0142\u0105 pal\u0105 ognie, \u015bpiewaj\u0105 pie\u015bni odwieczne i bajramuj\u0105 a\u017c do bia\u0142ego dnia, poczem t\u0142um przenosi si\u0119 do osady, sk\u0142ada dary w kapliczce i dalej przed\u0142u\u017ca obrz\u0119dy zapami\u0119ta\u0142ej hulanki. Niema w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c w tem wszystkiem kryj\u0105 si\u0119 powody przedwiekowe z czas\u00f3w poga\u0144skich, gdy\u017c obok cerkiewki wznosi si\u0119 wspaniale d\u0105b kolosalny, zapewne dobrze pami\u0119taj\u0105cy epok\u0119 Krewe-Krewejt\u00f3w litewskich. Tak olbrzymiego drzewa trudno znale\u015b\u0107 teraz w kraju; ma ono w obwodzie 16 arszyn\u00f3w. Chocia\u017c niszczono te pomniki przy zaprowadzaniu chrze\u015bcia\u0144stwa, atoli w miejscach odleg\u0142ych, lesistych, pozosta\u0142y one, i p\u00f3\u017aniej stawiano tam chrze\u015bcia\u0144skiego kultu kapliczki, albo te\u017c by\u0142y to d\u0119by punktami granicznemi, jak \u015bwiadczy Narbutt, wi\u0119c i szanowane przez prawo. \u017be d\u0105b w Miko\u0142ce ocala\u0142y, r\u00f3wie\u015bnik bodaj Baublisa, jest \u201e\u015bwi\u0119tym\u201c d\u0119bem, \u015bwiadczy nietylko tradycyjne zbiorowisko ludu do tego miejsca lecz nadto i figura Chrystusa, kt\u00f3r\u0105 a\u017c do dzi\u015b dnia \u015br\u00f3d konar\u00f3w widzie\u0107 mo\u017cna by\u0142o. Wyobra\u017cenie dawnego b\u00f3stwa zast\u0105piono p\u00f3\u017aniejszem, a symbol \u015bwi\u0119to\u015bci przechowa\u0142 w ludzie cze\u015b\u0107 dla tego starego olbrzyma flory litewskiej. D\u0105b w Miko\u0142ce i sama miejscowo\u015b\u0107 zas\u0142uguj\u0105 na piln\u0105 uwag\u0119 archeolog\u00f3w. \u015acis\u0142e poszukiwania mo\u017ceby tu odkry\u0142y jakie pami\u0105tki, obja\u015bniaj\u0105ce lepiej przesz\u0142o\u015b\u0107 tego miejsca. Zaznaczamy, \u017ce wed\u0142ug legendy ludowej ma tu by\u0107 zakopany przez Francuz\u00f3w wielki skarb w z\u0142ocie, lecz nikt si\u0119 nie wa\u017cy\u0142 kopa\u0107 przez boja\u017a\u0144 zapowiedzianej \u015bmierci. Al. Jel.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cielc,<\/b> romantyczna skalista miejscowo\u015b\u0107 nad brzegiem Sprewji pod Budyszynem, na polach wsi Hownjawa (Oehna) po\u0142o\u017cona. Pod\u0142ug poda\u0144, zt\u0105d str\u0105cono bo\u017cyszne pogan s\u0142owia\u0144skich, w chwili upadku dawnej wiary. Lud m\u00f3wi \u017ce z\u0142oty \u201e\u0107ielc\u201c spoczywa g\u0142\u0119boko w toniach rzeki, u podn\u00f3\u017ca ska\u0142y, a miejscowo\u015b\u0107 nazywa \u201epola cielca,\u201c u cielca. Obszerniej patrz \u201ePrziboh-Flinc\u201c przez K. A. Jencza w Czasopi\u015bmie Maticy serbskiej za r. 1869. A. J. Parczewski.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cie\u0142oszka,<\/b> w\u015b rz\u0105dowa, pow. kolne\u0144ski, gm. i par. Turo\u015bl. Le\u017cy \u015br\u00f3d b\u0142ot i las\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 32 dm., 193 mk.; obecnie liczy 49 dm. i ziemi 1149 morg. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ciemno,<\/b> wie\u015b w pow. sok\u00f3lskim, o 43 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ciemnoszyje,<\/b> wie\u015b rz\u0105dowa, pow. szczuczy\u0144ski, gm. i par. Bia\u0142aszewo. Le\u017cy \u015br\u00f3d b\u0142ot i las\u00f3w, przy samej linii brzesko-graj. dr. \u017cel., mi\u0119dzy stacyami Goni\u0105dz i Grajewo. W 1827 r. by\u0142o tu 19 dm., 113 mk.; obecnie jest 31 dm., ziemi 1010 mr.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Ciemny las,<\/b> wie\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, par. Sejny. Liczy 4 dm., 45 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ciernie,<\/b> Czernie<\/i>, 1.) niem. Cziernien<\/i>, wie\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Bajtkowy. 2.) C.,<\/b> niem. Cziernien<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, stacya poczt. Ro\u017cy\u0144sk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cierzpi\u0119ta,<\/b> 1.) niem. Czerspienten<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Orzesze. 2) C.,<\/b> niem. Czierspienten<\/i>, w\u015b, pow. z\u0105dzborski, st. p. Peitschendorf.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Ciesina,<\/b> niem. Cziszinna<\/i>, w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Turo\u015bl.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Cieszkiniaki,<\/b> jezioro w dobrach Hutta, w pow. suwalskim, ma 6 morg obszaru i do 100 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci. Br. Ch.<\/i> [Wnioskuj\u0105c z niewielkiego obszaru, w\u00f3wczas zapewne suchar sr\u00f3dle\u015bny w okolicach Miko\u0142ajewa (na p\u0142n. ?), dzi\u015b nieznany. Por. <\/i><\/span>Czeszkinie<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Cie\u015bnisk,<\/b> Wielki<\/i> i Ma\u0142y<\/i>, dwie wsie w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 23 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Cimochowizna,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Hutta, par. Wigry, o 10 wiorst od m. Suwa\u0142k, nad brzegiem Wigierskiego jeziora. Dom\u00f3w 8, ludno\u015bci wyzn. kat. os\u00f3b 64; jak dla war\u00adsza\u00adwia\u00adk\u00f3w Bie\u00adla\u00adny, tak dla suwalczak\u00f3w C. zdawien dawna ma wielki urok. By\u0142o tu przed laty ulubione miejsce maj\u00f3wek i wycieczek suwalskich. Ze wsi uroczy i imponuj\u0105cy widok na jezioro Wigierskie i na ruiny wigierskiego pokamedulskiego klasztoru; komunikacya mi\u0119dzy C. i ko\u015bcio\u0142em wigierskim tylko przez jezioro, latem \u0142odziami, zim\u0105 po lodzie. Ziemia tu licha, g\u00f3rzysta, a jednak lud dosy\u0107 zamo\u017cny. W s\u0105siednim lesie rz\u0105dowym dzi\u015b tylko sosny, \u015bwierki, brzozy i osiny, ale niegdy\u015b by\u0142y nieprzebyte knieje. W pobli\u017cu wpada Czarna Ha\u0144cza<\/a> do jeziora Wigierskiego. [Niegdy\u015b tak\u017ce obecne Zaj\u0105czkowo Folwark<\/i>, mi\u0119dzy wsiami Zaj\u0105czkowo i Maryna; miejsce osiedlenia gospodarzy przenoszonych z Cimochowizny nad Wigrami.]<\/span> R. W.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cimoniu\u0144ce,<\/b> w\u015b, pow. sejnejski, gm. Kudrany, par. Lejpuny, odleg\u0142. o 48 w. od Sejn. Liczy 54 dm., 342 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cimoszki,<\/b> w\u015b w pow. sok\u00f3lskim gub. grodz., o 8 w. od Sok\u00f3\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cisewo,<\/b> ob. Cisowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cisowo,<\/b> 1.) w\u015b, pow. wielu\u0144ski, gmina Skrzynno, par. Rudlice. 2.) C.,<\/b> folw., pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. Liczy 8 dm., 39 mk. 3.) C.,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. Liczy 4 dm., 32 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Cis\u00f3wek,<\/b> 1.) w\u015b, pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w, par. Filip\u00f3w. Le\u017cy w odleg\u0142o\u015bci 32 w. od Suwa\u0142k. Liczy 11 dm., 95 mk. 2.) C.,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. Jeleniewo, par. Wi\u017cajny. Le\u017cy w odleg\u0142o\u015bci trzech mil od Suwa\u0142k, liczy 7 dm., 63 mk. 3.) C.,<\/b> w\u015b, i folw., pow. augustowski, gm. Szczebro-Olsza\u0144ska, par. Szczebra. Liczy 15 dm., 103 mk. Folw. C., oddzielony w r. 1875 od d\u00f3br rz\u0105d. Wigry przez wykup czynszu. Rozl. wynosi mr<\/span>. 147 a mianowicie grunta orne i ogrody mr<\/span>. 93., mr<\/span>. 42, pastwisk mr<\/span>. 2, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 9. Budowli drewnianych 10; rzeczka Szczeberka przep\u0142ywa przez terrytoryum.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Cis\u00f3wek,<\/b> jezioro w dobrach Czostk\u00f3w, pow. suwalski. Le\u017cy \u015br\u00f3d bagien, ma 10 mr<\/span>. rozl., 9 st. g\u0142\u0119b. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cissewo,<\/b> ob. Cisowo<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Ciszewo,<\/b> w\u015b i folw., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Be\u0142da, par. Rajgr\u00f3d. Le\u017cy \u015br\u00f3d rozleg\u0142ych las\u00f3w i b\u0142ot, przyst\u0119pna tylko od strony p\u00f3\u0142nocy, od drogi bitej ze Szczuczyna do Rajgrodu. Posiada browar i gorzelni\u0119. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm. i 61 mk. Wspominane w dokumentach z 1547 r. Folw. C. z wsi\u0105 C. i Kuligi, od \u0141om\u017cy w. 80, od Szczuczyna w. 29, od Rajgrodu w. 8, od rzeki Jegrzni w. 1. Nabyte w r. 1868 za rs. 30,000. Rozl. wynosi mr<\/span>. 2664 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 175, \u0142\u0105k mr<\/span>. 430, pastw. mr<\/span>. 40, w zaro\u015blach mr<\/span>. 1870, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 149; budowli mur. 6, drewn. 13. W\u015b C. osad 34, gruntu mr<\/span>. 250; w\u015b Kuligi osad 3, gruntu mr<\/span>. 42.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Ciwoniszki,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Sereje. Liczy 4 dm., 51 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Claussen<\/b> (niem.), ob. <\/i>Klusy<\/a><\/i>.<\/p>\n

Collnischken<\/b> (niem.), ob. Kolniszki<\/a><\/i>.<\/p>\n

Creutzburg<\/b> (niem.), ob. Kluczborek<\/i> i Krzy\u017cbork<\/i>.<\/p>\n

Cuple,<\/b> b\u0142ota nad rz. Rozog\u0105, pod Myszy\u0144cem, w pow. ostro\u0142\u0119ckim; z niemi si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105 b\u0142ota Dzwonki i Brzoz\u00f3wka a\u017c pod Maciejow\u0105 szyj\u0119. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cybula,<\/b> w\u015b, zwana dot\u0105d oko\u00adli\u00adc\u0105 szla\u00adche\u00adc\u00adk\u0105, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Sereje. Nale\u017cy do kilku w\u0142a\u015bcicieli. R. 1827 r. by\u0142o tu 5 dm. i 57 mk.; obecnie liczy 12 dm. i 119 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cybulaki,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya. W 1827 r. by\u0142o 15 dm., 103 mk., obecnie liczy 39 dm. i 146 mk.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Cybulki,<\/b> 1.) niem. Zybulken<\/i>, w\u015b, pow. lecki, st. p. Widminy. 2.) C.,<\/b> niem. Czybulken<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Pisanica. [W p\u00f3\u0142 drogi mi\u0119dzy wsiami \u017bydy i Wysokie, kiedy\u015b PGR \u017bydy, ew. bli\u017cej jez. Skom\u0119tno.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cybulniki,<\/b> ob. Sok\u00f3\u0142ki<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cydar,<\/b> tak podobno krzy\u017cacy nazywali Cytowiany (ob.).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cydzyn,<\/b> w\u015b i fol., pow. kolne\u0144ski, gm. Rogienice, par. Dobrzyja\u0142owo. Posiada gorzelni\u0119, dystylarni\u0119. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm. i 83 mk. Dobra C. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. O. i wsi C., od \u0141om\u017cy w. 7, od Kolna w. 21, od Czy\u017cewa w. 45, od rzeki Narwi w. 7. Rozl, wynosi mr<\/span>. 944 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 506, \u0142\u0105k mr<\/span>. 15, lasu mr<\/span>. 414, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 12. P\u0142odozmian 10-polowy. Bud. mur. 18, drewn. 13. M\u0142yny dwa, pok\u0142ady kamienia wapiennego, gliny i torfu; w\u015b C. osad 15, gruntu mr<\/span>. 48. Br. Ch.<\/i> i A. Pal.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cyganowo,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. kalwaryjski, gm. Balkuny, par. Miros\u0142aw. W 1827 r. by\u0142o tu 21 dm. i 156 mk., obecnie liczy 41 dm., 318 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cykokalnie,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. i par. Szumsk. Odl. o 4 w. od Maryampola. Liczy 3 dm., 23 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cyporpiewie,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Skrawdzie. Liczy 5 dm. i 75 mieszk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Cyprki<\/b> 1.) wie\u015b szla\u00adche\u00adc\u00adka i w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Bogusze, par. Grajewo. W 1827 r. mia\u0142y 21 dm., 126 mk. [Wcze\u015bniej Czyprki<\/i>.]<\/span> 2) C.,<\/b> ob. Chrzanowo<\/i>. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Cyrale,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Ma\u0107kowo, par. Pu\u0144sk. Le\u017cy w odleg\u0142. 32 wiorst od Suwa\u0142k. R. 1827 mia\u0142y 20 dm., 148 mk., teraz licz\u0105 34 dm. i 285 mk. K. H.<\/i> [3 km na p\u0142d. od Ma\u0107kowa.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cytowiany,<\/b> mko w pow. ro\u00adsie\u0144\u00adskim, po \u017cmudzku Tituwienaj (nie Titawienaj). W r. 1296 mia\u0142 by\u0107 tu zamek obronny, kt\u00f3ry przez krzy\u017cak\u00f3w zosta\u0142 zniszczony a kt\u00f3ry w ich pismach mia\u0142 si\u0119 zwa\u0107 Cydar (?). Miasteczko C., le\u017c\u0105ce o 4 mile od Rosie\u0144, przy trakcie mi\u0119dzy tem miastem a Szawlami, po\u015br\u00f3d las\u00f3w, nad rz. i jez. Cyt\u00f3wk\u0105 (dw\u00f3r nad brzegiem jez. Gasztwinis, z kt\u00f3rego wyp\u0142ywa rzeczka Gry\u017cowa, por. Pogry\u017c\u00f3w<\/i>) sk\u0142ada si\u0119 ze stu kilkunastu dom\u00f3w drewnianych, zamieszkanych przez 2000 ludno\u015bci, posiada fabryk\u0119 powoz\u00f3w. Dw\u00f3r odleg\u0142y od mka o 3 w. Mi\u0119dzy dworem a mkiem pomnik \u015b. p. Celiny z Burb\u00f3w Przeciszewskiej. C. za\u0142o\u017cy\u0142 w wieku XVII Wo\u0142\u0142owicz Hieronim. W roku 1614 Wo\u0142\u0142owicz Andrzej, chor\u0105\u017cy w. ks. lit., starosta jeneralny ziemi \u017cmudzkiej, fundowa\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor bernardyn\u00f3w, przy kt\u00f3rym znajdowa\u0142a si\u0119 du\u017ca bibl., 1694 tom. Klasztor skasowany 1864 a biblioteka zabrana. Opr\u00f3cz tego w miasteczku znajduje si\u0119 kaplica murowana pod wezwaniem \u015bw. J\u00f3zefa i kaplica murowana grobowa ro\u00addzi\u00adny Prze\u00adci\u00adszew\u00adskich. Paraf. ko\u015bci\u00f3\u0142 katol. drewniany pod wezwaniem M. B. Anielskiej. Parafia dek. szyd\u0142owskiego liczy dusz 5083. W r. 1874 wystawiona tu zosta\u0142a cerkiew prawos\u0142awna (parafia liczy dusz 320). Izraelici maj\u0105 swoj\u0105 synagog\u0119 a ewangelicy dom modlitwy. Jarmarki w miasteczku odbywaj\u0105 si\u0119 ka\u017cdego tygodnia, wi\u0119kszych za\u015b jest dwa do roku, na Trzy Kr\u00f3le i \u015a-ty Jan. Dobra C. w XV wieku by\u0142y w r\u0119ku wysokiego urz\u0119dnika \u017cmudzkiego Bartoszewicza Stanis\u0142awa. Z wianem jednej z jego c\u00f3rek przesz\u0142y w posiadanie Jerzego Hlebowicza. Nast\u0119pnie posiada\u0142 je Daniel Lwowicz. Po nim dzier\u017cyli Wo\u0142\u0142owiczowie. Wo\u0142\u0142owicz\u00f3wna Tekla staro\u015bcianka \u017cmudzka wnios\u0142a je w dom ks. Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, oddaj\u0105c sw\u0105 r\u0119k\u0119 ks. Aleksandrowi Ludwikowi, wojewodzie po\u0142ockiemu. Od ksi\u0105\u017c\u0105t Radziwi\u0142\u0142\u00f3w kupione by\u0142y przez Jana Burb\u0119; jedyna c\u00f3rka jego Celina Burbianka otrzyma\u0142a je w posagu, wychodz\u0105c za m\u0105\u017c za Przeciszewskiego Hieronima, marsza\u0142ka rosie\u0144skiego, a schodz\u0105c z tego \u015bwiata, jedyn\u0105 sukcesork\u0105 tych d\u00f3br zostawi\u0142a c\u00f3rk\u0119 Celin\u0119 Przeciszewsk\u0105, \u017con\u0119 Roemera Izydora, do kt\u00f3rych obecnie te dobra nale\u017c\u0105. Co do mniemanej niegdy\u015b twierdzy Cydar, to nic nie wskazuje aby tu mog\u0142a by\u0107 jakakolwiek forteca lub co\u015b podobnego. Jakkolwiek miejsce jest wynios\u0142e w stosunku do jezi\u00f3r, zawsze pr\u0119dzejby ka\u017cdy nazwa\u0142 je r\u00f3wnin\u0105, ni\u017c g\u00f3rzyst\u0105 miejscowo\u015bci\u0105. Jeziora zakrywaj\u0105 jedn\u0119 stron\u0119 dworu, inne wszystkie \u017cadnej os\u0142ony nie maj\u0105. Wa\u0142 \u201eKu\u017cis,\u201c ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 na mil pi\u0119\u0107 od dworu, o kt\u00f3rym Buszy\u0144ski m\u00f3wi w swoim opisie statystyczno-historycznym powiatu rosie\u0144skiego, nic nie wskazuje. \u017bmud\u017a ma takich wa\u0142\u00f3w bardzo wiele i nigdy ich liczy\u0107 nie mo\u017cna za cz\u0119\u015b\u0107 jakichb\u0105d\u017a fortyfikacyj. Znajduj\u0105 si\u0119 one zawsze w pobli\u017cu bagien, mniejszych lub wi\u0119kszych i s\u0105 z czystego \u017cwiru, dosy\u0107 nawet grubego. Pr\u0119dzej by mo\u017cna przypu\u015bci\u0107, \u017ce jaki\u015b zamek m\u00f3g\u0142 by\u0107 w dzisiejszem miasteczku Cytowiany, mi\u0119dzy jeziorami kt\u00f3re z jednej strony otaczaj\u0105 miasteczko. Czas i bli\u017csze badania z kronik\u0105 w r\u0119ku mo\u017ce kiedy\u015b naprowadz\u0105 kogo na miejsce, gdzie Cydar le\u017ca\u0142. Pr\u00f3cz wymienionych tu posiad\u0142o\u015bci nale\u017ca\u0142y jeszcze do Burby Antoniego: Burbiszki i Antoszew. Burbiszki przeda\u0142 Adolf Przeciszewski Lewoniewskiemu, a Antoszew odprzeda\u0142 Hieronim Przeciszewski Zaborskim. W przesz\u0142ych wiekach C. liczy\u0142y si\u0119 do powiatu widuklewskiego. Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a parafialnego w C. ma\u0142o jest zajmuj\u0105ce, tylko pomnik marmurowy J\u0119drzeja Wo\u0142\u0142owicza, mi\u0119dzy filarami na prawej \u015bcianie ko\u015bcio\u0142a, przez brata jego starost\u0119 Hieronima umieszczony, zwraca na si\u0119 uwag\u0119 ciekawych. Jest to posta\u0107 rycerza naturalnej wielko\u015bci, le\u017c\u0105cego na prawym boku i opartego na prawem r\u0119ku; nie ma przy nim \u017cadnego nadpisu tylko herb Wo\u0142\u0142owicz\u00f3w Bogorya a nad pomnikiem portrety J\u0119drzeja i Hieronima z podpisami obja\u015bniaj\u0105cemi kogo one reprezentuj\u0105. Drugi portret J\u0119drzeja oraz portret ciwuna Goniprowskiego, zdobi\u0105 mieszkanie proboszcza. Inne pomniki s\u0105 nast\u0119pne: przy wielkim o\u0142tarzu Micha\u0142a Palerona Steckiewicza, marsza\u0142ka szla\u00adch\u00adty, zmar\u0142ego 1795 r., wystawiony przez \u017con\u0119 jego Aniel\u0119, i Anny z Lewoni\u00f3w ksi\u0119\u017cnej Teodorowej Druckiej Horskiej, stolnikowej po\u0142ockiej, zmar\u0142ej 1660 r., wystawiony przez Miko\u0142aja Kazimierza i Konstancy\u0105 z Dziewia\u0142towskich Szemet\u00f3w, podstaro\u015bcich \u017cmudzkich, oraz Andrzeja i Krzysztofa Kotowskich, poleg\u0142ych pod Chocimem i \u0141ojowem 1651 r., wystawiony przez brata ich Aleksandra. Nad dwoma pierwszemi s\u0105 portrety zmar\u0142ych. Przy wej\u015bciu do ko\u015bcio\u0142a pomnik z bia\u0142ego marmuru Antoniego Burby, marsza\u0142ka pow. szawel. i kawalera malta\u0144skiego, zmar\u0142ego w Dreznie 1825 r., gdzie i pomnik jego egzystuje. W podziemiach spoczywaj\u0105 cia\u0142a Wo\u0142\u0142owicz\u00f3w i dw\u00f3ch Olendzkich, Stanis\u0142awa i Krzysztofa. Stanis\u0142aw by\u0142 deputatem z ks. \u017cmudzkiego na sejmie czteroletnim a Krzysztof by\u0142 szambelanem kr\u00f3la Stan. Augusta. Obaj zas\u0142u\u017cyli si\u0119 krajowi. Na \u015brodku cmentarza stoi kaplica, kosztem zakonnik\u00f3w wymurowana 1771 r., jednocze\u015bnie ze stacyami kalwaryjskiemi. W niej s\u0105 umieszczone gradusy do odbywania mod\u0142\u00f3w; jak na stacyach tak r\u00f3wnie i na gradusach s\u0105 pod obrazami relikwie \u015bwi\u0119tych oraz ziemia jerozolimska, przyniesiona przez ks. Antoniego Burnickiego, gwardyana jerozolimskiego rodem ze \u017bmudzi. kt\u00f3ry t\u0119 funkcy\u0105 sprawowa\u0142 w klasztorze tamecznym przez lat dwa z g\u00f3r\u0105. Do r. 1832 klasztor cytowia\u0144ski mia\u0142 nast\u0119pny fundusz: ziemi w\u0142\u00f3k 17 morg\u00f3w 22; sumy kapitalnej 5984 rubli oraz zbo\u017cow\u0105 annuat\u0119 ze dworu; potem pobiera\u0142 p\u0142ac\u0119 od rz\u0105du wed\u0142ug etatu klasztor\u00f3w 3 klasy i mia\u0142 ziemi\u0119 wyrobn\u0105 oraz las opa\u0142owy i budulec. Dzi\u015b oddany jest \u015bwieckiemu duchowie\u0144stwu i mie\u015bci si\u0119 przy nim plebania. Fel. R.<\/i> i A. K. \u0141.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Cyt\u00f3wka,<\/b> 1.) Tyt\u00f3wka<\/i>, ruczaj ma\u0142y w pow. rosie\u0144skim i par. cytowia\u0144skiej. Bierze pocz\u0105tek z jeziora tego\u017c na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka, p\u0142ynie przez miasteczko Cytowiany i lasy tych d\u00f3br, przyjmuje w lasach strumie\u0144 \u0141apisz\u0119 i wpada w okolicy Lidowian do Dubissy, mi\u0119dzy Gryzow\u0105 a \u0141ukni\u0105. 2.) C.,<\/b> jezioro w pow. rosie\u0144skim par. cytowia\u0144skiej, na p\u00f3\u0142n. wsch. od miasteczka a w pobli\u017cu dworu cytowia\u0144skiego. 3.) C.,<\/b> rzeka, dop\u0142yw Berezyny, w okolicy poleskiej, od 1878 r. kanalizuje si\u0119. 4.) C.,<\/b> inaczej Citewka<\/i> (ob.).<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czachy,<\/b> 1.) w\u015b, pow. siedlecki, gm. i par. Domanice. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm. i 80 mk., obecnie liczy 15 dm., 127 mk. i 393 morg. obszaru. 2.) C.<\/b> Ko\u0142aki<\/i>, w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Kos\u00adsaki, par. Ko\u00ad\u0142a\u00adki. R. 1827 by\u0142o tu 13 dm. i 78 mk. Jestto gnia\u00adz\u00addo Cza\u00adcho\u00adw\u00adskich. 3.) C.<\/b> \u015alazy<\/i>, w\u015b szlach. nad rz. Wiss\u0105, pow. kolne\u0144ski, gm. Kubra, par. Przytu\u0142y. R. 1827 by\u0142o tu 12 dm. i 74 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czaczki W<\/span>ielkie<\/b> i M<\/span>a\u0142e<\/i>, dwie wsie gub. grodz., w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czajewszczyzna,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Jeleniewo, le\u017cy o 16 w. od Suwa\u0142k liczy 61 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czapeln<\/b> (niem.), ob. Czaple<\/i> i Czapelki<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czaple,<\/b> niem. Gr. Czappel<\/i>, folw. w pow. che\u0142mi\u0144skim, przy bitym trakcie w\u0105brzesko-che\u0142mi\u0144skim; a\u017c do rozbioru Polski dobra sto\u0142owe biskup\u00f3w che\u0142mi\u0144skich, teraz w r\u0119ku niemieckiem. Obszaru ma 1423 m\u00f3rg, dom\u00f3w mieszk. 6, kat. 41, ew. 23, par. Nowawie\u015b 2.) Cz.,<\/b> niem. Gr. Zappeln<\/i>, w\u015b w pow. \u015bwieckim, mi\u0119dzy dwoma jeziorami, z kt\u00f3rych struga p\u0142ynie do Wis\u0142y; istnia\u0142a przed krzy\u017cakami; r. 1320 ma t\u0119 w\u015b niejaki Hanusz; z polskich posiedzicieli by\u0142 ostatni Eustachy Potocki kt\u00f3rego \u017cona Maryanna K\u0105cka; po nich naby\u0142 Cz. oko\u0142o r. 1780 Targuzon Teper. Obszaru ziemi maj\u0105 Cz. 1803 m\u00f3rg, dom\u00f3w mieszk. 28, kat. 3, ew. 197; szko\u0142a w miejscu, par. \u015awiecie. 3.) Cz.,<\/b> niem. Czapeln<\/i>, w\u015b w pow. gda\u0144skim, 2 mile od Gda\u0144ska, w pobli\u017cu rz. Strzelnicy i traktu bitego gda\u0144sko-kartuskiego i wejherowskiego. jest bardzo stara. R. 1282 ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski Mestwin II zapisa\u0142 j\u0105 wraz z 14 innemi wioskami cystersom w Oliwie, jako wynagrodzenie za ziemi\u0119 gniewsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 musia\u0142 ust\u0105pi\u0107 krzy\u017cakom. Po kasacie klasztoru nale\u017ca\u0142a od r. 1806 do 1828 do miasta Gda\u0144ska, poczem zosta\u0142a wydana w wieczyst\u0105 dzier\u017caw\u0119; obejmuje 1377 m\u00f3rg, mieszk. kat. 152, ewan. 20, dm. mies. 16, par. Maternia 4.) Cz.<\/b> S<\/span>tare<\/i>, niem. Alt-czapel<\/i>, w\u015b w\u0142o\u015b\u0107. w pow. kartuskim, po\u0142o\u017cona na po\u0142udniowym ostrowie, kt\u00f3ry tworz\u0105 jeziora radu\u0144skie, \u015br\u00f3d mniejszych jezi\u00f3r; r. 1382 Jan z Rusocina, syn Piotra z Rusocina pod Gda\u0144skiem, podarowa\u0142 t\u0119 wie\u015b na fundacy\u0105 klasztoru w Kartuzach; jezioro golubskie, na wsch\u00f3d le\u017c\u0105ce od wsi, zapisa\u0142 temu\u017c klasztorowi Konrad Czolner von Rotenstein, mistrz w. krze r. 1386. Po kasacie klasztoru kartuskiego zosta\u0142a wydana na w\u0142asno\u015b\u0107 w\u0142o\u015bcianom. Obecnie zawiera 4 posiad\u0142o\u015bci w\u0142o\u015bcian i 5 zagrodnik\u00f3w i z przynale\u017cno\u015bciami liczy 1577 m\u00f3rg area\u0142u (w czem 270 m\u00f3rg jezi\u00f3r), kat. 33, ew. 134, dom\u00f3w mieszk. 20, par. St\u0119\u017cyca, szko\u0142a w miejscu i m\u0142yn wodny; odleg\u0142o\u015b\u0107 od Kartuz 2\u00bc mili. 5.) Cz.<\/b> N<\/span>owe<\/i>, Neu-Czapel<\/i>, w\u015b w tem samem po\u0142o\u017ceniu, na wsch\u00f3d od Starych Czapel, na kt\u00f3rych obszarze dopiero za klasztornych rz\u0105d\u00f3w powsta\u0142a przez oo. kartuzyan; w r. 1525 ju\u017c z dawna istnia\u0142a. Przez rz\u0105d pruski po kasacie klasztoru wydana jako w\u0142asno\u015b\u0107 w\u0142o\u015bcianom, liczy obecnie 1 wolne sz<\/span><\/s>o\u0142ectwo, 12 posiad\u0142o\u015bci w\u0142o\u015b\u0107. i 1 zagrodnika, kat. 50, ewang. 89, dom\u00f3w mieszk. 20. 6.) Cz.,<\/b> niem. Zappeln<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. G\u0105ski. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czaplino,<\/b> wie\u015b, gub. grodz., w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czarcia g\u00f3ra,<\/b> 1.) niem. Teufelsberg<\/i>, le\u015bna osada, pow. w\u0119goborski, st. p. Kruklanki. 2.) Cz.,<\/b> niem. Spirdingswerder<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Kwik.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarna,<\/b> Czarne<\/i>, Czarny<\/i>, nazwa wielu miejscowo\u015bci, rzek, jezi\u00f3r, dawana od ciemniej barwy ziemi, w\u00f3d lub g\u0119stych las\u00f3w li\u015bciastych, Jeziora otoczone g\u0119stymi lasami, zasilane le\u015bnymi wodami, przedstawia\u0142y si\u0119 zwykle w ciemnej barwie. nazwy wsi i osad poprzybiera\u0142y z czasem zwykle inne na\u00adz\u00adwi\u00ads\u00adka, jeziora tylko i rzeki przechowa\u0142y pierwotn\u0105 nazw\u0119. W ruskich prowincyach nazwy te tworz\u0105 si\u0119 z przymiotnika Czerny<\/i> i szuka\u0107 ich trzeba pod Czern\u2026<\/i> Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czarna<\/b> 1.) dobra, pow. radzymi\u0144ski, gm. Radzymin, par. Koby\u0142ka, sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z fol. Cz., wsi,<\/span><\/s> Cz., Wiktor\u00f3w i Helen\u00f3w, od Warszawy w.<\/span> 18, od Radzymina w.<\/span> 5, od Wo\u0142omina w. 3 od Wis\u0142y w.<\/span> 18. Rozl. wynosi mr<\/span>. 925, a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 270,<\/span> \u0142\u0105k mr<\/span>. 49, pastwisk mr<\/span>. 152, lasu mr<\/span>. 276, nieu\u017cytki i place<\/span> mr<\/span>. 57 razem mr<\/span>. 796, w wieczystych dzier\u017cawach mr<\/span>. 129. Dobra te do r. 1876 mia\u0142y rozleg\u0142o\u015bci mr<\/span>. 1770; nazwa grunt\u00f3w sprzedanych i pozosta\u0142ych nomenklatur nie jest wiadoma. P\u0142odozmian 7-polowy Bud. mu<\/span>r. 12, drewn. 13, pok\u0142ady torfu. 2.) Cz.,<\/b> folw., pow. gr\u00f3jecki, gm. Nowa wie\u015b, par. Jasieniec. Fol. Cz. od Warszawy w. 42, od G\u00f3ry Kalwaryi w. 17, od Warki w. 7, od rz. Pilicy w.<\/span> 7, rozl. wynosi mr<\/span>. 380 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 296, \u0142\u0105k mr<\/span>. 27, pastwisk mr<\/span>. 24, lasu mr<\/span>. 21, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 11. Bud. 1 drew.,<\/span> w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach margiel; folwark powy\u017cszy w r. 1867 oddzielony od d\u00f3br Miedzech\u00f3w. 3.) Cz.,<\/b> w\u015b pow. nowo mi\u0144ski, par. Jakub\u00f3w, posiada m\u0142yn wodny, w 1827 r. by\u0142o tu 20 dm., 199 mk., Dobra Cz.<\/span> sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z fol. Cz. z przyleg\u0142o\u015bciami Szymankowszczyzna, Baku\u0142y, Baku\u0142owizna, tudzie\u017c wsi Cz. Wola lub W\u00f3lka Czarniewska i Borek; od Warszawy w. 49, od Nowo Mi\u0144ska w. 6, od Stanis\u0142awowa w.<\/span> 3; nabyte w r. 1870 za rsr. 40400: rozl. wynosi m\u00f3rg 1232, a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 548, \u0142\u0105k mr<\/span>. 54, pastwiska mr<\/span>. 3, lasu mr<\/span>. 517, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 34, razem mr<\/span>. 1156; reszta w nomenklaturach. P\u0142odzmian 8-polowy, bud. mur. 9, drew. 10,<\/span> w\u015b Cz. osad 22, grun. mr<\/span>. 170; w\u015b Wola Czarniewska os. 20, gr. mr<\/span>. 344; w\u015b Borek os. 12, gr. mr<\/span>. 205. 4.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142ukowski, gm. i par. Serokomla. W 1827 r. by\u0142o tu 12 dm., 140 mk., obecnie liczy 14 dm., 111 mk. i 292 m\u00f3rg obszaru 5.) Cz.,<\/b> w\u015b, powiat nowoaleksandryjski, gm. Szczekark\u00f3w, parafia Opole. W 1827 r. by\u0142o tu 20 dom\u00f3w, 129 mieszka\u0144c\u00f3w, 6.) Cz.,<\/b> og\u00f3lna nazwa obszaru w pow. radomskim, gm. Gzowice, par. Sucha. W obr\u0119bie tym znajduj\u0105 si\u0119: Cz. Be\u0142cz\u0105czka, w\u015b, liczy 14 dm. i 129 mk. Cz. Stary dw\u00f3r ma 18 dm.,<\/span> 102 mk. Cz. tartak 8 dm., 89 mk. Cz. Wielki m\u0142yn liczy 17 dm.,<\/span> 133 mk. W 1827 r. ca\u0142y ten obr\u0119b liczy\u0142 39 dm. i 310 mk. Folw. Cz. M\u0142yn Be\u0142cz\u0105cka z wsiami Cz. Be\u0142cz\u0105ca, Ko\u015bciuszk\u00f3w, koloni\u0105 Wygoda, wsi<\/span>\u0105 Cudn\u00f3w, koloni\u0105 Be\u0142cz\u0105cka i wsi\u0105 R\u00f3zgi rozl. wynosi oko\u0142o mr<\/span>. 370 a mianowicie:<\/span> grunta orne i ogr. mr<\/span>. 178, \u0142\u0105k mr<\/span>. 20, pastwisk mr<\/span>. 45, lasu mr<\/span>. 120, zaro\u015bli mr<\/span>. 6, nieu\u017cyt. mr<\/span>. 9. Wie\u015b Czarna Be\u0142cz\u0105ca osad 14, gruntu morg. 262; w\u015b Ko\u015bciuszk\u00f3w osad 10, gruntu morg. 140; kolonia Wygoda osad 2, gruntu morg. 16; w\u015b Cudn\u00f3w osad 36, gruntu morg. 386; kolonia Be\u0142cz\u0105cka osad 4, gruntu mr<\/span>. 26,<\/span> w\u015b R\u00f3zgi osad 3, gruntu mr<\/span>. 64, Folw. Cz. lit. E. Stary dw\u00f3r z wsiami: Cz. Wincent\u00f3w i Marcel\u00f3w rozl. wynosi oko\u0142o mr<\/span>. 400, a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 208, \u0142\u0105k mr<\/span>. 20, pastwisk mr<\/span>. 45, lasu mr<\/span>. 120, zaro\u015bli mr<\/span>. 6, nieu\u017cytk\u00f3w mr<\/span>. 9. Wie\u015b Czarna Stary dw\u00f3r osad 18, gruntu mr<\/span>. 256; w\u015b Czarna Wincent\u00f3w osad 8, gruntu mr<\/span>. 112; w\u015b Marcel\u00f3w osad 11, gruntu mr<\/span>. 188. Folw. Cz. lit. C. M\u0142yn Wielki, z wsi\u0105 Tadeusz\u00f3w i wsi\u0105 Cz. Wielki M\u0142yn (rozleg\u0142o\u015b\u0107 nieujawniona); w\u015b Tadeusz\u00f3w osad 5, gruntu mr<\/span>. 95; w\u015b Czarna Wielki M\u0142yn osad 13, gruntu mr<\/span>. 271. Fol. Cz. Wincent\u00f3w z wsi\u0105 Wincent\u00f3w Stary i Wincent\u00f3w N<\/span>owy og\u00f3lnej rozl. maj\u0105 oko\u0142o mr<\/span>. 300, w\u015b Wincent\u00f3w stary osad 6, gruntu mr<\/span>. 161; w\u015b Wincent\u00f3w N<\/span>owy osad 5, gruntu mr<\/span>. 96. 7). Cz.,<\/b> w\u015b, nad rz Czarn\u0105, pow. Ko\u0144skie,<\/span> gm.,<\/span><\/s> Duracz\u00f3w, par. Ko\u0144skie. Posiada fabryki \u017celaza. W 1827 r. by\u0142o tu 22 dm., 130 mk; obecnie liczy 39 dm., 327 mk., 284 m\u00f3rg ziemi w\u0142o\u015b\u0107. Istnia\u0142a tu kaplica z cudownym obrazem M. Boskiej, g\u0142o\u015bna z licznie nawiedzanych odpust\u00f3w. Kaplica ta nie istnieje teraz. 8.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. kielecki, gm. Cis\u00f3w, par. Bardo. 9.) Cz.,<\/b> os., pow. kielecki, gm. Szczecno, par. Pierzchnica. 10.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. piotrkowski, gm. i par. Rosprza. 11.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. sieradzki, gm. i par. Z\u0142oczew. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm.,<\/span> 164 mk. 12.) Cz.<\/b> S<\/span>tara<\/i> i Cz. N<\/span>owa<\/i>, wsie w\u0142o\u015b\u0107., pow. p\u0142o\u0144ski. gm. B\u0142\u0119d\u00f3wko,<\/span> par. Cieksyn, o 3 w. od urz\u0119du gminnego, maj\u0105 8 osad, 9 dm., 98 mk., 226 mr<\/span>. rozl., 215 mr<\/span>. roli ornej. 13.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. suwalski gm. Czostk\u00f3w, par. Filip\u00f3w. Le\u017cy o 32 w. od Suwa\u0142k. W 1827 r. by\u0142o tu 26 dm., 189 mk.; obecnie liczy 42 dm., 340 mk. [Dzi\u015b Czarne<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Czarna,<\/b> 1.) rz., dop\u0142yw Wis\u00ad\u0142y, powstaje z kilku strug w pobli\u017cu wsi Cis\u00f3w, pow. kie\u00adle\u00adc\u00adki, p\u0142ynie ko\u0142o Ra\u00adko\u00adwa, Sta\u00adszo\u00adwa, a za Po\u00ad\u0142a\u0144\u00adcem (\u0141\u0119g) wpada do Wis\u00ad\u0142y. Dzieli\u0142a niegdy\u015b b. wdztwo kra\u00adkow\u00adskie od san\u00addo\u00admier\u00adskie\u00adgo. Z ni\u0105 \u0142\u0105cz\u0105 swe wody Scho\u00add\u00adnia i \u0141a\u00adg\u00f3w\u00adka. 2.) Cz.,<\/b> rz. w pow. war\u00adszaw\u00adskim, p\u0142ynie pod wsiami Sa\u00admo\u00adcin i Ko\u00adbia\u0142\u00adki. 3.) Cz.,<\/b> rz., bierze pocz\u0105tek pod wsi\u0105 Zb\u00adro\u00adsza wielka w pow. gr\u00f3\u00adje\u00adc\u00adkim, p\u0142ynie kr\u0119tem korytem w kierunku od po\u0142ud. ku zachod. przez \u0141y\u00adch\u00f3w, Bag\u00adle\u00adwi\u00adce, Ry\u00adto\u00admo\u00adczy\u00add\u0142a, Now\u0105\u00adwie\u015b, Choj\u00adno\u00adw\u00adsk\u0105 Wol\u0119, Chyn\u00f3w, Su\u0142\u00adko\u00adwi\u00adce, Cza\u00adp\u00adli\u00adnek, Cza\u00adp\u00adlin i niedaleko Czer\u00adska wpada do Wi\u00ads\u00ad\u0142y z lewego brzegu, ubieg\u0142szy 6 i p\u00f3\u0142 mili. Poniewa\u017c skutkiem zamulenia i zaro\u015bni\u0119cia koryta, przy nizkich brzegach czyni\u0142a szkody wylewami, przeto oczyszczono j\u0105 na przestrzeni od Go\u015b\u00adnie\u00adwic do Su\u0142\u00adko\u00adwic w 1824, wed\u0142ug planu budowniczego D\u00fcrin\u00adga. 4.) Cz.,<\/b> rz., wyp\u0142ywa z las\u00f3w i \u0142\u0105k wsi Czarny w powiecie no\u00adwo\u00admi\u0144\u00adskim, p\u0142ynie ku p\u00f3\u0142nocy i zachodowi przez pola oku\u00adnie\u00adw\u00adskie, zd\u0105\u017ca ku Bia\u00ad\u0142o\u00adbrze\u00adgom i tam wpada do po\u0142\u0105czonych rzek Narwi i Buga. (Opis pow. ra\u00addzy\u00admi\u0144\u00adskie\u00adgo d-ra Bo\u00adkie\u00adwi\u00adcza). 5.) Cz.,<\/b> rzeczka, zwana te\u017c Brzo\u00adz\u00f3w\u00adk\u0105, wyp\u0142ywa z jeziora pod wsi\u0105 Sk\u00f3r\u00adni\u00adce w pow. ko\u00adnie\u00adc\u00adkim, p\u0142ynie ku po\u0142ud. r\u00f3wnolegle Pi\u00adli\u00adc\u0105 pod Stu\u00addzie\u0144\u00adcem, Brzo\u00adz\u00f3w\u00adk\u0105, Rud\u0105 Pil\u00adczy\u00adc\u00adk\u0105 i Pia\u00ads\u00adkiem; pod \u017be\u00adle\u00ad\u017a\u00adni\u00adc\u0105 wchodzi w pow. w\u0142o\u00adszczo\u00adw\u00adski i przybrawszy kierunek wschodni, p\u0142ynie pod Ko\u00admo\u00adr\u00adni\u00adka\u00admi, Ja\u00adnu\u00adsze\u00adwi\u00adca\u00admi, Pil\u00adczy\u00adc\u0105, i pod Cie\u00admi\u0119t\u00adni\u00adka\u00admi wpada do Pi\u00adli\u00adcy z prawego brzegu. D\u0142uga 32 w.; pod Ko\u00admor\u00adni\u00adka\u00admi z lewego brzegu przyjmuje rz. Cho\u00adt\u00f3w\u00adk\u0119, od kt\u00f3rej niekiedy ca\u0142a a\u017c do uj\u015bcia nosi miano Cho\u00adt\u00f3w\u00adki. Dop\u0142yw Pi\u00adli\u00adcy, rz. Cz. \u0142\u0105czy si\u0119 te\u017c z Kras\u00adn\u0105 i Mie\u00addzie\u00adsz\u0105, kt\u00f3re uchodz\u0105 tak\u017ce do Pi\u00adli\u00adcy. 6.) Cz.,<\/b> rzeczka, bierze pocz\u0105tek z b\u0142\u00f3t za wsi\u0105 Ol\u00adsz\u00f3w w pow. brze\u00adzi\u0144\u00adskim, przebieg\u0142szy 2 mile wpada do stawu w Sta\u00adrzy\u00adcach, zk\u0105d wyp\u0142ywa pod mianem Sta\u00adrzy\u00adcy i wpada do Pi\u00adli\u00adcy mi\u0119dzy Ro\u00adki\u00adci\u00adna\u00admi a Bu\u00addzi\u00adsze\u00adwi\u00adca\u00admi. Na mapie Woj. Top. Kr\u00f3l. (XIX B.) ta\u017c sama rzeczka nosi jedno tylko miano Czarnej i wpada do Pi\u00adli\u00adcy poni\u017cej zak\u0142ad\u00f3w \u017celaznych w Gus\u00adt\u00adku z lewego brzegu, a bierze pocz\u0105tek na p\u00f3\u0142noc od Ujaz\u00addu z las\u00f3w. 7.) Cz.,<\/b> rz., bierze pocz\u0105tek w pow. suwalskim, z ma\u0142ego jeziora pod ws. Szlinokiemie, przep\u0142ywa dalej jez. Sejwy<\/a>, p\u0142ynie przez Rasztakiemy [Rejsztokiemie]<\/span>, Smolany, Kracieniszki, Rutk\u0119, Michnowce, zabiera wody jez. P\u0142askiego<\/a> [(1.)]<\/span> z lewej i Bia\u0142ego<\/a> [(7.)]<\/span> z prawej strony i uchodzi do jeziora Sejny. [Obecnie w gornym biegu Punia<\/i> do jez. Sejwy, dalej Sejwa<\/i>, dop\u0142yw Marychy, do kt\u00f3rej wpada na wsch. od jez. Boksze. Por Marycha<\/i><\/a>.]<\/span> 8.) Cz.,<\/b> ob. Morawica<\/i>. 9.) Cz.<\/b> v. Bia\u0142a Pa\u00adnie\u0144\u00adska<\/i>, ob. Ba\u00adw\u00f3\u0142<\/i> rzeczka. 10.) Cz.<\/b> Ha\u0144cza<\/i>, Wis\u0142a<\/i> i t. p. ob. Ha\u0144cza<\/a><\/i>, Wis\u0142a<\/i> i t. p. Br. Ch.<\/i> [Inne rzeki w okolicy o nazwie Czarna: a) Cz.,<\/b> rz. wpadaj\u0105ca do Legi ko\u0142o G\u0105sior\u00f3wka. b) Cz.<\/b> Struga<\/i> \u2014 wpada do Biebrzy pod Goni\u0105dzem. c) Cz.<\/b> Struga<\/i> \u2014 wpada do jez. Ro\u015b pod wsi\u0105 Plichy. d) Cz.<\/b> Struga<\/i> \u2014 wpada do jez. Kaczerajny (przy \u015aniardwach). e) Cz.<\/b> Struga<\/i> \u2014 wpada do jez. \u0141a\u017ano (g\u00f3rny bieg rz. E\u0142k<\/a>. f) Cz.<\/b> Struga<\/i> \u2014 wpada do Jarki pod wsi\u0105 Bronisze (wyp\u0142ywa z jez. Czarne). g) Cz.<\/b> Struga<\/i> \u2014 wyp\u0142ywa z rezerwatu Mechacz Wielki i wpada (za granic\u0105) do B\u0142\u0119dzianki.]<\/span><\/p>\n

Czarna,<\/b> 1.) rz., prawy dop\u0142yw Niemna, uchodzi mi\u0119dzy Szczorsami a Lubczem. 2.) Cz.,<\/b> rz., uchodzi do Niemna mi\u0119dzy Dokudowem a Bielic\u0105. 3.) Cz.,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Szeszuwki. 4.) Cz.,<\/b> rz., dop\u0142yw Supra\u015bli z prawej strony, przyjmuje Kupisk\u0119 i kilka strug. 5.) Cz.,<\/b> ob. Jahor\u0142yk<\/i>. 6.) Cz.,<\/b> rzeczka, dop\u0142yw Wilii ho\u00adry\u00adnio\u00adwej, bierze pocz\u0105tek w bagnach le\u015bnych, nale\u017c\u0105cych do klucza p\u0142u\u00ad\u017ce\u0144\u00adskie\u00adgo, przep\u0142ywa przez lasy p\u0142u\u00ad\u017ce\u0144\u00adskie, krze\u00adwi\u0144\u00adskie, ostrogskie; mi\u0119dzy ws. Czerniwod\u0105 a Dorohoszcz\u0105 wychodzi na pi\u0119kne r\u00f3wne b\u0142onia i tu na wsch\u00f3d Ostroga, przy przedmie\u015bciu Mokra Wola, uchodzi do Wilii. 7.) Cz.,<\/b> rz., pow. ba\u0142cki, ma \u017ar\u00f3d\u0142a powy\u017cej wsi Cz., uchodzi z lewej strony do rz. Kulny. 8.) Cz.,<\/b> struga, pow. ka\u00admie\u00adnie\u00adc\u00adki, ma \u017ar\u00f3d\u0142a w s\u0142o\u00adb\u00f3d\u00adce Smo\u00adtry\u00adczo\u00adwie\u00adc\u00adkiej, mija wsie Czar\u00adn\u0105, Bia\u00ad\u0142\u0105 i poni\u017cej wsi Ste\u00adfa\u00adn\u00f3w\u00adki uchodzi do Smo\u00adtry\u00adcza. 9.) Cz.,<\/b> por. Czernia<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarna buchta,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gmina i par. Krasnopol. Liczy 3 dm., 34 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarna buda,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Gudele, par. Wejwery. Liczy 28 dm., 222 mk., odl. o 36 w. od Maryampola.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czarna Ha\u0144cza,<\/b> ob. <\/i>Ha\u0144cza<\/a><\/i>.<\/p>\n

Czarna Krynica,<\/b> w\u015b, Cz. Krynica Kace\u0144ska<\/i> i Cz. Kr. Podawi\u0144ska<\/i>, trzy wsie, pow. kalwaryjski, gm. Jan\u00f3w, par. Ludwin\u00f3w. Cz. Krynica 21 dm., 46 mk., Kacu\u0144ska 15 dm., 46 mk., Podawi\u0144ska liczy 3 dm., 34 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czarna Ru\u015b.<\/b> W dawnej Rzeczypospolitej polskiej tak nazywano cz\u0119\u015b\u0107 Rusi litewskiej, dziel\u0105cej si\u0119 opr\u00f3cz tego na Ru\u015b Bia\u0142\u0105<\/a> i Polesie. Nazw\u0119 t\u0119 dali P<\/span>olacy i R<\/span>usini tej cz\u0119\u015bci kraju, dla g\u0119stych a ciemnych bor\u00f3w; inni wyprowadzaj\u0105 nazw\u0119 od ubioru w\u0142o\u015bcian z we\u0142ny czarnej. Ru\u015b Czarna, cz\u0119sto z Bia\u0142\u0105 za jedno brane, sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z wojew\u00f3dztwa nowogr\u00f3dzkiego, dziel\u0105cego si\u0119 na trzy powiaty: nowogr\u00f3dzki, s\u0142onimski i wo\u0142kowyski, a przytem na ksi\u0119ztwo s\u0142uckie, najprz\u00f3d do kks. Olelkowicz\u00f3w, nast\u0119pnie do Radziwi\u0142\u0142\u00f3w nale\u017c\u0105ce, oraz z pow. mozyrskiego i rzeczyckiego, sk\u0142adaj\u0105cych cz\u0119\u015b\u0107 dawnego wojew\u00f3dztwa mi\u0144skiego. Miasta w nich znaczniejsze by\u0142y: Bobrujsk, Rzeczyca, Nowogr\u00f3dek, Nie\u015bwie\u017c, Mir, Naliboki, Lachowicze, Wo\u0142kowysk, S\u0142onim, \u017byrowice, Ro\u017cana rezydencya Sapieh\u00f3w, S\u0142uck, Kleck i t. d. Ru\u015b Czarna by\u0142a w\u0142a\u015bnie t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 Litwini najpierwej posiedli; wraz z Litw\u0105 przy\u0142\u0105czona do Polski, dzieli\u0142a jej losy. Greckie wyznanie by\u0142o w niej prawie panuj\u0105ce; kiedy jednak za panowania W\u0142adys\u0142awa III, unia na so\u00adbo\u00adrze flo\u00adren\u00adc\u00adkim mi\u0119dzy rzym\u00adskim a gre\u00adc\u00adkim ko\u015bc. stan\u0119\u0142a, mieszka\u0144cy Czarnej Rusi t\u0119\u017c uni\u0105 przyj\u0119li i w skutek tego szla\u00adch\u00adta ruska do przywilej\u00f3w szla\u00adch\u00adty polskiej przypuszczon\u0105 zosta\u0142a 1433\u20141443 r. W r. 1560 prawo wybierania pos\u0142\u00f3w od Zygmunta Augusta wraz z ca\u0142\u0105 Litw\u0105 otrzyma\u0142a; zreszt\u0105 za\u015b rz\u0105dzi\u0142a si\u0119 statutem, w ruskim j\u0119zyku Litwie nadanym. Czarna Ru\u015b, przy\u0142\u0105czona do Rossyi, stanowi cz\u0119\u015b\u0107 gub. mi\u0144skiej i grodzie\u0144skiej. (Enc. Grg.<\/i>)<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarna-wie\u015b,<\/b> w\u015b nad Rajgrodzkiem jeziorem, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Be\u0142da, par. Rajgr\u00f3d. W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm. i 80 mk.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Czarnakowizna,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Paw\u0142\u00f3wka, par. Jeleniewo. W r. 1827 by\u0142o tu 30 dm., 163 mk., obecnie liczy 28 dm., 270 mk. Odl. o 10 w. od Suwa\u0142k. Br. Ch. <\/i>[Por. <\/i><\/span>Czerniakowizna<\/a><\/i>.]<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czarne,<\/b> 1.) wie\u015b, folw. i rum., pow. lipnowski, gm. i par. Czarne. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny drewniany z 1793 r., szko\u0142\u0119 element., s\u0105d gm. okr. III, karczm\u0119. Wie\u015b Cz. ma 34 morg. ziemi, 12 dm. i 169 mk. Par. Cz. dek. Lipnowskiego, dawniej dobrzy\u0144skiego, 416 dusz liczy. Folwark nale\u017cy do Ba\u0142dowa, liczy 5 budynk\u00f3w mieszk., 61 mk., Rumunki Cz. Samie, po\u0142o\u017cono nad jez. Czarno, 1101 mr<\/span>., w tem 947 ornych 43 dm. i 335 mk. Gmina Cz. nale\u017cy do s. gm. okr. III w Czarnem, st. p. w Lipnie, od Lipna o 9 w. Ludno\u015bci 4800. Obszaru 17131 mr<\/span>., w tem 6820 ziemi w\u0142o\u015bc. i 10305 mr<\/span>. ziemi dworsk.; w tej liczbie 6675 mr<\/span>. ziemi ornej. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Ba\u0142dowo, B\u0119dze\u0144, B\u0119klewo-Mostowe, B\u0119klewo-Izydory, Wielgie, Wylaz\u0142owo, G\u0142odowo, G\u0142odowo rumunki, Huta G\u0142odowo, Zakrzewo, Kamienne Brody, Karolewo, Kocho\u0144, Lipiny, Or\u0142owo, Or\u0142owo rumunki, P\u0142\u0105czy\u0144sk, Piaseczno, Surad\u00f3wko, Teodorowo, Tupad\u0142y, Tupad\u0142y rumunki, Czarne, Czarne rumun., J\u00f3zefowo. Na terrytoryum wsi Cz. robiono poszukiwania archeologiczne. Do d\u00f3br Cz. nale\u017c\u0105 wsie: Cz. osad 29, gruntu mr<\/span>. 28; wie\u015b J\u00f3zefowo osad 13, gruntu mr<\/span>. 54; wie\u015b Ba\u0142dowo osad 10, gruntu mr<\/span>. 15; wie\u015b Rumunki lub P\u0142\u0105skowice osad 40, gruntu mr<\/span>. 1053. 2.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142oc\u00ad\u0142a\u00adw\u00adski, gm. Ba\u00adru\u00adcho\u00adwo, par. Bia\u00ad\u0142o\u00adtarsk. 3.) Cz.,<\/b> osada, pow. \u0142as\u00adki, gm. Wola W\u0119\u00ad\u017cy\u00adko\u00adwa, par. Gra\u00adb\u00adno. 4.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. prza\u00ads\u00adny\u00ads\u00adki, gm. i par. Ja\u00adn\u00f3w. 5.) Cz.,<\/b> ob. Czarna<\/i>. 6.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. Kuk\u00f3w, w odleg\u0142o\u015bci mili od miasta gub. Suwa\u0142ki po\u0142o\u017cona; liczy: 5 dm. i 29 mk. Br. Ch.<\/i> [Czarne<\/i> przy jez. t. n. na p\u0142n.-zach. jez. Rospuda: ob. <\/i><\/span>Czarna<\/a><\/i> (13.).]<\/p>\n

Czarne,<\/b> 1.) niem. Hammerstein<\/i>, m. w Prusach Zachodnich, pow. cz\u0142u\u00adcho\u00adw\u00adski, le\u017cy nad rz. Czarn\u0105, kt\u00f3ra mu pierwotne imi\u0119 nada\u0142a, a kt\u00f3r\u0105 N<\/span>iemcy przezwali Zahne; \u0107wier\u0107 mili od pomorskiej prowincyi, 3 mile od Cz\u0142u\u00adcho\u00adwa, 4 i p\u00f3\u0142 od Choj\u00adnic. Przez Cz. przechodzi nowa kolej \u017celazna choj\u00adni\u00adc\u00adko-w\u0119gorzy\u0144ska, kt\u00f3ra tu ma sw\u00f3j dworzec. Bite drogi rozchodz\u0105 si\u0119 z Cz.: na zach\u00f3d do Nowego Szcze\u00adci\u00adna i do Bia\u00ad\u0142o\u00adbo\u00adru; na po\u0142udnie do Fryd\u00adlan\u00addu, na p\u00f3\u0142noc przez Rze\u00adcz\u0119\u00adc\u0119 (Ste\u00adge\u00adrs) do Ko\u00adna\u00adrzyn i na wsch\u00f3d do Cz\u0142u\u00adcho\u00adwa. Obszaru ziemi ma 16276,56 mr<\/span>., dom\u00f3w w og\u00f3le 687, mieszka\u0144 221. ludno\u015bci li tylko niemieckiej (w r. 1868) 2517, z pomi\u0119dzy kt\u00f3rych katol. 228, ewang. 2054, reszta \u017cyd\u00f3w. Do miasta nale\u017cy jako w\u0142asno\u015b\u0107 b\u00f3r obszerny z osobnem miejskiem le\u015bnictwem Har\u00addel\u00adbruch. Najstarszy przywilej m. Cz. pochodzi z r. 1395 od mistrza w. krzy\u017cackiego Konrada von Jungingen. Oddawna mia\u0142o Cz. zamek obronny, na kt\u00f3rym krzy\u017cacy utrzymywali swojego w\u00f3jta, zale\u017cnego od komtura w Cz\u0142u\u00adcho\u00adwie; w r. 1423 go\u015bci\u0142 na nim z komturem cz\u0142u\u00adcho\u00adw\u00adskim jaki\u015b ksi\u0105\u017c\u0119 Henryk. R. 1433 byli Husyci pod Cz. i tak zaniepokoili wszystkich, ze tutejsi hamernicy w swoich ku\u017aniach \u017celaznych, p\u0119dzonych przez rz. Czarn\u0119, nie \u015bmieli we dnie pracowa\u0107, tylko przy \u015bwietle gwiazd i ksi\u0119\u017cyca w nocy robili: to ma by\u0107 przyczyn\u0105, dla czego miasto przyj\u0119\u0142o za herb m\u0142ot, gwiazdy i ksi\u0119\u017cyc; tak\u017ce i nowa nazwa mia\u0142a powsta\u0107 zapewne z prastarej polskiej Czarne) \u201eHammerstern;\u201c tera\u017aniejsza nazwa \u201eHam\u00admer\u00adstein\u201c powsta\u0142a podobno jeszcze p\u00f3\u017aniej z tej przyczyny, \u017ce to miasto bardzo si\u0119 odznacza\u0142o starannym brukiem kamiennym. R. 1456 na pocz\u0105tku powstania pruskiego przeciwko krzy\u017cakom wraz z innemi miastami podda\u0142o si\u0119 Polsce; wojsko polskie zaj\u0119\u0142o wtedy te okolice i \u017cniwa co rok dla siebie bra\u0142o z pola: w r. 1459 pisz\u0105 Choj\u00adni\u00adcza\u00adnie do mistrza w. krzy\u017cackiego, \u017ce Polacy z Cz. chc\u0105 przyj\u015b\u0107 i wyci\u0105\u0107 zbo\u017ce z pola oko\u0142o Choj\u00adnic, prosz\u0105, i\u017cby mistrz ich obroni\u0142, poniewa\u017c inaczej z g\u0142odu si\u0119 poddadz\u0105. Stanowczo do Polski przesz\u0142o Cz. pokojem toru\u0144skim w r. 1466. Polacy urz\u0105dzili tu starostwo niegrodowe; w r. 1594 jest star. czar\u00adnie\u0144\u00adskim Micha\u0142 Konarski. W r. 1624 panowa\u0142o morowe powietrze w Cz. i wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zabra\u0142o. R. 1626 w wojnie ze Szwedami oddzia\u0142 kozak\u00f3w dotar\u0142 do Cz. i wiele dokucza\u0142 tutejszym protestantom (trzeba bowiem wiedzie\u0107, ze mieszka\u0144cy Cz. prawie wszyscy przyj\u0119li wcze\u015bnie t. zw. reformacy\u0105 Lutra). Za to roku nast\u0119pnego 1627 przybyli tu szwedzcy dow\u00f3dzcy: Jan Streif, Maksymilian Teufel i Jan Ketteritz z dwoma regimentami konnicy i jednym regimentem piechoty (kt\u00f3re z Meklemburgii na pomoc Szwedom wiedli), m. Cz. zabrali i zrabowali; nawet papiery stare i ksi\u0119gi z archiwum miejskiego zniszczyli. Po 14 dniach takiej roboty naszed\u0142 ich znienacka hetman Koniecpolski i miasto zdoby\u0142: wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 wojska przyj\u0119\u0142a polsk\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119, innych, po z\u0142o\u017conej przysi\u0119dze, \u017ce nie b\u0119d\u0105 walczyli przeciwko Polsce, puszczono na wolno\u015b\u0107, trzech za\u015b dow\u00f3dzc\u00f3w wzi\u0119to do niewoli. R. 1630 zosta\u0142o m. po drugi raz wyniszczone morowem powietrzem; r. za\u015b 1653 ca\u0142e do szcz\u0119tu prawie zgorza\u0142o d. 25 pa\u017adz. Z r. 1630 jest jeszcze wiadomo\u015b\u0107, \u017ce starosta tutejszy Staninis\u0142aw Sapieha mieszka\u0142 na zamku i wielce sprzyja\u0142 inowiercom. R 1659 w czasie drugiej wojny ze Szwedami Adolf Jan, brat kr\u00f3la Karola Gustawa, przyby\u0142 tu z wojskiem z Cz\u0142uchowa, miasto zaj\u0105\u0142 i nielito\u015bciwie zrabowa\u0142. R. 1665 znowu Cz. zgorza\u0142o prawie do szcz\u0119tu, trzeci raz spali\u0142o si\u0119 d. 7 marca 1693 w znacznej cz\u0119\u015bci; czwarty raz, \u017ce tylko kupa gruz\u00f3w zosta\u0142a, d. 24 lipca 1719; pi\u0105ty raz wreszcie w przeci\u0105gu 100 lat znowu do szcz\u0119tu d. 27 maja 1755. W Cz. s\u0105 2 ko\u015bcio\u0142y kat. i prot. Far\u0119 maj\u0105 od dawien dawna katolicy, tylko w czasie reformacyi, kt\u00f3r\u0105 tu szerzyli dwaj bracia Stan. i Jan Latalscy, starostowie cz\u0142u\u00adcho\u00adw\u00adscy, u\u017cywali jej d\u0142u\u017cej ni\u017c 50 lat, a\u017c do r. 1610, innowiercy. A\u017ceby podnie\u015b\u0107 katolick\u0105 wiar\u0119, arcyb. G\u0119bicki urz\u0105dzi\u0142 przy tym ko\u015bciele osobny dekanat czar\u00adnie\u0144\u00adski roku 1617; nale\u017ca\u0142o wtedy do niego 19 ko\u015bcio\u0142\u00f3w: Czarne, Hans\u00adfel\u00adde, Ko\u00adcza\u00ad\u0142a, Ek\u00adfir, Pie\u00adni\u0119\u00ad\u017cni\u00adca, Sta\u00adrz\u00adno, Bia\u00ad\u0142o\u00adb\u00f3r, \u0141\u0105\u00adkie, Gra\u00adbo\u00adwo, Wit\u00adfel\u00adde, Fal\u00adken\u00adwal\u00adde, Brei\u00adten\u00adfel\u00adde, Kro\u00adm\u00adsa, El\u00adza\u00adno\u00adwo, Rut\u00adhen\u00adberg, Goc\u00adko\u00adwy, Darz\u00adno, Do\u00admy\u00ads\u00ad\u0142aw i \u0141o\u00ad\u017ca; 12 ostatnich ko\u015bcio\u0142\u00f3w zagin\u0119\u0142o najbardziej w skutek okupacyi pruskiej, reszt\u0119 do\u0142\u0105czono do dekanatu cz\u0142u\u00adchow\u00adskie\u00adgo. R. 1650 prob. i dziekan w Cz. Arnold Eyman uczyni\u0142 fundacy\u0105, pod\u0142ug kt\u00f3rej ka\u017cdoczesny prob. i dziekan tutejszy by\u0142 zarazem kanonikiem przy pobliskiej kolegiacie w Kamieniu; jako warunek postawi\u0142, \u017ceby umia\u0142 po niemiecku. R. 1653 spali\u0142 si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 ten i drugi raz W r. 1755; nowo zbudowany r. 1757 dot\u0105d istnieje. W Cz. utrzymywa\u0142y si\u0119 stosunkowo d\u0142ugo t. zw. snopowe dziesi\u0119ciny: z r. 1730 jest dekret ko\u015bcielnej w\u0142adzy, a\u017ceby nikt nie zwozi\u0142 zbo\u017ca do gumien, a\u017c po rozdziale, t. j. kiedy dziesi\u0119cina przynale\u017cna w snopkach od ka\u017cdego gatunku zbo\u017ca si\u0119 od\u0142o\u017cy. Parafia czarn. liczy obecnie 500 dusz ma fili\u0105 w Hans\u00adfel\u00adde; pomi\u0119dzy wioskami parafialnemi jest 5, w kt\u00f3rych przed okupacy\u0105 prusk\u0105 istnia\u0142y katolickie ko\u015bcio\u0142y: Do\u00admy\u00ads\u00ad\u0142aw, Fal\u00adken\u00adwal\u00adde, Goc\u00adkowy, Rut\u00adhen\u00adberg i \u0141o\u00ad\u017ca. Szko\u0142a kat. znajduje si\u0119 tylko jedna w parafii i to w Cz., inne dzieci po wsiach chodz\u0105 do szk\u00f3\u0142 ewangelickich. Luteranie, wydaleni z fary r. 1610, odprawiali swoje nabo\u017ce\u0144stwa na ratuszu; osobny ko\u015bci\u00f3\u0142 pobudowali sobie r. 1676, a nast\u0119pnie, po kilkakrotnem zgorzeniu, r. 1716, 1755 i ostatni raz 1819. Opr\u00f3cz drobnego miejscowego handlu i przemys\u0142u trudni\u0105 si\u0119 tutejsi mieszka\u0144cy g\u0142\u00f3wnie rolnictwem; corok przypadaj\u0105 4 jarmarki: kramne, na byd\u0142o i na konie. W Cz. istnieje od najnowszych czas\u00f3w s\u0105d okr\u0119gowy, jest apteka, lekarz, poczta, stacya telegr., dworzec kolei \u017cel., szko\u0142a miejska lutera\u0144ska; budynki w mie\u015bcie s\u0105 murowane; niejakie szcz\u0105tki zamku czarn. ogl\u0105dano jeszcze r. 1830. Poniewa\u017c ludno\u015b\u0107 naoko\u0142o od dawna jest zniemczona, wcale niedziw, \u017ce pierwotna nazwa tego m. Czarne zagin\u0119\u0142a; nawet za polskich czas\u00f3w tak w \u015bwieckich jako i ko\u015bcielnych aktach pisano zawsze Ha\u00admer\u00adsztyn. Teraz ju\u017c tylko u niekt\u00f3rych os\u00f3b ciekawszych i wykszta\u0142conych jest znana; sam to pami\u0119tam jak klerycy w seminaryum duchownem w Pel\u00adpli\u00adnie nazywali to miasto Czarne. Pisze mi tak\u017ce ksi\u0105dz Schapke, urodzony w Czarnem, obecnie nauczyciel religii przy gimnazyum w Nowem mie\u015bcie, ze na pewno wie, jak ogl\u0105da\u0142 w domu u rodzic\u00f3w star\u0105 map\u0119, na kt\u00f3rej obok niem. nazwy Ham\u00admer\u00adstein, dodana by\u0142a polska Czarne; czyta\u0142 tak\u017ce, ch\u0142opcem b\u0119d\u0105c, w pewnej hist. ksi\u0105\u017cce (zapomnia\u0142 teraz tytu\u0142u), \u017ce w opisie bitwy, kt\u00f3r\u0105 hetman Koniecpolski ze Szwedami stoczy\u0142 (r. 1627), miasto nazwane by\u0142o po polsku Czarne. Za przywr\u00f3ceniem tej starej nazwy przemawia ks. Kujot w \u201eOpactwie pe\u0142pli\u0144skiem\u201c<\/span> str. 479. Wie\u015b ryc. Cz., pow. cz\u0142u\u00adcho\u00adw\u00adski, le\u017cy przy m. tego\u017c imienia; obszaru ziemi obejmuje 22739,98 mr<\/span>., dm. 63, ludn. kat. 85, ew. 268; szko\u0142a; dominium to posiada obszerne lasy z 4 le\u015bnictwami: Adel\u00adheid\u00adsthal, Charlot\u00adten\u00adthal, Hans\u00adfel\u00adder\u00adbr\u00fcck i Ja\u00adgers\u00addorf; tak\u017ce i 2 osady W. i M. Has\u00adsel\u00adberg nale\u017c\u0105 do dominium. 2.) Cz.,<\/b> niem. Czarnen<\/i>, wie\u015b w\u0142o\u015bc., nowo nadana 1820, w ubogiej, lesistej okolicy powiatu ko\u015b\u00adcier\u00adskie\u00adgo, zawiera jedn\u0119 posiad\u0142o\u015b\u0107, roli 225 mr<\/span>., mk. kat. 13, domy mieszk. 2, par. Wiele; odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ko\u015b\u00adcie\u00adrzy\u00adny 3 mile, st. p. Kal\u00adisz. 3.) Cz.,<\/b> niem. Schar\u00adnow<\/i>, dawniej Czar\u00adnen\u00adsee<\/i>, kr\u00f3l. podle\u015bnictwo, nale\u017c\u0105ce do nadle\u015bnictwa Drew\u00adnia\u00adczek (Wil\u00adhelms\u00adwalde) w pow. sta\u00adro\u00adgro\u00addzkim; jezioro, obok kt\u00f3rego si\u0119 znajduje, ci\u0105gnie si\u0119 oko\u0142o mil\u0119 drogi a\u017c do Osie\u00adka, gdzie jest po\u0142\u0105czone z innem wielkiem jeziorem Osie\u00adc\u00adkiem; odleg\u0142o\u015b\u0107 od Drew\u00adnia\u00adcz\u00adka wynosi 3 i p\u00f3\u0142 mili, par. Skurcz. 4.) Cz.,<\/b> niem. Czar\u00adnen<\/i>, dobra szla\u00adche\u00adc\u00adkie w pow. sta\u00adro\u00adgro\u00addz\u00adkim, nad Czar\u00adn\u0105 wo\u00add\u0105. W przesz\u0142ym wieku Cz. by\u0142o w\u0142asno\u015bci\u0105 P\u0142a\u00adche\u00adc\u00adkich; osobno przy dworze sta\u0142a kaplica domowa, w kt\u00f3rej kapelan domowy odprawia\u0142 nabo\u017ce\u0144stwo; do par. ko\u015bcio\u0142a w Zble\u00adwie trzeba jecha\u0107 2 mile. R. 1780 posiada\u0142 Cz. W\u0142a\u00addy\u00ads\u00ad\u0142aw P\u0142a\u00adche\u00adc\u00adki, do kt\u00f3rego tak\u017ce pobliska wie\u015b Czu\u00adbek nale\u017ca\u0142a. Obszaru ziemi ma ta wie\u015b 4589 mr<\/span>., kat. 122, ew. 7, dom\u00f3w mieszk. 7; odleg\u0142o\u015b\u0107 od Sta\u00adro\u00adgro\u00addu wynosi 3 i \u0107wier\u0107 mili. 5.) Cz.<\/b> D<\/span>olne<\/i>, niem. Niederz\u00e4hren, wie\u015b w\u0142o\u015bc. w pow. kwi\u00addzy\u0144\u00adskim, nad jeziorem, oko\u0142o 1 i p\u00f3\u0142 mili od Kwi\u00addzy\u00adna; obszaru ziemi zajmuje 7255 mr<\/span>., dom\u00f3w mieszk. 143, kat. 28, ew. 1019, szko\u0142a w miejscu. Od najdawniejszych czas\u00f3w istnia\u0142 tu ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki parafialny, nale\u017c\u0105cy do dyecezyi dawniejszej Pomezanii, ale w czasie reformacyi przeszed\u0142 w posiadanie inowierc\u00f3w; dzi\u015b jeszcze istnieje, a nieliczni katolicy przy\u0142\u0105czeni s\u0105 do par. w Szyn\u00adwa\u0142\u00addzie. 6.) Cz.<\/b> G<\/span>\u00f3rne<\/i>, niem. Hochz\u00e4hren<\/i>, le\u017cy naprzeciwko Dolnego Cz., tak\u017ce nad jeziorem, w pow. kwi\u00addzy\u0144\u00adskim; obejmuje 1) wie\u015b nale\u017c\u0105c\u0105 do dobra rycerskiego Cz. g\u00f3rne, ma w\u0142asn\u0105 szko\u0142\u0119, dom\u00f3w mieszkalnych 11, kat. 7, ew. 50, par. Szyn\u00adwa\u0142d, teraz w dyecezyi che\u0142mi\u0144skiej, dawniej pomeza\u0144skiej; 2) dobra rycerskie, zawieraj\u0105 obszaru 2931 m\u00f3rg, dom\u00f3w mieszk. 9, kat. 6, ew. 158. 7.) Cz.,<\/b> niem. Czarnien<\/i>, osada, pow. olecki, st. p. G\u0105ski. [Na p\u0142d. od Kleszczewa, por. Czarnia<\/i>.]<\/span> 8.) Cz.,<\/b> niem. Czarnien<\/i>, wie\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Borzymy. 9.) Cz.,<\/b> niem. Czarnen<\/i>, wie\u015b, pow. go\u0142dapski, st. p. Dubeningken. [Na p\u0142d. od jez. Czarne.]<\/span> 10.) Cz.,<\/b> niem. Czarnen<\/i>, wie\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. poczt. Orzesze. 11.) Cz.,<\/b> niem. Czarnau<\/i>, wie\u015b, pow. niborski. K\u015b. F.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czarne,<\/b> 1.) jez., pow. sejne\u0144ski, gm. Pokrowsk, niedaleko traktu sejne\u0144sko-augustowskiego, \u0142\u0105czy si\u0119 cie\u015bnin\u0105 z jez. Bia\u0142em [Dzi\u015b Bia\u0142owier\u015bnie<\/i>.]<\/span>, a oba te jeziora maj\u0105 4 w. obwodu. 2.) Cz.,<\/b> [Jodelis<\/i> ?]<\/span> jezioro w dobrach Ho\u0142ny Wolmera, pow. sejne\u0144ski. Ma 40 morg. obszaru i 30 st\u00f3p g\u0142\u0119boko\u015bci. \u0141\u0105czy si\u0119 strumieniem z jez. Bobrze<\/a>. 3.) Cz.,<\/b> jezioro w dobrach Czarne, pow. lipnowski. Ma 27 morg. rozl. a 16 st. g\u0142\u0119b. 4.) Cz.,<\/b> jezioro, pow. suwalski, mi\u0119dzy wsi\u0105 Smolniki a Jodzieziory, w gm. Kadaryszki. 5.) Cz.,<\/b> jezioro ko\u0142o wsi W\u0119gielnia, w dobr. Hutta, pow. suwalski. Ma 10 morg. obszaru. 6.) Cz.,<\/b> jezioro we wsi t. n., pow. suwalski, tu\u017c przy granicy pruskiej, w s\u0105siedztwie jez. Rospuda. Brzeg wschodni wzg\u00f3rkowaty, zachodni p\u0142aski. 7.) Cz.,<\/b> jezioro w dobrach U\u015bcim\u00f3w, pow. w\u0142odawski, gm. U\u015bcim\u00f3w. Le\u017cy w zlewie Wieprza, ma 44 morg. rozl., 12 s\u0105\u017cni g\u0142\u0119b. Woda do niego przyp\u0142ywa z jez. U\u015bcimowskiego a odp\u0142ywa rowem do rz. Piwonii. 8.) Cz.,<\/b> jezioro pod Go\u015bci\u0144cem, pow. w\u0142odawski, gm. Ty\u015bmienica. Liczy 19 morg. rozl., le\u017cy w zlewie Wieprza. 9.) Cz.,<\/b> jezioro w pobli\u017cu wsi Sosnowica, pow. w\u0142odawski, gm. Turna. Le\u017cy w zlewie Wieprza, ma 49 morg. rozl., brzegi lesiste i bagniste. 10.) Cz.,<\/b> jezioro we wsi Marusz\u00f3w, pow. opatowski, gm. Lasocin, g\u0142\u0119bokie 20 st\u00f3p. Zbudowano na niem most dla traktu krakowsko-lubelskiego. Br. Ch.<\/i> [Inne jeziora Czarne w okolicy: a) na p\u0142d. od Pluszkiejm. b) na p\u0142d. od Wigier. c) ko\u0142o miejscowo\u015bci i jez. Krzywe. d) przy Zatoce Uklejowej Wigier w Gawrych Rudzie. e) ko\u0142o wsi Monety w gm. Kowale Oleckie. f) \u015br\u00f3d lasu ko\u0142o wsi \u015aciborki w gm. Banie Mazurskie.]<\/span><\/p>\n

Czarnia,<\/b> pow. olecki. ob. Czarna<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarniawka,<\/b> w\u015b, pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Lejpuny. Liczy 4 dm. i 47 mk.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czarniewo,<\/b> w\u015b rz\u0105d., pow. augustowski, gm. Dembowo, par. Jaminy, le\u017cy na wzg\u00f3rzach nad b\u0142otami rz. Biebrzy. W 1827 r. by\u0142o tu 31 dm. i 167 mk., obecnie liczy 36 dom\u00f3w, 99 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarnowken<\/b> (niem.), ob. Czarn\u00f3wka<\/i> i Czarn\u00f3wko<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarnowo,<\/b> 1.) w\u015b szlach. i w\u0142o\u015bc., pow. szczuczy\u0144ski, gm. Szczuczyn, par. Nied\u017awiadna. W 1827 r. by\u0142o tu 10 dm. i 51 mk. Por. Czarn\u00f3wek<\/i>. 2.) Cz.,<\/b> w\u015b i folw nad. rz. Orz., pow. ostro\u0142\u0119cki, gm. Szczawin, par. Goworowo. Liczy 25 dm., 314 mk,., 209 morg. ziemi w\u0142o\u015bc. Cz. folw. ma 24 mk. i 477 morg. obszaru. 3.) Cz.,<\/b> w\u015b nad rz. Narwi\u0105, pow. p\u0142o\u0144ski, gm. i par. Pomiechowo. Le\u017cy przy linii dr. \u017cel. Nadwi\u015bla\u0144skiej, o 6 w. od Modlina ku Nasielskowi. W 1827 r. by\u0142o tu 41 dm. i 295 mk.; we wsi znajduje si\u0119 szko\u0142a wiejska, 4 wiatraki i szynk, 456 mk., 57 osad, 67 dm., powierzchni 1301 morg., w tej liczbie 889 morg. gruntu ornego. 4.) Cz.<\/b>–Byki<\/i> (w\u0142a\u015bciwie Biki<\/i>), w\u015b szlach., pow. mazowiecki, gm. Mazowieck, par. Kulesze. Wspominana w dukumentach z 1418 r. W 1827 r. liczy\u0142a 11 dm. i 57 mk. 5.) Cz.<\/b>–D<\/span>\u0105b<\/i>, w\u015b, pow. \u0142om\u017cy\u0144ski, gm. Zambrowo, par. Ko\u0142aki. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm. i 57 mk. Dzi\u015b osad 17, gruntu mr<\/span>. 39. Tu nale\u017cy folw. Cz.-Gadowo. D\u0105b i os. \u0141\u0119towo-D\u0105b (17 morg.). Br. Ch.<\/i> i B. Chu.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarn\u00f3wka,<\/b> niem. Czarnowken<\/i>, w\u015b, pow. lecki, st. p. Wydminy.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarn\u00f3wka,<\/b> rz., lewy dop\u0142yw Niemna, ma uj\u015bcie powy\u017cej Szczary, cz\u0119\u015bci\u0105 odgranicza gub. grodzie\u0144sk\u0105 od wile\u0144skiej. F. S.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarn\u00f3wko,<\/b> inaczej Czarn\u00f3wek<\/i> (ob.), pow. szczuczy\u0144ski.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czarn\u00f3wko,<\/b> niem. Gross-Joduppe<\/i> lub Czarnowken<\/i>, folw., pow. go\u0142dapski, st. p. Go\u0142dap\u2019.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czarnucha,<\/b> folwark i osada, pow. augustowski, gm. Kolnica, par. Szczebra, wchodzi\u0142 dawniej w sk\u0142ad d\u00f3br kr\u00f3lewskich Wigry. Obecnie stanowi w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105, liczy 3 dm. i 58 mk. Folw. v. osada Cz. powsta\u0142a z uw\u0142aszczonych osad; od Suwa\u0142k w. 38, od Augustowa w. 10, od Grajewa w. 38, od K<\/span>ana\u0142u A<\/span>ugustowskiego w. 4. Rozl. wynosi mr<\/span>. 386, a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 155, \u0142\u0105k mr<\/span>. 129, pastwisk mr<\/span>. 99, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 4. p\u0142odozmian 5-polowy, budowli drewnianych 10; pok\u0142ady torfu. A. Pal.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarnucha,<\/b> rzeka, lewy dop\u0142yw Narwy [Narwi]<\/span>. Por. Czarna<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czarny br\u00f3d,<\/b> 1.) wie\u015b, pow. augustowski, gm. Kolnica, par. August\u00f3w. Liczy 3 dm., 18 mk. 2.) Cz.,<\/b> wie\u015b i osada le\u015bna, pow. augustowski, gm. Szczebro Olszanka, par. Studzieniczna. Wie\u015b liczy 21 dm., 130 mk., osada za\u015b 1 dm., 5 mk. [Nad Kana\u0142em Augustowskim, na p\u0142d. od jez. Serwy]<\/span> 3.) Cz.,<\/b> kol., pow. nieszawski, gm. i par. Piotrk\u00f3w. W 1827 r. by\u0142o tu 4 dm. i 30 mk. 4.) Cz.,<\/b> kol., pow. koni\u0144ski, gm. Rzg\u00f3w, par. Kr\u00f3lik\u00f3w. Od Konina odl. 25 w. W 1827 r. by\u0142o tu 6 dm. i 40 mk.,<\/span> obecnie liczy 263 mk., ziemi 530 morg.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarny dw\u00f3r,<\/b> folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wy\u0142kowyszki. Liczy 2 dm., 47 mieszk.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czarny gr\u0105d,<\/b> osada, pow. augustowski, gm. Sztabin, par. Krasnyb\u00f3r. [?]<\/span> Ma 1 dm., 9 mieszk. [Mi\u0119dzy Promiskami a Sosnowem.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czarny K<\/span>okner,<\/b> jez., ob. <\/i>Kokner<\/a>.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czarny las,<\/b> 1.) w\u015b, pow. cz\u0119stochowski, gm. Grab\u00f3wka, par. Cz\u0119stochowa. 2.) Cz.,<\/b> pust., pow. w\u0142oszczowski, gm. i par. S\u0142upia. 3.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. i\u0142\u017cecki, gm. Miech\u00f3w, par. Kazan\u00f3w. 4.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. olkuski, gmina i par. Pilica. 5.) Cz.,<\/b> ob. Celej\u00f3w<\/i>. 6.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. gr\u00f3jecki, gm. K\u0105ty, par. Sobik\u00f3w.<\/span> W 1827 r. by\u0142o tu 13 dm., 93 mk. Dobra Cz. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. Cz., Julian\u00f3w i dezerty Ducza\u0142y, tudzie\u017c wsi: Cz., Obr\u0105b, Kie\u0142baski i Zalesie; od Warszawy w. 25. od G\u00f3ry Kalwaryi w. 7. Nabyte w r. 1875 za rs. 33,000. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1,363, a mianowicie: folw. Cz. grunta orne i ogrody mr<\/span>. 367, \u0142\u0105k mr<\/span>. 59, pastwiska mr<\/span>. 44, lasu mr<\/span>. 66, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 20, razem mr<\/span>. 556. Bud. mur. 6, drew. 6; fol. Juljan\u00f3w grunta orne i ogrody mr<\/span>. 493, \u0142\u0105k mr<\/span>. 101, pastwisk mr<\/span>. 10, lasu mr<\/span>. 178, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 20, razem mr<\/span>. 807. Bud. drewnianych 7; w\u015b Cz. osad 19, gruntu mr<\/span>. 100; w\u015b Obr\u0105b osad 14, gruntu mr<\/span>. 195; w\u015b Kie\u0142baski osad 9, gruntu mr<\/span>. 109; Zalesie osada 1, gruntu mr<\/span>. 16. Por. Czarnolas<\/i>. 7.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. b\u0142o\u0144ski, gm. M\u0142och\u00f3w, par. Nadarzyn. 8.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. \u0142aski, gm. i par. Buczek. 9.) Cz.,<\/b> w\u015b,<\/span> pow. piotrkowski, gm. Wadlew, par. Dru\u017cbice. 10.<\/span>) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. noworadomski, gm. i par. Maluszyn, w okolicy nizkiej, b\u0142otnistej, mi\u0119dzy lasami. Ma 5 dm., 24 mk. Og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 30 m\u00f3rg, w tem 24 mr<\/span>. roli ornej, 6 mr<\/span>. \u0142\u0105k. Grunta piaszczyste, \u017cytnie. 11.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. Dembowo, par. Jaminy. Liczy 10 dm. i 91 mieszka\u0144c\u00f3w. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Czartowa \u0142a\u017ania,<\/b> rapa na rzece Niemnie przy Po\u017caj\u015bciu, gdzie, wed\u0142ug podania ludowego, szatan ni\u00f3s\u0142 kamie\u0144 na zgruchotanie buduj\u0105cego si\u0119 ko\u015bcio\u0142a, ale gdy kur zapia\u0142, upu\u015bci\u0142 go do rzeki. Inne podanie m\u00f3wi, \u017ce Pac, fundator Po\u017caj\u015bcia, zdybawszy diab\u0142\u00f3w na naradzie, rozp\u0119dzi\u0142 ich jarz\u0119binowym klocem. [Por. <\/i><\/span>Po\u017caj\u015bcie<\/a><\/i>.]<\/p>\n

Czebieliszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Aleksota, par. Godlewo, posiada 2 dm., 9 mk.<\/p>\n

Czechy,<\/b> 1.) w\u015b, pow. berdyczowski, otoczona lasami, nad b\u0142otnist\u0105 rzeczk\u0105 Horbatk\u0105, o 18 w. od m. Berdyczowa; mieszk. 298, wyz. prawos\u0142aw.; nale\u017c\u0105 do par. Kra\u017c\u00f3wki. Ziemi 1,165 dz., nadzwyczaj urodzajnej. Nale\u017cy do Czerwonieckiego klucza hr. Grocholskiego. Zarz\u0105d gminny w Zakuty\u0144cach, policyjny w Berdyczowie. 2.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. lity\u0144ski, parafia Sieniawa, przy trakcie ze St. Sieniawy do N. Konstantynowa. W r. 1868 mia\u0142a 69 dm., obecnie ma dusz m\u0119z. 180, ziemi w\u0142o\u015bc. 378 dz., ziemi dwor. 634 dz. Nale\u017ca\u0142a do Borejk\u00f3w, dzi\u015b Mierzwi\u0144skich. 3.) Cz.,<\/b> wie\u015b, gubernia grodzie\u0144ska, w by\u0142ej ziemi bielskiej. Kl. Przed.<\/i> i X. M. O.<\/i><\/p>\n

Czepieliszki,<\/b> w\u015b, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny; 2 dm., 21 mk.<\/p>\n

Czerbiszki,<\/b> wie\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. \u015awiatoszyn, par. I\u0142gowo. Ma 1 dm., 10 mieszk.<\/p>\n

Czerednica,<\/b> rz., dop\u0142yw Niemna, mi\u0119dzy Lubczem a Delatyczami uchodzi.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czerkiesy,<\/b> w\u015b, pow. augustowski, gm. i par. Barg\u0142\u00f3w. Ma 2 dm., 22 mk. [Na mapie z 1839 r. Czerkassy<\/i> czyli Czyszery<\/i> (?)]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czerlona,<\/b> w\u015b, pow. grodzie\u0144ski, nad Niemnem, niedaleko \u0141unny; dawniej dziedzictwo Massalskich. Micha\u0142, starosta wo\u0142kowyski, sprzeda\u0142 Cz. Micha\u0142owi Sapieze, podkancl. lit. Dzi\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 Alek\u00adsan\u00addra i Ma\u00adryi z Sze\u00admiot\u00adt\u00f3w ks. Druckich-Lubeckich. Byli tu bazylianie, fundowani przez Sapieh\u0119; dzi\u015b kaplica katolicka par. \u0141unna. Na Niemnie prom. A. K. \u0141.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czernakowizna,<\/b> ob. <\/i>Czerniakowizna<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czerniakowizna,<\/b> w\u015b, pow. suwalski, gm. Paw\u0142\u00f3wka, o 10 w. od m. Suwa\u0142k; osad 33. Przestrze\u0144 m\u00f3rg nowopol. 840; ludno\u015bci wyzn. katol., m\u00f3wi\u0105cej narzeczem mazurskiem, os\u00f3b 270. Wie\u015b po\u0142o\u017cona przy ogromnem jeziorze Okoniew [Okmin]<\/span>, w kt\u00f3rem, pomi\u0119dzy innemi rybami, po\u0142awia si\u0119 sielawa i stynka. Mieszka\u0144com s\u0142u\u017cy prawo bezp\u0142atnego rybo\u0142\u00f3stwa przy brzegach. Jezioro Okoniew przedstawia oryginalny widok: le\u017cy jakby w kotle, otoczone wynios\u0142emi brzegami, a nigdzie ani \u017ad\u017ab\u0142a trawy nie wida\u0107; brzegi piaszczyste, zasypane kamykami. Por. <\/i>Czarnakowizna<\/a><\/i>. R. W.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czerniawczyce,<\/b> Czernawczyce<\/i>, Czarnawczyce<\/i>, mko, pow. brzeski, gub. grodzie\u0144ska, o 200. w od Grodna, o 15 od Brze\u015bcia, o 21 od Kamie\u0144ca, przy b. trakcie handlowym brzesko-grodzie\u0144skim, ma 800 mk., w tem 175 izrael., zarz\u0105d polic. czterech gmin wiejskich, dekanat 12 parafij prawos\u0142. (13,488 dusz). By\u0142a tu par. katol. dek. brzeskiego, z kaplicami w Wistycach i Demianiczach. Powierzchnia parafii wynios\u0142a, bezle\u015bna, \u0142\u0105ki dobre nad rz. Len\u0105. Dobra Cz. by\u0142y dziedzictwem najprz\u00f3d Illinicz\u00f3w, p\u00f3\u017aniej ks. Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rych Miko\u0142aj Krzysztof, wr\u00f3ciwszy z Palestyny, nowy tu wzni\u00f3s\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 1585 r. i plebanowi w\u015b Omelin zapisa\u0142. W pobli\u017cu zamek po-radziwi\u0142\u0142owski, zwany Tura<\/a> [Ob. sprostowanie.]<\/span>, 1761 r. wzniesiony. F. S.<\/i><\/p>\n

Czernica,<\/b> 1.) rz., lewy dop\u0142yw Berczyny w pow. borysowskim. 2.) Cz.,<\/b> rz., dop\u0142yw rz. Budowie\u015b\u0107 z prawej strony, pod m. Sirotynem. 3.) Cz.,<\/b> rz., dop\u0142yw \u015awis\u0142oczy z prawej strony. 4.) Cz.,<\/b> rz., dop\u0142yw \u0141uczesy w pow. orsza\u0144skim.<\/p>\n

Czernice,<\/b> 1.) wie\u015b, pow. wielu\u0144ski, gmina Radoszewice, par. Osyak\u00f3w, 2 i p\u00f3\u0142 mili od Wielunia, na p\u00f3\u0142noco-wsch\u00f3d, dm. 68, osad 87, ludn. 540, roli w\u0142o\u015bc. 16 w\u0142\u00f3k. Posiad\u0142o\u015b\u0107 dworska ma dw\u00f3r \u015br\u00f3d ogrodu, od wjazdu ma kaplic\u0119 dworsk\u0105, murowan\u0105, ze starodawnemi przyborami ko\u015bcielnemi. Obszaru dworskiego z folw. Jasie\u0144 i przysio\u0142kiem Piskornik jest 97 w\u0142. (w tem 14 w\u0142. roli \u017cytniej I kl., 10 w\u0142. II kl., do 11 w\u0142. pastwisk i \u0142\u0105k, i 61 w\u0142. lasu, ale ca\u0142kiem wyniszczonego, przed 30 laty by\u0142y w nim d\u0119by s\u0142awne na okolic\u0119). Tera\u017aniejszy nabywca, kupiec las\u00f3w, zapewne w\u0142o\u015b\u0107 t\u0119 na pomniejsze za\u015bcianki podzieli. Oddzielnie od tego, na miejscu szklarni zwini\u0119tej, s\u0105 zagrody ch\u0142opskie, nosz\u0105ce nazw\u0119 Huta Czernicka, dm. 6, ludn. 60, roli razem 3 i p\u00f3\u0142 w\u0142\u00f3k. R. 1827 Cz. mia\u0142y 40 dm., 491 mk. 2.) Cz.,<\/b> wie\u015b i folw., pow. kolne\u0144ski, gm. Czerwone, par. Kolno. W 1827 r. by\u0142o tu 11 dm. i 98 mk. Folw. Cz. z wsi\u0105 Cz. i Pachucin, rozl. wynosi oko\u0142o mr<\/span>. 570 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 395, \u0142\u0105k mr<\/span>. 105, las, zaro\u015ble, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 65. Wie\u015b Cz. osad 12, gruntu mr<\/span>. 42. Wie\u015b Pachucin osad 2, gruntu mr<\/span>. 13. 3.) Cz.<\/b>–borowe<\/span><\/i>, du\u017ca wie\u015b w pow. przasnyskim, gminie Chojnowo, par. Cz.-borowe. Od Przasnysza o 10 i p\u00f3\u0142 wiorst odleg\u0142a, od M\u0142awy 24 i p\u00f3\u0142, przy szosie z Przasnysza do M\u0142awy. Przestrzeni zajmuje razem 2069 mr<\/span>. W\u0142o\u015bcia\u0144skie grunta zajmuj\u0105 412 mr<\/span>. wraz z probostwem. Z tego gruntu ornego 312 mr<\/span>., \u0142\u0105ki, pa\u015bniki, cmentarz i nieu\u017cytki 59; ogrody warzywne i owocowe 43. Dworskie grunta zajmuj\u0105 razem 1654 mr<\/span>. Gruntu ornego 855, las\u00f3w 513, \u0142\u0105k 74, pastewnik\u00f3w 127, ogrod\u00f3w 12, w\u00f3d, piask\u00f3w i nieu\u017cytk\u00f3w 72. Grunt\u00f3w pszennych II klasy 650 mr<\/span>., \u017cytnich I i II 127 i 64, \u0142\u0105k II i III klasy 18 i 56, las\u00f3w I kl. 513, pastewnik\u00f3w I kl. 127 mr<\/span>. Las utrzymywany w dobrym stanie, przewa\u017cnie sosnowy i brzozowy. Dom\u00f3w 46, mk. 526, t. j, 256 p\u0142ci m\u0119zkiej, 270 \u017ce\u0144skiej. Z tego 7 moj\u017ceszowego, 5 lutera\u0144skiego wyznania, reszta za\u015b katolicy. W\u0142o\u015bcian uw\u0142aszczonych jest 103. Na dworskich gruntach plantacya burak\u00f3w na wielk\u0105 skal\u0119. Gospodarstwo w dosy\u0107 zaniedbanym stanie. Pa\u0142ac na g\u00f3rze, ogr\u00f3d, wiatrak, ku\u017ania, karczma. Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny w stylu gotyckim, zbudowany przez Jak\u00f3ba Poczt\u0119, kasztelana ciechanowskiego, w r. 1398. Podanie niesie jakoby Jak\u00f3b Poczta, poluj\u0105c, w tem miejscu gdzie tera\u017aniejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 zabi\u0142 jelenia i mi\u0119dzy rogami znalaz\u0142 krzy\u017c zro\u015bni\u0119ty z ko\u015bci rogowej a na pami\u0105tk\u0119 zbudowa\u0142 z pocz\u0105tku figur\u0119, p\u00f3\u017aniej kaplic\u0119 i ko\u015bci\u00f3\u0142. Rogi te dotychczas wisz\u0105 w ko\u015bciele i s\u0105 nadzwyczaj wielkie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 teraz znajduje si\u0119 w dobrym stanie, murowany i du\u017cy, w 1856 odnowiony, stoi na g\u00f3rze naprzeciwko pa\u0142acu i wiatraka, r\u00f3wnie\u017c wzniesionych na g\u00f3rach. Poniewa\u017c wszystkie 3 g\u00f3ry stoj\u0105 w jednej linii, przypuszczaj\u0105 zatem, \u017ce by\u0142y one sztucznie usypane. W\u0142o\u015bcianie w Cz. w znacznej liczb<\/span>ie umiej\u0105 czyta\u0107 i pisa\u0107. Ludno\u015b\u0107 parafii Czernice wynosi 2320 dusz i nale\u017cy do dekanatu przasnyskiego, dawniej ciechanowskiego. Parafia obejmuje nast\u0119puj\u0105ce wsie: Choinowo, Chojn\u00f3wko, Chrostowo-Bro\u0144ki, Chrostowo-wielkie, Chrostowo-Zalesie, Czernice-borowe, Dzielin, Jab\u0142onowo, Kownaty maciejowi\u0119ta, Kuskowo dzierzno, Mi\u0142oszewiec kmiecy, Mi\u0142oszewiec-Ostafieje, Mi\u0142oszewiec-Joki, Ostrowie, Za\u0142ogi-J\u0119r\u0119drzejki, Za\u0142ogi-Cibory, Zembrzus, \u017bebry-Icki,<\/span> \u017bebry-Kordy i \u017bebry Marcisze (Marcysie), razem 20 miejscowo\u015bci. W ko\u015bciele czernickim zas\u0142uguje na uwag\u0119 obraz Matki Boskiej w wielkim o\u0142tarzu i rze\u017aba Pan Jezus na krzy\u017cu w bocznym. We wsi 4 stawy, z tych 3 zarybione; jeden 7-morgowy. R. 1827 by\u0142o tu 31 dm., 384 mk. 4<\/span>.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. ciechanowski, gm. i par. Opinog\u00f3ra, liczy 384 mk., posiada ku\u017ani\u0119 i wiatrak, 45 dm. i tyle\u017c osad; powierzchni zajmuje 924 morg\u00f3w, w tem 839 mr<\/span>. gruntu ornego. W 1827 r. by\u0142o tu 36 dm. i 192 mk. W\u2026r<\/i>, St. Ch.<\/i><\/p>\n

Czersk,<\/span><\/b> w dok. Czirnsko<\/i>, r. 1577 Czersko\u2019<\/i> os. miejska. Staro\u017cytny gr\u00f3d kasztela\u0144ski, nabiera znaczenia w czasie wypraw przeciw Jad\u017awingom<\/a> w drugiej po\u0142owie w. XII. Gdy z odparciem Jad\u017awing\u00f3w, zabezpieczeniem i urz\u0105dzeniem obszar\u00f3w na prawym brzegu Wis\u0142y (kasztelania \u0142ukowska, Kock, Lublin), wzro\u015bnie zaludnienie tych stron, Cz. stanie si\u0119 centrem ziemi oddzielnej. Kasztelani\u0119 wspomina dok. z 1231 r., kasztelana (Miro) akt z 1236 r., wojewoda Albert zjawia si\u0119 1246 r., a archidyakonat czerski 1252 r. Cz. koncentruje \u017cycie polityczne i ko\u015bcielne rozleg\u0142ego obszaru. W obr\u0119bie grodu istnia\u0142a kaplica. p. w. \u015bw. Piotra, przy kt\u00f3rej Konrad ks. mazow. utworzy\u0142 kollegiat\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z kilku kanonik\u00f3w. Dok. bez daty (z ko\u0144ca w. XIII) kt\u00f3rym Jak\u00f3b arcyb. gnie\u017an. zamienia sw\u0105 wie\u015b Piotrowice na Broch\u00f3w w\u0142o\u015b\u0107 \u201eecclesie et monasterii cyrnensis\u201c, odnosi si\u0119 prawdopodobnie do Czerwi\u0144ska nie do Czerska. (K. W. n. 882). W dok. z r. 1350 wspomniane s\u0105 place (area) zw. Ko\u015bcielisko, le\u017c\u0105ce pod zamkiem czerskim, a nale\u017c\u0105ce do wsi Biskupice. By\u0107 mo\u017ce, i\u017c kt\u00f3ry\u015b z biskup\u00f3w pozn. na obszarze tej wsi za\u0142o\u017cy\u0142 klasztor, kt\u00f3ry ubogie maj\u0105c uposa\u017cenie upad\u0142 nast\u0119pnie wraz z miastem lub zosta\u0142 przekszta\u0142cony na kolegiat\u0119 (K. W. n. 132, 599, 765, 822, 1872). W mie\u015bcie powsta\u0142 r. 1244 oddzielny ko\u015bci\u00f3\u0142 par. p. w. Wniebow. N. P. Maryi i p\u00f3\u017aniej ko\u015bcio\u0142ek \u015bw. Ducha ze szpitalem. Ko\u015bci\u00f3\u0142 zamkowy sp\u0142on\u0105\u0142 w ko\u0144cu XVI w. i nie zosta\u0142 odbudowany, ko\u015bci\u00f3\u0142 par. tak\u017ce znik\u0142 bez \u015bladu. Obecny wzniesiono na innym miejscu za rz\u0105d\u00f3w pruskich. Kollegiat\u0119 przenios\u0142 r. 1406 ks. Janusz do Warszawy, kt\u00f3rej rozw\u00f3j szybki w ci\u0105gu w. XIV wp\u0142yn\u0105\u0142 na upadek Cz. W r. 1577 Cz. jest ubog\u0105 mie\u015bcin\u0105. Szosu nie p\u0142aci na mocy dawnych przywilej\u00f3w. Od 6 \u0142an. miejs., od rzemie\u015blnik\u00f3w r\u00f3\u017cnych fl. 11 gr. 10, od ba\u0144 gorza\u0142czanych 3 fl. a od war\u00f3w piwnych fl. 15 gr. 12. O dawnej ziemi czerskiej bogaty zbi\u00f3r wiadomo\u015bci mie\u015bci wst\u0119p do dzie\u0142a: \u201eKsi\u0119ga ziemi czerskiej\u201c Warszawa r. 1879. Wydana staraniem ks. T. Lubomirskiego.<\/p>\n

Czersk,<\/span><\/b> w\u015b i fol., pow. brzeski, gub. grodz., gm. Domaczewo, 37 i 45 w. od Brze\u015bcia. W\u015b ma 38 dm., 395 mk., cerkiew, szko\u0142a, wraz z os. Rudnia 1624 dz., fol. nale\u017cy do d\u00f3br Domaczewo. O 6 w. na zach\u00f3d od wsi wzg\u00f3rze piaszczyste, z kt\u00f3rego wiatr wywiewa mn\u00f3stwo ko\u015bci ludzkich. W cerkwi przechowa\u0142y si\u0119 s\u0142owia\u0144skie r\u0119kopisy ewangielii i aposto\u0142\u00f3w, z napisami polskiemi i s\u0142owia\u0144skiemi z w. XVI.<\/p>\n

Czetajewo,<\/span><\/b> Czartajewo<\/i>, w\u015b i dobra, pow. bielski, gub. grodz., gm. i par. Siemiatycze, 42 w. od Bielska. W\u015b ma 386 dz.; dobra, w\u0142asno\u015b\u0107 Ciecierskich, 1742 dz. (1029 lasu). Niegdy\u015b nale\u017ca\u0142a do d\u00f3br Sapie\u017cy\u0144skich. Na polach wsi groby kamienne.<\/p>\n

Czerwone,<\/b> niem. Czerwonnen<\/i>, dwie wsie, pow. go\u0142dapski, jedna pod st. poczt. Go\u0142dap [\u015ar\u00f3d lasu, na zach. od wsi Grygieliszki; dzi\u015b nie istnieje.]<\/span>, druga pod st. p. Tollmingkehmen<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czerwone Bagno,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. i par. Jeleniewo, o 10 w. od m. Suwa\u0142k, osad 15, ludno\u015bci wyznania katolickiego m\u00f3wi\u0105cej narzeczem mazurskiem os\u00f3b 123. Przestrze\u0144 morg\u00f3w 411, miary nowo-polskiej. Grunta lekkie, \u017cwirkowate, brak \u0142\u0105k. Tu\u017c przy wsi ma\u0142e jeziorko. R. 1827 mia\u0142o Cz. Bagno 20 dm., 103 mk. R. W.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czerwonka,<\/b> nazwa bardzo wielu wsi, folwark\u00f3w i karczem, zapewne od nietynkowanych mur\u00f3<\/span>w zabudowa\u0144 powsta\u0142a. 1.) Cz.,<\/b> w\u015b i folw., nad Bzur\u0105, pow. sochaczewski, gm. Chojak\u00f3w, par. Sochaczew, tu\u017c pod Soc<\/span>haczewem. W 1827 r. by\u0142o tu 27 dm., 223 mk. Dobra Cz. lit. ABC sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw.: Cz., Czyste i Duranowizna, tudzie\u017c wsi Cz. i Czyste, od Warszawy w. 50, od Rudy Guzowskiej w. 22, od rz. Wis\u0142y w. 14. Rozleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi mr<\/span>. 2340, a mianowicie: folw. Cz. grunta orne i ogrody mr<\/span>. 753, \u0142\u0105k mr<\/span>. 23, pastwisk mr<\/span>. 30, wody mr<\/span>. 4, lasu mr<\/span>. 985, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 75: razem mr<\/span>. 1870; budowli murowanych 11, drewnianych 18. Folw. Duranowizna grunta orne i ogrody mr<\/span>. 150, \u0142\u0105k mr<\/span>. 5, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 2, razem mr<\/span>. 157. Budowli murowanych 1, drewnianych 6. Folw.<\/span> Czyste grunta orne i ogrody mr<\/span>. 288, \u0142\u0105k mr<\/span>. 2,<\/span> nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 23: razem mr<\/span>. 312. Budowli murowanych 4, drewnianych 7. By\u0142 <\/span>tu m\u0142yn parowy, przerabiaj\u0105cy do 12,000 korcy zbo\u017ca rocznie; jest tartak, olejarnia z prasami hydraulicznemi si\u0142\u0105 pary poruszane, gorzelnia, browar, owczarnia z 3000 owiec, piekarnia i wiatrak, pok\u0142ady marglu gliniastego<\/span> i czarnoziemu torfowego. Wie\u015b Czerwonka osad 34, gruntu mr<\/span>. 190; w\u015b Czyste osad 20, gruntu mr<\/span>. 69. 2.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. b\u0142o\u0144ski gm. Piekary, par. Osuch\u00f3w. 3.) Cz.,<\/b> wie\u015b pow. gr\u00f3jecki, gm. i par. Jazgarzew. 4.) Cz.,<\/b> wie\u015b i folw., pow. rawski, gm. Boguszyce par. \u017belechlinek. Le\u017cy na prawo od drogi bitej z Rawy do Tomaszowa, o 42 w. od Piotrkowa, o 10 w. od Rawy, o 14 od. Rogowa; 14 dm., 170 mk. Rozl. folw. wynosi mr<\/span>. 703, a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 390, \u0142\u0105k mr<\/span>. 27, pastwiska mr<\/span>. 1, lasu mr<\/span>. 69, zaro\u015bli mr<\/span>. 198, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 18. Budowli drew. 10, pok\u0142ady torfu. Wie\u015b Cz. osad 15, gruntu mr<\/span>. 384. 5.) Cz.,<\/b> pow. \u0142\u00f3dzki, gmina i par. Be\u0142d\u00f3w. 6.) Cz.,<\/b> pow. koni\u0144ski, gm. Wysokie, par. Kramsk. 7.) Cz.,<\/b> osada rz\u0105dowa, pow. radomski, gm. i par. Radom. Ma 6 dm., 32 mk., 13 mr<\/span>. obszaru. 8.) Cz.,<\/b> pow. lubartowski, gm. i par. Firlej. 9.) Cz.<\/b> Soko\u0142owska<\/span><\/i> lub Grochowska<\/span><\/i>, wie\u015b w\u0142o\u015bcia\u0144ska, pow. soko\u0142owski, gm. Groch\u00f3w, par. Czerwonka, nale\u017c\u0105ca do d\u00f3br Groch\u00f3w i urz\u0105dzona kolonialnie. Liczy 18 dm., 133 mk., 267 mr<\/span>. rozl. Ko\u015bci\u00f3\u0142 par. drewniany, wystawiony 1519 r. przez Piotra Stan. Kiszk\u0119 (Strumi\u0142\u0142\u0119?) a obecny z r. 1834 drewniany, oko\u0142o r. 1860 odnowiony przez W\u0142adys\u0142awa Rawicza. Parafia dek. soko\u0142owskiego, dawniej w\u0119growskiego, liczy 450 (1500?) wiernych. 10.) Cz.<\/b> W\u0119growska<\/span><\/i> lub Liwska<\/span><\/i>, wie\u015b i folw., pow. w\u0119growski, gm. Oss\u00f3wno, par. Czerwonka, o 14 w. od W\u0119growa i tyle\u017c od Ka\u0142uszyna. R. 1827 mia\u0142a 31 dm., 225 mk. Po\u0142o\u017cenie p\u0142askie, gleba gliniasta. Mieszka\u0144cy trudni\u0105 si\u0119 te\u017c hodowl\u0105 lnu i p\u0142\u00f3ciennictwem. Ko\u015bci\u00f3\u0142 paraf. drewniany, erekcyi niewiadomej, 1679 restaurowany, \u015bwie\u017co odnowiony ofiarno\u015bci\u0105 parafian i staraniem w\u0142a\u015bciciela Cz. J\u00f3zefa Rz\u0119dkowskiego. Parafia dek. mi\u0144skiego, dawniej siennickiego, liczy wiernych 2426. Dobra Cz. nabyte w r. 1874 za rs. 66,000. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1457, a mianowicie:<\/span> grunta orne i ogrody mr<\/span>. 832, \u0142\u0105k mr<\/span>. 30, pastwisk mr<\/span>. 59, lasu mr<\/span>. 495, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 41. P\u0142odozmian 8-polowy. Budowli mur. 1, drewn. 30; wie\u015b Cz. Liwska osad 29, gruntu mr<\/span>. 386. 11.) Cz.,<\/b> w\u015b i folw., pow. pu\u0142tuski, gm. Gzowo, par. Dzier\u017cenin. 12.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. makowski, gm. Perzanowo, par. Czerwonka. Posiada ko\u015bci\u00f3\u0142 par. drewniany, kt\u00f3ry mia\u0142 erygowa\u0107 1675 r. dziedzic Cz. Aleksander Blendostowski, szk\u00f3\u0142k\u0119 i urz\u0105d gm. Roku 1827 by\u0142o tu 24 dm., 151 mk. Cz. par. dek. makowskiego 2024 dusz liczy. Dobra Cz. sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z folw. Cz. i Lipniki, tudzie\u017c wsi Cz., Janopol, Seweryn\u00f3w, Maryampol i Ciemniewo. Rozl. wynosi mr<\/span>. 1987 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 859, \u0142\u0105k mr<\/span>. 44, lasu mr<\/span>. 545, pastwisk i zaro\u015bli mr<\/span>. 395, nieu\u017cytk\u00f3w mr<\/span>. 144. Wie\u015b Cz. osad 31, gruntu mr<\/span>. 120; wie\u015b Janopol osad 20, gruntu mr<\/span>. 448; kol. Seweryn\u00f3w osad 29, gruntu mr<\/span>. 705; w Maryampolu osad 26, gruntu mr<\/span>. 244; wie\u015b Ciemniewo osad 22, gruntu mr<\/span>. 483. 13.) Cz.,<\/b> rumunek, powiat m\u0142awski, gm. i par. Unierzysz. Por. Gizino<\/i>. 14.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. rypi\u0144ski, gm. Okalewo, par. Skrwilno, liczy 16 dm., 53 mk. i 27 mr<\/span>. obszaru. 15<\/span>.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. Andrzejewo, par. Lubawa [Lubowo]<\/span>, odl. 11 wiorst od Suwa\u0142k, liczy 2 domy a 15 mk. 16<\/span>.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. Jeleniewo, przy szosi<\/span>e, o 11 wiorst od Suwa\u0142k, osad 20, ludno\u015bci os\u00f3b 139, wyznania ewangelickiego, m\u00f3wi\u0105cych narzeczem mazurskiem; nabo\u017ce\u0144stwo dla nich w ko\u015bciele ewangelickim suwalskim odprawia si\u0119 po polsku. Przestrzeli grunt\u00f3w morg\u00f3w 496. We wsi karczma, grunta \u017cytnie, \u017c<\/span>wirkowate. Wie\u015b dot\u0105d nierozkolonizowana, budowle w gromadzie. Mieszka\u0144cy nieco zamo\u017cniejsi od mieszka\u0144c\u00f3w s\u0105siednich wsi. 17<\/span>.) Cz.,<\/b> folw., pow. suwalski, gm. W\u00f3lka, par. Baka\u0142arzewo; wchodzi\u0142 dawniej w sk\u0142ad d\u00f3br Baka\u0142arzewo, dzi\u015b jest w\u0142asno\u015bci\u0105 Abe\u00adla Mark\u00adso\u00adna. Le\u017cy o 24 w. od Suwa\u0142k, o 3 w. od Filipo\u0144 [?]<\/span>, o 105 w. od Grodna. Rozl. wynosi mr<\/span>. 626 a mianowicie: grunta orne i ogrody mr<\/span>. 92, \u0142\u0105k mr<\/span>. 40, pastwisk mr<\/span>. 50, lasu mr<\/span>. 442, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 2. Br. Ch.<\/i> i A. Pal.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czerwonki,<\/b> 1.) w\u015b w\u0142o\u015bc. i szlach. nad rz. Wyss\u0105, pow. szczuczy\u0144ski, gm. Radzi\u0142\u00f3w, par. W\u0105sosz. R. 1827 by\u0142o tu 14 dm. i 80 mk. 2.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. p\u0142o\u0144ski, gm. Sarbiewo. par. Raboszewo. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czerwony-dw\u00f3r<\/b> lub Nowa Wola<\/i>, folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. Kibarty, par. Wierzbo\u0142\u00f3w, w\u0142asno\u015b\u0107 Dy\u00adlew\u00adskich.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czerwonydw\u00f3r,<\/b> 1.) inaczej Rawda\u0144<\/i>, po lit. Raudandwaris<\/i>, w\u015b, pow. kowie\u0144ski, w \u015blicznem po\u0142o\u017ceniu nad Niewia\u017c\u0105, niedaleko jej uj\u015bcia, o 6 w. od Kowna. W taryfie 1717 r. nazywa si\u0119 ona \u201eWysoko czerwony dw\u00f3r\u201c<\/span>. Maj\u0105tek ten le\u017cy na prawym brzegu rz. Niewia\u017cy, na wynios\u0142ej bardzo g\u00f3rze, po\u0142o\u017cony jest w pow. Kowie\u0144skim, parafia w miejscu. Przedtem wchodzi\u0142 w sk\u0142ad pow. wilkijskiego, nale\u017cy dzi\u015b do hr. Benedykta Tyszkiewicza. Maj\u0119tno\u015b\u0107 to dawna, ze wspania\u0142ym zamkiem, niegdy\u015b obronnym. Historya Cz. jest nast\u0119pna: kiedy \u017bmud\u017a zosta\u0142a ust\u0105piona zakonowi krzy\u017cackiemu, a lud \u017cmudzki opiera\u0142 si\u0119 temu ust\u0105pieniu, w\u00f3wczas krzy\u017cacy, dla pewno\u015bci wi\u0119kszej posiadania tego kraju, w 1405 roku wybudowali tu zamek, Koenigsburg, osadzaj\u0105c za\u0142og\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z 80 rycerzy i 400 prostych \u017co\u0142nierzy. \u017bmudzini pr\u00f3bowali wystraszenia wrog\u00f3w swoich, oblegli zamek lecz ponie\u015bli kl\u0119sk\u0119. Tu mia\u0142 rezyd. w\u00f3jt. \u017cmudzki Micha\u0142 Kuchmeister a dla bezpiecze\u0144stwa za\u0142oga zosta\u0142a powi\u0119kszon\u0105. Po bitwie grunwaldzkiej \u017bmud\u017a wr\u00f3ci\u0142a do Jagie\u0142\u0142y. Zamek czerwonodworski z okolic\u0105 musia\u0142 wej\u015b\u0107 do liczby d\u00f3br kr\u00f3lewskich; bo widzimy go w 1549 nadanym przez Zygmunta Augusta Barbarze, wesp\u00f3\u0142 ze starostwem wilkijskiem. Po \u015bmierci kr\u00f3lowej Barbary przeszed\u0142 w posiadanie Radziwi\u0142\u0142\u00f3w. W pierwszej po\u0142owie przesz\u0142ego stulecia Czerwony Dw\u00f3r nale\u017ca\u0142 do Zabie\u0142\u0142\u00f3w, bo ci ostatni w 1759 roku ugaszczaj\u0105 tu ksi\u0119cia Karola kurlandzkiego dwukrotnie, raz jad\u0105cego po swej instalacyi do Mitawy, a drugi raz wracaj\u0105cego w grudniu 1759 roku do Warszawy. Z listu jenera\u0142a Giedrojcia, pisanego do Henryka Zabie\u0142\u0142y szambelana, kt\u00f3ry wydrukowany jest w dodatkach do: \u201eBrzegi Niewia\u017cy\u201c, przez Ig\u00adna\u00adce\u00adgo Bu\u00adszy\u0144\u00adskie\u00adgo, wida\u0107, \u017ce Wilkija by\u0142a darowan\u0105 Za\u00adbiel\u00adle, zapewne \u201eMiko\u0142ajowi\u201c bo tak si\u0119 wyra\u017ca: \u201eCa\u0142a Polska wie tak dobrze jak i pan sam wiesz, i\u017c znaczne dobra jakie posiadasz pan by\u0142y nadane mu w nagrod\u0119 krwi ojca jego\u2026 etc.\u201c Otrzymali w\u00f3wczas Zabie\u0142\u0142owie pr\u00f3cz Wilkii i starostwo telszewskie w dziedzictwo. Wspomniony Ignacy Buszy\u0144ski pisze, ze Czerwony dw\u00f3r przed niedawnym czasem przeszed\u0142 od Zabie\u0142\u0142\u00f3w do hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w, mianowicie do hrabiego Benedykta, kt\u00f3ry by\u0142 gubernialnym marsza\u0142kiem kowie\u0144skim, i \u017ce hrabia Benedykt urz\u0105dzi\u0142 tu prawdziw\u0105 rezydency\u0105 magnack\u0105. Uwa\u017caj\u0105c z tradycyi, i za czas\u00f3w Zabie\u0142\u0142\u00f3w nie by\u0142o opuszczenia, ale by\u0142a staranno\u015b\u0107 zgodna z duchem i umys\u0142owem usposobieniem w\u0142a\u015bcicieli. Hrabia Benedykt Tyszkiewicz, marsza\u0142ek gubernii kowie\u0144skiej, tu rezydowa\u0142 i wiele przyczyni\u0142 si\u0119 do podniesienia swej rezydencyi. Zamek zosta\u0142 odnowiony i nape\u0142niony osobliwo\u015bciami p\u0119dzla i d\u0142uta. Urz\u0105dzi\u0142 ogr\u00f3d i park \u015bliczny, kt\u00f3ry latem podnosi\u0142 wielk\u0105 liczb\u0105 drzew cytrynowych, jakie posiada\u0142 w swej oran\u017ceryi. Na miejsce malej i n\u0119dznej kaplicy drewnianej wybudowa\u0142 1855 ko\u015bci\u00f3\u0142 murowany o dw\u00f3ch wie\u017cach pod wezw. Wniebowst. Pa\u0144skiego, pod\u0142ug planu i pod kierunkiem znanego ze swych talent\u00f3w architekta Wawrzy\u0144ca Cezara Anichiniego, kt\u00f3ry w 1812 roku z korpusu Macdonalda wzi\u0119ty w niewol\u0119 pozosta\u0142 na Litwie, a zostawiwszy niema\u0142o pami\u0105tek swego talentu umar\u0142 w Czerwonym dworze w 1851 r. Ozdobne s\u0105 o\u0142tarze w tym ko\u015bciele, ale najwi\u0119ksz\u0105 jego ozdob\u0105 jest pomnik hrabiny z Wa\u0144kowicz\u00f3w Tyszkiewiczowej, z bia\u0142ego marmuru, rze\u017abiony we Florencyi. Parafia katolicka Cz. dekanatu wielo\u0144skiego, dusz 3484. W s\u0105siednich Kaczaniszkach na cmentarzu kaplica. Dzisiejszy w\u0142a\u015bciciel hr. Benedykt Tyszkiewicz jest wnukiem po c\u00f3rce hr. Benedykta, za\u0142o\u017cyciela ko\u015bcio\u0142a. Fel. R.<\/i> 2.) Cz.<\/b> Dw\u00f3r, ob. Szad\u00f3w<\/i>. 3.) Cz.<\/b> Dw\u00f3r<\/i>, w\u015b, pow. wile\u0144ski. o 27 w. od Wilna, z kaplic\u0105 katol. parafii Niernenczyn, w\u0142asno\u015b\u0107 Par\u00adczew\u00adskie\u00adgo, ma fabryk\u0119 porteru, 39 mk. 4.) Cz.<\/b> D<\/span>w\u00f3r<\/i>, fol w., pow. wile\u0144ski, 1 okr. polic., mk. 60, do Wilna 15 w. 5<\/span>.) Cz.<\/b> D<\/span>w\u00f3r<\/i>, przezwany Iwanowsk<\/i>, folw. i dobra, pow. ihume\u0144ski, o 10 w. od Ihumenia, na r\u00f3wninie, przy drodze z Ihumenia do Bohuszewicz. Obszaru ziemi wraz z folwarkami 33633 morg. Gleba gliniasta, miejscami piaszczysta. Pi\u0119kny sad owocowy i obszerny park przy nim. Do r. 1780 Cz. nale\u017ca\u0142 do bisk. Massalskiego, kt\u00f3ry wymieni\u0142 go na Werki i odda\u0142 swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 kapitule. Potem dobra przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 Ja\u00adna Sze\u00adwi\u00adcza i odt\u0105d zacz\u0119\u0142y si\u0119 nazywa\u0107 Iwanowskiem. Obecnie nale\u017c\u0105 tak\u017ce do Szewicz\u00f3w. Folwarki Czer. dworu s\u0105: Mikulicze, Jurewicze, Fiodorowsk i Ozieryczyno.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czerwony dw\u00f3r,<\/b> niem. Rothof<\/i>, posiad\u0142o\u015bci w pow. kwidzy\u0144skim nad Star\u0105 Nogat\u0105, w nizinach po prawej stronie Wis\u0142y, p\u00f3\u0142 mili od Kwidzyna: Cz. dw\u00f3r, w\u015b, par. Tychnowy obszaru ziemi ma 1125 morg., dom\u00f3w mieszk. 12, kat. 30, ew. 72, szko\u0142a. Stary Cz. dw\u00f3r, dobra, par. Tychnowy, ziemi 196 morg., 3 domy mieszk., kat. 18, ew. 15. 2.) Cz.<\/b> Dw\u00f3r<\/i>, niem. Rothof<\/i>, w\u015b, pow. sztumski, st. p. Malborg. 3.) Cz.<\/b> D<\/span>w\u00f3r<\/i>, niem. Rothebude<\/i>, le\u015bn., smolarnia, huta szklana i karczma, pow. go\u0142dapski. st. p. Grabowo.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Czerwony folwark,<\/b> folw. [Na mapie 1839 r.: folw. Nowy<\/i>.]<\/span>, pow. suwalski, gm. Hutta, par. Wigry, o 14 w. od Suwa\u0142k. Folw. ten nale\u017ca\u0142 niegdy\u015b do ksi\u0119\u017cy kamedu\u0142\u00f3w wigierskich, za rz\u0105du pruskiego po kasacie klasztoru wraz z ca\u0142emi dobrami Wigry przeszed\u0142 na w\u0142asno\u015b\u0107 skarbu, a teraz wchodzi w sk\u0142ad majoratu gen. Ganeckiego Wigry. Le\u017cy w k\u0105cie utworzonym przez jezioro Wigry i rzek\u0119 Czarn\u0105 Ha\u0144cz\u0119, o p\u00f3\u0142 wiorsty od ko\u015bcio\u0142a; ziemia pszenna i \u017cytnia; zt\u0105d \u0142adny widok na ruiny i ko\u015bci\u00f3\u0142 i na jezioro wigierskie. Jeszcze przed 40 laty grunta dotyka\u0142y do lasu Ciszkinie<\/a>, tak zwanego od rosn\u0105cych tam niegdy\u015b cis\u00f3w, ale teraz las ten wyci\u0119to, a na por\u0119bie stoi wie\u015b Miko\u0142ajewo, zasiedlona przez Filipon\u00f3w jednowierc\u00f3w. R. W.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czerwony krzy\u017c,<\/b> wie\u015b, pow. suwalski, gm. Hutta, par. Wigry, o wiorst 19 od m. Suwa\u0142k, ma dym\u00f3w 27, mk. 182, wyznania katolickiego, m\u00f3wi\u0105cych narzeczem mazurskiem. Tu\u017c obok las rz\u0105dowy. R. 1827 by\u0142o tu 13 dm., 98 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czeryn,<\/b> ob. Czehryn<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Czeszkinie,<\/b> Ciszkinie<\/i>, las w sejne\u0144skiem, wykarczowany na osady jednowierc\u00f3w, por. <\/i>Czerwony folwark<\/a><\/i>. [Na mapie 1839 istnieje os. le\u015bna Czeszknie<\/i> (?). Por. te\u017c Cieszkiniaki<\/a><\/i>.]<\/span><\/p>\n

Czoko\u0142dy<\/b> – Boguszewo<\/i> – Zalesie<\/i>, wie\u015b, gub. grodz., w b. ziemi bielskiej.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czortek,<\/b> w\u015b i os., pow. augustowski, gm. Wo\u0142owiczowce, par. Teolin, odl. od Augustowa 61 w. Liczy 18 dm., 250 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czortowe,<\/b> jez. w p\u00f3\u0142n. cz\u0119\u015bci pow. grodzie\u0144skiego, mi\u0119dzy Kotr\u0105, a Pyrr\u0105.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Czostk\u00f3w,<\/b> folw.,<\/span> pow. suwalski, gm. Czostk\u00f3w, par. Filip\u00f3w, odl. 24 w. od Suwa\u0142k, liczy 4 dm., 74 mk. Mie\u015bci kancelary\u0105 zarz\u0105du gminy. Dobra Cz., niegdy\u015b narodowe, z\u0142o\u017cone z 50 wsi i folwark\u00f3w oraz dw\u00f3ch miasteczek, obecnie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 tylko z folw. Cz., Bia\u0142e-jeziorki i Suchorzecz i stanowi\u0105 donacy\u0105. Znajduj\u0105 si\u0119 w nich jeziora: Bia\u0142e<\/a> [B. Filipowskie<\/i> (10).]<\/span>, Czostk\u00f3w<\/a>, Cis\u00f3wek<\/a>, Krzywulka<\/a> [(1).]<\/span>, Skazdubek<\/a>, \u015alepe; osada Wilanowe, \u0142\u0105ka Kukiew, osady strzeleckie i lasy, tudzie\u017c wsi: Supienie, Huta, Czarna, Bia\u0142ejeziorki, Cisowek, Rak\u00f3wek, Krzywulka, Zdr\u0119by, Skazdub, Ogrodzisko, Buda, Aksamitowizna, Podzdr\u0119by, Zu\u015bno. Og\u00f3lna rozleg\u0142o\u015b\u0107 grunt\u00f3w i las\u00f3w folwarcznych oko\u0142o mr<\/span>. 3900, w\u0142o\u015bcia\u0144skich wynosi oko\u0142o mr<\/span>. 8000, a mianowicie: folw. Czostk\u00f3w grunta orne i ogrody 474, \u0142\u0105k mr<\/span>. 215, pastwisk mr<\/span>. 66, zaro\u015bli mr<\/span>. 10, w\u00f3d mr<\/span>. 347, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 30: razem mr<\/span>. 1143; folw. Bia\u0142ejeziorki grunta orne i ogrody mr<\/span>. 93, \u0142\u0105k mr<\/span>. 60, pastwisk, mr<\/span>. 65, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 6: razem mr<\/span>. 225; folwark Suchorzecz grunta orne i ogrody mr<\/span>. 495, \u0142\u0105k mr<\/span>. 175, pastwisk mr<\/span>. 134, zaro\u015bli mr<\/span>. 7, w\u00f3d mr<\/span>. 41. nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 15: razem mr<\/span>. 867; \u0142\u0105ka Kukiew mr<\/span>. 7; osady strzeleckie mr<\/span>. 25, osada Wilanowe mr<\/span>. 33; lasu mr<\/span>. 1588. W\u015b Bia\u0142ejeziorki osad 53, gruntu mr<\/span>. 468; wie\u015b Krzywulka osad 17, gruntu mr<\/span>. 580; w\u015b Buda osada 1, gruntu mr<\/span>. 72; w\u015b Aksamitowizna osada 1, gruntu mr<\/span>. 24; w\u015b Cis\u00f3wek osad 10, gruntu mr<\/span>. 319; w\u015b Czarna osad 41, gruntu mr<\/span>. 1217; w\u015b Huta osad 20, gruntu mr<\/span>. 425; w\u015b Rak\u00f3wek osad 30, gruntu mr<\/span>. 923; wie\u015b Supienie osad 15, gruntu mr<\/span>. 606; w\u015b Ogrodzisko osad 6, gruntu mr<\/span>. 109; w\u015b Podzdr\u0119by<\/a> osada 1, gruntu mr<\/span>. 57; w\u015b Skazdub<\/a> osad 74, gruntu mr<\/span>. 1999; w\u015b Zdr\u0119by<\/a> osad 23, gruntu mr<\/span>. 648; w\u015b Zusno osad 42, gruntu mr<\/span>. 1118. Gmina Cz. ludno\u015bci 3598, rozleg\u0142o\u015bci 15982 mr<\/span>., s. gm. okr. II i st. poczt. w os. Filipowo o 5 wiorst. W sk\u0142ad gminy wchodz\u0105: Aksamitowizna<\/a>, Antonin [<\/span>Antosin<\/a>]<\/span>, Bia\u0142e-jeziorki<\/a> w\u015b i folw., Buda<\/a>, Cis\u00f3wek<\/a>, Czarne<\/a>, Czostk\u00f3w, D\u0119bszczyzna<\/a> w\u015b i folw., Gacisko<\/a> w\u015b i folw., Garba\u015b<\/a>, Hutta<\/a>, Karolinowo<\/a>, Kobylino<\/a>, Krzywulka<\/a>, \u0141anowicze<\/a> wie\u015b i folw., Marsztynowizna [Morsztynowizna, w S\u0142owniku nie wymieniona, na p\u0142d.-zach. od Filipowa, dzi\u015b nie istnieje, na wsp\u00f3\u0142czesnych mapach: kol. Filip\u00f3w<\/i> al. Poletko<\/i>.]<\/span>, Milanowszczyzna<\/a>, M\u0142y\u0144sko<\/a>, Motule<\/a> wie\u015b i folwark, Ogrodzisko<\/a>, Pe\u0107ki [Piecki<\/a>]<\/span>, Przero\u015bl Ma\u0142a<\/a>, Przystajnie<\/a>, Rak\u00f3wek<\/a>, Rospuda<\/a>, Suchorzecz<\/a>, Supienie<\/a>, Szkil\u00f3wka<\/a>, Taba\u0142\u00f3wka<\/a>, Uwiesy<\/a>, Zusie\u0144ko<\/a> wie\u015b i folw. i Zu\u015bno<\/a>. Przewa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci tej gminy stanowi\u0105 M<\/span>azury; L<\/span>itwini stanowi\u0105 \u00bc ludno\u015bci. Gmina ma dwie szk\u00f3\u0142ki elementarne we wsiach Zu\u015bno i Rak\u00f3wku, na utrzymanie kt\u00f3rych mieszka\u0144cy gminy sk\u0142adaj\u0105 rocznie 212 rs. kop. 50; ko\u015bcio\u0142a w gminie niema zupe\u0142nie. 2.) Cz.,<\/b> wie\u015b, pow. j\u0119drzejowski, gm. Ma\u0142ogoszcz, par. Koz\u0142\u00f3w. R. 1827 by\u0142o tu 19 dm. i 129 mk. Nale\u017cy do d\u00f3br Ludynia. K. H.<\/i>, Br. Ch.<\/i> i A. Pal.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czostk\u00f3w,<\/b> jezioro w dobrach t. n., w pow. suwalskim, ma 38 mr<\/span>. obszaru i 42 st\u00f3p g\u0142\u0119b. Daje pocz\u0105tek rzeczce Krzywulka [W s\u0142owniku zwana te\u017c Szlachta<\/i>; dop\u0142yw Bludzi poprzez jez. Ko\u015bcielne; por. jez. <\/span>Krzywulka<\/a> (2) i rzeka Krzywulka<\/a><\/i> (2).].<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czuchny,<\/b> Czucho\u0144cy<\/i>, inaczej Esto\u0144cy<\/i>, Esty<\/i>, po \u0142ot. Igauns<\/i>, ga\u0142\u0105\u017a szczepu fi\u0144skiego, zajmuj\u0105 ca\u0142\u0105 guberni\u0105 esto\u0144sk\u0105 i p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 inflanckiej (liwo\u0144skiej), mianowicie powiaty dorpacki i parnawski, wraz z wyspami Worms i Runs; s\u0105siaduj\u0105 na wsch\u00f3d z Rossyanami, a na po\u0142udnie z \u0141otyszami czyli \u0141otw\u0105. Szla\u00adch\u00adta, kupcy i wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 mieszczan s\u0105 Niemcy. Do Czucho\u0144c\u00f3w licz\u0105 si\u0119 tak\u017ce: 1) Liw albo Liwi, mieszkaj\u0105cy ju\u017c to wsp\u00f3lnie z nimi w kilku wsiach, przy uj\u015bciu rzeki Salis, ju\u017c oddzielnie na wybrze\u017cu kuro\u0144skiem, poczynaj\u0105c od Irbenu, a\u017c do jeziora angierskigo, w dobrach Dundangie\u0144skie i Pope\u0144skie, w liczbie 150 przesz\u0142o rodzin; oraz 2) Krewingowie<\/a>, poni\u017cej miasta Bowska, mieszkaj\u0105cy w dobrach: Baden, Kirkawe-Moi\u017c, Krusen i Memelhof, oko\u0142o 2,700 p\u0142ci obojej; ostatni wygin\u0119li ju\u017c prawie, zlawszy si\u0119 z \u0142otyszami. Wszystkich Czucho\u0144c\u00f3w, j\u0119zyka czudzkiego u\u017cywaj\u0105cych, licz\u0105 oko\u0142o 630,000. S\u0105 oni wzrostu miernego, w\u0142osy maj\u0105 rude, mocnej budowy cia\u0142a, zdolni do najci\u0119\u017cszej pracy, ale bardzo leniwi; charakter maj\u0105 skryty, niedowierzaj\u0105 Niemcom, s\u0105 powolni, \u017ali, uparci i pija\u0144stwu oddani. Mieszkania ich ma\u0142o si\u0119 od bar\u0142og\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105; ludzie i byd\u0142o wsp\u00f3lnie mieszkaj\u0105; wsz\u0119dzie postrzega\u0107 si\u0119 daje najwi\u0119ksze nieoch\u0119d\u00f3stwo i n\u0119dza okropna. Ubranie obojej p\u0142ci jednakie jest prawie; stanowi je g\u0142\u00f3wnie d\u0142uga suknia zwierzchnia, z grubej tkaniny koloru ciemnego; na nogach, zamiast po\u0144czoch, ponawijane maj\u0105 ta\u015bmy, stopy w \u0142apcie obute, rzemieniem przywi\u0105zane. Przy chrzcie, weselu i pogrzebie, zachowuj\u0105 szczeg\u00f3lne obrz\u0119dy. Do zwyczajnych zabaw ludowych, bez kt\u00f3rych \u017cadne \u015bwi\u0119to oby\u0107 si\u0119 nie mo\u017ce, nale\u017cy hu\u015btawka. Najg\u0142\u00f3wniejszem \u015bwi\u0119tem u Czucho\u0144c\u00f3w jest Dalkus, \u015bwi\u0119to \u017cniwa. Religijno\u015b\u0107, wybitnie charakter ludu tego znamionuj\u0105ca, przy\u0107miona jest mn\u00f3stwem najgrubszych zabobon\u00f3w. J\u0119zyk czucho\u0144ski, jako narzecze czudzkiego, dosy\u0107 jest mi\u0119kki i d\u017awi\u0119czny, lecz bardzo ubogi. Pomi\u0119dzy ludem istnieje znaczna ilo\u015b\u0107 pie\u015bni, nadzwyczaj poetycznych. Czucho\u0144cy g\u0142\u00f3wnie rolnictwem si\u0119 trudni\u0105. Por. Esty<\/a><\/i>.<\/p>\n

Czucho\u0144skie,<\/b> jez., to samo co Czudzkie<\/a><\/i> (ob.) albo Peipus<\/i>.<\/p>\n

Czudy,<\/b> rossyjska nazwa Est\u00f3w, Eston\u00f3w, Czucho\u0144c\u00f3w<\/a> (ob.), ludu rasy fi\u0144skiej.<\/p>\n

Czudyszki,<\/b> wie\u015b i osada m\u0142ynarska, pow. maryampolski, gm. Chlebiszki, par. Preny. W 1827 r. by\u0142o tu 16 dm., 159 mk., obecnie liczy 21 dm. i 195 mk. Odl. od Maryampola 39 w. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czudzkie<\/b> jez., inaczej Czucho\u0144skie<\/i> lub Peipus<\/i>, ma 3087 w. kw. rozl., z tego 625 w pow. dorpackim, 1438 w gub. petersburskiej, 468 w gub. esto\u0144skiej, 443 w gub. pskowskiej, 112 w pow. werroskim. Na jeziorze znajduje si\u0119 wiele wysp, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wniejsza Porka. Przetok mi\u0119dzy Pskowskiem a Cudzkiem jeziorem coraz p\u0142ytszym si\u0119 staje i dla tego \u017cegluga utrudnia si\u0119. Brzegi s\u0105 w og\u00f3lno\u015bci piaszczyste. Z Czudzkiego jeziora do zatoki Fi\u0144skiej p\u0142ynie rzeka Narowa, do niego za\u015b z tej\u017ce zatoki wpada Embach. Do jeziora Pskowskiego wpada rzeka Wielika. Na dw\u00f3ch jeziorach, mi\u0119dzy miastami: Pskowem, Narw\u0105, Hdowem i Dorpatem<\/a> odbywa si\u0119 znaczna \u017cegluga. G\u0142\u00f3wne przystanie znajduj\u0105 si\u0119 w mie\u015bcie Pskowie, Hdowie i przy wiosce Skamii, przy uj\u015bciu rzeki Narowy. W jeziorze po\u0142\u00f3w ryb dosy\u0107 znaczny; po\u0142awiaj\u0105 si\u0119: \u0142ososie, leszcze, s\u0105daki a w po\u0142udniowych cz\u0119\u015bciach wielka ilo\u015b\u0107 stynki. W r. 1702 na Czudzkiem jeziorze stoczona by\u0142a bitwa pomi\u0119dzy rossyjsk\u0105 a szwedzk\u0105 flot\u0105.<\/p>\n

Czujniszki,<\/b> wie\u015b, pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki. Odl. od Maryampola 16 w., liczy 19 dm. i 156 mk.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czukty,<\/b> wie\u015b, powiat olecki, stacya poczt. Ciche.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czulkieniszki,<\/b> os., pow. wy\u0142kowyski, gm.,<\/span><\/s> i par. Pojewo\u0144. Liczy 3 dm., 19 mk., od Suwa\u0142k w. 49, od Wy\u0142kowyszek w. 21, od Wierzbo\u0142owa w. 10. Rozl. wynosi mr<\/span>. 112 a mianowicie: gruta orne i ogrody mr<\/span>. 69, \u0142\u0105k mr<\/span>. 35, pastwisk mr<\/span>. 7, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 1. P\u0142odozmian 4-polowy, pok\u0142ady kamienia wapiennego; osada ta by\u0142a poprzednio osad\u0105 w\u0142o\u015bcia\u0144sk\u0105 w dobrach donacyjnych Pojewo\u0144. A. Pal.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czupowo,<\/b> niem. Szupowen<\/i>, dobra, pow. w\u0119goborski, st. p. Banie.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czuryszki,<\/b> w\u015b, pow. w\u0142adys\u0142awowski, gm. Kidule, par. Kajmele, 2 dm., 33 mk.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czuwa\u0144ce<\/b>–\u0141osiewickie<\/i>,<\/b> w\u015b, i Cz. Mereckie<\/span><\/i>, os., pow. sejne\u0144ski, gm. i par. Wiejsieje. Cz. \u0141<\/span>osiewickie licz\u0105 20 dm. i 129 mk.; Cz. M<\/span>ereckie licz\u0105 14 dm. i 124 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czychen<\/b> (niem.), ob. Cicha<\/i> i Ciche<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czychy,<\/b> ob. Cichy<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czyczki,<\/b> w\u015b i folw., pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Olwita. Le\u017c\u0105 na lewo od drogi bitej z Wy\u0142kowyszek do Wierzbo\u0142owa nad rz. Szyrwint\u0105, przy uj\u015bciu do niej Bredejki i si\u0119gaj\u0105 brzeg\u00f3w jez. Olwita. Folw. Cz. liczy 2 dm., 58 mk., wie\u015b za\u015b sk\u0142ada si\u0119 z czterech cz\u0119\u015bci: Cz. 1 dm., 5 mk.; Cz. Olwickie 28 dm., 303 mk., Cz. Wierszpupskie 8 dm., 99 mk. i Cz. Niemczewskiej 4 dm., 39 mk.; odl. od Wy\u0142kowyszek 6 w.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a>Czydno,<\/b> ob. <\/i>Mereczanka<\/a><\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czymochy,<\/b> Cimochy<\/i>, niem. Czymochen<\/i>, w\u015b i dobra, pow. \u0142ecki, ze st. poczt.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czymoszki,<\/b> niem. Czymosken<\/i>, lub Alt-Czymochen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Kalinowo.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czynszowniki,<\/b> fol., pow. kalwaryjski, gm. i par. Simno, liczy 3 dm. i 18 mk. Folw. ten wchodzi\u0142 w sk\u0142ad obszernych d\u00f3br Simno lub Kole\u015bniki do r. 1874. Le\u017cy on od Suwa\u0142k o w. 76, od Kalwaryi w. 34, od Simna w. 4, od rzeki Niemna w. 21. Rozl. wynosi mr<\/span>. 359 a mianowicie grunta orne i ogrody mr<\/span>. 165, \u0142\u0105k mr<\/span>. 110, past. 77, nieu\u017cytki i place mr<\/span>. 7; pok\u0142ady kamienia wapiennego i torfu.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

Czy\u0144ce,<\/b> niem. Czynzen<\/i>, w\u015b, pow. \u0142ecki, st. p. Pisanica. Wed\u0142ug Ossowskiego zowie si\u0119 Czymsze. [Na wszystkich mapach historycznych Czynczen<\/i>, na wsp\u00f3\u0142czesnych mapach Czy\u0144sze<\/i> al. Czy\u0144cze<\/i>.]<\/span><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czyprki,<\/b> Cyprki<\/i>, niem. Czyprken<\/i>, Ziprken<\/i>, 1.) w\u015b, pow. ja\u0144sborski, st. p. Dryga\u0142y. 2.) w\u015b, pow. lecki, st. p. Mi\u0142ki.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czyryn,<\/b> ob. Czehryn<\/i>.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czysta-buda,<\/b> wie\u015b i folw., pow. maryampolski, gm. Antonowo, par. Pilwiszki, odl. od Maryampola 15 w. Wie\u015b liczy 10 dm. i 100 mk., folw. za\u015b 2 dm. i 124 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czy\u017ce,<\/b> wielka wie\u015b, pow. bielski gub. grodzie\u0144skiej.<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Czy\u017ce<\/span><\/b> 1.) w\u015b, pow. bielski gub. grodz., gm. Kleniki, 15 w. od Bielska, 149 dm., 789 mk., cerkiew, szko\u0142a, 1,686 dz. W pobli\u017cu dwa kurhany. W cerkwi przechowuj\u0105 si\u0119 oryginalne nadania: Henryka Walezyusza z r. 1571, Micha\u0142a Korybuta z 1670 r., Jana Sobieskiego z 1676 r. i Augusta II. 2.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. nowoaleksandrowski, gm. Rakiszki (20 w.). 3.) Cz.,<\/b> w\u015b, pow. czauski, gm, Radoml. 12 dm., 126 mk.<\/p>\n

<\/a><\/a><\/p>\n

<\/a>Czy\u017ce,<\/b> pow. \u0142ecki, mylnie, w\u0142a\u015bciwie Ciesy<\/i>, p. Pisanica. [Cziessen<\/i>, W. K\u0119trzy\u0144ski proponowa\u0142 jednak Czy\u017ce<\/i>, dzi\u015b Cisy<\/i>. Ob. jez. <\/span>Krzywe<\/a>]<\/p>\n

Czy\u017cuny,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Olwita, liczy 7 dm., 85 mk. Odl. od maryampola 27 w. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Czy\u017cyki,<\/b> w\u015b, pow. wy\u0142kowyski, gm. i par. Wisztyniec. Odl. od Maryampola 37 w. R. 1827 by\u0142o tu 5 dm. i 50 mk.; obecnie liczy 6 dm. i 59 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n

Czy\u017cyki,<\/b> w\u015b, pow. kalwaryjski, gm. i par. Udrya. Odl. 48 w. od Kalwaryi. R. 1827 by\u0142o tu 15 dm. i 74 mk.; obecnie liczy 37 dm., 252 mk. Br. Ch.<\/i><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Cegielnia, Che\u0142chy, Chmiele, Chmielewo, Chmielnik, Chmiel\u00f3wka, Choch\u0142uszka, Cho\u0107ki, Chodorki, Cho\u0142dawskie, Chomaszewo, Choro\u017cowce, Chro\u015bciele, Chylinki, Cichy, Ciemny las, Cieszkiniaki, Cimochowizna, Cimoniu\u0144ce, Cis\u00f3wek, Ciszewo, Ciwoniszki, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12847,"parent":12628,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"h5ap_radio_sources":[],"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-12672","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\nLitera C - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera C\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Cegielnia, Che\u0142chy, Chmiele, Chmielewo, Chmielnik, Chmiel\u00f3wka, Choch\u0142uszka, Cho\u0107ki, Chodorki, Cho\u0142dawskie, Chomaszewo, Choro\u017cowce, Chro\u015bciele, Chylinki, Cichy, Ciemny las, Cieszkiniaki, Cimochowizna, Cimoniu\u0144ce, Cis\u00f3wek, Ciszewo, Ciwoniszki, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-04-26T22:37:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-c.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1212\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1506\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"97 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/\",\"name\":\"Litera C - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-c.jpg\",\"datePublished\":\"2020-04-24T18:30:03+00:00\",\"dateModified\":\"2020-04-26T22:37:01+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-c.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/sgkp-c.jpg\",\"width\":1212,\"height\":1506},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/en\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/c\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/miejscowosci-suwalszczyzny\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Litera C\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/logo-stowarzyszenie-jzi.png\",\"width\":931,\"height\":990,\"caption\":\"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jzi.org.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Litera C - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych - litera C","og_description":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku Wyb\u00f3r na podstawie \u201eS\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich\u201c, tom I, XV (Uzupe\u0142nienia i dope\u0142nienia z tomu XV – kolorem czerwonym) Cegielnia, Che\u0142chy, Chmiele, Chmielewo, Chmielnik, Chmiel\u00f3wka, Choch\u0142uszka, Cho\u0107ki, Chodorki, Cho\u0142dawskie, Chomaszewo, Choro\u017cowce, Chro\u015bciele, Chylinki, Cichy, Ciemny las, Cieszkiniaki, Cimochowizna, Cimoniu\u0144ce, Cis\u00f3wek, Ciszewo, Ciwoniszki, […]","og_url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/","og_site_name":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/","article_modified_time":"2020-04-26T22:37:01+00:00","og_image":[{"width":1212,"height":1506,"url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-c.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"97 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/","name":"Litera C - Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-c.jpg","datePublished":"2020-04-24T18:30:03+00:00","dateModified":"2020-04-26T22:37:01+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/#primaryimage","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-c.jpg","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/sgkp-c.jpg","width":1212,"height":1506},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/miejscowosci-suwalszczyzny\/c\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Miejscowo\u015bci Suwalszczyzny i ziem przyleg\u0142ych w ko\u0144cu XIX wieku","item":"https:\/\/jzi.org.pl\/miejscowosci-suwalszczyzny\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Litera C"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#website","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","name":"Jaminy Indexing Team","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jzi.org.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#organization","name":"Jaminy Indexing Team","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","contentUrl":"https:\/\/jzi.org.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/logo-stowarzyszenie-jzi.png","width":931,"height":990,"caption":"Jami\u0144ski Zesp\u00f3\u0142 Indeksacyjny"},"image":{"@id":"https:\/\/jzi.org.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Jaminski.Zespol.Indeksacyjny\/"]}]}},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12672","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12672"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12672\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12628"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12847"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jzi.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12672"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}